BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP
TÌM HIỂU NHU CẦU VỀ TƢ VẤN TÂM LÍ HỌC ĐƢỜNG CỦA
HS THPT

Họ và tên sinh viên: Trần Thị Thu Thảo
Ngành: Sƣ Phạm Kĩ Thuật Công - Nông Nghiệp
Niên Khóa: 2006 – 2010

Tháng 06 - 2010


HS THPT

Sư P

K T

Công – Nông N

:
TS. Ng

06/2010


.
:

2
.

.

.

tình h

này.

B
.
06SK

.

!

6 năm 2010

TP

ii


G

–


.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................

.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................

.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
II. Nh

.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................

.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................

.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
iii


THPT.


c
.
6/2010.
:T
:P
.
:

nhau.


:Q

c.

.


–

.


,

cần được

và

.

.
iv


Trang
................................................................................................................................
.......................................................................................................................... ii
............................................................................................................................... iv
............................................................................................................................... v
.............................................................................................. viii
........................................................................................................... ix
Danh

........................................................................................................ x

Chƣơng 1: GIỚI THIỆU ................................................................................................... 1
1.1 Lí do chọn đề tài ...................................................................................................... 1
1.2 Tình hình cụ thể nơi nghiên cứu được xác định ...................................................... 2
1.3 Câu hỏi nghiên cứu .................................................................................................. 2
1.4 Mục đích nghiên cứu................................................................................................ 2
1.5 Nhiệm vụ nghiên cứu ............................................................................................... 3
1.6 Đối tượng và khách thể nghiên cứu ......................................................................... 3
1.7 Phạm vi nghiên cứu.................................................................................................. 3
1.8 Cấu trúc luận án ....................................................................................................... 3
.............................................................................................. 4
Chƣơng 2: CƠ SỞ LÍ LUẬN ............................................................................................ 5
2.1 Một số khái niệm, thuật ngữ .................................................................................... 5
2.1.1 Tâm lí là gì? ..................................................................................................... 5
2.1.2 Tư vấn, tham vấn ............................................................................................. 6
2.1.3 Nhu cầu ........................................................................................................... 8

2.1.4 Tư vấn tâm lí là gì? .......................................................................................... 9
2.1.5 Tư vấn tâm lí học đường .............................................................................. 10
2.1.6 Nhu cầu tư vấn tâm lí?................................................................................... 10
2.2 Những vấn đề cơ bản về tư vấn tâm lí ................................................................... 10
v


2.2.1 Lịch sử ngành tư vấn tâm lí ........................................................................... 10
.
2.2.2 Vai trò của tư vấn tâm lí ............................................................................... 11
2.2.3 Một số hình thức tư vấn tâm lí ...................................................................... 12
2.3 Đặc điểm tâm lí HS THPT ..................................................................................... 13
2.3.1 Đặc điểm chung của lứa tuổi ......................................................................... 13
2.3.2 Giới tính – sức khỏe sinh sản ........................................................................ 14
2.3.3 Giao tiếp và đời sống tình cảm ...................................................................... 15
2.3.4 Sự phát triển nhân cách ở lứa tuổi HS THPT ............................................... 16
2.3.5 Hoạt động học tập và lựa chọn nghề của HS THPT ..................................... 16
2.4 Những khó khăn về sức khỏe tâm thần của HS THPT hiện nay ........................... 18
2.5 Lược khảo những nghiên cứu trước đây ................................................................ 19
Chƣơng 3: PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ............................................................... 22
3.1 Phương pháp nghiên cứu lí thuyết ......................................................................... 22
) .............................................................. 22
3.3 Phương pháp phỏng vấn ........................................................................................ 23
3.4 Phương pháp phân tích định lượng ........................................................................ 23
3.5 Phương pháp phân tích định tính ........................................................................... 24
3.6 Phương pháp so sánh ............................................................................................. 24
Chƣơng 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU .......................................................................... 25
HS THPT .............................................................................. 25
HS THPT ....................................................................... 25
..................................................... 27

... 31
.......... 32
................................... 32
............. 36
........................... 38
vi


...................... 38
........................................... 42
.................................................................... 44
.... 44
........................... 46
.................................................. 50
....................................................... 53
Chƣơng 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ..................................................................... 56
.................................................................................................................. 56
5.1.1

? ................................................ 56

5.1.2 Nhu cầu tư vấn tâm lí của HS THPT ra sao? ............................................... 58
5.1.3 Các phương diện cần được tư vấn tâm lí của HS THPT ở thành thị và ở nông
thôn có gì giống và khác nhau? ......................................................................................... 59
................................................................................................................ 61
.................................. 62

HS THPT ............................................................................................................... 62
........................................................................................... 63
................................................................................................ 63

......................................................................................... 64
..................................................... 64

vii


HS:
THPT:
GVHD:

thong
Giáo viên hướng dẫn

ĐH:
CĐ:

Cao Đẳng

NXB:
Tp:
PGS.TS:
TS:

Tiến Sỹ

UNICEF:

F:

viii



Trang
HS THPT.......................................................... 25
4.2

.............................................. 27
..... 31
..................................... 32
............. 36
.............................. 39
........................................... 42
... 44
............................ 46
............ 47
................................................ 50
.................................... 53

ix


Trang
2 ......... 26

TH

2 ................................................................................... 31

HS TH


2 ............................................................................. 37

................................................................................................................. 41

2 .................................................................................................................. 42

2 ...................................................................................................... 45

ng ........................................................................................ 49

............................................................................................................................. .52

2 .................................................................................................................. .54

x


GVHD: TS. Nguyễn Thanh Thủy

SVTH: Trần Thị Thu Thảo

Chƣơng 1: GIỚI THIỆU
1.1 Lí do chọn đề tài
Chăm sóc sức khỏe tâm lí, tâm thần cho học sinh là một vấn đề cần được quan tâm,
nhất là trong bối cảnh hiện nay, khi mà cuộc sống công nghiệp hóa đang ngày càng tạo
ra những khoảng cách về tình cảm giữa những người thân, những thế hệ trong mỗi gia
đình. Một số hiện tượng bất ổn về tâm lí dẫn đến các hành vi sa ngã, phạm tội của các
em HS trong thời gian qua đã cảnh báo các vấn đề về rối loạn phát triển tâm lí, hành vi
và cảm xúc của HS đang rất cần được gia đình, nhà trường và xã hội chú ý quan tâm.
Trên thực tế, bên cạnh những trẻ mắc các chứng rối loạn tâm thần do bệnh lý, có

khá nhiều trẻ có vấn đề về rối loạn phát triển tâm lý, hành vi và cảm xúc. Biểu hiện có
thể là: rối loạn phát triển lời nói và ngôn ngữ, rối loạn phát triển kỹ năng, tăng động, rối
loạn hành vi, lo âu, trầm cảm, tự kỷ.... Ngoài ra còn có một số rối loạn khác như: có
hung tính, trộm cắp, tệ nạn xã hội, đua xe, đánh nhau, quan hệ tình dục không lành
mạnh…. Một số em rơi vào trạng thái stress, vướng mắc trong đời sống hàng ngày, có
nhu cầu tư vấn về sức khỏe sinh sản, tình bạn, tình yêu lứa tuổi học trò.
Và nguyên nhân của tình trạng trên là do xã hội chúng ta đang ngày càng phát triển
theo xu thế hiện đại, bất kể ai cũng có thể rơi vào trạng thái stress do áp lực cuộc sống quá
lớn. Riêng ở lứa tuổi thanh thiếu niên, đa phần nguyên nhân của các rối nhiễu tâm lý và
rối loạn tâm thần là do yếu tố gia đình, nhà trường và xã hội tạo nên. Ở đây có thể kể đến
một số yếu tố chủ yếu: áp lực học tập, thất bại trong thi cử, bạo lực gia đình, gia đình ly
tán, bị bạn bè xấu lôi kéo, các tệ nạn xã hội như rượu chè, ma túy, thuốc lắc, vũ trường,
phim ảnh bạo lực, khiêu dâm... Đặc biệt, giới trẻ ngày nay được tiếp cận với nhiều nguồn
thông tin từ rất sớm thông qua Internet và các phương tiện hiện đại khác. Mặt trái của nó
là đã góp phần tạo nên các biểu hiện của nếp sống lệch lạc, dẫn đến các rối nhiễu tâm lý
và rối loạn tâm thần. Bên cạnh đó, các em chưa được trang bị nhiều kiến thức về giới, về
sức khỏe sinh sản, sức khỏe tâm thần và cách phòng tránh. Nhiều em quen được sống
trong sự bảo bọc nên khi rơi vào các tình huống gây stress thì không thể vượt qua.
Khóa luận tốt nghiệp

-1-

Ngành SPKTCNN


GVHD: TS. Nguyễn Thanh Thủy

SVTH: Trần Thị Thu Thảo

Theo PGS.TS Hoàng Bá Thịnh, giám đốc Trung tâm nghiên cứu dân số và công tác

xã hội, trường ĐH Khoa Học Xã Hội và Nhân Văn (ĐH Quốc Gia Hà Nội): nạn bạo hành
học đường đang là vấn đề chung của giáo dục quốc tế, trong đó có Việt Nam. Các vụ bạo
hành nảy sinh từ những chuyện nhỏ như bạn bè ức hiếp nhau, thầy cô vô tâm đến những
chuyện lớn như chém giết nhau. Nguyên nhân của các vụ bạo hành có những đặc điểm
khác nhau, nhưng tựu chung lại chúng đều có những vấn đề liên quan đến tâm lí HS. (Báo
Phụ Nữ Việt Nam, số 98 ra ngày 17 tháng 8 năm 2009).
Và m

lâu là khái niệm quen thuộc với các cơ sở giáo

dục trên thế giới. Nhưng ở Việt Nam, khái niệm này vẫn còn xa lạ. Chính vì vậy, số
trường có phòng tư vấn – hướng nghiệp cho HS, sinh viên trên cả nước có thể nói chỉ đếm
trên đầu ngón tay. (Báo Giáo Dục và Thời Đại, số 97 ra ngày 13 tháng 8 năm 2009).
Vậy làm sao để tư vấn tâm lí học đường trở thành phổ biến ngay cả ở những vùng
nông thôn. Đó là lí do để người nghiên cứu thực hiện đề tài: “TÌM HIỂU NHU CẦU VỀ
TƯ VẤN TÂM LÍ HỌC ĐƯỜNG CỦA HS THPT “.
1.2 Tình hình cụ thể nơi nghiên cứu đƣợc xác định
Nghiên cứu được tiến hành tại trường THPT Tam Phú – Quận Thủ Đức – Thành phố
Hồ Chí Minh và trường THPT số 2 Tuy Phước – Huyện Tuy Phước – Tỉnh Bình Định.
1.3 Câu hỏi nghiên cứu
Nghiên cứu được thực hiện nhằm trả lời các câu hỏi sau:
1

?

2. Nhu cầu tư vấn tâm lí của HS THPT ra sao?
3. Các phương diện cần được tư vấn tâm lí của HS THPT ở thành thị và ở nông thôn có
gì giống và khác nhau?
1.4 Mục đích nghiên cứu
Đề tài tìm hiểu nhu cầu về tư vấn tâm lí học đường của HS THPT trường THPT Tam

Phú – Quận Thủ Đức – Thành phố Hồ Chí Minh và trường THPT số 2 Tuy Phước –
Huyện Tuy Phước – Tỉnh Bình Định, nhằm đề xuất các giải pháp để hỗ trợ đời sống tinh
thần của HS giúp cho quá trình giáo dục được hiệu quả và hoàn thiện hơn.

Khóa luận tốt nghiệp

-2-

Ngành SPKTCNN


GVHD: TS. Nguyễn Thanh Thủy

SVTH: Trần Thị Thu Thảo

1.5 Nhiệm vụ nghiên cứu
Nghiên cứu được tiến hành nhằm thực hiện các nhiệm vụ sau:
 Nhiệm vụ 1: Tìm hiểu cơ sở lí luận về tư vấn tâm lí, đặc điểm tâm lí của HS
1.
 Nhiệm vụ 2: Điều tra, khảo sát về nhu cầu tư vấn tâm lí học đường của HS THPT
2.
 Nhiệm vụ 3: Tiến hành phân tích, đánh giá và so sánh số liệu từ kết quả điều tra, khảo
sát

1, 2, 3.

 Nhiệm vụ 4: Đề xuất giải pháp tư vấn tâm lí cho HS THPT.
1.6 Đối tƣợng và khách thể nghiên cứu
 Đối tượng nghiên cứu: nhu cầu về tư vấn tâm lí học đường của HS THPT.
 Khách thể nghiên cứu:

+ 300 HS trường THPT Tam Phú – Tp. Hồ Chí Minh.
+ 300 HS trường THPT số 2 Tuy Phước – Tỉnh Bình Định.
1.7 Phạm vi nghiên cứu
Do khả năng của người nghiên cứu và giới hạn của thời gian thực hiện luận văn, đề
tài chỉ khảo sát

300 HS về các vấn đề cần nghiên cứu.

1.8 Cấu trúc luận án
Chương 1: Giới thiệu sơ lược về vấn đề nghiên cứu như lí do chọn đề tài, mục đích,
nhiệm vụ, câu hỏi nghiên cứu, phạm vi và đối tượng nghiên cứu
.
Chương 2: Trình bày những lí thuyết cơ bản mà người nghiên cứu dựa vào để tiến
hành nghiên cứu, cụ thể về:
- Tâm lí, nhu cầu, tư vấn là gì?
- Tư vấn tâm lí, tư vấn tâm lí học đường là gì?
- Đặc điểm tâm sinh lí của HS THPT.
Chương 3: Người nghiên cứu sẽ mô tả một số phương pháp nghiên cứu được sử
dụng trong đề tài.

Khóa luận tốt nghiệp

-3-

Ngành SPKTCNN


GVHD: TS. Nguyễn Thanh Thủy

SVTH: Trần Thị Thu Thảo


Chương 4: Người nghiên cứu sẽ trình bày số liệu nghiên cứu và phân tích kết quả
thu được.
Chương 5: Rút ra kết luận từ vấn đề nghiên cứu và đưa ra những ý kiến thảo luận,
bàn bạc mở rộng.

STT

1

T

6 – 7 / 2009

2

7 -8 / 2009

3

9 – 11 / 2009

4

11 – 12 / 2009

5

1 – 2 / 2010


6

2 – 4 / 2010

GVHD

:
-

7

4 – 5 / 2010

8

6 / 2010

Khóa luận tốt nghiệp

-4-

Ngành SPKTCNN


GVHD: TS. Nguyễn Thanh Thủy

SVTH: Trần Thị Thu Thảo

Chƣơng 2: CƠ SỞ LÍ LUẬN
2.1 Một số khái niệm, thuật ngữ

2.1.1 Tâm lí là gì?
Có rất nhiều quan điểm khác nhau về khái niệm tâm lí, sau đây người nghiên cứu xin
giới thiệu một số quan điểm:
Từ điển tiếng việt (2006): Tâm lí là ý nghĩ, tình cảm….làm thành đời sống nội tâm,
thế giới bên trong của con người. (

. 2006.

)

Và hiểu một cách khái quát thì: Tâm lí bao gồm tất cả những hiện tượng tinh thần
xảy ra trong đầu óc con người. Các hiện tượng tâm lí đóng vai trò quan trọng đặc biệt
trong đời sống con người, trong quan hệ giữa con người với con người, và cả xã hội loài
người.
Chủ nghĩa duy vật biện chứng khẳng định: Tâm lí người là sự phản ánh hiện thực
khách quan vào não người thông qua chủ thể, tâm lí có bản chất xã hội – lịch sử.
Và vì tâm lí người có nguồn gốc xã hội nên phải nghiên cứu môi trường xã hội, nền
văn hóa xã hội, các quan hệ xã hội trong đó con người sống và hoạt động. (Nguyễn
Quang Uẩn. 2000. Tâm lí học đại cương. NXB ĐH Quốc Gia Hà Nội).
Nguyễn Xuân Thức: Tâm lí không phải là cái có sẵn trong con người, cũng không
phải là sản phẩm khép kín ở trong não hay một bộ phận nào đó của cơ thể. (Nguyễn Xuân
Thức. 2008. Tâm lí học đại cương. NXB Đại học Sư Phạm).
Bùi Ngọc Ánh (1993): Tâm lí của mỗi cá thể người có nguồn gốc từ bên ngoài mỗi
người, từ nền văn hóa được hình thành trong lịch sử loài người, được tái tạo ở từng người
bằng con đường dạy học và giáo dục. Con người là sản phẩm của một giai cấp cụ thể
(trong các xã hội có giai cấp), của một dân tộc cụ thể, của một thời đại lịch sử cụ thể.
Nghiên cứu, giáo dục và đào tạo con người phải đứng trên lập trường, quan niệm lịch sử
về con người và đời sống tâm lí người. (
)
Khóa luận tốt nghiệp


-5-

Ngành SPKTCNN


GVHD: TS. Nguyễn Thanh Thủy

SVTH: Trần Thị Thu Thảo

Phạm Minh Hạc (2002): Tâm lí là chức năng của não. Thông qua hình ảnh tâm lí,
não điều khiển hoạt động của người. Tác động đến tâm lí tức là tác động đến thần kinh.
(Phạm Minh Hạc. 2002. Tuyển tập tâm lí học. NXB Giáo Dục).
Tóm lại, tâm lí là tất cả những gì xảy ra trong đầu óc con người, gắn liền với lịch sử
và xã hội, là sản phẩm của hoạt động và giao tiếp của con người.
2.1.2 Tƣ vấn, tham vấn
Có thể nói, cuộc tranh luận về thuật ngữ tham vấn, tư vấn vẫn luôn là vấn đề nóng
hổi hiện nay trong các diễn đàn bàn về tham vấn tại Việt Nam. Trong không ít hội thảo có
người phê phán việc sử dụng tư vấn khi tham vấn. Đồng thời cũng có người lại đồng nhất
hai khái niệm này. Bên cạnh đó cũng không ít người lại băn khoăn liệu có gì khác nhau
giữa tham vấn và tư vấn. Sau đây người nghiên cứu xin giới thiệu một số quan điểm về tư
vấn và tham vấn:
 Tƣ vấn:
Tư vấn (trong tiếng Anh là Consultation) được xem như quá trình tham khảo về lời
khuyên hay sự trao đổi quan điểm về vấn đề nào đó để đi đến một quyết định. Tư vấn
trong từ điển tiếng Việt được định nghĩa như là sự phát biểu ý kiến về những vấn đề được
hỏi đến, nhưng không có quyền quyết định. Hoạt động này phần nhiều diễn ra dưới dạng
Hỏi – Đáp.
Tác giả Trần Tuấn Lộ đã mô phỏng hoạt động tư vấn như sự tham khảo và cung cấp
ý kiến giữa một bên A- có thể là một cá nhân, một tổ chức cần tìm câu trả lời cho một

thắc mắc hoặc tìm giải pháp với bên B- một cá nhân, một tổ chức khác có chuyên môn,
kinh nghiệm và giúp họ giải đáp những thắc mắc hay vấn đề của họ.
Tư vấn là việc đưa ra lời khuyên hay giải pháp kĩ thuật được tiến hành bỡi chuyên
gia, giúp cho người có nhu cầu (khách hàng) thực hiện được một công việc hay một mục
đích chuyên môn cho trước.
Nhà tư vấn (chuyên gia, chuyên viên tư vấn) là người có những hiểu biết, năng lực
chuyên môn phù hợp, có khả năng đưa ra lời khuyên hay kĩ thuật mang tính khả thi cho
những ai có nhu cầu nhằm giúp họ giải quyết vấn đề của chính họ. (Tạp Chí Khoa Học
Giáo Dục, số 44, tháng 5 năm 2009).
Khóa luận tốt nghiệp

-6-

Ngành SPKTCNN


GVHD: TS. Nguyễn Thanh Thủy

SVTH: Trần Thị Thu Thảo

 Tham vấn:
Theo Grace M. (1998) cho rằng: Tham vấn là một kỹ thuật trợ giúp trong công tác
xã hội cá nhân và việc cho lời khuyên là một kỹ thuật của tham vấn. Tuy nhiên bà nhấn
mạnh lời khuyên đó không nên mang tính áp đặt mà cần khách quan, phù hợp với nhu cầu
của đối tượng được xác định trên cơ sở thảo luận và dựa vào kiến thức chuyên môn ví dụ
như kiến thức về kế hoạch hóa gia đình. ().
Tham vấn là một quá trình tương tác giữa nhà tham vấn (người có chuyên môn kĩ
năng, phẩm chất đạo đức nghề nghiệp được xã hội thừa nhận) với thân chủ (người có khó
khăn tâm lí cần được giúp). Thông qua sự trao đổi, chia sẻ mang tính nghề nghiệp, thân
chủ hiểu và chấp nhận thực tế của mình, tìm tiềm năng bản thân để tự giải quyết vấn đề

của chính mình.
Song cần nhấn mạnh rằng, chức năng của tham vấn không phải là đưa ra lời khuyên.
Do vậy, có sự khác biệt giữa tư vấn và tham vấn ở những điểm sau:
Mục tiêu

Tư vấn

Tham vấn

Hướng tới giải quyết vấn

Hướng tới mục tiêu lâu

đề hiện tại

dài hơn, đó là giúp cá
nhân nâng cao khả năng
giải quyết vấn đề sau khi
được tham vấn.

Tiến trình

Thường cung cấp thông

Diễn ra trong thời gian dài

tin hay đưa ra lời khuyên,

có thể kéo dài hàng tuần,


diễn ra trong một thời

hàng tháng thậm chí hàng

gian ngắn, giải quyết vấn

năm

đề tức thời
Mối quan hệ

Mối quan hệ trên – dưới

Mối quan hệ mang tính

giữa ngườ

ngang bằng, bình đẳng và
ng

thông tin chuyên môn,

Khóa luận tốt nghiệp

-7-

đòi hỏi có sự tương tác rất
chặt chẽ và hợp tác tích

Ngành SPKTCNN



GVHD: TS. Nguyễn Thanh Thủy

SVTH: Trần Thị Thu Thảo

còn bên kia là người

cực giữa hai bên

“thiếu hiểu biết” về vấn
đề nào đó, mối quan hệ ở
đây không đòi hỏi sự
tương tác rất tích cực từ
phía đối tượng
Cách thức tương tác

Cách thức can thiệp chính

Nhà tham vấn sẽ tương

là cung cấp thông tin và

tác và giúp đối tượng tự

lời khuyên bổ ích từ

nhận thức, hiểu chính

người tư vấn với đầy kiến


mình và hoàn cảnh cuả

thức chuyên sâu về vấn đề mình để chủ động tìm
cần tư vấn

kiếm giải pháp phù hợp
và thực hiện nó.

()
Tóm lại, tham vấn về mặt căn bản có chung những điểm rất gần với tư vấn. Phần
nhiều các tư vấn viên trong những trường hợp nhất định đã trở thành tham vấn viên. Mục
đích của tư vấn và tham vấn nhiều khi gối lên nhau. Do đó, để thống nhất trong việc sử
dụng thuật ngữ của đề tài, trong suốt quá trình nghiên cứu người nghiên cứu sẽ dùng
counseling với nghĩa tư vấn.
2.1.3 Nhu cầu
Henry Musay, khi nghiên cứu về vấn đề nhu cầu khẳng định: “ Nhu cầu là một tổ
chức cơ động, hướng dẫn và thúc đẩy hành vi. Nhu cầu ở mỗi người khác nhau về cường
độ, mức độ”. (http:// www.hoidieuduong.org.vn).
D.N.Uznetze, ông cho rằng nhu cầu và hành vi có mối quan hệ lẫn nhau. Mỗi một
kiểu hành vi tương ứng với một nhu cầu. Nhu cầu là đặc điểm đặc trưng cho cơ thể sống,
tạo ra tính tích cực của con người.
B.Ph.Lomov đã đề cập đến vấn đề nhu cầu khi nghiên cứu về nhân cách. Theo ông
nhu cầu vật chất không phải là tất cả, nhu cầu về mặt xã hội có ý nghĩa quan trọng việc
hình thành và phát triển nhân cách. Các nhu cầu đều có mức độ của nó. Ví dụ như: nhu
Khóa luận tốt nghiệp

-8-

Ngành SPKTCNN



GVHD: TS. Nguyễn Thanh Thủy

cầu nhậ

SVTH: Trần Thị Thu Thảo

kiếm chân lí một cách say mê, nhu cầu nghỉ ngơi

đi từ việc thư giản, ngủ cho đến cách li tạm thời với các hình thức quen thuộc của đời
sống xã hội.... Nhu cầu cao nhất là nhu cầu sáng tạo. ()
:
Từ điển bách khoa toàn thư triết học Xô Viết định nghĩa “Nhu cầu là sự cần hay
thiếu hụt một cái gì đó thiết yếu để duy trì hoạt động sống của cơ chế cá nhân con người,
một nhóm xã hội hay xã hội nói chung, là động cơ bên trong của tính tích cực”.
Như vậy đặc trưng cơ bản của nhu cầu là trạng thái thiếu hụt của cơ thể cần phải được bù
đắp để tồn tại và phát triển

. ()

Tóm lại, nhu cầu là đòi hỏi mong muốn, nguyện vọng của con người về vật chất và
tinh thần để tồn tại và phát triển. Tùy theo trình độ nhận thức, điều kiện môi trường sống,
đặc điểm sinh lí, con người có những nhu cầu khác nhau. Nhu cầu nếu được thỏa mãn sẽ
đem đến cho con người những khoái cảm đặc biệt và sẽ tạo ra một trạng thái tâm lí sung
sướng, khoan khoái dễ chịu. Khi một khát vọng nào đó chưa được thỏa mãn thì sự căng
thẳng về mặt tâm lí có thể lên đến tột đỉnh.
Nhu cầu là yếu tố quan trọng đầu tiên thúc đẩy con người hành động. Nhu cầu càng
cấp bách thì khả năng chi phối con người càng cao. Kiểm soát được nhu cầu sẽ kiểm soát
được cá nhân. Nhận thức có sự chi phối nhất định, nhận thức càng cao càng có khả năng

kiềm chế sự thỏa mãn nhu cầu. Có hai loại nhu cầu chính: nhu cầu sinh lí (hô hấp, ăn
uống,....) và nhu cầu tâm lí (tình cảm, nhận thức, chứng minh,...). Khi nhu cầu sinh lí
được đáp ứng thì con người tìm đến nhu cầu xã hội và nhu cầu xã giao.
Những nhu cầu này thuộc nhu cầu tâm lí. ()
2.1.4 Tƣ vấn tâm lí là gì?
Theo UNICEF “ tư vấn tâm lí không giống như một cuộc nói chuyện. Tư vấn tâm lí
là một mối quan hệ, một quá trình, trong đó nhà tư vấn giúp thân chủ cải thiện cuộc sống
của họ bằng cách khai thác, hiểu và nhìn nhận được nội dung, ý nghĩa, cảm giác và hành
vi của họ. Nhà tư vấn không giải quyết vấn đề cho thân chủ. Cụ thể là nhà tư vấn giúp đỡ
thân chủ cải thiện “trạng thái tâm lí” của họ. Việc này được xem như một quá trình giúp
thân chủ nghĩ, cảm giác và hành động khác với trước và để từ đó họ có thể đương đầu
Khóa luận tốt nghiệp

-9-

Ngành SPKTCNN


GVHD: TS. Nguyễn Thanh Thủy

SVTH: Trần Thị Thu Thảo

với những khó khăn trong cuộc sống

một cách

hiệu quả hơn.

().
2.1.5 Tƣ vấn tâm lí học đƣờng

Tư vấn tâm lí học đường là một hình thức hỗ trợ HS, sinh viên giải quyết những khó
khăn trong việc phát triển nhân cách, năng lực và kĩ năng học tập, định hướng nghề
nghiệp, lối sống, các mối liên hệ liên nhân cách và những rối loạn cảm xúc và nhân cách.
Hỗ trợ phụ huynh, giáo viên và những thành viên khác trong nhà trường trong việc giao
tiếp, giáo dục HS. Đồng thời hỗ trợ nhà trường trong việc hoạch định các chiến lược giáo
dục toàn diện cho HS, cách thức phối hợp với phụ huynh học sinh trong việc giáo dục,
cách thức tổ chức các hoạt động nhằm ngăn ngừa các hành vi nguy cơ trong trường học
của HS. Phối hợp với các tổ chức liên quan trong việc hỗ trợ và can thiệp trong trường
hợp HS có những vấn đề liên quan đến những hoạt động bên ngoài như: các vấn đề pháp
luật, các vấn đề về bệnh tâm lí. ()
Hiểu một cách khái quát: Tư vấn học đường là tất cả các hoạt động can thiệp nhằm
giúp HS phát triển tốt nhất về đời sống tinh thần cũng như phát triển cá nhân của mỗi HS.
2.1.6 Nhu cầu tƣ vấn tâm lí?
Nhu cầu tư vấn tâm lí thuộc về nhu cầu chất vấn hỏi đáp.
Những mong muốn đòi hỏi của con người về nhận thức, làm rõ, chất vấn những
khúc mắc tâm lí tồn tại trong bản thân mỗi người, là biểu hiện của nhu cầu tư vấn tâm lí.
Người ta sẽ có tâm trạng thoải mái, sung sướng, có những quyết định phù hợp với khả
năng

, thúc đẩy hoạt động tích cực khi được thỏa mãn những nhu cầu này.

().
2.2 Những vấn đề cơ bản về tƣ vấn tâm lí
2.2.1 Lịch sử ngành tƣ vấn tâm lí
Dựa vào lịch sử hiện có, ngành tư vấn ở các nước phát triển là một ngành tương đối
trẻ. Trước 1900, tư vấn chủ yếu là cho ý kiến, tập trung vào việc cung cấp những phúc lợi
nhân đạo căn bản cho những người kém may mắn trong thời kì cách mạng công nghiệp.

Khóa luận tốt nghiệp


- 10 -

Ngành SPKTCNN


GVHD: TS. Nguyễn Thanh Thủy

SVTH: Trần Thị Thu Thảo

Theo Nguyễn Thơ Sinh (2006), ông cho rằng lịch sử ngành tư vấn lúc đầu chỉ dành
cho người trẻ, liên quan đến những chương trình hướng nghiệp và những bài học đạo đức
căn bản. Tư vấn thời gian đầu chủ yếu là cung cấp thông tin và hướng dẫn giáo dục.
Vào 1907, Jesse B.Davis là người đầu tiên xây dựng cơ sở hướng dẫn có hệ thống ở
tiểu bang Michigan, Hoa Kì và cho xuất bản cuốn “Chọn nghề” (1909). Cho đến bây giờ
nó trở thành một nghề có mặt khắp nơi, giúp đỡ người mệt mỏi và quá tải về mặt tinh
thần.
Ở Việt Nam, chưa có một thông tin cụ thể nào về điểm khởi đầu hoạt động chính
thức của ngành tư vấn. Lịch sử phát triển của ngành tư vấn ở Việt Nam chưa có một tài
liệu nào công bố rõ ràng về từng bước, từng giai đoạn.
Ngày 18- 12- 2006, tại hội thảo khoa học quốc gia về vấn đề “tư vấn tâm lí – giáo
dục lí luận, thực tiễn và định hướng phát triển” tổ chức tại thành phố Hồ Chí Minh. Từ
báo cáo của hội cho biết: Tư vấn tâm lí đã được thực hiện trong nhiều năm gần đây, trên
các địa bàn, đặc biệt là trên các thành phố. (
. NXB Lao

)

2.2.2 Vai trò của tƣ vấn tâm lí
Theo Hoàng Minh Tố Nga (Chuyên viên tư vấn tâm lí – Giảng viên Bộ môn Tâm Lí
trường ĐH Khoa Học Xã Hội và Nhân Văn) thì “trong cuộc sống, chúng ta không thể

tránh khỏi những mâu thuẫn. Nhưng hiện nay nhiều em ở lứa tuổi thanh thiếu niên chưa
được trang bị những kĩ năng cần thiết để tự giải quyết mâu thuẫn”. Vì vậy, các trường học
cần có chuyên viên tư vấn tâm lí học đường, phối hợp chặt chẽ với giáo viên chủ nhiệm
để kịp thời hổ trợ kĩ năng, tư vấn kiến thức pháp luật, chia sẻ

gút mắc cho HS khi có

mâu thuẫn xảy ra. (o).
Bởi

động tư vấn tâm lí có vai trò rất quan trọng, cụ thể:

 Đối với cá nhân
 Giúp một số người đang mất cân bằng trong cuộc sống tự biết điều chỉnh, có thêm sức
mạnh để vượt qua khó khăn, những người đang bị khủng hoảng về mặt tinh thần hiểu rõ
vấn đề họ đang gặp phải và giúp chính bản thân họ tìm ra hướng giải quyết có hiệu quả.

Khóa luận tốt nghiệp

- 11 -

Ngành SPKTCNN


GVHD: TS. Nguyễn Thanh Thủy

SVTH: Trần Thị Thu Thảo

 Giúp thân chủ thay đổi một quan niệm, một thói hư tật xấu. Giúp họ củng cố niềm tin
và hơn thế nữa giúp họ thay đổi mình theo hướng tích cực hơn và tìm lại ý nghĩa của cuộc

đời.
 Kết quả của công tác tư vấn kịp thời và đúng đắn có tác dụng ngăn chặn những tình
huống xấu có thể xảy ra khi con người bị khủng hoảng về mặt tâm lí.
 Đem lại cho các thành viên trong cộng đồng những thông tin để xác lập một nhận thức
mới, thái độ mới, hành vi mới phù hợp. Một giải pháp hữu hiệu sẽ góp phần cải thiện tình
hình, ngăn chặn sự bất hạnh, những việc làm không hay cho những người thiếu sự quan
tâm, chia sẻ, thiếu hiểu biết hoặc đang khủng hoảng về mặt tâm lí.
 Đối với học đƣờng
 Giảm bớt các cảm giác tiêu cực trong hoàn cảnh khó khăn của HS bằng cách lắng nghe,
ủng hộ, chấp nhận thái độ của HS.
 Giúp HS tăng thêm sự hiểu biết về bản thân và hoàn cảnh của mình.
 Giúp HS nhận diện được vấn đề (sàng lọc được nguyện vọng, nhu cầu), thu thập thông
tin, giúp các em xác định vấn đề, phân mảng và hoạch định vấn đề ưu tiên cũng như nhận
biết tiềm năng và hạn chế của bản thân.
 Giúp HS đưa ra các quyết định lành mạnh.
 Hướng dẫn HS thi hành các quyết định của mình: Có kế hoạch thay đổi hành vi, khuyến
khích các em thực hiện các kế hoạch tự đề ra, giúp các em đánh giá được vấn đề.
Điều quan trọng là cán bộ tư vấn tâm lí giúp HS hiểu và ch
lấy tiềm năng bản thân để giải quyết vấn đề của chính mình chứ không phải theo ý
của họ. Chuyên viên tư vấn tâm lí giúp cho HS chấp nhận thực tế của mình, khơi gợi
được ở các em sức mạnh tiềm tàng để tự chịu trách nhiệm về

vấn đề của mình

. ().
2.2.3 Một số hình thức tƣ vấn tâm lí
 Tư vấn trực tiếp: Là quá trình đối thoại được thực hiện trực tiếp tại các trung tâm tư vấn
tâm lí.
 Tư vấn qua điện thoại: Là quá trình đối thoại trực tiếp giữa nhà tư vấn và thân chủ
được thực hiện trực tiếp qua điện thoại.

Khóa luận tốt nghiệp

- 12 -

Ngành SPKTCNN


GVHD: TS. Nguyễn Thanh Thủy

SVTH: Trần Thị Thu Thảo

 Tư vấn cộng đồng: Quá trình đối thoại được tiến hành trực tiếp giữa nhà tư vấn với một
tổ chức, đơn vị (trường học, cơ quan, xí nghiệp,...).
 Tư vấn qua thư: Quá trình trao đổi giữa nhà tư vấn và thân chủ được thực hiện qua thư
từ.
 Tư vấn qua dịch vụ internet: Quá trình trao đổi giữa nhà tư vấn và thân chủ được thực
hiện thông qua các dịch vụ internet như mail, chat, forum...
2.3 Đặc điểm tâm lí HS THPT
2.3.1 Đặc điểm chung của lứa tuổi
Lứa tuổi thanh niên HS THPT (còn gọi là lứa tuổi đầu thanh niên) là lứa tuổi bao
gồm các em khoảng 15-18 tuổi. Mà thường gọi tắt là lứa tuổi thanh niên HS. (Bùi Ngọc
Oánh. 1996. Tâm lí học lứa tuổi và tâm lí học sư phạm. ĐH Sư phạm Tp. Hồ Chí Minh)
Tuổi thanh niên là thời kì đạt được sự trưởng thành về mặt cơ thể. Các em có hình
dáng người lớn, có những nét của người lớn nhưng chưa phải là người lớn. Đa số các em
vẫn còn là HS. (Lê Văn Hồng. 2002. Tâm lí học lứa tuổi và tâm lí sư phạm. NXB Giáo
Dục)
Chính vì vậy mà người lớn là người quyết định nội dung và xu hướng hoạt động của
HS THPT. Các em đến trường dưới sự chỉ đạo của người lớn, phụ thuộc vào cha mẹ về
vật chất.
Tuổi HS THPT là lứa tuổi phát triển tài năng, tiếp thu nhanh, có khả năng sáng tạo

và linh hoạt nhưng cũng dễ chủ quan, nông nổi, kêu ngạo, ít chịu học hỏi đến nơi đến
chốn. Vì vậy mà các em rất cần sự chỉ bảo, giúp đỡ nhằm định hướng những suy nghĩ,
hành động, lí tưởng sống đúng đắn hơn.
Một đặc điểm nổi bậc của HS THPT là các em có ý thức và nhu cầu tự tu dưỡng rất
cao. Các em muốn vươn lên, muốn rèn luyện phẩm chất, nhân cách của mình. Hình thức
tự tu dưỡng phổ biến nhất là ghi nhật kí. “có thể nói rằng , không có lứa tuổi nào mà sổ tự
tu dưỡng và sổ nhật kí lại nhiều như ở tuổi thiếu niên. (Giáo trình tâm lí học trẻ em và tâm
lí học sư phạm của hội đồng Bộ môn Tâm lí học. 1975).
HS THPT ngày nay có những phát triển cao hơn so với trước đây, các em có những
suy nghĩ độc lập, những quan điểm riêng biệt và biết tự xây dựng cho mình kế hoạch cho
Khóa luận tốt nghiệp

- 13 -

Ngành SPKTCNN


GVHD: TS. Nguyễn Thanh Thủy

SVTH: Trần Thị Thu Thảo

cuộc sống tương lai của bản thân. HS THPT tiếp nhận tri thức, các phương tiện thông tin
hiện đại một cách nhanh chóng, khả năng thích nghi với cuộc sống hiện đại của nền kinh
tế tri thức cao hơn trước đây. Tuy nhiên, lứa tuổi này cũng không tránh khỏi những sai
lầm. Vì vậy việc xây dựng cho HS những quan điểm đúng đắn trong lĩnh vực tình yêu,
hôn nhân, nghề nghiệp thường là trách nhiệm của giáo viên, phụ huynh, các tổ chức đoàn
thể trong nhà trường và xã hội để giáo dục nhân cách cho HS một cách toàn diện.
2.3.2 Giới tính – sức khỏe sinh sản
HS THPT thường quan tâm đến những mối quan hệ với bạn khác giới, các thay đổi
của cơ thể nhưng các em thường lúng túng khi nói đến vấn đề này. (Lê Văn Hồng. 2002.

Tâm lí học lứa tuổi và tâm lí sư phạm. NXB Giáo Dục).
Tình yêu và đời sống tình dục của HS THPT có quan hệ mật thiết với đời sống tâm lí
của các em, những quan hệ này đưa HS đến vấn đề về đạo đức, trách nhiệm, kĩ luật và
thông thường HS rất bối rối, đôi khi bế tắc, sai lầm trong giải quyết vấn đề, xử lí các tình
huống “gay cấn” trong quan hệ khác giới. Thực tế cho thấy 1/3 trẻ vị thành niên quan hệ
tình dục trước hôn nhân. Nhưng các em lại thiếu hiểu biết về quan hệ tình dục an toàn và
cách bảo vệ sức khỏe của mình. (www.giaoducgioitinh.org.vn).
Do đó, phụ huynh, giáo viên cần phải quan tâm, thông cảm và hướng dẫn các em có
cái nhìn đúng đắn trong quan hệ bạn bè khác giới, không nên cấm đoán, can thiệp thô bạo
hay bỏ mặc các em.
Lứa tuổi HS THPT là lứa tuổi hoàn thiện các chức năng sinh dục. (Lê Văn Hồng.
2002. Tâm lí học lứa tuổi và tâm lí sư phạm. NXB Giáo Dục).
Các em thường quan tâm đến vấn đề tình dục, sinh sản, kinh nguyệt, trinh tuyết,
mộng tinh.... nhưng lại ít thông tin về vấn đề này. Vì vậy các em rất cần sự giúp đỡ của
giáo viên, phụ huynh, nhà tư vấn tâm lí nhằm hướng dẫn tư vấn những thông tin cần thiết
về giới tính để các em có cái nhìn đúng đắn về sức khỏe sinh sản. Từ đó các em có thể tự
lí giải được những thay đổi của bản thân và tự bảo vệ mình trong các mối quan hệ khác
giới, nhất là khi sống trong thời đại thông tin bùng nổ như ngày nay.

Khóa luận tốt nghiệp

- 14 -

Ngành SPKTCNN