VĂN BẢN
VIẾNG LĂNG BÁC
Viễn Phương
Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác
Đã thấy trong sương hàng tre bát ngát
Ôi ! Hàng tre xanh xanh Việt Nam
Bão táp mưa sa đứng thẳng hàng.
Ngày ngày mặ trời đi qua trên lăng
Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ
Ngày ngày dòng người đi trong thương nhớ
Kết tráng hoa dâng bảy mươi chín mùa xuân.
Bác nằm trong giấc ngủ bình yên
Giữa một vấng trăng sáng dịu hiền
Vẫn biết trời xanh là mãi mãi
Mà sao nghe nhói ở trong tim.
Mai về miền Nam thương trào nước mắt
Muốn làm con chim hót quanh lăng Bác
Muốn làm đóa hoa tỏa hương đâu đây
Muốn làm cây tre trung hiếu chốn này.
Giáo án cho văn bản
Tiết 117: Văn học
VIẾNG LĂNG BÁC
A.Mục tiêu cần đạt
Giúp học sinh:
- Cảm nhận được niềm xúc động thiêng liêng, tấm lòng tha thiết
thành kính tự hào của tác giả từ Miền Nam (vừa được giải phóng)
ra viếng lăng Bác
- Thấy được những đặc điểm nghệ thuật của bài thơ. Giọng điệu
trang trọng vừa tha thiết phù hợp với tâm trạng cảm xúc. Nhiều
hình ảnh ẩn dụ có giá trị gợi cảm. Lời thơ giản dị mà cô đúc, giàu
cảm xúc lắng đọng.

B.Tổ chức các hoạt động dạy và học
1. ổn định
2. Kiểm tra bài cũ
- Đọc thuộc lòng và diễn cảm toàn bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ”.
Em hiểu như thế nào về hình ảnh mùa xuân nho nhỏ?
- Phân tích khổ thơ đầu tiên.
3. Giới thiệu Bài mới
Hoạt động của thầy Hoạt động
của trò
Mục tiêu cần đạt
Hoạt động 1: Tìm hiểu chung
về bài thơ
I. Tìm hiểu chung
1. Tác giả:
? Nêu một vài nét về tác giả
Viễn Phương?
- Từng bị bắt giam ở nhà giam
Nam Định
- Trưởng thành từ công tác
tuyên huấn văn nghệ.
- Trong những năm chiến
tranh, kể cả những năm bị
giam cầm, vẫn bền bỉ sáng tác.
- Viễn Phương tên thật là Phan Thanh
Viễn, sinh năm 1928 - 2005
- Quê: Long Xuyên – An Giang
- Là một trong những cây bút xuất
hiện sớm nhất của lực lượng văn
nghệ giải phóng ở miền Nam.
- Ông là nhà thơ, chiến sĩ suốt hai

cuộc sáng khiến chống thực dân Pháp
và đế quốc Mĩ.
- Thơ Viễn Phương thường nhỏ nhẹ,
giàu tình cảm và chất mơ mộng ngay
trong hoàn cảnh chiến đấu ác liệt ở
chiến trường.
? Chú thích trong sgk cho biết
bài thơ được sáng tác trong
hoàn cảnh nào?
? Nêu phương thức biểu đạt
của văn bản này?
- Cảm xúc bao trùm bài thơ đã
chi phối giọng điệu bài thơ:
giọng thành kính, trang
nghiêm cùng với giọng suy tư,
trầm lắng là nỗi đau xót lẫn
niềm tự hào.
HS suy
nghĩ trả lời.
2. Tác phẩm:
- Hoàn cảnh sáng tác: 4/1976, công
trình xây dựng lăng vừa mới hoàn
thành, miền Nam vừa được giải
phóng.
- Phương thức biểu đạt chính : biểu
cảm (kết hợp với miêu tả)
- Thể thơ 8 chữ: trữ tình
- Hướng dẫn đọc: cần đọc với
Hoạt động của thầy Hoạt động
của trò

Mục tiêu cần đạt
giọng điệu tình cảm vừa trang
nghiêm, vừa tha thiết, có cả sự
đau xót lẫn niềm tự hào. Cần
đọc với nhịp chậm, lắng sâu,
riêng khổ cuối đọc nhanh hơn
một chút và giọng hơi cao lên.
? Tâm trạng của nhà thơ được
diễn tả theo trình tự không
gian và thời gian nào? Mạch
cảm xúc ấy được trình bầy
trong những phần tương ứng
nào của văn bản?
HS suy
nghĩ trả lời.
- Cảm xúc bao trùm bài thơ: là niềm
xúc động thiêng liêng, thành kính,
lòng biết ơn và tự hào pha lẫn nỗi xót
đau khi tác giả từ Miền Nam ra viếng
lăng Bác.
- Bố cục: 3 phần
+ Hai khổ đầu: cảm xúc trước lăng
Bác
+ Khổ thứ ba: cam xúc trong lăng
Bác
+ Khổ cuối: cảm xúc khi rời lăng
* Hoạt động 2: Hướng dẫn
phân tích tâm trạng cảm xúc
của nhà thơ
II. Phân tích:

1. Cảm xúc trước Lăng Bác
?Cách xưng hô (con, Bác) thể
hiện tình cảm gì của tác giả
đối với Bác?
? Tại sao tác giả dùng từ
“thăm” chứ không dùng từ
“viếng”?
?ấn tượng đầu tiên mà tác giả
cảm nhận được về lăng Bác là
gì ?
? Vì sao, ấn tượng đầu tiên
với tác giả lại là hàng trẻ nơi
lăng Bác?
- Gợi cảm giác gần gũi thân
HS suy
nghĩ trả lời.
- Con ở Miền Nam ra thăm lăng Bác
⇒ Câu thơ như một lời tâm sự, từ
ngữ dung dị, tự nhiên, cách xưng hô
thân mật, gần gũi, giọng điệu cảm
xúc (như người con về thăm cha).
Câu thơ thể hiện được tình cảm
thương nhớ và kính yêu Bác.
- Hàng tre:
+ Bát ngát trong sương
+ Xanh xanh Việt Nam
+ Bão táp mưa sa vẫn thẳng hàng
Hoạt động của thầy Hoạt động
của trò
Mục tiêu cần đạt

thuộc ... (Xung quanh Lăng
Bác trồng nhiều tre và trúc).
? Tứ truyền thuyết Thánh
Gióng đến hình ảnh cây tre
trong ca dao, trong văn Thép
Mới, trong thơ Nguyễn Duy...
và trong thơ ca, hình ảnh cây
tre còn mang ý nghĩa ẩn dụ
nào ?
- Tượng trưng cho vẻ đẹp hiền
hậu và đức tính đoàn kết, kiên
cường của người con Việt
Nam trong cuộc sống lao động
và đấu tranh.
? ý nghĩa của từ cảm thán,
“ôi” trong lời thơ này?
- Trực tiếp bộc lộ cảm xúc,
thương mến, tự hào đối với đất
nước, dân tộc.
? Theo dõi tiếp khổ thứ hai.
Có những “mặt trời” nào xuất
hiện trong câu thơ: “ngày
ngày... rất đỏ”?
? ý nghĩa ẩn dụ của “mặt
trời” thứ hai là gì ?
HS suy
nghĩ trả lời.
⇒ Hinh ảnh vừa tả thực vừa tượng
trưng, gợi tả được sự giản dị, gần gũi
nhưng cũng rất thiêng liêng. Cây tre

đã thành biểu tượng cho sức sống bền
bỉ, kiên cường của dân tộc.
⇒ Cảm xúc thương mến, tự hào đối
với dân tộc.
- Hình ảnh mặt trời:
+ Mặt trời của vũ trụ (ngày ngày mặt
trời đi qua trên lăng).
+ Mặt trời của con người: thấy một
mặt trời trong lăng rất đỏ.
⇒ ẩn dụ: con người Bác với những
biểu hiện sáng chói về tư tưởng yêu
nước và lòng nhân ái mênh mông có
sức tỏa sáng mãi mãi, cho dù Người
đã vĩnh viễn ra đi.
?Điều này nói lên tình cảm
nào của nhà thơ ?
⇒ Thể hiện tình yêu, lòng tôn kính,
ngưỡng vọng và biết ơn sâu sắc của
nhà thơ dành cho Bác đồng thời gợi
nên sự cao cả vĩ đại, lớn lao của Bác
Lời thơ “ngày ngày dòng
người... mùa xuân” gợi lên
một cảnh tượng như thế nào ?
HS suy
nghĩ trả lời.
- Ngày ngày dòng người: đi trong
không gian đặc biệt: thương nhớ.
+ Điệp từ “ngày ngày” diễn tả thời
Hoạt động của thầy Hoạt động
của trò

Mục tiêu cần đạt
gian bất tận, dòng người bất tận, nỗi
tiếng thương bất tận... cứ lặng lẽ lần
lượt vào lăng viếng Bác.
+ “Kết tràng hoa dâng bảy
mươi chín mùa xuân” là một
ẩn dụ đẹp và sáng tạo của nhà
thơ (dòng người vào lăng
viếng Bác ngày ngày là những
vòng hoa lớn dâng lên Bác)
+ ẩn dụ đẹp và sáng tạo: tràng hoa
dâng
⇒ Thể hiện tấm lòng thành kính của
nhân dân ta với Bác.
? Không thể có vầng trang
thật trong lăng, nhưng vì sao
người con vẫn hình dung giấc
ngủ của Bác giữ một vầng
trăng sáng dịu hiền?
? Những hình ảnh thơ ấy được
sáng tạo bằng trí tưởng tượng
hay còn bằng điều gì khác
nữa?
- Bằng trí tưởng tượng, bằng
sự thấu hiểu và yêu quý những
vẻ đẹp trong nhân cách chủ
tịch HCM
HS suy
nghĩ trả lời.
2. Cảm xúc trong lăng

- Bác đang ngủ bình yên giữa vầng
trăng sáng dịu hiền.
⇒ Câu thơ diễn tả chính xác và tinh
tế sự yên tĩnh, trang nghiêm và ánh
sáng dịu nhẹ, trong trẻo của không
gian trong lăng Bác. Đồng thời hình
ảnh “vầng trăng” dịu hiền lại gợi nghĩ
đến tâm hồn cao đẹp, sáng trong của
Bác và những vần thơ tràn đầy ánh
trăng của Người.
Trong lời thơ tiếp theo, xuất
hiện một hình ảnh ẩn dụ. Đó
là hình ảnh nào ? ý nghĩa ẩn
dụ của hình ảnh này là gì ? Vì
sao tác giả có được ẩn dụ đó?
? Từ nào đó lời thơ ấy có sức
biểu cảm trực tiếp? Cảm nhận
của em về lời thơ này qua từ
“biểu cảm” trực tiếp đó?
- Từ “nhói” đau đột ngột, quặn
HS suy
nghĩ trả lời.
- Hình ảnh ẩn dụ: Trời xanh mãi mãi
⇒ Công đức của Bác đối với mọi
người là cao đẹp, vĩnh hằng.