VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

VŨ THỊ HUYỀN TRANG

HÀNH VI TÌM KIẾM VIỆC LÀM CỦA HỘ GIA ĐÌNH
BỊ THU HỒI ĐẤT TRÊN ĐỊA BÀN XÃ ĐIỀM THỤY,
HUYỆN PHÚ BÌNH, TỈNH THÁI NGUYÊN
Ngành: Xã hộ i học
Mã s ố : 8.31.03.01

LUẬN VĂN THẠC SĨ XÃ HỘI HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC
PGS.TS. NGUYỄN XUÂN MAI

Hà Nội, 2018


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan luận văn “Hành vi tìm kiếm việc làm c ủa hộ gia
đình bị thu hồi đất trên địa bàn xã Điề m Thụy, huyện Phú Bình, tỉnh
Thái Nguyên” là do chính tôi thực hiện dưới s ự hướng dẫn khoa họ c c ủa

PGS.TS. Nguyễn Xuân Mai. Các s ố liệu và kết quả nghiên c ứu trong luận văn
là trung thực và chưa hề được công bố trong bất kỳ công trình nào. Các thông
tin trích dẫn trong luận văn này đều đã được chỉ rõ nguồ n gốc. Nếu sai tôi xin
chịu hoàn toàn trách nhiệm.
Học viên

Vũ Thị Huyền Trang

LỜI CẢM ƠN
Luận văn thạc sĩ ngành xã hội học với đề tài “Hành vi tìm kiếm việc
làm của hộ gia đình bị thu hồi đất trên địa bàn xã Điềm Thụy, huyện Phú
Bình, tỉnh Thái Nguyên” là kết quả của quá trình cố gắng không ngừng của
bản thân và được sự giúp đỡ, động viên khích lệ của các thầy, bạn bè đồng
nghiệp và người thân. Qua trang viết này tác giả xin gửi lời cảm ơn tới những
người đã giúp đỡ tôi trong thời gian học tập - nghiên cứu khoa học vừa qua.
Tôi xin tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc đối với PGS.TS. Nguyễn

Xuân Mai đã trực tiếp tận tình hướng dẫn cũng như cung cấp tài liệu thông tin
khoa học cần thiết cho luận văn này.

Xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo Học viện Khoa học Xã hội,
khoa Xã hội học đã tạo điều kiện cho tôi hoàn thành tốt công việc nghiên cứu
khoa học của mình.

Tôi xin chân trọng cảm ơn Lãnh đạo và cán bộ phòng Lao động Thương binh và Xã hội huyện Phú Bình đã giúp đỡ tôi trong quá trình học tập
và thực hiện luận văn.
Cuối cùng tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến gia đình, bạn bè và đồng
nghiệp trong cơ quan đã động viên, giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi
trong quá trình học tập, làm việc và hoàn thành luận văn.
Hà Nội, ngày

tháng

năm 2018

Tác giả luận văn


Vũ Thị Huyền Trang


MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU....................................................................................... 1
Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ ĐỊ A BÀN NGHIÊN CỨU................ 12

1.1. Các khái niệm liên quan.................................................................... 12
1.2. Lý thuyết áp dụng ............................................................................ 16
1.3. Đặc điềm địa bàn nghiên c ứu ........................................................... 24
Chương 2 THỰC TRẠNG VIỆC LÀM VÀ HÀNH VI TÌM KIẾM VIỆC

LÀM CỦA HỘ GIA ĐÌNH BỊ THU HỒI ĐẤT.......................................... 27
2.1. Thực tr ạng việc làm hiện t ại củ a hộ gia đình bị thu hồi đất ............... 27
2.2 Quá trình tìm kiếm việc làm và s ự thay đổ i thu nhập sau khi b ị thu hồi
đất ........................................................................................................... 33
Chương 3 CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HÀNH VI TÌM KIẾM

VIỆC LÀM C ỦA HỘ GIA ĐÌNH ......................................................... 43
3.1. Sự vận dụ ng và chuyể n hóa các nguồn lực sinh k ế ............................ 43
3.2 Các y ếu tố vĩ mô ................................................................................ 63
KẾT LUẬN ............................................................................................ 72
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC


DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
- CNH – HĐH


: Công nghiệp hóa - hiện đại hóa

- KCN

: Khu công nghiệp

- UBND

: Ủy ban nhân dân

- ILO

: International Labour Organization


DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 2.1 Tình hình dân s ố và lao động trong khu giải phóng mặt bằ ng.... 27
Bảng 2.2 Tình hình việc làm chính c ủa các hộ b ị thu hồi đất.................... 28
Bảng 2.3 Tình trạng việc làm phụ * Tình trạ ng việc làm chính ................ 30
Bảng 2.4 Nơi làm việc chính.................................................................... 31
Bảng 2.5. Tình trạng việc làm ph ụ ........................................................... 32
Bảng 2.6 : Chi tiêu hàng ngày c ủa các hộ gia đình ................................... 33
Bảng 2.7 Thay đổ i việc làm c ủ a các hộ .................................................... 34
Bảng: 2.8 S ự thay đổ i tình trạ ng việc làm chính sau khi b ị thu hồi đất ..... 34
Bảng 2.9. Lý do thay đổ i việc làm............................................................ 36
Bảng 2.10: Khó khăn khi thay đổ i công việc theo giớ i tính ...................... 37
Bảng 2.11: S ự thay đổi việc làm và thu nh ập ........................................... 38
Bảng 2.12: S ự thay đổ i nguồn thu nh ập chính c ủa hộ gia đình ................ 39
Bảng 2.13: Lý do thay đổ i thu nh ập ......................................................... 40

Bảng 3.1: Giớ i tính c ủa thành viên trong hộ ............................................. 43
Bảng 3.2: Tình tr ạng việc làm theo giớ i tính ............................................ 44
Bảng 3.3 Trình độ học vấ n theo việc làm ................................................. 45
Bảng 3.4: Tình tr ạng việc làm theo cơ cấu tuổ i ........................................ 46
Bảng 3.5 : Tham gia đào tạo nghề khi thay đổ i việc làm .......................... 47
Bảng 3.6 Nơi tham gia đào tạo nghề ........................................................ 48
Bảng 3.7: S ự giúp đỡ khi thay đổ i việc làm.............................................. 49
Bảng 3.8 Dự định công việc hiện nay....................................................... 50
Bảng 3.9: Cần s ự hỗ trợ t ừ các dự án và địa phương ................................ 51
Bảng 3.10 Nh ững lo ạ i tài s ản b ị ảnh hưởng khi thu hồi đất ...................... 52
Bảng 3.11 . Diện tích đất nông nghiệp b ị thu hồ i ..................................... 53
Bảng 3.12. Diện tích đất thổ cư bị thu hồ i................................................ 54


Bảng 3.13. Loạ i hình nhà ở ...................................................................... 56
Bảng 3.14. Loạ i tài sản trong gia đình ...................................................... 57
Bảng 3.15. Mục đích sử dụng s ố tiền đền bù ............................................ 58
Bảng 3.16. Tình hình vay vố n c ủa các hộ ................................................. 61
Bảng 3.17. Nguồ n vốn vay c ủa các hộ gia đình ........................................ 62


PHẦN MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài
Hiện nay Đảng và Nhà nước ta đang có chủ trương tiếp tục đẩy mạnh
sự nghiệp CNH – HĐH đât nước trogn quá trình này để đáp ứng yêu cầu phát
triển, xây dựng cơ sở hạ tầng, xây dựng các KCN, khu đô thị..việc thu hồi đất
là một yếu tố khách quan. Quá trình xây dựng diễn ra sôi động hơn bao giờ
hết kéo theo đó là phần diện tích đất canh tác và đất sinh hoạt bị thu hẹp lại.
Điều này đã tác động đến toàn bộ hoạt động của người dân khi phải nhường

diện đất tư liệu sản xuất quan trọng nhất của gia đình cho các dự án xây dựng
phát triển kinh tế xã hội của địa phương. Trong khi đó nước ta là nước nông
nghiệp hơn 70% dân số là động nông nghiệp, trước thách thức đất sản xuất
nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp dẫn đến người nông dân rơi vào trạng thái bị
động và thiếu các điều kiện cần thiết đảm bảo cuộc sống khi họ bị mất việc làm
buộc phải tìm kiếm việc làm khác. Vì vậy vấn đề việc làm đối với những hộ gia
đình bị thu hồi đất được coi là vấn đề bức xúc đặt ra yêu cầu cần được giải
quyết nhanh chóng, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân ổn định cuộc sống.

Thái Nguyên là mộ t trong những trung tâm phát triển kinh tế lớn c ủa
nước ta. Năm 2009 dự án “Xây dựng khu công nghiệp Điềm Thụy” được Thủ
trướng Chính phủ phê duyệt tại văn bản s ố 1854/TTg-KTN về điều chỉ nh bổ

sung các khu công nghiệp tỉnh Thái Nguyên đến năm 2015 tầm nhìn đến năm
2020 trên địa bàn 2 huyện Phú Bình và Phổ Yên với tổng diện tích là 350ha.

Dự án xây dựng ngày càng được mở rộ ng tỷ lệ, diện tích đất bị thu hồi
ngày càng lớn đồng nghĩa với những thách thức không nhỏ đố i với đời s ống,
thu nhập và việc làm c ủa người dân sau khi bị thu hồi đất. Điềm Thụy là mộ t
xã thuần nông nằm ở phía Tây c ủa huyện Phú Bình, những năm gần đây do
ảnh hưởng của quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa và chương trình mục
1


tiêu quố c gia xây dựng nông thôn mới nhiều diện tích đất bị thu hồi để phục
vụ cho công nghiệp xây dựng, dịch vụ, cơ sở hạ tầng nông thôn, đất đai bị thu
hồi người dân mất toàn b ộ hoặc một phần diện tích đất s ản xuất không có khả
năng chuyển đổ i việc làm rơi vào tình trạng thất nghiệp, không có việc làm

làm, không có thu nhập, đời s ống gặp nhiều khó khăn.

Cũng như các địa phương khác trong tỉ nh dự án khu công nghiệp Điềm

Thụy được xây dựng trên địa bàn xã Điềm Thụy với diện tích là 180ha là khu
công nghiệp tập trung của tỉ nh Thái Nguyên. Mặc dù khi thu hồi đất Nhà
nước và chính quyền địa phương đã có nhiều chính sách hỗ trợ người dân như

bồi thường đất, hỗ trợ giải quyết việc làm, hỗ trợ họ c nghề, hỗ trợ tái định
cư…tuy nhiên những vấn đề này vẫn chưa được giải quyết một cách hiệu quả,

còn b ộc lộ nhiều hạn chế như việc đào tạo nghề cho lao động bị thu hồi đất
chưa đáp ứng được nhu c ầu tuyển dụng lao động của doanh nghiệp, các doanh

nghiệp trên địa bàn được giao đất cho đầu tư xây dựng cơ sở s ản xuất chưa có
trách nhiệm trong việc tuyển dụng lao động bị thu hồi đất.
Do nhiều yếu tố khách quan, chủ quan đến nay nhiều lao động bị thu hồi
đất vẫn chưa tìm được việc làm, chưa tìm được cho mình công việc ổn định để
đảm bảo cuộ c s ống. Từ đó nảy sinh nhiều vấn đề xã hội phức và tiềm ẩn nhiều
nguy cơ gây mật trật tự an toàn xã hội, những khó khăn, bất cập trong đời s ố ng

của hộ gia đình khi bị thu hồi đất hiện nay đã đặt ra cho xã Điềm Thụy, huyện
Phú Bình c ần có những giải pháp giúp người dân tìm kiếm được việc làm đem
lại cuộ c s ống ổn định. Xuất phát từ thực tế này tác giả quyết định lựa chọn đề
tài “Hành vi tìm kiế m việ c làm c ủa hộ gia đình bị thu hồi đất trên địa bàn
xã Điềm Thụy, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên”. Nghiên cứu muố n
hướng đến tìm hiểu thực trạng tìm kiếm việc làm và những khó khăn mà hộ gia
đình gặp phải trong quá trình tìm kiếm việc làm.

2



2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Trên thế giới, kể cả ở Việt Nam đã có không ít công trình, bài báo
nghiên cứu về việc làm đố i với hộ gia đình bị thu hồi đất. Qua các tác phẩm
đã công bố các tác giả không chỉ đưa ra các định nghĩa và còn đi sâu vào tìm

hiểu thực trạng, khó khăn trong quá trình tìm kiếm việc làm…với đối tượng
đa dạng và phong phú, các nhà khoa học đi trước đã đặ được không ít những

thành tựu to lớn. Tuy nhiên, trong khuôn khổ luận văn này tác giả đi vào tìm
hiểu các nghiên c ứu liên quan đến hành vi tìm kiếm việc làm của hộ gia đình
bị thu hồi đất.
2.1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài

Thế kỷ 21 chứng kiến sự bùng nổ của các đô thị. Đây là thế kỷ đô thị
đầu tiên mà đến cuối thể kỷ này phần lớn dân cư sẽ s ống trong các khu đô thị.

Lịch s ử văn minh nhân loại mang dấu ấn c ủa đô thị rất rõ nét như từ thời La
Mã đã mang dấu ấn của đô thị. Trung tâm c ủa La Mã Hy Lạp c ổ đại đã hình

thành lên các thành bang s ống trong đó là các tăng nữ, chủ nô, và thứ
dân.Trung Quố c là một quốc gia có điều kiện tự nhiên và phong tục tập quán
tương đố i giố ng Việt Nam. Là nước đông dân trên thế giới nhưng cũng giố ng
như Việt Nam gần 70% dân s ố Trung Quốc vẫn s ố ng ở khu vực nông thôn,
hàng năm có tới hàng nghìn lao động đến tuổ i tham gia vào lực lượng lao
độ ng. Vì thế nhu c ầu giải quyết việc làm ngày càng trở lên gay gắt. Sau c ải

cách và mở cửa nền kinh tế năm 1978, Trung Quố c thực hiện phương châm
“Ly nông bất ly hương” thông qua chính sách khuyến khích phát triển mạnh

mẽ công nghiệp nhằm đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế và phân công lao

độ ng xã hội ở nông thôn, từ đó rút ngắn khoảng cách nông thôn và thành thị,

Trung Quố c coi trọng việc phát triển công nghiệp nông thôn là con đường giải
quyết việc làm vấn đề việc làm và sinh kế của người dân.

3


Luận văn đầy đủ ở file: Luận văn Full