1
MỞ ĐẦU
Trong thời kì hội nhập, nhãn hiệu được coi là tài sản vô giá, khẳng định vị trí, uy tín của
doanh nghiệp trên đấu trường thương mại trong nước và quốc tế. Nhãn hiệu luôn song hành với sự
phát triển của doanh nghiệp, là một công cụ quan trọng trong hoạt động cạnh tranh và các hoạt
động marketing của doanh nghiệp. Việc gia nhập WTO đã giúp cho thị trường hàng hóa, dịch vụ
ngày càng trở nên đa dạng, phong phú, bên cạnh đó cũng xuất hiện một số sai phạm trong cạnh
tranh giữa các doanh nghiệp. Sở hữu trí tuệ là một trong những lĩnh vực xuất hiện nhiều sai phạm,
cụ thể là trong việc bảo vệ nhãn hiệu hàng hóa. Vì vậy, “Bảo vệ nhãn hiệu hàng hóa ở nước
ngoài là yếu tố quan trọng để đảm bảo cho sự thành công của doanh nghiệp khi tiến hành các
hoạt động thương mại quốc tế “. Bài viết dưới đây sẽ làm rõ thêm về nhận định này.

NỘI DUNG
1. Cơ sở lý luận:
Hoạt động thương mại quốc tế là các hoạt động trao đổi hàng hóa và dịch vụ (hàng hóa hữu
hình và hàng hóa vô hình) giữa các quốc gia, tuân theo nguyên tắc trao đổi ngang giá nhằm đưa
lại lợi ích cho các bên. Đối với phần lớn các nước, nó tương đương với một tỷ lệ lớn trong GDP.
Còn đối với các doanh nghiệp (DN) nói riêng, việc tiến hành hoạt động thương mại quốc tế nhằm
giúp cho DN tăng lợi nhuận, phát triển về quy mô, cơ cấu DN và đặc biệt là quảng cáo nhãn hiệu
của mình với thế giới, từng bước hòa nhập cùng xu hướng "toàn cầu hoá" hiện nay.
"Nhãn hiệu" là thuật ngữ để chỉ chung nhãn hiệu hàng hóa và nhãn hiệu dịch vụ. Nhãn hiệu
hàng hóa (hay còn được gọi là logo, nhãn hiệu) là những dấu hiệu của một doanh nghiệp (hoặc tập
thể các doanh nghiệp) dùng để phân biệt hàng hóa, dịch vụ của mình với hàng hóa, dịch vụ cùng
loại của các doanh nghiệp khác. Nói cách khác, nhãn hiệu hàng hóa (NHHH) cho phép người tiêu
dùng nhận biết và lựa chọn để mua đúng hàng hóa/dịch vụ có chất lượng như họ mong đợi, nhờ
vào dấu hiệu phân biệt cho biết ai sản xuất/cung cấp hàng hóa/dịch vụ đó. Dấu hiệu dùng làm
nhãn hiệu có thể là từ ngữ, hình ảnh hoặc từ ngữ kết hợp với hình ảnh được thể hiện bằng một
hoặc nhiều màu sắc. Chức năng chính của NHHH là phân biệt các nhà sản xuất và chỉ dẫn nguồn
gốc của sản phẩm/dịch vụ. Ngoài ra, NHHH còn có một số chức năng phụ mà các doanh nghiệp
(DN) cần quan tâm khai thác như chức năng chỉ dẫn chất lượng, chức năng quảng cáo, hỗ trợ
kiểm soát và tổ chức thị trường… Với chức năng của công cụ marketing – truyền đạt tới người

tiêu dùng uy tín của sản phẩm dịch vụ mang nhãn hiệu được hình thành bởi trí tuệ mà DN đầu tư
cho sản phẩm, dịch vụ đó – nhãn hiệu được pháp luật coi là tài sản trí tuệ của DN.

2. Hoạt động bảo vệ nhãn hiệu hàng hóa của các doanh nghiệp:


2
Trong thời kỳ hội nhập, nhãn hiệu hàng hoá được coi là tài sản quý giá của DN. Đó là lí do
các DN nước ngoài, đặc biệt là những DN có những dòng sản phẩm mang nhãn hiệu nổi tiếng, là
những DN rất coi trọng về việc bảo vệ NHHH của họ trên thị trường quốc tế. Các DN có thể chủ
động bảo vệ NHHH của mình bằng cách: gửi đơn xin bảo hộ NHHH trong nước và quốc tế, thông
báo công khai việc đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, hoặc khởi kiện những hành vi vi phạm NHHH,…
Tuy nhiên các DN Việt Nam lại chưa thật quan tâm đến việc xác lập các quyền về nhãn hiệu hàng
hoá của mình, nhất là khi đưa hàng hóa sang thị trường nước ngoài. Vì vậy khi nhãn hiệu của DN
bị vi phạm thì DN đó không có đủ cơ sở pháp lí để khiếu kiện.
Cũng do vấn đề nhận thức, hầu hết các DN, nhất là các DN Việt Nam, chưa thực sự chủ
động tham gia phối hợp với các cơ quan thực thi để đấu tranh ngăn chặn hàng giả xâm phạm
quyền sở hữu trí tuệ của mình. Thực tế hiện nay chưa có quy phạm pháp luật nào điều chỉnh mối
quan hệ này gây ra sự ngần ngại giữa cả DN và cơ quan có thẩm quyền. Nhiều DN biết sản phẩm
của mình bị làm giả nhưng không thông tin tuyên truyền vì sợ giảm doanh thu, quan tâm đến lợi
ích trước mắt mà quên đi lợi ích lâu dài, xem công tác chống hàng giả là chức năng và trách
nhiệm của các cơ quan thực thi pháp luật của Nhà nước.
Thực tế, gần đây đã diễn ra hàng loạt các vụ tranh chấp về NHHH giữa các DN Việt Nam
với các DN nước ngoài, là những hồi chuông cảnh báo nguy hiểm cận kề nếu DN Việt Nam
không chú trọng đến việc xây dựng và bảo vệ NHHH của mình trên thị trường trong và ngoài
nước. Nhìn chung, hầu hết các DN của nước ta hiện nay đều chưa nhận thức đúng về vấn đề bảo
vệ NHHH và sự đóng góp của nhãn hiệu trong giá trị sản phẩm. Trong một cuộc khảo sát do Hội
DN hàng Việt Nam chất lượng cao thực hiện, chỉ có 4,2% DN cho rằng nhãn hiệu là vũ khí trong
cạnh tranh; 5,4% cho rằng nhãn hiệu là tài sản của DN và 30% DN cho rằng nhãn hiệu sẽ giúp
bán hàng được giá cao hơn và đem lại niềm tự hào cho người tiêu dùng. Bên cạnh đó, do phần lớn

các DN Việt Nam hiện nay mới chỉ quan tâm tới việc đăng ký bảo hộ nhãn hiệu trong nước, mà
chưa chú ý tới đăng ký ở nước ngoài. Vì vậy, không ít nhãn hiệu lớn của các DN Việt đã bị các
công ty của nước ngoài đăng ký bảo hộ tại nước ngoài như: Cà phê Đăk Lăk năm 1997, kẹo dừa
Bến Tre năm 1998, Vifon năm 2001, thuốc lá Vinataba và Petro năm 2002… Vụ gần nhất trong
năm 2011 là cà phê Buôn Ma Thuột và nước mắm Phú Quốc.
Nếu không đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, việc đầu tư của DN cho việc tiếp thị một sản phẩm
trở nên vô ích bởi vì công ty đối thủ có thể sử dụng nhãn hiệu giống hoặc tương tự gây nhầm lẫn
cho các sản phẩm trùng hoặc tương tự với sản phẩm của mình. Khi đó, người tiêu dùng có thể
mắc lừa khi mua sản phẩm của đối thủ mà nghĩ rằng đó là sản phẩm của đối thủ. Điều này không
chỉ làm giảm lợi nhuận mà còn phương hại đến danh tiếng và hình ảnh của DN, đặc biệt nếu sản
phẩm của đối thủ cạnh tranh chất lượng thấp.


3
Đặc biệt đối với hàng hoá xuất khẩu, nếu mặt hàng này chưa được đăng ký bảo hộ nhãn
hiệu hàng hoá tại nước sở tại, sẽ không thể chống lại nạn làm hàng giả, hàng nhái, khiến ảnh
hưởng đến quyền lợi của nhà xuất khẩu, hoặc có thể mất uy tín do hàng bị làm giả… Trong những
năm qua, nhiều sản phẩm của Việt Nam xuất khẩu ra thị trường nước ngoài được ưa chuộng
nhưng do chủ sở hữu nhãn hiệu hàng hoá chưa hiểu biết luật pháp nên đã không đăng ký bảo hộ
nhãn hiệu. Hậu quả là nhãn hiệu đã bị các nhà sản xuất ở nước nhập khẩu lợi dụng, bắt chước kiểu
dáng, dẫn đến việc mất thị trường xuất khẩu. Như vậy, DN đưa sản phẩm ra nước ngoài tiêu thụ
có thể mang lại lợi nhuận rất lớn nhưng đồng thời là rất nhiều rủi ro, trong đó phải kể đến các
hành vi xâm phạm nhãn hiệu. Do đó, mọi DN tham gia hoạt động thương mại quốc tế phải coi vấn
đề đăng ký nhãn hiệu là mối quan tâm hàng đầu quyết định sự thành công của một sản phẩm trên
thị trường, phải đảm bảo rằng nhãn hiệu đó được đăng ký tại các thị trường liên quan.

3. Tầm quan trọng của hoạt động bảo vệ nhãn hiệu hàng hóa ở nước ngoài của
doanh nghiệp trong thương mại quốc tế:
Trong mỗi DN, quá trình sản xuất diễn ra không ngừng và các hoạt động diễn ra theo chu
kỳ như sau: mua nguyên, nhiên liệu, vật tư, thiết bị… trên thị trường đầu vào, tiến hành sản xuất

sản phẩm sau đó bán sản phẩm trên thị trường đầu ra. Trong chu kỳ này, giai đoạn nào cũng đóng
vai trò quan trọng, góp phần tạo nên thành công cho DN, nhưng giai đoạn quan trọng hơn cả,
quyết định sự phát triển và tồn tại của DN là giai đoạn cuối cùng thị trường đầu ra (thị trường tiêu
thụ sản phẩm). Khi nói tới DN sản xuất kinh doanh là phải nói tới thị trường. Mục đích sản xuất
kinh doanh của các DN là vì lợi nhuận. DN sản xuất ra sản phẩm là để bán, muốn bán được thì
phải tiếp cận và mở rộng thị trường. Thị trường càng lớn thì lượng hàng hoá tiêu thụ được càng
nhiều và khả năng thu lợi nhuận càng cao. Trong cơ chế hiện nay, cơ chế của những cuộc cạnh
trạnh tàn khốc, thì thị trường có vai trò quyết định tới sự sống còn của DN. Việc bảo vệ NHHH sẽ
đem lại sự khách biệt cho sản phẩm của DN trong thị trường thương mại quốc tế. Với NHHH đã
được đăng kí trên thị trường xâm nhập, DN có điều kiện để cạnh tranh lành mạnh với các nhãn
hiệu hàng hóa khác trên thị trường, tạo cơ hội để người tiêu dùng có thể lựa chọn và phân biệt với
các sản phẩm của DN khác. Điều này giúp các DN kiểm soát được việc sử dụng nhãn hiệu tăng
cường vị thế cạnh tranh của của DN trên thị trường quốc tế.
Trong khi thị trường đang đầy rẫy những mặt hàng, nguồn hàng không bảo đảm chất lượng,
chứa đựng nhiều yếu tố độc hại như hiện nay thì một nhãn hiệu mạnh, có uy tín chắc chắn sẽ được
người tiêu dùng đón nhận. Nếu sản phẩm được tiếp cận thành công sang thị trường quốc tế, điều
đó có nghĩa là sớm muộn gì thì các đối thủ cạnh tranh cũng sẽ sản xuất ra sản phẩm giống hoặc
tương tự để cạnh tranh với các sản phẩm liên quan. Nếu không bảo vệ nhãn hiệu cho hàng hóa thì


4
sẽ rất khó hoặc không thể ngăn chặn được việc làm giả hàng hoá, dẫn đến việc tổn thất về lợi
nhuận là rất đáng kể.
Xét về mối quan hệ gắn kết giữa các DN, những DN có tên tuổi, nhãn hiệu vững mạnh thì
thường dễ dàng tìm kiếm đối tác và ngược lại, DN yếu, chưa có nhãn hiệu sẽ khó khăn trong quá
trình tìm đối tác, hoặc yếu thế trong kinh doanh. Việc đàm phán ký kết hợp đồng với các nhà phân
phối, nhập khẩu hoặc đối tác khác phải lưu ý đến các vấn đề sở hữu các quyền sở hữu trí tuệ, đặc
biệt nếu sản phẩm sẽ được sản xuất ở nước ngoài hoặc sẽ được cải tiến, đóng gói hoặc phân phối
bởi các đối tác nước ngoài. Việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ nói chung và bảo vệ nhãn hiệu nói
riêng giúp cho các DN tiếp cận với thị trường mới một cách dễ dàng thông qua các hợp đồng lixăng, nhượng quyền thương mại, thành lập liên doanh hoặc ký kết hợp đồng hợp tác với các DN

khác. Thông qua nhãn hiệu, các DN có thể thiết lập quan hệ đối tác với các DN khác để sản xuất,
tiếp thị, phân phối hoặc vận chuyển hàng hóa và dịch vụ trên các thị trường nước ngoài; đồng thời
mang lại cho một DN sức mạnh thương lượng lớn hơn khi li-xăng công nghệ cho các DN khác
quan tâm đến sản phẩm độc đáo của DN đó. Đồng thời, việc tiếp thị sản phẩm của DN sẽ dựa
nhiều vào hình ảnh nhãn hiệu của DN, được thể hiện chủ yếu ở nhãn hiệu gắn vào sản phẩm đó
mà nếu không được bảo hộ thì sẽ không thể hoặc rất khó thực thi khi bị đối thủ cạnh tranh sao
chép hay bắt chước. Khi xác định giá của sản phẩm, giá sản phẩm của DN có thể bị ảnh hưởng
bởi mức độ mà nhãn hiệu của DN được thừa nhận hay đánh giá bởi người tiêu dùng trên thị
trường xuất khẩu, và mức độ cạnh tranh mà sản phẩm của DN sẽ gặp phải từ các sản phẩm trùng
lặp hoặc tương tự.

KẾT LUẬN
Tóm lại, việc đăng ký, sử dụng, bảo vệ nhãn hiệu là những việc làm tất yếu và cần được
các DN quan tâm hàng đầu. Trước thực tiễn nhiều vụ tranh chấp liên quan đến NHHH đang xảy ra
(đặc biệt giữa các DN Việt Nam và các DN nước ngoài), ta có thể thấy rõ được tầm quan trọng
của việc xây dựng và bảo vệ NHHH của các DN trên thị trường trong và ngoài nước. DN phải chủ
động bảo vệ nhãn hiệu của mình, trong trường hợp nhãn hiệu bị xâm phạm, DN cần báo ngay với
các cơ quan có thẩm quyền để được bảo vệ.


5

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Hanoi Law University, Textbook International Trade and Business Law, People’s
Public Security Publishing House, Hanoi, (2012).
2. Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình luật thương mại quốc tế, Nhà xuất bản
Công An Nhân Dân, Hà Nội, 2013.
3. Thạc sĩ Nguyễn Thanh Bình – Trường ĐH Ngoại Thương, Bảo hộ nhãn hiệu
hàng


hóa

Việt

Nam

tại

thị

trường

nước

ngoài,

website:

/>4. Tại sao phải bảo vệ thương hiệu, website: />5. Đăng ký bảo hộ nhãn hiệu hàng hóa, website: />6. Nhãn

hiệu

và

vai

trò

quan


trọng

trong

marketing,

website:

/>