HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT
NAM

ĐỖ THỊ HẢI YẾN

GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG QUẢN LÝ NGÂN SÁCH
XÃ TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN TÂN YÊN, TỈNH BẮC
GIANG

Chuyên ngành:

Quản lý kinh tế

Mã số:

60 62 01 15

Người hướng dẫn khoa học:

TS. Trần Văn Đức

NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên
cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để
bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào.
Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám
ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc.

Hà Nội, ngày

tháng

năm 2016

Tác giả luận văn

Đỗ Thị Hải Yến

i


LỜI CẢM ƠN
Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận
được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của
bạn bè, đồng nghiệp và gia đình.
Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết
ơn sâu sắc tới TS. Trần Văn Đức đã tận tnh hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian
và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài.
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo,
Bộ môn kinh tế, Khoa Kinh tế &Phát triển nông thôn - Học viện Nông nghiệp Việt Nam
đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn.
Tôi xin chân thành cảm ơn cán bộ, nhân viên phòng Tài chính- Kế hoạch, Thanh
tra huyện, UBND các xã, thị trấn, Kho bạc Nhà nướchuyện Tân Yên, tỉnh Bắc Giang đã
nhiệt tnh giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình nghiên cứu đề tài.
Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi
điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành
luận văn./.


Hà Nội, ngày

tháng

năm 2016

Tác giả luận văn

Đỗ Thị Hải Yến

ii


MỤC LỤC
Lời cam đoan ................................................................................................................ i
Lời cảm ơn ................................................................................................................... ii
Mục lục ...................................................................................................................... iii
Danh mục các chữ viết tắt .............................................................................................v
Danh mục bảng ........................................................................................................... vi
Trích yếu luận văn ..................................................................................................... viii
Thesic
abstract...............................................................................................................x Phần
1. Mở đầu .............................................................................................................1
1.1.

Tính cấp thiết của đề tài ...................................................................................1

1.2.
Mục
tiêu

.........................................................................2

nghiên

1.2.1.
Mục
tiêu
..............................................................................2

cứu

của

nghiên

1.2.2.
Mục
tiêu
..............................................................................2

đề

cứu

nghiên

cứu

tài
chung


cụ

thể

1.3.

Câu hỏi nghiên cứu ..........................................................................................2

1.4.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.....................................................................3

1.4.1.
Đối
cứu.......................................................................................3

tượng

nghiên

vi

nghiên

tài

liệu

1.4.2.

Phạm
cứu..........................................................................................3
Phần
2.
Tổng
quan
.............................................................................................4
2.1.

Những vấn đề lý luận về quản lý ngân sách xã .................................................4

2.1.1.
Một
số
khái
quan..........................................................................4

niệm

có

liên

2.1.2.

Đặc điểm của ngân sách xã...............................................................................8

2.1.3.

Vai trò của quản lý ngân sách xã ......................................................................9


2.1.4.
Nội
dung
quản
.........................................................................9
2.1.5.

lý

ngân

sách

xã

Kiểm tra, thanh tra, kiểm toán đối với công tác quản lý ngân sách xã .............22

2.1.6.
Các yếu tố
.............................................23

ảnh

hưởng

đến

quản


lý

2.2.
Cơ
sở
...............................................................................................26

ngân
thực

sách

xã
tiễn

2.2.1.
Bài học kinh nghiệm quản lý ngân sách xã trong tỉnh và trong
nước.................26
3


2.3.
Các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài đã công
bố.............................29
Phần
3.
Phương
pháp
cứu.................................................................................31
3.1.


nghiên

Đặc điểm địa bàn nghiên cứu .........................................................................31

3.1.1.
Đặc
điểm
.....................................................................................31
3.1.2.
Đặc
điểm
về
............................................................................32

về
kinh

3.2.
Phương
................................................................................36
chọn

3.2.2.
Phương pháp
.............................................36

số

thu


thập

liệu,

3.2.3.
Phương
pháp
liệu........................................................................37

4

tế-

pháp

3.2.1.
Phương
pháp
...............................................................36

tự

điểm
tài
phân

nhiên
xã


hội

nghiên

cứu

nghiên

cứu

liệu,

thông
tch

tin
số


3.2.4.

Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu ..........................................................................38

Phần 4. Kết quả và thảo luận
....................................................................................39
4.1.

Thực trạng quản lý ngân sách xã ở huyện Tân Yên, tỉnh Bắc Giang, giai
đoạn 2013-2015 .............................................................................................39


4.1.1.

Lập dự toán thu, chi ngân sách xã...................................................................39

4.1.2.

Chấp hành dự toán ngân sách xã.....................................................................44

4.1.3.

Cân đối thu - chi ngân sách xã ........................................................................72

4.1.4.

Công tác kế toán, quyết toán ngân sách xã......................................................73

4.1.5.

Công tác thanh tra, kiểm tra, hướng dẫn ngân sách xã ....................................75

4.2.

Đánh giá công tác quản lý nsx trên địa bàn huyện Tân Yên, tỉnh Bắc
Giang .............................................................................................................76

4.2.1.

Những kết quả đạt được và hạn chế ................................................................76

4.2.2.


Nguyên nhân của những hạn chế .............................................................80

4.3.

Phân tích yếu tố ảnh hưởng đến quản lý ngân sách xã trên địa bàn huyện
Tân Yên, tỉnh Bắc Giang ................................................................................81

4.3.1.

Trình độ chủ tịch UBND xã, cán bộ tài chính xã ............................................81

4.3.2.

Cơ sở vật chất phục vụ công tác quản lý NSX ................................................83

4.3.3.

Chế độ chính sách quy định về quản lý ngân sách xã ......................................84

4.3.4.

Ý thức chấp hành pháp luật của các xã ...........................................................85

4.4.

Định hướng quản lý ngân sách xã trên địa bàn huyện Tân Yên, tỉnh Bắc
Giang trong thời gian tới ................................................................................86

4.5.


Các giải pháp tăng cường quản lý ngân sách xã trên địa bàn huyện Tân
Yên, tỉnh Bắc Giang .......................................................................................88

4.5.1.

Tiếp tục hoàn thiện cơ chế phân cấp quản lý ngân sách xã..............................88

4.5.2.

Nhóm giải pháp trong khâu lập, quyết định phân bổ, giao dự toán ngân
sách xã ...........................................................................................................92

4.5.3.

Nâng cao công tác chấp hành ngân sách .........................................................93

4.5.4.

Công tác quyết toán ngân sách .......................................................................98

4.5.5.

Về công tác đào tạo bồi dưỡng .....................................................................100

Phần 5. Kết luận và kiến nghị .................................................................................102
5.1.

Kết luận .......................................................................................................102


5.2.

Kiến nghị .....................................................................................................103

Tài liệu tham khảo .....................................................................................................104

4


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Chữ viết tắt

Nghĩa tiếng việt

BHXH

Bảo hiểm xã hội

BHYT

Bảo hiểm y tế BQ

Bình quân
CN

Công nghiệp

CNH - HĐH

Công nghiệp hoá - hiện đại hoá


DT

Dự toán

HĐND

Hội đồng nhân dân

HĐND

Hội đồng nhân dân

KBNN

Kho bạc Nhà nước KT -

XH

Kinh tế - xã hội

KH

Kế hoạch

LN

Lâm nghiệp

NLN


Nông lâm nghiệp

NN

Nhà nước

NQD

Ngoài quốc doanh

NS

Ngân sách

NSNN

Ngân sách Nhà nước

NSX

Ngân sách xã

SS

So sánh

SXKD

Sản xuất kinh doanh TC -


KH

Tài chính - Kế hoạch TGKB

Tiền gửi kho bạc TSCĐ

Tài sản

cố định
TH

Thực hiện

UBND

Uỷ ban nhân dân

ƯTH

Ước thực hiện XDCB

Xây dựng cơ bản

5


DANH MỤC BẢNG
Bảng 3.1. Số liệu phiếu khảo sát ............................................................................... 37
Bảng 4.1. Tổng hợp dự toán thu NSX trên địa bàn huyện Tân Yên giai đoạn

2013 - 2015............................................................................................... 40
Bảng 4.2. Đánh giá về công tác lập dự toán ngân sách xã .......................................... 41
Bảng 4.3. Tổng hợp dự toán chi NSX trên địa bàn huyện Tân Yên giai đoạn
2013 - 2015............................................................................................... 42
Bảng 4.4. Tình hình thu NSX trên địa bàn huyện Tân Yên giai đoạn 2013-2015 .......... 44
Biểu 4.5.

Các khoản thu NSX được hưởng 100% giai đoạn 2013-2015 .................... 47

Biêu 4.6.

Chi tiết khoản mục thu từ quỹ đất công ích, đất công trên địa bàn
huyện Tân Yên giai đoạn 2013-2015 ......................................................... 49

Biểu 4.7.

Các khoản thu NSX được hưởng theo tỷ lệ % giai đoạn 2013-2015........... 55

Bảng 4.8. Số lượng và ý kiến trả lời về nguyên nhân của việc chấp hành thu
NS chưa đúng qui định.............................................................................. 58
Biểu 4.9.

Chi NSX trên địa bàn huyện Tân Yên giai đoạn 2013-2015....................... 60

Biểu 4.10. Phân tch tnh hình chi sự nghiệp kinh tế giai đoạn 2013-2015 .................. 65
Bảng 4.11. Tình hình chi quản lý hành chính cấp xã trên địa bàn huyện Tân
Yên giai đoạn 2013-2015 ......................................................................... 67
Bảng 4.12. Số lượng và ý kiến trả lời về nguyên nhân của việc chấp hành chi
NSX chưa đúng qui định ........................................................................... 71
Bảng 4.13. Tình hình cân đối thu - chi ngân sách xã trên địa bàn huyện Tân

Yên giai đoạn 2013-2015 .......................................................................... 72
Bảng 4.14. Số lượng và ý kiến trả lời về công tác kế toán, quyết toán ngân sách
xã chưa đúng qui định ............................................................................... 74
Bảng 4.15. Kết quả thanh tra, kiểm tra, kiểm toán giai đoạn 2013-2015 ...................... 75
Bảng 4.16. Đánh giá về công tác quản lý ngân sách xã................................................ 77
Bảng 4.17. Đánh giá năng lực của Chủ tịch UBND xã, cán bộ tài chính kế toán
tham gia công tác quản lý NSX ................................................................. 82

6


DANH MỤC HÌNH VÀ SƠ ĐỒ
Sơ đồ 1.1. Hệ thống ngân sách Nhà nước.......................................................................5
Hình 3.1. Bản đồ hành chính huyện Tân Yên...............................................................31
Hình 3.2. Cơ cấu GTSX theo ngành kinh tế ( theo giá hiện hành) năm 2015 ................33

vii


TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
Tên tác giả: Đỗ Thị Hải Yến
Tên luận văn: “Giải pháp tăng cường quản lý ngân sách xã trên địa bàn
huyện Tân Yên, tỉnh Bắc Giang”.
Chuyên ngành: Quản lý kinh tế

Mã số: 60 34 04 10

Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
- Mục đích nghiên cứu của luận văn: Nhằm đánh giá thực trạng công tác
quản lý ngân sách xã, các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý ngân sách xã giai đoạn

2013
– 2015, đề xuất các giải pháp tăng cường quản lý ngân sách xã của huyện Tân Yên,
tnhr Bắc Giang trong thời gian tới, góp phần phát triển kinh tế-xã hội trên địa
bàn huyện Tân Yên.
- Các phương pháp nghiên cứu đã sử dụng:
+ Phương pháp chọn mẫu khảo sát: Chọn xã đại diện, chọn hộ đại diện, chọn
cán bộ quản lý cấp trên trực tiếp quản lý ngân sách xã.
+ Phương pháp thu thập dữ liệu:
Dữ liệu thứ cấp phục vụ nghiên cứu này bao gồm: Thu thập báo cáo xây dựng dự
toán; Báo cáo tnh hình kinh tế - xã hội, giao chỉ tiêu kế hoạch Nhà nước và báo cáo
quyết toán ngân sách hàng năm, quyết định giao chỉ tiêu kế hoạch Nhà nước của UBND
huyện cho xã, quyết định công khai quyết toán của các xã, TT.
Dữ liệu sơ cấp phục vụ cho quá trình nghên cứu gồm: Các dữ liệu có liên quan
đến công tác quản lý NSX tại huyện Tân Yên được thu thập tại các điểm khảo sát điển
hình thông qua việc tham khảo ý kiến của cán bộ phòng Tài chính- kế hoạch huyện,
Kho bạc Nhà nước huyện, Chi cục thuế huyện, Chủ tịch, kế toán các xã, TT, người dân,
các ban ngành thuộc UBND các xã, TT liên quan đến quản lý NSX tại huyện Tân Yên.
+ Phương pháp phân tích thông tin: Phương pháp thống kê mô tả, phương
pháp so sánh, phương pháp cân đối, phương pháp tổng hợp ý kiến.
- Các kết quả nghiên cứu đã đạt được:
+ Cơ sở lý luận và thực tiễn về tăng cường quản lý ngân sách xã thông qua các
khái niệm, đặc điểm, vai trò, nội dung quản lý ngân sách xã, công tác kiểm tra,

8


thanh tra, kiểm toán đối với công tác quản lý ngân sách xã và các yếu ảnh hưởng
đến đến quản lý ngân sách xã.

9



+ Thực trạng tổ chức, triển khai thực hiện quản lý ngân sách xã; kết quả
thực hiện các nội dung quản lý ngân sách xã; đánh giá công tác lập dự toán, chấp
hành dự toán, công tác hạch toán, kế toán, thanh tra, kiểm tra ngân sách xã và những
kết quả đạt được và hạn chế trong công tác quản lý ngân sách, nguyên nhân và đề
xuất các giải pháp giải quyết.
Những hạn chế trong việc quản lý ngân sách xã đó là vệc lập dự toán, chấp
hành dự toán còn chưa được chú trọng còn mang tính hình thức, không tuân thủ
theo định mức quy định của Nhà nước ban hành, nhiều đơn vị khi lập dự toán nguồn
thu, chi cao hơn rất nhiều so với kinh phí huyện giao, việc chấp hành dự toán chi
chưa bám sát vào dự toán thu, dẫn đến chưa cân đối đảm bảo nhiệm vụ chi còn phải bổ
sung, điều chỉnh nhiều lần trong năm, xác định nhiệm vụ chi đầu tư XDCB còn chưa
đồng bộ trong cân đối thu-chi ngân sách; công tác, thanh tra kiểm tra về ngân sách vẫn
có nhiều đơn vị sai phạm về quản lý ngân sách xã.
+ Để thực hiện tốt công tác quản lý ngân sách xã trên địa bàn huyện Tân Yên, tỉnh
Bắc Giang trong các năm tiếp theo cần áp dụng đồng bộ các giải pháp sau: Tiếp tục
hoàn thiện cơ chế phân cấp quản lý ngân sách xã; nhóm giải pháp trong khâu lập
dự toán ngân sách xã; nâng cao công tác chấp hành dự toán ngân sách trong đó cần
thực hiện nâng cao đề án tăng thu ngân sách; công tác quyết toán ngân sách xã;
ngân cao công tác đào tạo, bồi dưỡng.
+ Từ những nội dung trên về công tác quản lý ngân sách xã để quản lý ngân sách
xã một cách đồng bộ, có hiệu quả tổ chức thực hiện tốt công tác quản lý ngân sách
trên địa bàn huyện thì đề nghị Nhà nước ban hành chế tài cụ thể và xử lý nghiêm
những trường hợp không thực hiện đúng các quy định về quản lý thu.

9


THESIC ABSTRACT

Name of candidate: Đỗ Thị Hải Yến
Topic of the dissertation: “Solutions to enhance budget management of
commune on Tan Yen district, Bac Giang province”.
Specialized in: Economic management

Code: 60 34 04 10

Institution: Vietnam national university of agriculture
Research purpose of dissertation:
- In order to assess the status of the communal budget management, the factors
afect the communal budget management budget period 2013 - 2015, proposing
solutions enhance the communal budge management Tan Yen district, Bac Giang
province in the future, contributing to economic development and social Tan Yen
district.
The research methods were used:
+ Survey Sampling method: Selected representative communal, representative of
households, selected upper management personnel directly manage the communal
budget.
+

Data collection methods: Secondary data for research include: Collecting

construction report estimates; Report economic - social, delivery targets of the State
budget and report annual budget settlement, allocation decisions of the State plan
targets

of People's Commitees for communes, public decision of the communal

settlement, town.
Primary data service for research process including: data related to budget

management in Tan Yen communes is collected in a typical survey point through the
consultation of staff rooms Finance plan of District State Treasury district, District Tax
Departments, the Chairman, the communes accounting, town, local people,
departments of the People's Commitee ,town concerning budget management in Tan
Yen commune.
+ Information analysis method: The statistic described methods, comparative
medthods, balancing methods, synthetic methods.
The main research results:
+ Theoretical basis and practices enhance budget management through social
concepts, characteristics, roles, contenting of communal

budget management ,

the monitoring, inspection, audit of the state budget management, and
factor influence the communal budget management.
10

the main


+ Status of organization,implementation of communal budget management;
results of the content implementation for communal management budget; evaluation
of estimation, Executive estimation, accounting work, accounting, inspection, checking
the

11


communal budget, and the achievements and constraints of management
budget, causing and proposing solutions to resolve.

The limitations in the management are the communal budget estimate,
Executive estimates are still not focused on form, not obey regulation norms are
issued by the State, many departments when they estimate revenue, and expends
are much higher than budgets allocated by districts. The compliance cost estimates
have not close to the revenue, leading to unbalanced ensure spending task must be
added, adjusted several times a year, determining expenditure on construction tasks
remains incomplete and in balance revenues and expenditures budget; inspection work
on the budget still has many mistakes from department of communal budget
management.
+ To implement the communal budget management of Tan Yen district, Bac
Giang province in the next year should apply synchronization solutions: Continuing to
improve the communal decentralization mechanism budget; solutions in the communal
estimation budget; improving the executive work for budget estimates which should
perform to enhance revenue enhancement

projects; the setlement of the

communal budget; improving the training and retraining.
+ From the content on the communal budgets management

manage the

budget in a coordinated social, implementing good management in the district
budget efectively and suggest the state issued specific sanctions and strict handling
the cases of failure to comply with regulations on revenue management.

12


PHẦN 1. MỞ ĐẦU


1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
Cùng với sự phát triển của đất nước, ngân sách Nhà nước ngày càng lớn
mạnh và phát huy vai trò quan trọng trong việc tập trung nguồn tài lực đảm
bảo duy trì sự tồn tại, cũng như mọi hoạt động của bộ máy Nhà nước, đồng
thời là công cụ thiết yếu giúp Nhà nước quản lý, điều tiết vĩ mô nền kinh tế.
Với chủ trương phát triển toàn diện của Đảng, ngân sách xã ngày càng thể
hiện rõ chức năng, vai trò, nhiệm vụ của mình cung cấp phương tiện vật chất
cho sự tồn tại và hoạt động chính quyền cấp xã trên tất cả các lĩnh vực. Đề cao
trách nhiệm của chính quyền cấp xã trong việc tham gia quản lý tài chính Nhà
nước, đồng thời tạo điều kiện cho huyện chủ động trong việc xây dựng và thực
hiện kế hoạch thu chi ngân sách xã nhằm đẩy mạnh phát triển kinh tế, văn
hoá và cải thiện đời sống của nhân dân trên địa bàn. Tuy nhiên trong điều
kiện NSNN có hạn, thì việc chi ngân sách thế nào cho hiệu quả và tiết kiệm,
tránh được tnh trạng thất thoát, thâm hụt luôn là vấn đề được đặt ra.
Tân Yên là huyện miền núi, nằm ở phía tây của tỉnh Bắc Giang, là huyện
nông nghiệp thuần túy, theo ranh giới hành chính, huyện bao gồm 24 xã, thị trấn
2

với tổng diện tch tự nhiên là 206,7 km . Trong những năm qua cùng với sự phát
triển chung của tỉnh, huyện Tân Yên luôn nhận được sự quan tâm tạo điều
kiện của Tỉnh ủy, Hội đồng Nhân dân, ủy ban nhân dân và các Sở, Ban, Ngành
của tỉnh trên tất cả các lĩnh vực đặc biệt là lĩnh vực thu, chi NSNN. Công tác quản
lý ngân sách xã tại huyện Tân Yên đã có nhiều đổi mới, đạt được tiến bộ đáng
kể,
kinh tế ngày càng phát triển, văn hoá xã hội khởi sắc, đời sống vật chất và tinh
thần của nhân dân được cải thiện, an ninh quốc phòng được giữ vững và
ngày càng đáp ứng tốt hơn yêu cầu của công cuộc đổi mới hiện nay. Tuy nhiên,
công tác quản lý ngân sách xã vẫn còn những bất cập nhất định cả về cơ chế quản
lý và tổ chức thực hiện. Giao thu ngân sách và các nội dung chi ngân sách lại phải

chấp hành những quy định mang nặng tính thủ tục hành chính, gò bó bởi chính
sách chế độ, tiêu chuẩn, định mức phân bổ nhưng lại không bị ràng buộc về
hiệu quả sử dụng ngân sách được giao. Năng lực của đội ngũ cán bộ làm công tác
1


chuyên môn chưa cao, chưa đáp ứng được yêu cầu công việc. Bên cạnh đó,
còn có những xã

2


chấp hành quy định về lập dự toán, điều hành dự toán và quyết toán ngân
sách chưa nghiêm.
Với sự nhận thức về tầm quan trọng cũng như những tồn tại trong
công tác quản lý ngân sách xã trên địa bàn huyện Tân Yên; Qua nghiên cứu và
thực tế công tác tại địa phương tôi đã chọn đề tài: “Giải pháp tăng cường quản
lý ngân sách xã trên địa bàn huyện Tân Yên, tỉnh Bắc Giang”.
1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI
1.2.1. Mục tiêu nghiên cứu chung
Trên cơ sở đánh giá thực trạng, các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý
ngân sách xã mà đề xuất các giải pháp nhằm tăng cường quản lý ngân sách xã
trên địa bàn huyện Tân Yên, tỉnh Bắc Giang trong những năm tới.
1.2.2. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể
- Hệ thống hóa lý luận và thực tiễn về quản lý ngân sách xã;
- Đánh giá thực trạng quản lý ngân sách xã trên địa bàn huyện Tân Yên,
tỉnh Bắc Giang những năm qua;
- Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý ngân sách xã trên địa bàn
huyện Tân Yên.
- Đề xuất định hướng và các giải pháp nhằm tăng cường quản lý ngân sách

xã có hiệu quả trên địa bàn huyện Tân Yên cho các năm tới.
1.3. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
1. Thực trạng quản lý ngân sách xã như thế nào?
2. Quản lý NSX trên địa bàn huyện Tân Yên bao gồm những nội dung gì?
3. Để quản lý ngân sách xã cần quan tâm đặc điểm, nguyên tắc quản lý
NSX như thế nào?
4. Những yếu tố nào ảnh hưởng đến quản lý ngân sách xã trên địa
bàn huyện Tân Yên?
5. Quản lý ngân sách xã trên địa bàn huyện Tân Yên có những thuận lợi và
khó khăn gì?
6. Những giải pháp cần đề xuất để tăng cường quản lý ngân sách xã có
hiệu quả trên địa bàn huyện Tân Yên?
3


1.4. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
-Nghiên cứu các vấn đề lý luận và thực tiễn về quản lý ngân sách xã.
- Công tác quản lý ngân sách xã trên địa bàn huyện Tân Yên.
- Các nguồn thu, chi NSX.
1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
- Về nội dung: Tập trung nghiên cứu các vấn đề lý luận và thực tiễn về
quản lý ngân sách xã trên địa bàn huyện Tân Yên, yếu tố ảnh hưởng và các giải
pháp nhằm tăng cường quản lý ngân sách xã có hiệu quả.
- Phạm vi không gian: Đề tài được nghiên cứu trên địa bàn huyện Tân
Yên, tỉnh Bắc Giang.
- Phạm vi thời gian: Đề tài sử dụng các số liệu liên quan đến thực trạng
công tác quản lý thu, chi ngân sách xã ở huyện Tân Yên trong năm trở lại đây (từ
năm 2013-2015), các giải pháp đến 2020.


4


PHẦN 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
2.1. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH XÃ
2.1.1. Một số khái niệm có liên quan
2.1.1.1. Ngân sách Nhà nước và nguyên tắc quản lý ngân sách nhà nước
* Khái niệm: Ngân sách Nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà
nước đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực
hiện trong một năm để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà
nước (Quốc hội, 2002).
* Nguyên tắc quản lý Ngân sách Nhà nước:
NSNN được quản lý thống nhất, tập trung, dân chủ, hiệu quả, tiết
kiệm, công khai, minh bạch, công bằng, bình đẳng; có phân cấp quản lý; gắn
quyền hạn với trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước các cấp (Quốc hội,
2002).
Trong hoạt động NS điều này có tầm quan trọng đặc biệt. Một mặt
đảm bảo sự thống nhất ý trí và lợi ích qua phân bổ NS để có hàng hóa dịch vụ
công cộng có tnh chất quốc gia. Mặt khác nó phát huy tnh chủ động, sáng tạo
của các địa phương, các tổ chức, cá nhân trong giải quyết từng vấn đề cụ thể. Tập
trung không phải độc đoán chuyên quyền mà trên cơ sở phát huy dân chủ cơ sở.
Các khoản chi ngân sách chỉ được thực hiện khi có dự toán được cấp
có thẩm quyền giao và phải bảo đảm đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi
do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định và được thủ trưởng đơn vị sử dụng
ngân scsh hoặc người được ủy quyền quyết định chi. Người ra quyết định chi phải
chịu trách nhiệm về quyết định của mình, nếu chi sai phải bồi hoàn cho công quỹ
và tùy theo tnh chất, mức độ vị phạm còn bị xử lý kỷ luật, xử phạt hành chính
hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự (Bộ Tài chính, 2003).
Chi đầu tư chương trình, dự án phải phù hợp với chiến lược phát triển
kinh tế - xã hội; chiến lược nợ quốc gia, cụ thể: Việc bố trí chi đầu tư XDCB phải

phù hợp với khả năng cân đối bố trí nguồn vốn theo cam kết bố trí dự toán chi
ngân sách cho từng chương trình, dự án; tuân thủ các nguyên tắc, tiêu chí, định
mức phân bổ vốn đầu tư cho từng chương trình, dự án trong từng giai đoạn
5


được cấp có thẩm quyền; tập trung ưu tiêu bố trí vốn cho các ngành, lĩnh vực,
vùng lãnh

6


thể theo mục tiêu và định hướng phát triển của từng thời kỳ, đảm bảo tập
trung tránh dàn trải (Chính phủ, 2010).
2.1.1.2. Hệ thống ngân sách nhà nước
Hệ thống ngân sách Nhà nước là tổng thể các cấp ngân sách gắn bó hữu cơ
với nhau, có mối quan hệ ràng buộc chặt chẽ với nhau trong quá trình phân
phối và sử dụng nguồn thu để thực hiện các nhiệm vụ chi của từng cấp NS (Đặng
Thị Hồng Vân, 2010).
Tổ chức hệ thống ngân sách Nhà nước luôn gắn liền với tổ chức bộ máy
NN và vai trò, vị trí của bộ máy đó trong quá trình phát triển kinh tế xã hội của
đất nước trên cơ sở hiến pháp, pháp luật. Phù hợp với mô hình chính quyền nhà
nước ta hiện nay, hệ thống NSNN theo luật định bao gồm ngân sách trung
ương
và ngân sách địa phương, được thể hiện cụ thể qua sơ đồ 1.1 (Chính phủ, 2003).

NSNN VIỆT NAM

Ngân sách TW


Ngân sách ĐP

Ngân sách quận,
huyện

Ngân sách cấp
tỉnh

Ngân sách cấp xã

Ngân sách cấp huyện

Sơ đồ 1.1. Hệ thống ngân sách Nhà nước
Nguồn: Chính phủ (2003)
7


Trong hệ thống ngân sách Nhà nước ta hiện nay thì ngân sách Trung ương
giữ vai trò chủ đạo bảo đảm thực hiện các nhiệm vụ chi của quốc gia và hỗ trợ
những địa phương chưa cân đối được ngân sách. Ngân sách trung ương đảm
bảo
100% cho nhiệm vụ quốc phòng- an ninh, đối ngoại, chi đầu tư xây dựng cơ sở
hạ tầng giao thông đường bộ, thủy lợi phục vụ phát triển kinh tế - xã hội
mang tính liên kết vùng, khu vực, chi hoàn thuế. Ngân sách địa phương được
phân cấp nguồn thu bảo đảm chủ động trong thực hiện những nhiệm vụ chi
được giao; tăng cường nguồn lực cho ngân sách xã. Hội đồng nhân dân tỉnh,
thành phố trực thuộc Trung ương (gọi chung là cấp tỉnh) quyết định việc phân
cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa các cấp ngân sách ở địa phương phù hợp với
phân cấp quản lý kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và trình độ quản lý của mỗi
cấp trên địa bàn (Chính phủ, 2003).

2.1.1.3. Khái niệm, quá trình hình thành ngân sách
xã
Ngân sách Nhà nước là một phạm trù kinh tế và là phạm trù lịch sử, bao
gồm toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước đã được cơ quan Nhà nước
có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để đảm bảo thực
hiện các chức năng và nhiệm vụ của Nhà nước (Quốc hội, 2002).
Ngân sách nhà nước được phân định thành ngân sách Trung ương và ngân
sách địa phương. Ngân sách Trung ương là ngân sách của các bộ, cơ quan ngang
bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và các cơ quan khác ở Trung ương. Ngân sách địa
phương bao gồm ngân sách của đơn vị hành chính các cấp có Hội đồng nhân
dân và Uỷ ban nhân dân (Tỉnh, huyện, xã) ( Quốc hội, 2002).
Ngân sách xã là cấp ngân sách cơ sở trong hệ thống NSNN, là quỹ tiền tệ
tập trung phản ánh mối quan hệ kinh tế giữa một bên là chính quyền xã với
một bên là các chủ thể khác thông qua sự vận động của các nguồn tài chính
nhằm đảm bảo thực hiện chức năng, nhiệm vụ của chính quyền xã trên mọi
lĩnh vực kinh tế, chính trị, an ninh trật tự và văn hoá, xã hội trên địa bàn theo
phân cấp.
Nói một cách cụ thể: Ngân sách xã là toàn bộ các khoản thu, chi được quy
định trong dự toán trong một năm do hội đồng nhân cấp xã quyết định và giao cho
uỷ ban nhân dân cấp xã thực hiện nhằm đảm bảo thực hiện các chức năng nhiệm
vụ của chính quyền cấp xã.


Song song với sự ra đời, tồn tại và phát triển của chính quyền cấp xã thì
“quỹ” xã (mà bây giờ gọi là NSX) cũng được hình thành và phát triển như một


tất yếu khách quan để đảm bảo thực hiện các chức năng quản lý Nhà nước ở
cơ sở. Qua mỗi giai đoạn phát triển, NSX đã có những thay đổi về chức năng,
nhiệm vụ, về kỷ luật tài chính, chế độ thu chi ngân sách xã cho phù hợp. Chẳng

hạn: Về chức năng, nhiệm vụ: ở thời Khúc Hạo có tư giáp trông coi nhân lực
và sánh thuế; ở thời Lê có xã trưởng trông coi việc khoán thu và nộp thuế; ở thời
Nguyễn có chức sắc ở 3 miền khác nhau phụ trách công tác tài chính.
Về chế độ thu, chi ngân sách xã trong mỗi thời kỳ cũng có sự khác nhau
do sự áp đặt các luật lệ khác nhau của các triều đại. Trong thời Lê, chế độ quản lý
NSX được quy định rất chặt chẽ: đối với xã lớn chỉ được phép chi trong phạm vi
50 quan, xã nhỏ 20 quan (đơn vị tiền tệ lúc đó), quỹ xã chỉ giữ lại 30 quan để chi
tiêu, số còn lại phải gửi vào nhà giàu trong xã cất giữ. Dưới chế độ XHCN, trong
thời kỳ bao cấp NSX chưa được quan tâm, coi trọng do ảnh hưởng của cơ chế
tập trung, bao cấp (Từ năm 1996 ngân sách xã được quản lý theo Luật ngân sách
nhà nước).
Ngày 08/04/1972, “Điều lệ ngân sách xã” được ban hành. Từ đó ngân
sách xã được quản lý theo luật lệ thống nhất của Nhà nước. Lúc này, ngân
sách xã thực sự trở thành công cụ góp phần huy động tài lực, vật lực cho sự
nghiệp xây dựng CNXH đã được bắt đầu trên quy mô toàn quốc, theo kế
hoạch 5 năm lần thứ 2 (1976-1980).
Vị trí, vai trò của ngân sách xã được khẳng định lại trong thời kỳ khôi
phục cơ sở vật chất, xây dựng chủ nghĩa xã hội, xây dựng nông thôn mới với sự
ra đời của Nghị quyết 138/HĐBT ngày 19/11/1983. Ngân sách xã lúc này đã là
một cấp trong hệ thống ngân sách Nhà nước gồm: NSTW, NS Tỉnh (Thành phố
trực thuộc TW), NS Huyện (Quận, Thị xã), Ngân sách xã (Phường, thị trấn). Tuy
nhiên ở thời kỳ này, ngân sách xã chưa thực sự phát huy được vai trò của mình.
Để đáp ứng yêu cầu quản lý kinh tế trong thời kỳ đổi mới đất
nước, chuyển từ cơ chế quản lý tập trung quan liêu bao cấp sang cơ chế thị
trường định hướng XHCN có sự quản lý của Nhà nước, trong những năm vừa
qua Nhà nước đã ban hành nhiều văn bản Luật, Nghị định, Thông tư hướng dẫn
liên quan đến quản lý NSNN nói chung và ngân sách xã nói riêng như:
Luật NSNN số
47/1996/QH10 ban hành ngày 20/03/1996; Luật NSNN số 06/1998/QH10 luật
sửa đổi, bổ sung một số điều của luật NSNN năm 1998; Luật NSNN số