KINH DOANH ĐA CẤP VÀ NHỮNG ẢNH HƯỞNG CỦA NÓ
ĐẾN SINH VIÊN HIỆN NAY
PHẦN MỞ ĐẦU
Xin chào các bạn, hôm nay rất vui vì được gặp các bạn để cùng
thảo luận với các bạn một chủ đề khá thú vị mà tôi nghĩ các bạn rất quan
tâm, nên quan tâm để cho mình những nhìn nhận đúng đắn nhất. Chủ đề
mà tôi muốn trao đổi với các bạn chính là “ Kinh doanh đa cấp và những
ảnh hưởng của nó đến sinh viên hiện nay. Tôi lựa chọn vấn đề này vì gần
đây tôi thấy hiện tượng các bạn sinh viên làm thêm trong linh vực này
khá phổ biến, tuy nhiên thì kết quả lại không như mong muốn và gây ra
những thiệt hại cho các bạn cả về mặt vật chất và tinh thần

1


PHẦN NỘI DUNG
I. Kinh doanh đa cấp - lịch sử phát triển và tình hình phát
triển ở Việt Nam hiện nay
1. Khái niệm kinh doanh đa cấp
Kinh doanh đa cấp hay còn gọi là kinh doanh tiếp thị mạng lưới,
gọi tắt là kinh doanh theo mạng là thuật ngữ chung dùng để chỉ một
phương thức marketing sản phẩm. Đây là hoạt động kinh doanh/ bán
hàng trực tiếp đến tay người tiêu dùng, họ có thể trực tiếp đến mua hàng
tại công ty (hoặc qua một nhà phân phối duy nhất) mà không phải thông
qua các đại lý hay cửa hàng bán lẻ. Nhờ vậy, hình thức này tiết kiệm rất
nhiều chi phí từ tiền sân bãi, kho chứa, vận chuyển hàng hóa, khuyến
mại, quảng cáo và các chương trình tiếp thị khác. Số tiền này thay vào
đó, được dùng để trả thưởng cho nhà phân phốivà nâng cấp, cải tiến sản
phẩm (do đó chất lượng sản phẩm của ngành hàng bán hàng trực tiếp
thường cao và liên tục được nâng cấp).
Tại Việt Nam kinh doanh đa cấp đã du nhập vào từ năm 1999 tuy

nhiên cho đến nay thì môi trường hoạt động kinh doanh này có nhiều
những vấn đề gây tranh cãi và chưa thực sự là môi trường kinh doanh
trong sạch. Có nhiều hình thức biến tướng nhằm chuộc lợi từ người tiêu
dùng thậm chí lừa đảo để thu lợi nhuận
2. Lịch sử phát triển
- Kinh doanh theo mạng gắn liền với tên tuổi của nhà hóa
học người Mỹ Karl Renborg
- Ông là người đầu tiên đã ứng dụng ý tưởng tiếp thị mạng lưới
vào trong cuộc sống, tạo ra một hệ thống kinh tế, một ngành kinh doanh
được coi là có triển vọng nhất trong thế kỷ 21
2


- Năm 1934, ông sáng lập ra công ty Vitamins California và nhờ
phương pháp phân phối mới này, khi người tiêu dùng cũng trở thành
người phân phối sản phẩm, công ty của ông đã nhanh chóng đạt doanh
số 7 triệu USD mà không hề mất một đồng quảng cáo nào. Sự độc đáo ở
chỗ nhờ tiết kiệm được chi phí quảng cáo và các khâu trung gian (đại lý,
bán lẻ, kho bãi…) nên những người tham gia vào hệ thống của ông có
thể nhận được thù lao cao hơn.
- Sau một thời gian làm việc có hiệu quả với công ty Nutrilite
Products, Rich De Vos và Jay Van Andel (2 cộng tác viên của công ty)
nhận thấy sức mạnh to lớn của kinh doanh theo mạng và đã sáng lập ra
công ty riêng của mình mang tên American Way Corporation, viết tắt là
AMWAY và hiện nay Amway đã trở thành một trong những công ty
hàng đầu thế giới trong ngành kinh doanh đa cấp với chi nhánh trên
108 quốc gia tính đến năm 2012.
3. Tình hình phát triển ở Việt Nam
- Đầu thế kỉ 21, kinh doanh đa cấp bắt đầu bước chân vào thị
trường Việt Nam. Kinh doanh đa cấp có nhiều công ty lừa đảo núp bóng

và một bộ phận không nhỏ nhà phân phối sai trái đã làm cho dư luận bắt
đầu lên tiếng phản đối kinh doanh đa cấp.
- Một số lý do khác là do động thái của chính quyền quá chậm so
với sự phát triển của ngành nghề và sự hạn chế về tầm nhìn, nhận thức
của người dân (một phần đả phá kịch liệt, một phần nhẹ dạ tin vào các
công ty bất chính).
- Đến thời điểm cuối năm 2004, tại Việt Nam đã có khoảng 20
Công ty bán hàng đa cấp phân phối sản phẩm chủ yếu về ngành chăm
sóc sức khoẻ và sắc đẹp. Để hoà nhập với xu hướng chung của thế

3


giới cũng như đáp ứng tình hình thực tế tại Việt Nam, hành lang pháp
lý về kinh doanh theo mạng đã dần hình thành:
+ Ngày 01-07-2005, luật Cạnh tranh có hiệu lực thi hành trong đó
có những điều khoản quy định về bán hàng đa cấp
+ Ngày 24-08-2005, Nghị định 110/2005/NĐ-CP của chính phủ về
Quản lý hoạt động bán hàng đa cấp được ban hành phần nào đã tạo ra
một hành lang pháp lý để bảo vệ các công ty và nhà phân phối chân
chính.Tuy nhiên, nghị định vẫn còn nhiều kẽ hở khiến cho một số công
ty lợi dụng.
+ Ngày 08-11-2005, Bộ thương mại ban hành thông tư hướng dẫn
một số nội dung tại Nghị định 110/2005/NĐ-CP về quản lý bán hàng đa
cấp.
- Năm 2006, 2007 được xem là giai đoạn phục hồi của kinh doanh
đa cấp tại Việt Nam, khi mà hàng loạt các công ty tăng dần doanh số sau
giai đoạn bị báo chí và dư luận đánh tơi tả.
- Đầu tháng 10, năm 2009, Hiệp hội bán hàng đa cấp Việt
Nam được thành lập. Hiệp hội được thành lập và bổ nhiệm bà Trương

Thị Nhi (Tổng giám đốc công ty TNHH TM Lô Hội, nhà đại diện tại
Việt Nam của tập đoàn Forever Living Products Hoa Kỳ) là chủ tịch
nhiệm kỳ 2009-2014
- Năm 2011, với nhiều lý do, kinh doanh đa cấp bùng nổ mạnh mẽ
và tạo thành một làn sóng tại Việt Nam, trở thành một trong những kênh
phân phối sản phẩm chính thức, bên cạnh các phương thức phân phối
khác như: bán hàng qua đại lý, bán hàng theo catalog, bán hàng qua
truyền hình...
- Ngày 14 tháng 5 năm 2014, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng ban
hành Nghị Định 42/2014/NĐ-CP, bao gồm các quy định về hoạt động
4


bán hàng đa cấp và quản lý hoạt động bán hàng đa cấp. Nghị định này có
hiệu lực từ 1 tháng 7 năm 2014.
II. Những ảnh hưởng của kinh doanh đa cấp đến sinh viên hiện
nay
1. Những nhìn nhận đánh giá của sinh viên về kinh doanh đa
cấp
- Kinh doanh đa cấp là hình thức kinh doanh lừa đảo
- Đây là kinh doanh không bền vững không có những giá trị đảm
bảo và ổn định lâu dài
- Mất nhiều thời gian công sức mà dễ sụp đổ
- Kinh doanh này có được thu nhập từ việc lôi kéo dụ dỗ người tham
gia
- Sản phẩm không tốt chỉ mang tính chất tượng trưng
- Có thể kiếm tiền nhanh mà không phải lao động vất vả
- Là môi trường tốt để phát triển các kỹ năng giao tiếp chứ không
phát triển kinh doanh được
- Là một ngành nghề kinh doanh xu thế, có thể kiếm thêm thu

nhập và giúp hoàn thiện bản thân, từ đó cũng có thể gây dựng một sự
nghiệp kinh doanh cho riêng mình
2. Những ảnh hưởng của nó đến sinh viên hiện nay
a. Những ảnh hưởng tích cực
- Tạo cho sinh viên có một môi trường phát triển tốt các kỹ năng
trong môi trường kinh doanh trong sạch
- Giúp sinh viên có thể khởi nghiệp khi ra trường mà không cần
nhiều vốn
b. Những ảnh hưởng tiêu cực

5


- Những nhà phân phối ( những người gia nhập hệ thống kinh
doanh này ) khiến cho nhiều sinh viên hoang mang lo sợ khi gặp phải
- Gây ra những thiệt hại về tài sản và những ảnh hưởng về mặt
tâm lý nếu bị lừa
- Ảnh hưởng đến quá trình học tập của sinh viên
- Tạo ra sự kỳ thị đối với những sinh viên tham gia bán hàng đa
cấp
III. Phân biệt kinh doanh đa cấp chân chính và kinh doanh
đa cấp bất chính
Kinh doanh đa cấp
Hợp pháp

Bất hợp pháp
Có tính chất lôi kéo,

Tự nguyện


ép buộc tham gia

Người tham gia bán sản phẩm cho
Cách
thức

những người ngoài mạng lưới (theo
giá lẻ) và tuyển mộ người khác vào
mạng lưới (bán sản phẩm theo giá sỉ)
Không quan trọng là bạn tham gia khi
nào, ở vị trí nào.
Phụ thuộc vào cách thức bạn làm việc

Phí
tham
gia
Đối

Hình tháp ảo

không có bán hàng,
chỉ mời người vào
mạng lưới
Tốt nhất là tham gia từ
lúc ban đầu, càng vào
sau cơ hội của bạn
càng thấp.

Không mất phí hoặc mất khoản phí Mất khoản tiền lớn để
nhỏ để mua tài liệu, làm thẻ.


tham gia.

Sản phẩm

Tiền (từ người mới)

tượng
làm

6


việc
Phát sinh khi hàng hóa được bán

người vào mạng lưới
Phụ thuộc chủ yếu vào

Hoa
hồng

được nhận khi có thêm

Phụ thuộc vào cấp bậc và hệ thống

vị trí trong mạng lưới
là cao hay thấp, trên
đỉnh hay nằm ở đáy


Chính
sách

Rõ ràng, minh bạch, thống nhất

Mập mờ, không rõ
ràng

Quy định đầy đủ các vấn đề
Là dự án hoàn chỉnh: ở đó quy định
các chính sách từ khi mới tham gia Dự án sơ sài, thiếu sót.
đến từng bước thành công và cả việc
thừa kế và hôn nhân.
Công bằng, không phụ thuộc vào việc
tham gia trước hay sau, sớm hay
muộn.

Chính

sách

không

Đã có rất nhiều nhà phân phối tham công bằng: Người vào
gia vào một công ty, khi nó đã được sau luôn nằm ở đáy và
hình thành 10 năm, 20 năm hoặc hơn không thể thoát ra độc
thế nữa nhưng lại thành công hơn tất lập.
cả những người tham gia trước anh ta,
kể cả những người thuộc tuyến trên
Không bắt ép mua sản phẩm


Bắt buộc đóng góp
một khoản tiền lớn để
được tham gia hoặc
bắt người tham gia

7


mua một lượng sản
phẩm nhất định.
vì

tham

gia

mạng lưới để có lợi

Mua
sản

được

ích kinh tế hay lợi ích

vì có nhu cầu sử dụng

khác


phẩm

Không có nhu cầu sử
dụng.

Sản

Chất

phẩm

lượng

bình

thường hoặc kém chất
Chất lượng tốt

lượng, được nâng giá
cao gấp nhiều lần để
chi trả hoa hồng.

Được tiêu thụ cả bên trong và ngoài Chỉ được tiêu thụ bên
mạng lưới

trong hình tháp.

Được hướng dẫn về sản phẩm trước
khi chia sẻ


Không được hướng
dẫn hoặc hướng dẫn
qua loa.
Khà phân phối Không

Nhà phân phối am hiểu và đam mê
sản phẩm

chú trọng đến sản
phẩm, thường rất mập
mờ về tính năng và
công dụng sản phẩm.

Giá mua của nhà phân phối thấp hơn Không thể bán ra thị
giá thị trường

trường hoặc bán ra với
giá thấp hơn giá mua
sỉ.

8


Không cam kết hoặc
Cam kết nhận lại sản phẩm và trả lại cố tình trì hoãn thực
ít nhất 90% giá trị

hiện

nhận


lại

sản

phẩm.
Nhà
phân

Được đào tạo để trở thành chuyên gia

phối

9

Chỉ phát triển rất ít kĩ
năng.


PHẦN KẾT LUẬN
Trên đây là một số những thông tin tôi muốn trao đổi với các bạn
để giúp các bạn có một nhìn nhận đúng đắn nhất về kinh doanh này, thứ
2 để giúp hạn chế những ảnh hưởng tiêu cực của kinh doanh đa cấp đối
với sinh viên hiện nay. Tôi hy vọng sau buổi thảo luận ngày hôm nay sẽ
không có bạn nào bị thiệt hại về tài sản khi tham gia vào một hệ thống
kinh doanh đa cấp nào, các bạn có quyền tham gia tự do phát triển năng
lực bản thân tuy nhiên nên cân đối giữa học tập và công việc, cũng như
tìm được môi trường hợp pháp trong lành để phát triển.

10