ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH

TRẦN QUỐC HOA

GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO NGƯỜI DÂN
BỊ THU HỒI ĐẤT TẠI HUYỆN PHÚ BÌNH
TỈNH THÁI NGUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ
Chuyên ngành: QUẢN LÝ KINH TẾ

THÁI NGUYÊN - 2014

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH

TRẦN QUỐC HOA

GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO NGƯỜI DÂN
BỊ THU HỒI ĐẤT TẠI HUYỆN PHÚ BÌNH
TỈNH THÁI NGUYÊN
Chuyên ngành: QUẢN LÝ KINH TẾ
Mã số: 60.34.04.10

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS.TRẦN MINH YẾN

THÁI NGUYÊN - 2014

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>

i

LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan: số liệu và kết quả nghiên cứu trình bày trong luận
văn này là trung thực và chƣa đƣợc sử dụng để bảo vệ một học vị nào. Mọi sự
giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã đƣợc cám ơn và thông tin trích
dẫn trong luận văn đều đƣợc chỉ rõ nguồn gốc.
Thái Nguyên, ngày 10 tháng12 năm
2014
Tác giả

Trần Quốc Hoa

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>

ii

LỜI CẢM ƠN
Trong quá trình nghiên cứu và viết luận văn tôi đã nhận đƣợc sự quan
tâm giúp đỡ của nhiều tập thể, cá nhân trong và ngoài trƣờng.

Đặc biệt xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến TS. Trần Minh Yến,
ngƣời đã tận tình hƣớng dẫn, định hƣớng và giúp đỡ tôi về chuyên môn trong
suốt thời gian hoàn thành luận văn tốt nghiệp.
Tôi xin chân thành cám ơn tập thể các thầy cô giáo trong phòng Đào
tạo, trƣờng đại học Kinh tế và Quản trị kinh doanh Thái Nguyên đã tạo
điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu để tôi thực hiện
tốt luận văn này. Đồng thời xin chân thành cám ơn các Sở, Ngành có liên
quan của tỉnh Thái Nguyên; Huyện ủy - HĐND - UBND huyện, các phòng,
ban chuyên môn và các xã của huyện Phú Bình đã tạo điều kiện thuận lợi
trong quá trình công tác và học tập cũng nhƣ cơ sở nghiên cứu để tôi hoàn
thành luận văn này một cách tốt nhất.
Qua đây tôi cũng xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến gia đình, ngƣời
thân, những ngƣời luôn ủng hộ, động viên tạo điều kiện cho tôi trong quá
trình học tập, nghiên cứu và thực hiện đề tài. Trong quá trình thực hiện, luận
văn khó tránh khỏi những sai sót, rất mong nhận đƣợc những ý kiến đóng góp
của quý thầy cô và bạn đọc để luận văn đƣợc hoàn thiện hơn.
Xin chân thành cám ơn!
Thái Nguyên, ngày 10 tháng12 năm 2014
Tác giả

Trần Quốc Hoa

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>

iii

MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN .............................................................................................. i

LỜI CẢM ƠN ................................................................................................... ii
MỤC LỤC ........................................................................................................ iii
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ............................................................... vi
DANH MỤC CÁC BẢNG .............................................................................. vii
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1
1. Tính cấp thiết của đề tài ................................................................................ 1
2. Mục tiêu nghiên cứu ...................................................................................... 2
3. Đối tƣợng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu .............................................. 2
4. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài ...................................................... 3
5. Bố cục của luận văn ...................................................................................... 3
Chƣơng 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ GIẢI QUYẾT
VIỆC LÀM CHO NGƢỜI DÂN BỊ THU HỒI ĐẤT .................................. 4
1.1. Cơ sở lý luận về giải quyết việc làm cho ngƣời dân bị thu hồi đất ........... 4
1.1.1. Một số khái niệm cơ bản .................................................................... 4
1.1.2. Tầm quan trọng của việc thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã
hội ở Việt Nam .............................................................................................. 7
1.1.3. Tác động của thu hồi đất đến đời sống của ngƣời bị thu hồi đất ........ 8
1.1.4. Các hoạt động giải quyết việc làm cho ngƣời lao động bị thu
hồi đất.......................................................................................................... 10
1.1.5. Các yếu tố ảnh hƣởng đến giải quyết việc làm cho ngƣời dân bị
thu hồi đất .................................................................................................... 11
1.2. Cơ sở thực tiễn giải quyết việc làm cho ngƣời dân bị thu hồi đất ........... 19
1.2.1. Kinh nghiệm của một số nƣớc trong khu vực ................................... 19
1.2.2. Kinh nghiệm của một số địa phƣơng trong nƣớc ............................. 23
1.2.3. Thực trạng giải quyết việc làm cho ngƣời dân bị thu hồi đất tại
Việt Nam ..................................................................................................... 26
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu
/>

iv

1.2.4. Công tác giải quyết việc làm cho ngƣời dân bị thu hồi đất tại
tỉnh Thái Nguyên......................................................................................... 28
1.2.5. Bài học rút ra cho việc giải quyết việc làm cho ngƣời dân bị thu
hồi đất huyện Phú Bình ............................................................................... 29
Chƣơng 2. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ............................................. 30
2.1. Câu hỏi nghiên cứu .................................................................................. 30
2.2. Phƣơng pháp nghiên cứu .......................................................................... 30
2.2.1. Phƣơng pháp điều tra cơ bản............................................................. 31
2.2.2. Phƣơng pháp thống kê, phân tích, tổng hợp số liệu điều tra (sử
dụng phần mềm Microsoft Excel) ............................................................... 31
2.2.3. Phƣơng pháp chuyên gia ................................................................... 32
2.2.4. Phƣơng pháp tổng hợp, so sánh, đánh giá ........................................ 32
2.2.5. Phƣơng pháp tham khảo, kế thừa các tài liệu liên quan đến đề tài ....... 32
2.3. Các chỉ tiêu nghiên cứu ............................................................................ 32
Chƣơng 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN ........................ 33
3.1. Khái quát về đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện Phú Bình,
tỉnh Thái Nguyên ............................................................................................. 33
3.1.1. Đặc điểm tự nhiên ............................................................................. 33
3.1.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội .................................................................. 36
3.2. Tình hình giải quyết việc làm cho ngƣời dân bị thu hồi đất .................... 51
3.2.1. Tình hình chung về công tác thu hồi đất tại huyện Phú Bình từ
năm 2010 - 2013.......................................................................................... 51
3.2.2. Chính sách về giải quyết việc làm cho ngƣời dân bị thu hồi đất
trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên ..................................................................... 54
3.2.3. Kết quả giải quyết việc làm cho ngƣời dân bị thu hồi đất trên địa
bàn huyện Phú Bình .................................................................................... 60
3.3. Đánh giá chung ........................................................................................ 73
3.3.1. Kết quả đạt đƣợc ............................................................................... 73
3.3.2. Những hạn chế, yếu kém và nguyên nhân của hạn chế trong giải
quyết việc làm cho ngƣời dân bị thu hồi đất ở huyện Phú Bình ................. 74

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>

v
Chƣơng 4. MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM
CHO NGƢỜI DÂN BỊ THU HỒI ĐẤT ...................................................... 77
4.1. Quan điểm, định hƣớng, mục tiêu về giải quyết việc làm cho ngƣời
dân bị thu hồi đất tại huyện Phú Bình ............................................................. 77
4.1.1. Quan điểm ......................................................................................... 78
4.1.2. Định hƣớng........................................................................................ 78
4.1.3. Mục tiêu ............................................................................................ 78
4.2. Giải pháp .................................................................................................. 79
4.2.1. Giải pháp về tổ chức và thực hiện chính sách bồi thƣờng giải
phóng mặt bằng ........................................................................................... 79
4.2.2. Giải pháp về giải quyết việc làm cho ngƣời dân bị thu hồi đất ........ 80
4.3. Kiến nghị .................................................................................................. 83
4.3.1. Đối với Trung ƣơng .......................................................................... 83
4.3.2. Đối với địa phƣơng ........................................................................... 84
4.3.3. Đối với các các Chủ đầu tƣ (Doanh nghiệp) ..................................... 89
4.3.4. Đối với ngƣời bị thu hồi đất .............................................................. 89
KẾT LUẬN .................................................................................................... 91
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................ 93
PHỤ LỤC ..................................................................................................... 100

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>

vi


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
ATGT

:

An toàn giao thông

CN

:

Công nghiệp

CNH, HĐH

:

Công nghiệp hóa, hiện đại hóa

GD-LĐXH

:

Giáo dục - Lao động xã hội

GDTH

:


Giáo dục tiểu học

GPMB

:

Giải phóng mặt bằng

GQVL

:

Giải quyết việc làm

GTSX

:

Giá trị sản xuất

ILO

:

Tổ chức Lao động Quốc tế

KCN

:


Khu công nghiệp

LLLĐ

:

Lực lƣợng lao động

NN

:

Nông nghiệp

QL

:

Quốc lộ

SXKD

:

Sản xuất kinh doanh

TH

:


Thu hồi

THCS

:

Trung học cơ sở

THPT

:

Trung học phổ thông

UBND

:

Ủy ban nhân dân

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>

vii

DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 3.1.
Bảng 3.2.
Bảng 3.3.

Bảng 3.4.
Bảng 3.5.
Bảng 3.6.
Bảng 3.7.
Bảng 3.8.
Bảng 3.9.
Bảng 3.10.
Bảng 3.11.
Bảng 3.12.
Bảng 3.13.
Bảng 3.14.
Bảng 3.15.
Bảng 3.16.
Bảng 3.17.

Hiện trạng, cơ cấu sử dụng các loại đất huyện Phú Bình đến
01/01/2014 .................................................................................. 35
Cơ cấu lao động trong độ tuổi lao động ở Phú Bình, Thái
Nguyên năm 2012....................................................................... 37
Cơ cấu LLLĐ huyện Phú Bình theo trình độ văn hóa năm
2010 - 2013 ................................................................................. 38
Cơ cấu LLLĐ huyện Phú Bình theo trình độ chuyên môn kỹ
thuật năm 2012 - 2013 ................................................................ 39
Giá trị và tốc độ tăng trƣởng GTSX trên địa bàn huyện Phú
Bình giai đoạn 2008 - 2013 ........................................................ 45
GTSX bình quân đầu ngƣời trên địa bàn huyện Phú Bình ......... 46
Chuyển dịch cơ cấu GTSX theo ngành Phú Bình ...................... 47
Tình hình thu hồi đất và giải phóng mặt bằng thực hiện các
dự án đầu tƣ trên địa bàn huyện Phú Bình từ 2010 - 2013......... 51
Nghề nghiệp chính của lao động vùng thu hồi đất năm 2010 ........ 61

Cơ cấu lao động trong tuổi lao động chia theo thành phần
kinh tế năm 2012 của huyện Phú Bình ....................................... 62
Thu hồi đất nông nghiệp và nhu cầu đào tạo nghề, giải
quyết việc làm cho lao động bị thu hồi đất ................................ 65
Tổng hợp kinh phí bồi thƣờng hỗ trợ GPMB ............................. 67
Kết quả phỏng vấn chi tiết về thu hồi đất và bồi thƣờng hỗ trợ ....... 68
Phƣơng thức sử dụng tiền các hộ dân tại Nhà máy may TNG ......... 69
Trình độ văn hóa, chuyên môn của số ngƣời trong độ tuổi
lao động ...................................................................................... 69
Tình hình lao động và việc làm của các hộ dân bị thu hồi
đất tại Dự án Nhà máy may TNG ............................................... 71
Về học vấn, giáo dục của các hộ dân bị thu hồi đất tại Dự án
Nhà máy may TNG .................................................................... 71

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>

viii
Bảng 3.18. Thu nhập bình quân của các hộ dân bị thu hồi đất tại Dự án
Nhà máy may TNG .................................................................... 72

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>

1

MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài

Đất đai là tài nguyên vô cùng quý giá đối với mỗi quốc gia. Là điều
kiện tồn tại và phát triển của nền sản xuất xã hội, của bản thân con ngƣời và là
điều kiện sinh tồn của động, thực vật.
Cùng với sự phát triển nhanh chóng của nền kinh tế quốc dân trong quá
trình thực hiện sự nghiệp Công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH) đất
nƣớc, trong những năm qua các địa phƣơng trong cả nƣớc đã thu hồi hàng ngàn
ha đất bao gồm cả đất ở và đất nông nghiệp để sử dụng vào mục đích quốc
phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, mục đích phát triển kinh tế.
Thu hồi đất, bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ để giải phóng mặt bằng (GPMB)
thực hiện các dự án, công trình là một khâu quan trọng, then chốt là điều kiện
quyết định để triển khai thực hiện các dự án. Thu hồi đất, bồi thƣờng, hỗ trợ và
tái định cƣ là một vấn đề hết sức nhạy cảm và phức tạp liên quan đến mọi mặt
đời sống kinh tế, xã hội và cộng đồng dân cƣ, ảnh hƣởng trực tiếp tới lợi ích
của Nhà nƣớc, của Chủ đầu tƣ, đặc biệt với các hộ gia đình cá nhân bị Nhà
nƣớc thu hồi đất nhất là đất sản xuất nông nghiệp (thu hồi tƣ liệu sản xuất đặc
biệt, phƣơng tiện sống của ngƣời sản xuất nông nghiệp).
Các địa phƣơng đã ban hành và thực hiện các nội dung yêu cầu của
chính sách thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ theo quy định của Nhà nƣớc nhƣ: hỗ
trợ ổn định đời sống, sản xuất; hỗ trợ chuyển đổi nghề và tạo việc làm, giải
quyết việc làm... Song tình trạng thiếu việc làm, thất nghiệp, không chuyển đổi
đƣợc nghề nghiệp sau khi bị Nhà nƣớc thu hồi đất đã làm cho cuộc sống, nhất
là đối với ngƣời nông dân còn gặp nhiều khó khăn. Nguyên nhân này một phần
do nhiều nơi thực hiện chính sách bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ, đào tạo
nghề và giải quyết việc làm cho hộ dân bị thu hồi đất chƣa hợp lý. Bên cạnh
đó, bản thân những ngƣời dân bị thu hồi đất còn thụ động trông chờ vào Nhà
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>

2

nƣớc, chƣa tích cực tự đào tạo để đáp ứng nhu cầu chuyển đổi nghề nghiệp...
Phú Bình là huyện thuần nông, nhu cầu thu hồi đất, đầu tƣ phát triển
kinh tế xã hội trong thời gian tới là rất cao; cộng đồng dân cƣ bị thu hồi đất
sản xuất ngày càng nhiều, tình trạng thất nghiệp hoặc thiếu việc làm dễ xẩy
ra, thu nhập của một bộ phận dân cƣ giảm sút, nhiều vấn đề xã hội nảy sinh.
Vấn đề giải quyết việc làm gặp nhiều khó khăn, bất cập. Xuất phát từ thực tế
nêu trên, tôi quyết định chọn việc nghiên cứu: “Giải quyết việc làm cho
người dân bị thu hồi đất tại huyện Phú Bình tỉnh Thái Nguyên” làm đề tài
luận văn tốt nghiệp Thạc sĩ Kinh tế.
2. Mục tiêu nghiên cứu
2.1. Mục tiêu chung
Luận văn nghiên cứu vấn đề giải quyết việc làm cho các hộ dân sau khi
bị Nhà nƣớc thu hồi đất sản xuất nông nghiệp. Từ đó đề xuất một số giải pháp
giải quyết việc làm cho ngƣời dân bị thu hồi đất trên địa bàn huyện Phú Bình
nói riêng và cho tỉnh Thái Nguyên nói chung, góp phần ổn định đời sống cho
những ngƣời dân bị thu hồi đất trên địa bàn.
2.2. Mục tiêu cụ thể
- Làm rõ cơ sở lý luận chung về việc làm và giải quyết việc làm cho
ngƣời dân bị thu hồi đất.
- Nghiên cứu thực trạng giải quyết việc làm cho các hộ dân sau khi bị Nhà
nƣớc thu hồi đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn huyện Phú Bình, tỉnh Thái
Nguyên.
- Đề xuất một số giải pháp giải quyết việc làm cho ngƣời dân bị thu hồi
đất sản xuất nông nghiệp hiện tại và trong những năm tới.
3. Đối tƣợng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu: Luận văn tập trung nghiên cứu vấn đề giải
quyết việc làm cho những ngƣời dân bị Nhà nƣớc thu hồi đất sản xuất nông
nghiệp trên địa bàn huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
- Phạm vi về nội dung: Nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn

về giải quyết việc làm của ngƣời dân sau khi bị Nhà nƣớc thu hồi đất, đồng
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>

Luận văn đầy đủ ở file: Luận văn full