Bài 1
a) TRƯỜNG HỢP ĐẠI DIỆN HỢP LỆ:
Câu 1: Điểm mới của BLDS 2015 (so với BLDS 2005) về
người đại diện.
Nhìn chung, BLDS 2015 kế thừa các quy định về đại diện trong
BLDS 2005. Tuy nhiên, so với BLDS 2005, BLDS 2015 đã có một số
sửa đối, bổ sung về vấn đề đại diện.
Dưới đây là những điểm mới của BLDS 2015 về người đại diện:
1. Chủ thể của quan hệ đại diện:
a. Pháp nhân đại diện
Khoản 1 Điều 139 BLDS 2005 quy định: “Đại diện là việc một
người (sau đây gọi là người đại diện) nhân danh và vì lợi ích của
người khác (sau đây gọi là người được đại diện) xác lập, thực hiện
giao dịch dân sự trong phạm vi đại diện”.
Quy định trên cùng với việc khoản 5 Điều 139 BLDS 2005 quy
định “người đại diện phải có năng lực hành vi dân sự đầy đủ” (khái
niệm chỉ áp dụng cho cá nhân) nên dẫn tới thực tế là Tòa án không
thừa nhận khả năng đại diện của pháp nhân khi không có quy định
cụ thể cho phép pháp nhân đại diện người khác.
Ngày nay, khoản 1 Điều 134 BLDS 2015 quy định: “Đại diện là
việc cá nhân, pháp nhân (sau đây gọi chung là người đại diện)
nhân danh và vì lợi ích của cá nhân, pháp nhân khác (sau đây gọi
chung là người được đại diện) xác lập, thực hiện giao dịch dâm sự”.
Nội dung này cho thấy pháp nhân hoàn toàn có thể đại diện cho cá
nhân, pháp nhân khác.
b. Số người đại diện
BLDS 2005 theo hướng đại diện là việc của “một” người. Với
quy định này, BLDS không bao quát được trường hợp bên đại diện
là nhiều người như cha, mẹ đại diện theo pháp luật cho con chưa
thành niên, pháp nhân có thể có nhiều đại diện theo pháp luật như
Luật Doanh nghiệp quy định. Điều này cũng không phù hợp với

các quy định về đồng đại diện được BLDS 2015 ghi nhận một cách
minh thị tại khoản 3 Điều 141 theo đó “một cá nhân, pháp nhân có
thể đại diện cho nhiều cá nhân hoặc pháp nhân khác nhau”.
1


Cuối cùng, BLDS 2015 đã khắc phục được nhược điểm trên và
đã thiết kế khái niệm đại diện tại khoản 1 Điều 134 BLDS 2015
theo hướng đó có thể là một người hay nhiều người cùng đại diện.

2


c. Năng lực của người đại diện:
Theo khoản 5 Điều 139 BLDS 2005, “người đại diện phải có
năng lực hành vi dân sự đầy đủ, trừ trường hợp quy định tại khoản
2 Điều 143 của Bộ luật này”. Quy định vừa nêu có nhược điểm là
chỉ quy định về năng lực hành vi dân sự, tức chỉ đề cập tới cá nhân
nên không còn phù hợp với quy định về năng lực hành vi dân sự,
tức chỉ đề cập tới cá nhân nên không còn phù hợp với BLDS 2015
khi BLDS mới này ghi nhận cả khả năng đại diện của pháp nhân.
Chính vì vậy, khoản 3 Điều 134 BLDS 2015 quy định: “trường hợp
pháp luật quy định thì người đại diện phải có năng lực hành vi dân
sự phù hợp với giao dịch dân sự được xác lập, thực hiện”.
Quy định trên còn có điểm mới nữa là chỉ yêu cầu năng lực
pháp luật dân sự và năng lực hành vi dân sự của người đại diện
trong “trường hợp pháp luật quy định” như trường hợp yêu cầu
người giám hộ-đại diện là cá nhân “phải có năng lực hành vi dân
sự đầy đủ” (khoản 1 Điều 49 BLDS 2015). Điều đó có nghĩa là nếu
không thuộc “trường hợp pháp luật quy định” thì vấn đề năng lực

pháp luật dân sự cũng như năng lực hành vi dân sự không được
đặt ra.
2. Phân loại đại diện:
a. Đại diện theo pháp luật của cá nhân:
Về các loại đại diện, nếu như BLDS 2005 phân loại dựa vào tiêu
chí căn cứ xác lập quyền (theo pháp luật hay theo ủy quyền) thì
BLDS 2015 phân loại dựa vào cả căn cứ xác lập quyền và chủ thể
đại diện. Điều 136 BLDS 2015 đã bổ sung trường hợp “người giám
hộ của người khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi là người
đại diện theo pháp luật nếu được Tòa án chỉ định” vì BLDS 2015 đã
quy định mới về người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành
vi nên đã ghi nhận thêm về người giám hộ trong trường hợp này.
Đồng thời, BLDS 2015 đã bổ sung quy định: người do Tòa san chỉ
định trong trường hợp không xác định được người đại diện quy
định tại khoản 1 và khoản 2 Điều này.
b. Đại diện theo pháp luật của pháp nhân:
Điều 137 BLDS 2015 quy định về đại diện theo pháp luật của
pháp nhân. Ở đây, BLDS 2015 đã bổ sung một trường hợp mới là
3


“người do Tòa án chỉ định trong quá trình tố tụng tại Tòa án”. Đồng
thời, BLDS 2015 cũng chính thức khẳng định: Một pháp nhân có
thể có nhiều người đại diện theo pháp luật. Việc quy định mới này
là xuất phát từ thực tiễn hoạt động của pháp nhân (chủ yếu là
doanh nghiệp) và để đảm bảo tính thống nhất với các văn bản
pháp luật khác có liên quan như Luật Doanh nghiệp 2014. 1
c. Đại diện theo ủy quyền:
Điều 138 BLDS 2015 quy định về đại diện theo ủy quyền. Điểm
thực sự mới của Điều luật này chính là nội dung liên quan đến hộ

gia đình và tổ hợp tác. Đối với hộ gia đình, tổ hợp tác, tổ chức khác
không có tư cách pháp nhân thì thành viên của họ có thể thỏa
thuận cử cá nhân, pháp nhân khác đại diện theo ủy quyền xác lập,
thực hiện giao dịch dân sự liên quan đến tài sản chung.
Ngoài ra, khoản 1 cũng có sự thay đổi. Trước đây, khoản 1 Điều
143 quy định “người đại diện theo pháp luật của pháp nhân có thể
ủy quyền người khác xác lập, thực hiện giao dịch dân sự” thì ngày
nay đã được thay bằng “pháp nhân có thể ủy quyền cho cá nhân,
pháp nhân khác xác lập, thực hiện giao dịch dân sự”. Quy định mới
này là toàn diện, chính xác hơn: Chủ thể ủy quyền là pháp nhân
chứ không phải là người đại diện của pháp nhân”.
Câu 2: Trong Quyết định số 08, đoạn nào cho thấy ông
Mạnh đại diện cho Hưng Yên xác lập hợp đồng với
Vinausteel?
Trong Quyết định số 08, trong phần Xét thấy, Tòa án đã nhận
định: “Bởi lẽ, ngày 20/11/2006, bà Lê Thị Ngọc Lan có Giấy ủy
quyền cho ông Lê Văn Mạnh – Phó Tổng Giám đốc Công ty kim khí
Hưng Yên được thay mặt Công ty thực hiện các giao dịch kinh tế
trong phạm vi ngành nghề kinh doanh (trong thời gian này bà Lê
Thị Ngọc Lan vẫn là người đại diện theo pháp luật của Công ty kim
khí Hưng Yên) nên ngày 16/01/2007, ông Mạnh đã đại diện cho
Công ty kim khí Hưng Yên ký Hợp đồng mua bán phôi thép số
01/HĐTP/2007/VA-HY với Công ty Vinausteel.”
Câu 3: Theo Hội đồng thẩm phán, ông Mạnh có trách nhiệm
gì với Vinausteel không?

1 Đỗ Văn Đại, Bình luận khoa học Những điểm mới của Bộ luật dân sự 2015, Nxb, Hồng Đức – Hội Luật gia
Việt Nam, tr. 181 đến 186

4



Theo Hội đồng thẩm phán, ông Mạnh không có trách nhiệm
phải đơn phương bồi thường các khoản nợ đối với Vinausteel.
Trong phần Xét thấy của Quyết định số 08, Hội đồng thẩm phán
đã nhận định: “...việc ông Mạnh cam kết chịu trách nhiệm về các
khoản nợ của Công ty liên danh sản xuất thép Vinausteel là việc
nội bộ của Công ty kim khí Hưng Yên. Do đó, Công ty kim khí Hưng
Yên phải có trách nhiệm thanh toán các khoản nợ và bồi thường
cho Công ty Vinausteel chứ không phải cá nhân ông Mạnh, ông
Dũng...”.
Câu 4: Cho biết suy nghĩ của anh/chị về hướng giải quyết
trên của Tòa giám đốc thẩm liên quan đến ông Mạnh (có
văn bản nào không về chủ đề này? Có thuyết phục không?)
Đầu tiên, cần xác định rõ là tuy không có quy định cụ thể trong
BLDS nhưng Tòa giám đốc thẩm đã theo hướng ông Mạnh, với tư
cách là người đại diện, không phải chịu trách nhiệm về giao dịch
dân sự được lập một cách hợp lệ. Đây là hướng giải quyết hợp lý vì:
Thứ nhất, Tòa giám đốc thẩm xác định ông Mạnh không phải là
người có quyền và nghĩa vụ liên quan. Điều này là thuyết phục vì
mặc dù người đại diện là người trực tiếp giao dịch với bên
Vinausteel nhưng ông Mạnh tham gia dưới danh nghĩa là bên được
đại diện, công ty Hưng Yên chứ không phải cá nhân mình. Nói cách
khác, hợp đồng trong bản án là hợp đồng giữa 2 pháp nhân chứ
không phải hợp đồng giữa người đại diện và pháp nhân còn lại.
Thứ hai, Bộ nguyên tắc châu Âu cùng theo hướng này và đã
quy định rõ hơn chúng ta tại Điều 3:302, theo đó “người đại diện
không bị ràng buộc đối với người thứ ba". 2 Tuy không có quy định
nào tương tự trong BLDS 2015 nhưng có thể thấy hướng giải quyết
này là có cơ sở.

Câu 5: Theo Hội đồng thẩm phán, Hưng Yên có trách nhiệm
gì với Vinausteel không?
Theo Hội đồng thẩm phán, công ty Hưng Yên có trách nhiệm
phải bồi thường các khoản nợ đối với Vinausteel.
Trong phần Xét thấy của Quyết định số 08, Hội đồng thẩm phán
đã nhận định: “...việc ông Mạnh cam kết chịu trách nhiệm về các
2 Đỗ Văn Đại, Luật hợp đồng Việt Nam – Bản án và bình luận bản án, Nxb. Hồng Đức-Hội luật gia Việt
Nam 2017, bản án số 35-37, tr. 289

5


khoản nợ của Công ty liên danh sản xuất thép Vinausteel là việc
nội bộ của Công ty kim khí Hưng Yên. Do đó, Công ty kim khí Hưng
Yên phải có trách nhiệm thanh toán các khoản nợ và bồi thường
cho Công ty Vinausteel chứ không phải cá nhân ông Mạnh, ông
Dũng...”.
Câu 6: Cho biết suy nghĩ của anh/chị về hướng giải quyết
trên của Tòa giám đốc thẩm liên quan đến Hưng Yên nêu
trên.
Hướng giải quyết của Tòa giám đốc thẩm là hợp lí vì:
Thứ nhất, hướng giải quyết này là phù hợp về mặt pháp lý. Cụ
thể, khoản 1 Điều 141 BLDS 2015 quy định “Giao dịch dân sự do
người đại diện xác lập, thực hiện với người thứ ba làm phát sinh
quyền, nghĩa vụ đối với người được đại diện”. Bộ nguyên tắc châu
Âu cũng theo hướng này tại Điều 3:302, theo đó “khi người đại
diện hành động trong phạm vi đại diện như đã được định nghĩa tại
Điều 3:201, các giao dịch của người đại diện ràng buộc trực tiếp
người được đại diện và người thứ ba”.3
Thứ hai, căn cứ vào khoản 1 Điều 141 BLDS 2015 quá trình giao

kết hợp đồng giữa ông Mạnh với Vinausteel hoàn toàn nằm trong
phạm vi đại diện, ông Mạnh không vượt quá phạm vi đại diện. Cụ
thể, nội dung giấy ủy quyền cho ông Lê Văn Mạnh là nhằm thực
hiện các giao dịch dân sự, kinh tế và thương mại trong phạm vi
ngành kinh doanh của Công ty. Theo đó, hợp đồng mua bán phôi
thép giữa Công ty Vinausteel và Công ty kim khí Hưng Yên do ông
Mạnh ký kết hoàn toàn thuộc phạm vi đại diện. Vì vậy, hợp đồng
này làm phát sinh quyền và nghĩa vụ đối với Công ty kim khí Hưng
Yên.
Thứ ba, việc Công ty kim khí Hưng Yên và bà Lan từ chối nhận
nghĩa vụ và trách nhiệm do không biết hoặc không nắm là hoàn
toàn không có căn cứ. Bởi lẽ, sau khi ký kết hợp đồng với Công ty
Vinausteeel, Công ty kim khí Hưng Yên tại Công văn đề nghị ngày
30/01/2007 về việc xin lùi thời gian giao hàng. Hơn nữa, Công ty
kim khi Hưng Yên thừa nhận nhận được số tiền do Công ty
Vinausteel hực hiện nghĩa vụ chuyển tiền mà có. Có thể thấy, Công
ty kim khí Hưng Yên đã biết về nghĩa vụ chuyển tiền từ Công ty
Vinausteel nên không thể cho rằng Công ty này hay bà Lan hoàn
3 Đỗ Văn Đại, Luật hợp đồng Việt Nam – Bản án và bình luận bản án, Nxb. Hồng Đức-Hội luật gia Việt
Nam 2017, bản án số 35-37, tr. 285

6


toàn không biết việc ông Mạnh ký kết hợp đồng trong phạm vi đại
diện.
Vậy, có thể thấy việc từ chối thực hiện nghĩa vụ phát sinh từ
hợp đồng được xác lập trên cơ chê đại diện và cho rằng quan hệ
đó là do người ký thực hiện dưới từ cách cá nhân là không phù hợp
với quy định của pháp luật. Trong trường hợp này, trạc nhiệm

thuộc về các bên trong hợp đồng được ký kết, hai pháp nhân với
các quyền và nghĩa vụ phát sinh.
Câu 7: Nếu ông Mạnh là đại diện theo pháp luật của Hưng
Yên và trong hợp đồng có thỏa thuận trọng tài thì thỏa
thuận trọng tài này có ràng buộc Hưng Yên không? Biết
rằng điều lệ của Hưng Yên quy định mọi tranh chấp liên
quan đến Hưng Yên (như tranh chấp phát sinh từ hợp đồng
do đại diện theo pháp luật xác lập) phải được giải quyết tại
Tòa án.
Trong trường hợp này, thỏa thuận trên vẫn ràng buộc Công ty
Hưng Yên. Bởi lẽ:
Thứ nhất, cần xác định Điều lệ pháp nhân chỉ mang ý chí đơn
phương của pháp nhân đó trong khi hợp đồng có nguyên tắc cơ
bản là dựa trên tính tự nguyện, bình đẳng và ý chí song hoặc đa
phương. Việc áp dụng Điều lệ của Công ty Hưng Yên đối với cả
những giao dịch dân sự, tranh chấp có liên quan đến pháp nhân
khác là không hợp lý.
Thứ hai, điểm 1 khoản 2 Điều 77 BLDS 2015 có quy định Điều
lệ pháp nhân bao gồm nguyên tắc giải quyết tranh chấp nội bộ. Có
thể thấy, tranh chấp phát sinh giữa Công ty Hưng Yên và Công ty
Vinausteel không còn nằm trong nội bộ của Công ty Hưng Yên nữa
mà còn có sự tham gia của một pháp nhân khác.
Thứ ba, có thể thấy, ngay cả trong trường hợp việc thỏa thuận
tranh chấp được giải quyết nhờ trọng tài bị vô hiệu cũng không
làm ảnh hưởng đến phần còn lại của hợp đồng. Do đó, theo Điều
130 BLDS 2015 thì giao dịch này chỉ có thể bị vô hiệu một phần và
vẫn sẽ phát sinh quyền, nghĩa vụ đối với Công ty Hưng Yên.
b) TRƯỜNG HỢP ĐẠI DIỆN KHÔNG HỢP LỆ
Câu 8: Trong quyết định số 10, đoạn nào cho thấy người xác
lập hợp đồng với ngân hàng không được Vinaconex uỷ

quyền (không có thẩm quyền đại diện để xác lập) ?
7


Trích bản án: Công ty xây dựng số II Nghệ An có công văn số
064CV/XDII.TCKT gửi chi nhánh Ngân hàng Công thương Nghệ An
trong đó có nội dung “đề nghị Ngân hàng Công thương Nghệ An
không cho các Xí nghiệp thuộc công ty xây dựng số II Nghệ An vay
vốn khi chưa có bảo lãnh vay vốn của công ty kể từ ngày
06/4/2001…” và “các văn bản của Công ty liên quan tới vay vốn
tại Ngân hàng Công thương Nghệ An trước ngày 06/4/2011 đề bãi
bỏ”, nhưng ngày 14/5/2001 Ngân hàng vẫn ký hợp đồng tín dụng
số 01/HĐTD cho Xí nghiệp xây dựng 4 vay tiền.
Câu 9: Trong vụ việc trên, theo Toà giám đốc thẩm,
Vinaconex có chịu trách nhiệm với ngân hàng về hợp đồng
trên hay không?
Theo Toà giám đốc thẩm, Vinaconex phải chịu trách nhiệm với
ngân hàng về hợp đồng trên.
Điều này được thể hiện qua đoạn: Sau khi Xí nghiệp xây dựng 4
vay tiền Ngân hàng, Công ty xây dựng số II Nghệ An biết và không
phản đối nên Công ty xây dựng số II Nghệ An (nay là Công ty cổ
phần xây dựng 16 – Vinaconex) phải chịu trách nhiệm trả khoản
nợ này.
Câu 10: Cho biết suy nghĩ của anh chị về hướng giải quyết
trên của Toà giám đốc thẩm.
Hướng giải quyết của Toà giám đốc thẩm là hợp lí vì:
Thứ nhất, Công ty Vinaconex đã đồng ý cho Xí nghiệp xây dựng
4 trực thuộc Công ty Vinaconex vay vốn từ Ngân hàng thông qua
việc Tổng giám đốc Vinaconex có văn bản số 23 CV/TCT thông báo
cho Ngân hàng biết việc Vinaconex đồng ý cho Xí nghiệp xây dựng

4 trực tiếp vay vốn tại chi nhánh ngân hàng. Sau đó, Vinaconex có
công văn số 064CV/XDII.TCKT bãi bỏ văn bản trên nhưng không
chứng minh được Ngân hàng đã. Căn cứ theo điểm c khoản 1 Điều
142 BLDS 2015, Công ty Vinaconex có lỗi dẫn đến việc Ngân hàng
không thể biết được Xí nghiệp xây dựng 4 không có quyền đại diện
nên giao dịch dân sự không làm phát sinh quyền và nghĩa vụ đối
với Công ty Vinaconex.
Thứ hai, có căn cứ để cho rằng Vinaconex biết được việc Xí
nghiệp xây dựng 4 vay vốn ngân hàng và không phản đối. Điều
này được thể hiện qua hàng loạt các sự kiện như Xí nghiệp xây
dựng 4 dùng tiền vay nagan hàng để mua máy móc và có thực
8


hiện báo cáo tài chính định kỳ cho Công ty Vinaconex, Công ty
Vinaconex sử dụng những máy móc trên để phục vụ Công trình thi
công,… Dựa trên điểm b khoản 1 Điều 142 BLDS 2015 thì
Vinaconex biết mà không phản đối trong thời hạn hợp lý nên hợp
đồng trong bản án vẫn làm phát sinh quyền và nghĩa vụ đối với
Vinaconex.
Câu 11: Nếu hoàn cảnh tương tự như trong Quyết định số
10 nhưng chỉ phía ngân hàng phản đối hợp đồng (yêu cầu
huỷ bỏ hợp đồng do người đại diện Vinaconex không có
quyền đại diện) thì phải xử lý thế nào trên cơ sở BLDS
2015? Vì sao?
Trong trường hợp trên, căn cứ theo khoản 3 Điều 142 BLDS
2015 thì Ngân hàng không có quyền đơn phương chấm dứt thực
hiện hoặc hủy bỏ hợp đồng do bên không có quyền đại diện xác
lập. Bởi lẽ:
Thứ nhất, Ngân hàng hoàn toàn không có căn cứ để biết được

rằng Xí nghiệp xây dựng 4 không có quyền đại diện. Như đã chứng
minh ở trên, Công ty Vinaconex không chứng minh được rằng ngân
hàng đã nhận được công văn số 064CV/XDII.TCKT bãi bỏ những văn
bản đồng ý cho các Xí nghiệp trực thuộc vay vốn được bảo lãnh.
Thứ hai, người được đại diện, Công ty Vinaconex đã biết và không
phản đối hợp đồng như đã chứng minh ở trên nên thỏa mãn điểm a
khoản 1 Điều 142.

9


Bài 2:
a) HÌNH THỨC SỞ HỮU

Câu 1: Những điểm mới của BLDS2015 so với BLDS 2005 về hình thức sở hữu
tài sản.
1. Rút số lượng hình thức sở hữu:

Theo BLDS 2005, ở nước ta có 6 hình thức sở hữu (Điều 200 – Điều 232), bao
gồm: (1) sở hữu nhà nước; (2) sở hữu tập thể; (3) sở hữu tư nhân; (4) sở hữu chung;
(5) sở hữu của tổ chức chính trị; (6) sở hữu của tổ chức chính trị xã hội – nghề
nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội – nghề nghiệp.
BLDS 2015 đã cố gắng loại bỏ những bất cập của BLDS 2005 bằng cách chỉ
quy định 3 hình thức sở hữu là sở hữu riêng; sở hữu chung và sở hữu toàn dân. Việc
quy định sở hữu chung hay sở hữu riêng là dựa trên việc một hay nhiều người (chủ
thể) thực hiện quyền sở hữu (một người thực hiện quyền sở hữu là sở hữu riêng;
nhiều người thực hiện quyền sở hữu là sở hữu chung), không căn cứ vào việc xác
định người (chủ thể) cụ thể thực hiện quyền sở hữu (như Nhà nước, cá nhân, tổ
chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội…) như BLDS 2005 và sự phân loại này
cũng được nhiều quốc gia áp dụng. Ngoài ra, BLDS 2015 còn quy định một hình

thức sở hữu đặc biệt là sở hữu toàn dân (thay thế cho hình thức sở hữu nhà nước
trong BLDS 2005) để phù hợp với Hiến pháp năm 2013.
2. Sở hữu toàn dân:

Việc thay đổi tên hình thức sở hữu nhà nước thành sở hữu toàn dân do Điều 53
Hiến pháp đã quy định về sở hữu toàn dân và BLDS cần ghi nhận hình thức sở hữu
toàn dân để phù hợp với Hiến pháp.
Ở đây, tài sản thuộc hình thức sở hữu toàn dân tại Điều 97 BLDS 2015 đã được
sửa đổi để phù hợp với quy định tại Điều 53 Hiến pháp 2013. Theo đó tài sản thuộc
sở hữu toàn dân bao gồm: Đất đai; tài nguyên nước; tài nguyên khoáng sản; nguồn
lợi ở vùng biển; vùng trời; tài nguyên thiên nhiên khác và các tài sản do Nhà nước
đầu tư, quản lý là tài sản công. Đồng thời Điều 197 BLDS 2015 cũng tái khẳng
định quy định tại Điều 53 Hiến pháp 2013 rằng “Sở hữu toàn dân do nhà nước đại
diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý”.
Điều 200 BLDS 2015 (Điều 203 BLDS 2005) đã bổ sung thêm ngoài pháp luật
về doanh nghiệp thì “pháp luật quản lý, sử dụng vốn nhà nước đầu tư vào sản xuất
kinh doanh tại doanh nghiệp và quy định khác của pháp luật có liên quan” là căn cứ
pháp lý điều chỉnh khi tài sản thuộc sở hữu toàn dân được đầu tư vào doanh nghiệp.

10


Ngoài ra, BLDS 2015 cũng bổ sung thêm sự điều chỉnh đối với việc thực hiện
quyền sở hữu toàn dân đối với tài sản được giao cho tổ chức tổ chức xã hội, tổ chức
xã hội – nghề nghiệp tại Điều 203 BLDS 2015.
3. Sở hữu riêng:

Sở hữu riêng là hình thức mới được ghi nhận trong BLDS 2015. Tuy nhiên,
hình thức sở hữu này chỉ gói gọn trong 2 Điều luật là Điều 205và Điều 206 BLDS
2015.

Theo khoản 1 Điều 205, sở hữu riêng là sở hữu của một cá nhân hay pháp nhân.
Như vậy, nếu một tổ chức không có tư cách pháp nhân sở hữu tài sản thì không thể
là hình thức sở hữu riêng của tổ chức đó. Thay vào đó, có thể xem việc sở hữu của
các tổ chức không có tư cách pháp nhân là sở hữu chung của các thành viên tổ chức.
4. Sở hữu chung:

Hình thức sở hữu chung được quy định từ Điều 207 đến Điều 220 BLDS 2015
kế thừa các quy định về hình thức sở hữu chung trong BLDS 2005 (Điều 214 đến
Điều 226). Ngoài những sửa đổi mang tính kỹ thuật không làm thay đổi nội dung
Điều luật, BLDS 2015 còn có những điểm sửa dổi, bổ sung làm thay đổi cách áp
dụng pháp luật.
Đièu 217 BLDS 2015 quy định sở hữu chung hợp nhất bao gồm sở hữu chung
hợp nhất có thể phân chia và sở hữu chung hợp nhất không phân chia.
Khoản 3 Điều 218 BLDS 2015 quy định rõ khi một chủ sở hữu chung theo phần
bán quyền sở hữu của mình thì phải thông báo cho các chủ sở hữu chung khác và
“Việc thông báo phải được thể hiện bằng văn bản và các điều kiện bán cho chủ sở
hữu chung khác phải giống như điều kiện bán cho người không phải là chủ sở hữu
chung”. BLDS 2015 đã quy định hình thức và nội dung thông báo tại khoản 3 Điều
218, giải quyết được những bất cập tồn tại trong Điều 224 BLDS 2005.
Ngoài ra, Điều 218 BLDS 2015 cũng bổ sung các trường hợp khi chủ sở hữu tài
sản chung từ bỏ phần quyền sở hữu chung của mình.
Điều 219 BLDS 2015 (Điều 224 BLDS 2005) bổ sung trường hợp hạn chế yêu
cầu phân chia tài sản chung trong trường hợp luật định tại khoản 1 Điều 219 BLDS
2016.4
Câu 2: Căn nhà số 150/6A Lý Thường Kiệt có được ông Lưu tạo lập trong thời
kỳ hôn nhân với bà Thẩm không? Đoạn nào Quyết định số 377 (sau đây viết
gọn là Quyết định 377) cho câu trả lời?
4 Đỗ Văn Đại, Bình luận khoa học Những điểm mới của Bộ luật dân sự năm 2015, Nxb. Hồng Đức – Hội
Luật gia Việt Nam, tr. 233 đến 238


11


Căn nhà số 150/6A Lý Thường Kiệt được ông Lưu tạo lập trong thời kỳ hôn
nhân với bà Thẩm.
Đoạn 4 phần HỘI ĐỒNG GIÁM ĐỐC THẨM TÒA DÂN SỰ TÒA ÁN NHÂN
DÂN TỐI CAO XÉT THẤY: “Căn nhà số 150/6A Lý Thường Kiệt, phường 6,
thành phố Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang được ông Lưu tạo lập trong thời kỳ hôn nhân
giữa ông Lưu và bà Thẩm...”.
Câu 3: Theo bà Thẩm, căn nhà trên thuộc sở hữu chung của ông Lưu, bà
Thẩm hay thuộc sở hữu riêng của ông Lưu? Đoạn nào của Quyết định 377 cho
câu trả lời?
Theo bà Thẩm, căn nhà trên thuộc sở hữu chung của ông Lưu và bà.
Đoạn 3 phần NHẬN THẤY: “Còn bà Thẩm cho rằng căn nhà số 150/6A Lý
Thường Kiệt trên diện tích 101m 2 đất là tài sản chung của vợ chồng bà nên không
nhất trí theo yêu cầu của bà Xê”.
Câu 4: Theo Tòa dân sự Tòa án nhân dân tối cao, căn nhà trên thuộc sở hữu
chung của ông Lưu, bà Thẩm hay thuộc sở hữu riêng của ông Lưu? Đoạn nào
Quyết định 377 cho câu trả lời?
Theo Tòa dân sự Tòa án nhân dân tối cao, căn nhà trên thuộc sở hữu riêng của
ông Lưu.
Đoạn 4 phần HỘI ĐỒNG GIÁM ĐỐC THẨM TÒA DÂN SỰ TÒA ÁN
NHÂN DÂN TỐI CAO XÉT THẤY: “Căn nhà số 150/6A Lý Thường Kiệt, phường
6, thành phố Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang được ông Lưu tạo lập trong thời kỳ hôn nhân
giữa ông Lưu và bà Thẩm, nhưng từ năm 1975 ông Lưu đã chuyển vào Miền Nam
công tác và căn nhà được tọ lập bằng nguồn thu nhập của ông; bà Thẩm không có
đóng góp về kinh tế cũng như công sức để cùng ông Lưu tạo lập ra căn nhà này nên
ông Lưu có quyền định đoạt đối với căn nhà nêu trên”.
Câu 5: Anh/chị có suy nghĩ gì về giải pháp trên của Tòa dân sự Toàn án nhân
dân tối cao?

Giải pháp trên của Tòa án là hợp lý.
Căn cứ theo khoản 1 Điều 33 Luật hôn nhân và gia đình năm 2014 thì quyền sử
dụng đất mà vợ, chồng có được sau khi kết hôn thông qua giao dịch bằng tài sản
riêng không được xem là tài sản chung của vợ chồng.
Xét thấy, tuy căn nhà số 150/6A Lý Thường Kiệt được ông Lưu tạo lập trong
thời kỳ hôn nhân với bà Thẩm nhưng căn nhà trên được tạo lập bằng nguồn thu
nhập riêng của ông Lưu chứ bà Thẩm không có đóng góp gì nên căn nhà số 150/6A
Lý Thường Kiệt là tài sản riêng của ông Lưu.
12


Hơn nữa, việc chứng minh được bà Thẩm không có đóng góp về kinh tế hay
công sức để tạo lập căn nhà trên đã được Tòa ghi nhận trong bản án và thỏa mãn
khoản 3 Điều 33 Luật hôn nhân và gia đình 2014. Cụ thể, ông Lưu chuyển vào miền
Nam công tác sau ngày miền Nam giải phóng, tức vào năm 1975. Đến năm 1994,
ông mới nhận chuyển nhượng căn nhà số 150/6A Lý Thường Kiệt. Việc nhận định
căn nhà này được tạo lập bằng nguồn thu nhập riêng của ông Lưu là hợp lý.
Câu 6: Nếu căn nhà trên là tài sản chung của ông Lưu, bà Thẩm thì ông Lưu
có thể di chúc định đoạt toàn bộ căn nhà này không? Nêu căn cứ pháp lý khi
trả lời.
Trong trường hợp này, ông Lưu không thể định đoạt toàn bộ căn nhà:
Trước tiên, cần xác định sở hữu chung của vợ chồng là hình thức sở hữu chung
hợp nhất có thể phân chia.
Khi này, ông Lưu chỉ có thể định đoạt tương ứng với phần của mình trong khối
tài sản chung của vợ chồng ông. Điều này được quy định tại khoản 1 Điều 218
BLDS 2015 “Mỗi chủ sở hữu chung theo phần có quyền định đoạt phần quyền sở
hữu của mình”. Hơn nữa, khoản 1 Điều 29 Luật hôn nhân và gia đình năm 2014 có
ghi nhận “Vợ, chồng bình đẳng với nhau về quyền, nghĩa vụ trong việc tạo lập,
chiếm hữu, sử dụng, định đoạt tài sản chung, không phân biệt giữa lao động trong
gia đình và lao động có thu nhập”.

Việc ông Lưu định đoạt toàn bộ căn nhà đồng nghĩa với việc ông định đoạt cả phần
sở hữu của vợ là bà Lưu và vi phạm những nguyên tắc trên do pháp luật quy định.
b. THỜI ĐIỂM MỞ THỪA KẾ VÀ DIỆN THỪA KẾ
Câu 1: Ông Lưu chết vào thời điểm nào? Nếu áp dụng BLDS
2015 vào tình huống của ông Lưu, đến thời điểm nào thì
hết thời hiệu khởi kiện yêu cầu chia di sản của ông Lưu?
Nêu căn cứ pháp lý khi trả lời.
Ông Lưu chết năm 2003. Đây là thời điểm mở thừa kế theo
khoản 1 Điều 611 BLDS 2015.
Theo khoản 1 Điều 623 BLDS 2015 về thời hiệu thừa kế: “Thời
hiệu để người thừa kế yêu cầu chia di sản là 30 năm đối với bất
động sản, 10 năm đối với động sản, kể từ thời điểm mở thừa kế.”
Di sản của ông Lưu bao gồm nhà và đất tọa lạc tại vị trí số
150/6A Lý Thường Kiệt, phường 6, thành phố Mỹ Tho, tỉnh Tiền
Giang. Theo khoản 1 Điều 107 BLDS 2015 thì di sản này được xem
là bất động sản. Vậy, thời hiệu khởi kiện yêu cầu chia di sản của
ông Lưu là 30 năm tính từ năm 2003, nghĩa là đến năm 2033 mới
hết thời hiệu này. Tuy nhiên, do không có ngày cụ thể nên có thể
13


xác định thời điểm bắt đầu tính thời hiệu là ngày 31/12/2003 và
thời hiệu kết thúc vào ngày 31/12/2033.
Câu 2: Bà Thẩm, chị Hương và bà Xê có thuộc hàng thừa kế
thứ nhất của ông Lưu không? Vì sao?
Bà Thẩm (vợ), chị Hương (con) thuộc hàng thừa kế thứ nhất của
ông Lưu căn cứ theo điểm a khoản 1 Điều 651 BLDS 2015 về Người
thừa kế theo pháp luật: “Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng,
cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người
chết”.

Sở dĩ bà Thẩm được xem là vợ hợp pháp của ông Lưu vì bà kết
hôn với ông trên cơ sở tự nguyện, có đăng ký kết hôn tại UBND xã
Kinh Kệ, huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ và thỏa mãn các điều kiện
kết hôn quy định tại Điều 8 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2018.
Về phần bà Xê, do bà và ông Lưu là kết hôn trái pháp luật theo
quy định tại điểm d khoản 1 Điều 8 Luật hôn nhân và gia đình năm
2014 về điều kiện kết hôn. Cụ thể, hôn nhân này đã xâm phạm
chế độ hôn nhân gia đình được pháp luật nước ta bảo vệ quy định
tại Điều 5 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014. Ông Lưu sau khi
kết hôn với bà Thẩm vào năm 1964 chưa từng làm thủ tục li dị nên
thời điểm ông đăng ký kết hôn với bà Xê vào năm 1996 nên có thể
cho rằng bà Xê đã kết hôn với người đã có vợ, một hành vi bị
nghiêm cấm theo điểm c khoản 2 Điều 5 Luật Hôn nhân và gia
đình năm 2014. Vì vậy, bà Xê không phải là vợ hợp pháp của ông
Lưu và không được xếp vào hàng thừa kế thứ nhất theo điểm a
khoản 1 Điều 651 BLDS 2015.
Câu 3: Nếu ông Lưu kết hôn với bà Xê vào cuối năm 1976
thì câu trả lời cho câu hỏi trên có khác không? Vì sao?
Nếu ông Lưu và bà Xê kết hôn năm 1976 thì bà Xê sẽ được xem
là vợ hợp pháp và thuộc hàng thừa kế thứ nhất như bà Thẩm.
Căn cứ theo Nghị quyết số 02/HĐTP ngày 19/10/1990, tại điểm
a khoản 4 về những người thừa kế theo pháp luật thì:
“Trong trường hợp một người có nhiều vợ (trước ngày
13/01/1960 - ngày công bố Luật hôn nhân và gia đình năm 1959 đối với miền Bắc; trước ngày 25/03/1977 - ngày công bố danh mục
văn bản pháp luật được áp dụng thống nhất trong cả nước - đối với
miền Nam và đối với cán bộ, bộ đội lấy vợ ở miền Nam sau khi tập
kết ra Bắc lấy thêm vợ mà việc kết hôn sau không bị huỷ bỏ bằng
bản án có hiệu lực pháp luật), thì tất cả các người vợ đều là người
14



thừa kế hàng thứ nhất của người chồng, và ngược lại, người chồng
là người thừa kế hàng thứ nhất của tất cả các người vợ”.
Nếu ông Lưu kết hôn với bà Xê cuối năm 1976 tại Tiền Giang
(miền Nam) tức trước ngày 25/03/1977 như quy định trên thì bà Xê
là sẽ là vợ hợp pháp thuộc hàng thừa kế thứ nhất.

Câu 4: Trong vụ việc này, chị Hương có được chia di sản của
ông Lưu không? Vì sao?
Trong vụ việc này, chị Hương không được chia di sản của ông
Lưu vì:
Thứ nhất, ông Lưu chết có để lại di chúc định đoạt toàn bộ căn
nhà số 150/6A Lý Thường Kiệt cho bà Xê. Nói cách khác, chị Hương
không được chia di sản theo di chúc.
Thứ hai, thừa kế theo pháp luật cũng không được áp dụng trong
trường hợp này do không rơi vào các quy định tại Điều 650 BLDS
2015. Bởi lẽ, di chúc của ông Lưu là hợp pháp và di sản được định
đoạt đã được xác định là tài sản của riêng ông. Vì vậy, chị Hương
không được chia di sản theo pháp luật.
Thứ ba, chị Hương cũng không phải người thừa kế không phụ
thuộc nội dung di chúc theo khoản 1 Điều 644 BLDS 2015. Bởi lẽ,
chị Hương là con đã thành niên (sinh năm 1965 – tính đến thời
điểm bà Xê làm đơn khởi kiện vào năm 2004 đã 39 tuổi) và có khả
năng lao động bình thường. Do đó, chị Hương cũng không phải đối
tượng được chia thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc.
Câu 5: Theo pháp luật hiện hành, ở thời điểm nào người
thừa kế có quyền sở hữu đối với tài sản là di sản do người
quá cố để lại? Nêu cơ sở khi trả lời.
Theo Điều 614 BLDS 2015 về Thời điểm phát sinh quyền và
nghĩa vụ của người thừa kế thì: “ Kể từ thời điểm mở thừa kế,

những người thừa kế có các quyền, nghĩa vụ tài sản do người chết
để lại.”
Câu 6: Trong Quyết định số 08, theo nội dung của bản án, ở
thời điểm nào người thừa kế của ông Hà có quyền sở hữu
nhà ở và đất đang tranh chấp? Vì sao?
Trích bản án: “ông Hà chết ngày 12/05/2008 thì bà Lý Thị Ơn là
vợ và các con ông Hà được thừa kế và nhà đất này đã chuyển dịch
15


quyền sở hữu nhà ở và quyền sử dụng đất ở sang cho bà Lý Thị
Ơn”.
Ông Hà chết vào ngày 12/5/2008 nên đây là thời điểm mở thừa
kế theo khoản 1 Điều 611 BLDS 2015.
Theo quy định tại Điều 614 BLDS 2015, kể từ thời điểm mở thừa
kế thì những người thừa kế có các quyền tài sản do người chết để
lại. Theo nội dung bản án, ông Hà chết không để lại di chúc nên di
sản của ông sẽ được thừa kế theo pháp luật căn cứ theo điểm a
khoản 1 Điều 650 BLDS 2015.
Vậy, tại thời điểm ngày 12/5/2008 thì người thừa kế của ông Hà có
quyền sở hữu nhà đất tranh chấp.

16


c. THỪA KẾ KHÔNG PHỤ THUỘC VÀO NỘI DUNG DI CHÚC
Câu 1: Đoạn nào của Quyết định cho thấy ông Lưu đã định
đoạt bằng di chúc toàn bộ tài sản của ông Lưu cho bà Xê?
Trích Quyết định: “Việc ông Lưu lập văn bản đề là “Di chúc”
ngày 27-7-2002 là thể hiện ý chí của ông Lưu để lại tài sản của

ông cho bà Xê là có căn cứ, phù hợp với quy định của pháp luật.”
Câu 2: Bà Xê, bà Thẩm, chị Hương có thuộc diện được
hưởng thừa kế không phụ thuộc vào nội dung của di chúc
dối với di sản của ông Lưu không? Vì sao?
Bà Thẩm là vợ hợp pháp của ông Lưu nhưng không được ông
lập di chúc để lại di sản. Căn cứ theo điểm a khoản 1 Điều 644 thì
bà Thẩm được hưởng thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di
chúc.
Chị Hương là con đã thành niên, có khả năng lao động. Tuy
không được ông Lưu lập di chúc để lại di sản nhưng theo quy định
tại khoản 1 Điều 644 thì chị Hương không thuộc diện được hưởng
thừa kế không phụ thuộc vào nội dung của di chúc.
Bà Xê không là vợ hợp pháp của ông Lưu nên không rơi vào các
trường hợp được quy định tại khoản 1 Điều 644 để được hưởng di
sản không phụ thuộc vào nội dung di chúc.
Câu 3: Theo Tòa dân sự Tòa án nhân dân tối cao, vì sao bà
Thẩm được hưởng thừa kế không phụ thuộc vào nội dung
của di chúc đối với di sản của ông Lưu? Đoạn nào của Quyết
định cho câu trả lời ?
Theo Tòa dân sự Tòa án nhân dân tối cao thì bà Thẩm là vợ hợp
pháp của ông Lưu nhưng đã già yếu và không còn khả năng lao
động nên bà được hưởng thừa kế không phụ thuộc vào nội dung
của di chúc đối với di sản của ông Lưu.
Đoạn của Quyết định cho câu trả lời nằm ở phần Xét thấy: “Tuy
nhiên, do bà Thẩm đang là vợ hợp pháp của ông Lưu đã già yếu,
không còn khả năng lao động, theo quy định tại Điều 699 Bộ luật
dân sự thì bà Thẩm được thừa kế tài sản của ông Lưu mà không
phụ thuộc vào nội dung di chúc của ông Lưu.”
Câu 4: Nếu bà Thẩm khỏe mạnh, có khả năng lao động thì
có được hưởng thừa kế không phụ thuộc vào nội dung của

di chúc đối với di sản của ông Lưu? Vì sao?
17


Nếu bà Thẩm khỏe mạnh, có khả năng lao động thì vẫn được
hưởng thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc đối với di sản
của ông Lưu.
Bởi lẽ, điểm a khoản 1 Điều 644 chỉ quy định vợ được hưởng di
sản không phụ thuộc nội dung di chúc trong trường hợp được đặt
ra tại Điều này. Ngoài ra, không có quy định nào yêu cầu vợ của
người để lại di sản không có khả năng lao động để được hưởng di
sản không phụ thuộc nội dung di chúc.
Đối chiếu với trường hợp bà Thẩm, có thể thấy bà Thẩm không
được ông Lưu để lại di sản theo di chúc nên chỉ cần thỏa mãn điều
kiện là vợ hợp pháp của ông Lưu thì bà đã thuộc đối tượng được
thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc.
Câu 5: Nếu di sản ông Lưu có giá trị 600 đồng triệu thì bà
Thẩm sẽ được hưởng khoản tiền là bao nhiêu? Vì sao?
Theo quy định tại khoản 1 điều 644 BLDS, bà Thẩm sẽ được
hưởng phần di sản bằng hai phần ba suất của một người thừa kế
theo pháp luật nếu di sản được chia theo pháp luật.
Giả sử di sản được chia theo pháp luật.
Có 2 người thuộc hàng thừa kế thứ nhất theo điểm a khoản 1
Điều 651 BLDS 2015 là chị Hương (con ông Lưu) và bà Thẩm (vợ
hợp pháp của ông Lưu).
1 suất = 600Tr/2 = 300Tr
2/3 1 suất = 300Tr x 2/3 = 200Tr
Vậy, bà Thẩm sẽ nhận được 200tr ứng bới 2/3 suất một người
thừa kế theo pháp luật nếu di sản được chia thừa kế theon pháp
luật.

Câu 6: Nếu bà Thẩm yêu cầu được chia di sản bằng hiện vật
thì yêu cầu của bà Thẩm có được chấp nhận không? Vì sao ?
Hiện nay, BLDS 2015 không quy định hướng giải quyết cụ thể
cho trường hợp này.
Có thể thấy, khoản 2 Điều 660 BLDS 2015 có đưa ra nguyên tắc
chung là những người thừa kế có quyền yêu cầu phân chia di sản
bằng hiện vật ; nếu không thể chia đều bằng hiện vật thì những
người thừa kế có thể thỏa thuận về việc định giá hiện vật và thỏa
thuận về người được nhận hiện vật; nếu không thỏa thuận được thì
hiện vật được bán để chia.
18


Tuy nhiên, suy cho cùng thì yêu cầu của bà Thẩm không nên
được chấp nhận vì:
Thứ nhất, Điều 609 BLDS 2015 cho thấy cá nhân có quyền tự
do định đoạt tài sản của mình thông qua di chúc. Việc pháp luật
cho phép những đối tượng như quy định tại Điều 644 BLDS 2015
được hưởng di sản không phụ thuộc vào nội dung di chúc vô hình
chung đã ảnh hưởng đến quyền tự do định đoạt như trên. Trong di
chúc, ông Lưu đã nói rõ việc định đoạt căn nhà cho bà Xê nên nếu
cho bà Thẩm nhận một phần hoặc toàn bộ nhà đất là đi ngược lại ý
chí của ông Lưu.
Thứ hai, trong trường hợp bà Thẩm nhận được hiện vật là nhà
đất và chia cho bà Xê phần tương ứng với phần bà Xê được hưởng
thì đã hoàn toàn đi ngược với ý chí của người lập di chúc là ông
Lưu. Bên cạnh đó, trong trường hợp bà Thẩm chỉ nhận được phần
hiện vật ứng với phần bà được thừa kế không phụ thuộc vào nội
dung di chúc thì sẽ gây khó khăn cho quá trình thi hành án. Bởi lẽ,
nhà đất này chỉ có diện tích 101m 2 mà bà Xê đã được hưởng

101m2 x ½ x 2/3 = 33.6m2 thì đã làm giảm giá trị của bất động sản
đi rất nhiều. Hơn nữa, việc xác định chính xác đâu là diện tích đất
bà Thẩm nhận được và xử lý căn nhà trên đất ra sao cũng vô cùng
khó khăn và bất hợp lý.
Thứ ba, bà Thẩm hiện đã già yếu, không có khả năng lao động
và sinh sống ở Phú Thọ từ rất lâu rồi. Hơn nữa, bà Xê với căn nhà
được ông Lưu định đoạt cho nằm ở miền Nam là Mỹ Tho lại sinh
sống ở đó từ lúc kết hôn với ông Lưu đến nay. Việc chia cho bà
Thẩm căn nhà bà Xê sinh sống trong trường hợp căn nhà ở rất xa
nơi bà Thẩm đang sinh sống cũng như không có điều kiện để đến
sinh sống là không hợp tình hợp lý.
Vì vậy, tuy không được quy định cụ thể nhưng việc chấp nhận yêu
cầu cho bà Thẩm được chia di sản bằng hiện vật là không hợp lý và
không nên được chấp nhận.
Câu 7: Trong Bản án số 2493 (sau đây viết gọn là Bản án), đoạn nào của bản án
cho thấy bà Khót, ông Tâm và ông Nhật là con của cụ Khánh?
Trích bản án: “Cụ Nguyễn thị Khánh và cụ An Văn Lầm (chết năm 1938) có 2
con là bà Nguyễn Thị Khót sinh năm 1929, ông An Văn Tâm sinh năm 1932. Cụ
Khánh và cụ Nguyễn Tài Ngọt (chết năm 1973) có 1 con là ông Nguyễn Tái Nhật
sinh năm 1930. Năm 2000 cụ Khánh chết. Mặc dù các đương sự không xuất trình
được giấy khai sinh một cách đầy đủ nhưng đều thông nhất xác nhận các con của
cụ Khánh là bà Khót, ông Tâm, ông Nhật …”
Câu 8: Ai được cụ Khánh di chúc cho hưởng toàn bộ tài sản có tranh chấp?
19


Ông Nguyễn Tài Nhật được cụ Khánh di chúc cho hưởng toàn bộ tài sản có
tranh chấp.
Điều này được thể hiện qua đoạn: “Ngày 30/5/1992 tại phòng công chứng nhà
nước số 2, Thành phố Hồ Chí Minh, cụ Khánh lập di chúc cho ông Nhật là người

duy nhất được quyền thừa kế căn nhà 83 Lương Định Của, phường An Khánh,
Quận 2…”
Câu 9: Tại thời điểm cụ Khánh chết, bà Khót và ông Tâm có là con đã thành
niên của cụ Khánh không? Đoạn nào của bản án cho câu trả lời?
Khi cụ Khánh chết, bà Khót và ông Tâm đã là con đã thành niên của cụ Khánh.
Trích bản án: “…tại thời điểm mở thừa kế bà Khót đã 71 tuổi, ông Tâm 68
tuổi…” mà theo khoản 1 Điều 20 BLDS thì người thành niên là người đủ mười tám
tuổi trở lên.
Câu 10: Và Khót và ông Tâm có được Tòa án chấp nhận cho hưởng thừa kế
không phụ thuộc vào nội dung của di chúc không? Đoàn nào của bản án cho
câu trả lời?
Ông Tâm và bà Khót không được Tòa án chấp nhận cho hưởng thừa kế không
phụ thuộc vào nội dung của di chúc.
Trích bản án: “…Hồi đồng xét xử nhận thất không có cơ sở để chấp nhận yêu
cầu của bà Khót, ông Tâm về người được hưởng thừa kế không phụ thuộc vào nội
dung di chúc, cụ thể mỗi người được hưởng là 400.000.000 đồng.”
Câu 11: Suy nghĩ của anh/chị về hướng giải quyết trên của Tòa án.
Tòa án đã đưa hướng giải quyết đưa ra là hợp lý tuy cách giải thích còn có phần
dư thừa, thiếu cơ sở:
Thứ nhất, đối với khái niệm “không có khả năng lao động”, BLDS không cho
biết đó là những trường hợp nào trong phần thừa kế. Bên cạnh đó, BLDS có đề cập
đến trường hợp “mất khả năng lao động” trong phần Bồi thường thiệt hại nhưng
cũng không nêu rõ trường hợp nào là “mất khả năng lao động”. Theo tinh thần của
Nghị quyết số 03/2006/NQ-HĐTP của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối
cao, những trường hợp được coi là “mất khả năng lao động” gồm trường hợp sau
khi điều trị, người bị thiệt hại do bị liệu cột sống, mù hai mắt, liệt hai chi, bị tâm
thần nặng và các trường hợp khác do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định bị
suy giảm khả năng lao động vĩnh viễn từ 81% trở lên. 5 Có thể thấy, trường hợp của
ông Tâm và bà Khót chỉ là quá độ tuổi lao động chứ không có căn cứ cho rằng họ
mất khả năng lao động hay không có khả năng lao động.

Thứ hai, Tòa án xác định độ tuổi lao động không phải là cơ sở để quyết định
khả năng lao động của mỗi người do Bộ luật lao động còn có các quy định về chế
5 Đỗ Văn Đại, Luật thừa kế Việt Nam-Bản án và bình luận bản án, Nxb. Hồng Đức-Hội Luật gia Việt Nam
2016 (xuất bản lần thứ ba), tr. 340

20


độ đối với người lao động sao nghỉ hưu nên không thể tuyên ông Tâm và bà Khót
không còn khả năng lao động dựa trên yếu tố tuổi. Bà Khót và ông Tâm đều không
xuất trình được chứng cứ tại thời điểm mở thừa kế họ là những người không có khả
năng lao động. Tuy nhiên, Tòa án lại đề cập đến khả năng tài chính của ông Tâm và
bà Khót làm căn cứ cho lập luận của mình. Cụ thể, bà Khót có gia đình, tài sản
riêng, hưởng chế độ chính sách của nhà nước, ông Tâm cũng được hưởng chính
sách đãi ngộ của nhà nước do là thương binh. Những chi tiết trên không thể dùng để
chứng minh bà Khót, ông Tâm không có khả năng lao động mà chỉ đủ để xác nhận
họ có nguồn tài chính không lệ thuộc cụ Khánh.
Vậy, việc xác định ông Tâm và bà Khót không thuộc diện con đã thành niên
không có khả năng lao động để được chia thừa kế không phụ thuộc nội dung di chúc
là hợp lý tuy những căn cứ Tòa đưa ra có điểm còn chưa phù hợp.
Câu 12: Hướng giải quyết có khác không khi ông Tâm bị tai nạn mất 85% sức
lao động? Vì sao?
Hướng giải quyết trên sẽ khác đi nếu ông Tâm bị tai nạn mất 85% sức lao động.
Do không có quy định cụ thể về trường hợp không có khả năng lao động nên theo
Điều 6 BLDS 2015, có thể áp dụng tương tự tinh thần của Nghị quyết 03/2006/NQHĐTP để giải quyết trường hợp này.
Cụ thể, theo nghị quyết trên thì người bị suy giảm khả năng lao động vĩnh viễn từ
81% trở lên được xem là mất khả năng lao động. Khi đó, ông Tâm cũng có thể được
xem là “mất khả năng lao động”, một trường hợp của “không có khả năng lao động”
và thỏa mãn điểm b khoản 1 Điều 644 BLDS 2015. Nói cách khác, ông Tâm sẽ
được thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc.

Câu 13: Nêu những điểm giống và khác nhau giữa di chúc và tặng cho di sản.

Giống nhau

Di chúc
Tặng cho tài sản
Thể hiện ý chí tự do định đoạt của chủ sở hữu
Bên sở hữu tài sản chuyển quyền sở hữu cho một bên khác mà
không yêu cầu đền bù
-Là sự thể hiện ý chí của cá -Là sự thỏa thuận giữa các bên,
Khái niệm nhân nhằm chuyển tài sản theo đó bên tặng cho giao tài sản
của mình cho người khác sau của mình và chuyển quyền sở hữu
khi chết. Điều 624 BLDS
cho bên được tặng cho mà không
yêu cầu đền bù, bên được tặng cho
đồng ý nhận. Điều 457 BLDS
Chủ thể
-Cá nhân
-Cá nhân, pháp nhân

21


Đặc điểm

Đối tượng
Khác nhau
Thời điểm
nhận
được tài

sản

Quyền
của người
chuyển
giao
tài
sản

-Thể hiện ý chí đơn phương
của một người định đoạt tài
sản của cá nhân của mình
cho những người thừa kế;

-Là sự thỏa thuận, thể hiện ý chí
song phương giữa người cho và
người được tặng và họ phải còn
sống tại thời điểm cho- nhận tài
sản;
-Người thừa kế thường là -Người được tặng cho thường là
người thân của người lập di một người không thân thích;
chúc;
-Những người thừa kế không phụ
-Những người được thừa kế thuộc vào nội dung của di chúc
không phụ thuộc vào nội không được phép đòi chia di sản
dung di chúc vẫn được đã được tặng cho.
hưởng 2/3 của 1 suất thừa kế
theo pháp luật.
-Tài sản hiện có hoặc tài sản -Tài sản hiện có, đang tồn tại chứ
được hình thành trong tương không phải tài sản được hình

lai.
thành trong tương lai.
-Người thừa kế chỉ được -Nếu hợp đồng tặng cho là động
nhận di sản sau khi người lập sản: Có hiệu lực kể từ thời điểm
di chúc chết.
bên được tặng cho nhận được tài
sản;
-Nếu hợp đồng tặng cho là bất
động sản: Phải lập thành văn bản
có công chứng, chứng thực hoặc
phải đăng ký và có hiệu lực kể từ
thời điểm đăng ký.
-Người lập di chúc có thể tự -Người lập di chúc không được tự
mình sửa đổi, bổ sung, hủy ý sửa đổi, bổ sung, hủy bỏ hợp
bỏ di chúc bất cứ lúc nào.
đồng nếu không có sự đồng ý của
người được tặng cho.

-Người thừa kế phải thực -Hơp đồng tặng cho tài sản là hợp
Thực hiện hiện nghĩa vụ tài sản do đồng không có đền bù. Do đó,
nghĩa vụ người chết để lại.
người được tặng cho không phải
tài sản
hoàn trả một lợi ích hay thực hiện
một nghĩa vụ tài sản nào.
Câu 14: Nếu ông Lưu không định đoạt tài sản của ông cho bà Xê bằng di chúc
mà trước khi chết ông Lưu làm hợp đồng tặng cho bà Xê toàn bộ tài sản của
ông Lưu thì bà Thẩm có được hưởng một phần di sản của ông Lưu như trên
không ?
Trong trường hợp này, bà Thẩm không được hưởng một phần di sản của ông

Lưu như trên. Bởi lẽ, theo Điều 612 BLDS 2015 thì di sản là tài sản riêng của người
chết và phần tài sản của người chết trong tài sản chung với người khác. Nói cách
khác, di sản phụ thuộc vào khối tài sản có được vào thời điểm mở thừa kế. Có thể
thấy, việc ông Lưu đã định đoạt tài sản của ông cho bà Xê khi còn sống thông qua
22


hợp đồng tặng cho đã dẫn đến việc khi chết đi, ông được xem như không để lại di
sản.
Vì vậy, không có căn cứ để cho bà Thẩm được hưởng di sản không phụ thuộc vào
nội dung của di chúc.
d) NGHĨA VỤ TÀI SẢN CỦA NGƯỜI ĐỂ LẠI DI SẢN
Câu 1: Theo BLDS, những nghĩa vụ nào của người để lại di
sản được ưu tiên thanh toán?
Căn cứ theo Điều 658 BLDS 2015, những nghĩa vụ của người để lại
di sản được thanh toán theo thứ tự quy định tại các khoản sau đây
sau đây:
2. Tiền cấp dưỡng còn thiếu;
4. Tiền trợ cấp cho người sống nương nhờ;
5. Tiền công lao động;
6. Tiền bồi thường thiệt hại;
7. Thuế và các khoản phải nộp khác vào ngân sách nhà nước;
8. Các khoản nợ khác đối với cá nhân, pháp nhân;
9. Tiền phạt
Câu 2: Ông Lưu có nghĩa vụ nuôi dưỡng chị Hương từ khi
còn nhỏ đến khi trưởng thành không?
Trước hết, cần xác định quan hệ giữa ông Lưu và chị Hương là
quan hệ cha con do chị Hương là con chung của ông Hương và bà
Thẩm.
Căn cứ theo khoản 2 Điều 69 và khoản 2 Điều 71 Luật Hôn

nhân và gia đình năm 2014, cha và mẹ có nghĩa vụ ngang nhau
trong việc nuôi dưỡng con chưa thành niên và đây là vừa là quyền,
vừa là nghĩa vụ của cha mẹ.
Trong trường hợp này, ông Lưu có nghĩa vụ phải nuôi chị
Hương từ nhỏ đến lúc thành niên theo quy định của pháp luật.
Câu 3: Đoạn nào của Quyết định cho thấy bà Thẩm tự nuôi
dưỡng chị Hương từ khi còn nhỏ đến khi trưởng thành?
Trích bản án: “Mặt khác, trong suốt thời gian ông Lưu vào
miền Nam công tác, bà Thẩm là người trực tiếp nuôi dưỡng con
chung từ lúc còn nhỏ cho đến khi trưởng thành…”
Câu 4: Theo Tòa dân sự Tòa án nhân dân tối cao, nếu bà
Thẩm yêu cầu thì có phải trích cho bà Thẩm từ di sản của
23


ông Lưu một khoản tiền để bù đắp công sức nuôi dưỡng con
chung không?
Câu trả lời được thể hiện trong bản án: “khi giải quyết cần
xem xét đến công sức nuôi con chung của bà Thẩm và trích từ giá
trị khối tài sản của ông Lưu để bù đắp công sức nuôi con chung
cho bà Thẩm (nếu bà Thẩm có yêu cầu)”.
Câu 5: Trên cơ sở các quy định chung về nghĩa vụ tài sản
của người để lại di sản, anh/chị hãy giải thích giải pháp trên
của Tòa án.
Hướng giải quyết trên của Tòa án là hợp lý. Bởi lẽ:
Thứ nhất, nghĩa vụ nuôi con đã được quy định cụ thể trong
BLDS 2015 và đồng thời, trách nhiệm nuôi dạy con cái cũng phù
hợp với đạo lý của người Việt Nam. Việc Tòa án cho rằng ông Lưu
có nghĩa vụ bù đắp công sức nuôi dưỡng con chung là phù hợp với
quy định tại khoản 2 Điều 658 BLDS 2015.

Tuy nhiên, Tòa án chỉ yêu cầu thanh toán nghĩa vụ này trong
trường hợp bà Thẩm có yêu cầu. BLDS 2015 không quy định cụ thể
đâu là đối tượng cần được nhận tiền cấp dưỡng từ người đã chết
nên không có căn cứ để khẳng định việc này. Tuy nhiên, theo lập
luận thông thường, việc con cái phụ thuộc vào cha mẹ để được
chăm sóc, nuôi dưỡng là điều dễ hiểu. Nếu bà Thẩm cho rằng
khoản thời gian nuôi con không có sự đóng góp công sức của ông
Lưu là quá khó khăn và cần được bù đắp thì việc thanh toán nghĩa
vụ này là hợp lý. Ngược lại, nếu bà không có yêu cầu thì cũng
không có cơ sở để Tòa khẳng định chị Hương là người phụ thuộc
vào ông Lưu, không có ông thì việc nuôi dưỡng là khó khăn nên
cần được thanh toán tiền cấp dưỡng còn thiếu.
Vì lẽ đó, Tòa có cân nhắc đến nghĩa vụ thanh toán tiền cấp
dưỡng trong trường hợp có yêu cầu từ phía bà Thẩm là hợp tình,
hợp lý.

24


Bài 3:
Câu 1: Cho biết thực trạng văn bản pháp luật liên quan đến
thay đổi, hủy bỏ di chúc (về thời điểm, cách thức và hình
thức thay đổi, hủy bỏ).
Trước hết, khoản 1 Điều 643 BLDS 2015 quy định di chúc có
hiệu lực từ thời điểm mở nữa kế. Ngoài ra, thời điểm mở thừa kế là
thời điểm người có tài sản chết theo khoản 1 Điều 611 BLDS 2015.
Nói cách khác, trước thời điểm người lập di chúc chết, di chúc vẫn
chưa có hiệu lực pháp luật nên chưa có giá trị ràng buộc. 6 Vì vậy,
người lập di chúc có thể hủy bỏ, thay đổi di chúc bất cứ lúc nào
theo khoản 1 Điều 640 BLDS 2015.

Tiếp theo, BLDS chỉ ghi nhận cá nhân có quyền hủy bỏ, thay đổi
di chúc chứ không quy định cách thức, hình thức và như thế nào
thì được xem là thay đổi, hủy bỏ.
Câu 2: Trong thực tiễn xét xử, việc thay đổi hay hủy bỏ di
chúc có thể ngầm định (tức người lập di chúc không cần nói
rõ là họ thay đổi hay hủy bỏ di chúc) không? Vì sao?
Trong thực tế xét xử người lập di chúc có thể được hủy bỏ di
chúc một cách minh thị, tức người lập di chúc nói rõ là đã hủy bỏ di
chúc đã lập. Việc này thường chỉ giới hạn ở việc người lập di chúc
tuyên bố không giữ di chúc nhưng không cho biết về tài sản trong
di chúc sẽ bị hủy bỏ sẽ được định đoạt như thế nào. Đối với việc
hủy bỏ di chúc một cách minh thị và người lập di chúc không định
đoạt lại tài sản trong một giao dịch khác thì tài sản này sẽ là tài
sản chia theo pháp luật khi người lập di chúc chết.
Điều này đã được thể hiện trong Quyết định số 619 qua sự việc
bà Lan có “Đơn xin hủy di chúc” và chỉ cần chứng minh nội dung
đơn này đúng ý chí bà Lan cùng với việc làm sáng tỏ các tình tiết
khác thì sẽ có căn cứ xác định bà Lan đã hủy bỏ “Di chúc thừa kế
nhà ở”.
Câu 3: Trong thực tế xét xử, việc thay đổi hay hủy bỏ di
chúc có phải tuân thủ hình thức của di chúc bị thay đổi hay
hủy bỏ hay không? Vì sao?
Trong thực tế xét xử, việc thay đổi hay hủy bỏ di chúc phải tuân
thủ hình thức của di chúc bị thay đổi hay hủy bỏ. Ví dụ:

6 Đỗ Văn Đại, Luật thừa kế Việt Nam-Bản án và bình luận bản án, Nxb. Hồng Đức-Hội Luật gia Việt Nam
2016 (xuất bản lần thứ ba), tr. 552

25