Kĩ thuật nhân giống vô tính
lan Dendrobium

1


I

Tổng quan về lan Dendrobium

II
III

Kĩ thuật nhân giống
Kết luận

2


I . Tổng quan về Lan Dendrobium:

1.
2.
3

• Đăc điểm sinh học
• Điều kiện ngoại cảnh tác động
• Giá trị và ứng dụng

3

Đặc điểm sinh học:

 Lớp một lá mầm (Orichidales)
 Bộ Orchidaceae.
 Họ Orchidaceae, họ phụ
Epidendroideae, tông Epidendroideae
 Giống Dendrobium.

 Ở Đông Bán Cầu.
 Tập trung nhiều nhất ở Đông Nam Á.
 Giống Dendrobium có khoảng 16000
loài.
4


Đăc điểm hình thái lan Dendrobium:

Rễ.
Thân.

• • Thuộc
nhóm
thân
Đa dạng
về đa
hình
Đàithái
hoa và cấu trúc.
•

Hình
dạng
và
cấu
dạng:
• • Giả
hành:
chứadinh
diệptrúc
lụclátố,rất
cóđa
mô
chứa
Hấp
thụ chất
dưỡng,
khoáng,
bámMôi
hìnhnhày
kim, trụ có rảnh hay phiến mỏng
dịch
giá thể làm giảm mất nước và dự trữ
• dinh
Dạng lá mềm mạ, mọng nước,nạc,
• Mộtdưỡng
số loài, hệ rễ có chứa diệp lục
dai,xanh
bóng,
đậm hay nhạt.
• • Chứa

mắt
ngủ
Không
chịu
được lạnh
Trụ hoa
• Trút lá mùa khô hạn

Lá

D. Harveyanum

Hoa
Quả
Hạt
D. Sonia

Cánh hoa

D. anosmum

Hình. Cấu trúc
của hoa
D.chung
Thongchai
Gold “Montion”
Hình Quả lan Dendrobium

•
•

•
•

lan Dendrobium
Chồi hoa mọcHình
từHạt
các
mắt ngủ, ra
Quả đầu
phong
lanmưa
thuộchay
quảđầu
nangtết
nở
hoa
mùa
Một
quả
chứa
từ 10000
đếnmột
100000
hạt. Đôi
ra
theo
3-6
đường
nứt
dọc.

số
Hoa
lâu 3tàn,
trung
bìnhhạt
1-2có kích thước rất
khi
đến
triệu
hạt
nên
loài quả chỉ mở theo 1-2 khía dọc,
tháng
nhỏ chí không nứt ra
thậm
•• Cấu
trúc18
hoa
cựchạt
kì phong
phú
Sau
12tháng,
chín
và
phát tán nhờ gió.
• và
Hạthấp
chỉ ra
khỏi

vỏ
quả
khi
vỏ
này
dẫn
về
hình
dạng
và thích
màu trong điều
Hình
2.2 Thân
Dendrobium
Khi
gặp
nấm
cộng
sinh
tương
mục nát
sắc.
kiện phù hợp, hạt sẽ nảy mầm
Hình 2.3 Lá Dendrobium
D. Evonianum

D. Pulchellum

5



Điều kiện ngoại cảnh ảnh hưởng đến Dendrobium

Ánh sáng

Nhiệt độ
Nước
Độ ẩm
Phân bón
Giá thể

Sâu bệnh hại

6


Ánh sáng
Nhiệt độ

 Ánh sáng rất cần thiết cho sự tăng trưởng và ra hoa.
(khoảng 50% ánh sáng mặt trời)
 Ánh sáng thấp làm thân mảnh khảnh, lá mỏng, hoa
nhỏ hoặc không có hoa. Tuy nhiên ánh sáng quá cao
làm cây bị cháy

Nước

Độ ẩm
Phân bón
Giá thể

Sâu bệnh
Hình 3.1a Lan Dendeobium tất thích ánh sáng

7


Ánh sáng
Nhiệt độ
Nước

Độ ẩm
Phân bón

 Nhiệt độ ảnh hưởng nhiều đến sự tăng trưởng
của Lan Dendrobium.
 Phần lớn cây này thích hợp với nhiệt độ ban
đêm vào khoảng 16-18oC, vào ban ngày cao
khoảng 27-32oC.
 Tùy vào nhiêt độ chia làm 3 loại: Ưa lạnh, ưa
nóng và trung gian
Dendrobium amabile

Giá thể
Sâu bệnh

Hình 3.2 bDendrobium
Các loại Dendrobium
nắng
Primulinum
Dendrobium fanmeri

Dendrobium chrysotoxum
Dendrobium Linlley
Dendrobium fimbriatum

Hình3.2c.
3.2a Nhóm
Một Dendrobium
số Dendrobium
ưa gian
lạnh
Hình
trung

8


Ánh sáng  Nước:
- Giúp duy trì độ ẩm trong giai đoạn tăng trưởng..
- Mùa hè tưới 2 lần, mùa đông tưới 1 lần trên tuần là đủ
Nhiệt độ
 Độ ẩm:
- Giúp cây phát triển nhanh, hoa cũng tươi tốt và lâu tàn
Nước
- Dendrobium cần độ ẩm trong khoảng 50-60%..
 Phân bón:
Độ ẩm
- Cần nhiều nguyên tố, Fe, Cu, Mn, Bo, Ca, Mg, S.
- Cung cấp đầy đủ các chất khoáng trong suốt thời gian
tăng trưởng và dùng chính xác loại phân cho từng cây.
Phân bón

( Thường có một công thức chung là N-P-K cân
bằng
nhau như (10-10-10), (12-12-12)… )
Giá thể
Sâu bệnh
9


Ánh sáng
Nhiệt độ

 Giá thể :xốp, thoáng khí và không giữ nước quá lâu.
 Có thể sử dụng một loại hoặc trộn hỗn hợp các giá
thể với nhau như vỏ cây khô, đá núi lửa, xơ dừa, dớn
hoặc đá bọt
 Sau 2 năm nên thay chậu, đồng thời lúc đó ta nên
tách chiết nhân giống.

Nước

Độ ẩm
Phân bón
Giá thể
Sâu bệnh

Hình 3.5 Các loại giá thể trồng lan
10


Ánh sáng


Có nhiều sâu bệnh hại cây như gián, rệp, côn trùng cắn
phá, nấm và virus…:

Nhiệt độ

Nước

Độ ẩm
Phân bón

Giá thể
Sâu bệnh

Hình 3.7a Bệnh đốm lá trên lan

• Bệnh đốm lá do Cercospora sp. gây hại
• Khi gặp thời tiết thuận lợi hoặc thiếu dinh dưỡng
bệnh gây hại rất nhanh
• Ảnh hưởng lớn đến sự phát triển và ra hoa của cây.
11


Hình 3.7b Bệnh thối nhũn trên lan

Bệnh thường phát
sinh trong điều
kiện trời nóng, có
mưa nắng thất
thường, độ thông

thoáng của giàn
lan kém, tưới
nước quá nhiều

Bệnh do vi
khuẩn Erwinia
Carotovora,
thường xảy ra
trong những
ngày
mưa
dầm, giá thể
thoát
nước
kém

Hình 3.7c Bệnh khô đầu lá trên lan

12


Hình 3.7c. Triệu chứng muỗi đục bông C.maculipennis gây hại trên hoa lan Dendrobium
a. Nụ hoa bị hại, b. Hoa sắp nở bị hại, c. Hoa bị hại

Hình 3.7d Trứng muỗi đục bông C. maculipennis
a. Vị trí đẻ trứng trên hoa lan, b. Ổ trứng

Hình 3.7e. Ấu trùng muỗi đục bông C. maculipennis
a. Ấu trùng gây hại trên hoa lan, b. Ấu trùng dưới KHV


13


Ăn lá và các giả hành làm
cho cây bị hư lá và tạo vết
thương nên bệnh dễ xâm
nhập gây bệnh cho cây
trồng.
Hình 3.7g Ốc

 Nhện đỏ có cơ
thể rất nhỏ
 Gây lá
khô
héo dần, rụng
lá, làm cho cây
lan còi cọc,
mất sức rất
nhiều

sên gây hại trên lan

Hình 3.7 h

Nhện đỏ gây hại trên lan
14


Giá trị và ứng dụng của Dendrobium
Lan Dendrobium Nobile


Y dược và thực phẩm

Kinh tế
Thẩm mỹ
• Mùi hương
thơm ngát mát
dịu, ngọt ngào
• Nhiều màu sắc
• “Nữ hoàng của
các loài hoa”

• Khá cao
• Chiếm thị
trường tiêu thụ
mạnh trong
nước lẫn xuất
khẩu

• Phơi khô xắt nhỏ làm
thuốc giảm đau và thuốc
kích thích, và làm trà.
• Cải thiện chức năng của
phổi, thận và dạ dày,
làm giảm đau bụng và
chuột rút và giảm ói
mửa, cải thiện thị lực,
chúng còn thể làm tăng
khả năng miễn dịch, làm
giảm căng thẳng oxy

hóa trong lão hóa và có
hoạt tính chống ung thư.
15


Phương pháp
nhân giống lan

Phương
pháp cổ
truyền
tách
chiết

gieo hạt

Phương
pháp
hiện đại
nuôi cấy
mô

vi nhân
giống
quang
tự
dưỡng


Gieo hạt nhờ

nấm cộng sinh
Phương pháp
gieo hạt

Phương pháp cổ
truyền

Gieo hạt không
cần nấm cộng
sinh
Tách chiết cây
con

Phương pháp
tách chiết

Tách nhánh

Tách giả hành


Phương pháp tách nhánh
Dùng dao kéo đã khử trùng tách ra
và đem trồng với những vật liệu cỡ
nhỏ, cần tách từ 3-5 nhánh.
Trước khi tách nhánh ra khỏi cây
mẹ phải tưới đẫm nước (hoặc ngâm
cả chậu vào trong nước)

Dùng dao sắc hơ qua ngọn lửa hoặc

lau bằng cồn 90, tách nhánh. Sau khi
tách nhánhra khỏi cây mẹ, rửa sạch
gốc rễ để loại bỏ chất trồng cũ, cắt bỏ
rễ già đã bị khô chết, giữ lại rễ còn tốt,
dùng vôi bôi vào chỗ vết cắt để vết cắt
không bị hư thối


Sử dụng chậu bằng đất nung có nhiều lỗ
thoát nước cho cây. chuẩn bị than làm giá
thể cho cây. đập nhỏ than xếp than vào
chậu, cách mép chậu 2-3 cm

Trồng xong đưa chậu lan vào chỗ mát, ẩm
cao, tưới nước, phân hoặc phun phân bón
lá và thuốc kích thích ra rễ Rootone. Khi
thấy cây lan ra rễ non thì đưa dần chậu lan
ra chỗ có ánh sáng rồi đưa lên giàn


B. tách cây con
 Tách rời cây con
khỏi thân cây mẹ
bằng một vết cắt
chỗ tiếp giáp.
 Đợi đến khi giả
hành của cây con
trưởng
thành
mới tiến hành

tách chiết


C. Phương pháp tách giả hành

Đặt các đoạn nằm ngang, trên
mặt cát ẩm, che lại bởi một lồng
kính. Thực hiện các chế độ chăm
sóc theo quy định

Trên giả hành Dendrobium có nhiều
mắt ngủ nên Dendrobium có thể
nhân giống bằng cách cắt từng đoạn
giả hành


Phương pháp tách chiết
Ưu điểm
• Dễ thực hiện
• Ít tốn công và tiết kiệm
chi phí nên được áp
dụng rộng rãi.

Nhược điểm
• Cây non dễ bị nhiễm
bệnh do thao tác và
môi trường, không thể
đáp ứng một lượng
giống lớn đồng bộ theo
mô hình công nghiệp



Phương pháp gieo hạt
A.phương pháp gieo hạt cần nấm cộng sinh
Hạt lan Dendrobium

Hạt lan rất nhỏ,không
chứa chất dữ trự. Trong
tự nhiên, hạt có thể nảy
mầm nhưng không phát
triển nếu không có sự
cộng sinh của nấm
Mycorrhizal.

nấm mycorrhizal

Nấm mycorrhizal tiêu hóa
các vật chất hữu cơ trên
cây chủ hoặc trong đất,
chuyển hóa thành đường
đơn giản giúp hạt nảy
mầm và giúp phôi phát
triển. Bù lại cây sẽ cho
nấm nước, chỗ ở và
khoáng chất

protocorm(hạt mầm)

Khi lan nảy mầm, nó sẽ
tạo ra một lượng lớn

các tế bào không phân
hóa là protocorm, các
protocorm sẽ tiếp tục
phát triển tạo ra thân
và rễ


Phương pháp gieo hạt nhờ nấm
cộng sinh
Ưu điểm
• môi trường sử dụng
đơn giản, cây sinh ra
khỏe mạnh hơn và có
khả năng để kháng với
các tác động của nấm
bệnh.
• Thường được sử dụng
để nhân giống các loài
lan đất vùng ôn đới.

Nhược điểm
• cần có một chủng
mycorrhizal thuần khiết
• thao tác rất phức tạp.


B.Phương pháp gieo hạt không
cần nấm cộng sinh
• Chuẩn bị mẫu quả gieo hạt
• Trái lan khi hái phải đủ già và chưa bị nứt được

đem khử trùng
• Khử trùng quả bằng các hóa chất khử trùng
• Dùng dao xẻ dọc trái lan lấy hạt
• Đem hạt rắc vào trong các hộp nuôi cấy đã có môi
trường
• Chọn môi trường thích hợp để gieo hạt có bổ sung
chất điều hòa tăng trưởng.
• Sau khi gieo hạt có màu nâu vàng =>nảy mầm và
chuyển sang xanh do tiếp xúc với ánh sáng tạo
diệp lục tố.