TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM TP HỒ CHÍ MINH
KHOA LÂM NGHIỆP

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

ĐIỀU TRA HIỆN TRẠNG CÂY THÂN GỖ
ĐƯỢC SỬ DỤNG TRỒNG CÂY XANH ĐƯỜNG
PHỐ TẠI THÀNH PHỐ KON TUM
TỈNH KON TUM

Họ và tên sinh viên: A RI GIANG LÂY
Ngành: Lâm nghiệp
Niên khóa: 2007 - 2011

Tp. Hồ Chí Minh, 05/2011


ĐIỀU TRA HIỆN TRẠNG CÂY THÂN GỖ
ĐƯỢC SỬ DỤNG TRỒNG CÂY XANH ĐƯỜNG PHỐ
TẠI THÀNH PHỐ KON TUM – TỈNH KON TUM

A RI GIANG LÂY

Khóa luận được đề trình để đáp ứng
yêu cầu cấp bằng kỹ sư ngành Lâm nghiệp

Giáo viên hướng dẫn:
ThS. PHAN MINH XUÂN

Tp. Hồ Chí Minh, 05/2011

NHẬN XÉT CỦA GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN
..................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................



NHẬN XÉT CỦA GIÁO VIÊN PHẢN BIỆN 1
..................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................



NHẬN XÉT CỦA GIÁO VIÊN PHẢN BIỆN 2
..................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................



LỜI CẢM ƠN

Thưa quý Thầy, quý Cô!
Xin gửi lời cảm ơn sâu sắc của tôi đến các Thầy Cô trong Khoa Lâm
nghiệp cùng toàn thể Thầy Cô trong Trường Đại học Nông Lâm Tp Hồ Chí
Minh. Trong các năm học tại Trường, Thầy Cô là người truyền đạt cho tôi những
kiến thức quý báu.
Xin trân trọng cảm ơn Thạc sĩ Phan Minh Xuân, người đã truyền đạt cho
tôi những kiến thức và trực tiếp hướng dẫn và đóng góp ý kiến tận tình cho tôi
hoàn thành khóa luận này.
Xin cảm ơn Công ty TNHH một thành viên Môi Trường – Đô thị tỉnh Kon
Tum và anh Nguyễn Hoàng Đăng đã tạo mọi điều kiện và giúp đỡ cho tôi trong
suốt thời gian thực tập làm khóa luận.
Cha mẹ kính yêu! Con vô cùng biết ơn công lao của Cha Mẹ đã sinh con
ra, cùng bao năm vất vả nuôi dạy con khôn lớn nên người để con có được ngày
hôm nay.
Cuối cùng tôi xin chân thành cảm ơn người thân, bạn bè, và các bạn lớp
DH07LN đã động viên, giúp đỡ tôi trong suốt thời gian học tập và thực hiện khóa
luận tốt nghiệp này.
Sinh viên
A Ri Giang Lây

i


MỤC LỤC
Trang
LỜI CẢM ƠN .......................................................................................................... i
MỤC LỤC ............................................................................................................... ii

DANH SÁCH CÁC BẢNG ................................................................................... iv
DANH SÁCH CÁC BIỂU ĐỒ .............................................................................. v
DANH SÁCH CÁC HÌNH.................................................................................... vi
Chương 1: ĐẶT VẤN ĐỀ ...................................................................................... 1
Chương 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU........................................................... 4
2.1. Lịch sử hình thành và nhận thức về Lâm nghiệp đô thị .............................. 4
2.2. Các khái niệm .............................................................................................. 5
2.3. Vai trò của cây xanh trong đô thị ................................................................ 6
2.3.1. Tác dụng cải thiện khí hậu ..................................................................... 6
2.3.2. Tác dụng trong kỹ thuật môi sinh .......................................................... 7
2.3.3. Trong kiến trúc và trang trí cảnh quan................................................... 8
Chương 3: ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU.......... 9
3.1. Khái quát về Thành phố Kon Tum – Tỉnh Kon Tum .................................. 9
3.1.1. Nguồn gốc tên gọi .................................................................................. 9
3.1.2. Lịch sử hình thành Tỉnh Kon Tum ...................................................... 10
3.2. Điều kiện tự nhiên ..................................................................................... 12
3.3. Tình hình chăm sóc, bảo dưỡng cây xanh đô thị tại khu vực .................... 19
3.3.1. Quy trình chăm sóc cây xanh tại Thành phố Kon Tum ....................... 19
3.3.2. Nội dung, tác dụng và ý nghĩa của các phương thức chăm sóc và bảo
dưỡng cây xanh đô thị trong một số quy trình chăm sóc và bảo dưỡng cây.......... 20
Chương 4: MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU . 29
4.1. Nội dung .................................................................................................... 29

ii


4.2. Phương pháp nghiên cứu ........................................................................... 29
4.2.1. Điều tra thu thập số liệu và đánh giá hiện trạng cây xanh đường phố
trên một số tuyến đường trong Thành phố Kon Tum ............................................ 29
4.2.2. Định hướng cải tạo cây xanh đường phố ............................................. 30

4.2.3. Phương pháp thu thập số liệu............................................................... 30
4.2.4. Phương pháp xử lí số liệu .................................................................... 31
Chương 5: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ............................................................... 32
5.1. Hiện trạng cơ sở hạ tầng ở thành phố Kon Tum ....................................... 32
5.2. Hiện trạng cây xanh ở Thành phố Kon Tum ............................................. 33
5.3. Kết quả điều tra trên 5 tuyến đường ......................................................... 41
5.3.1. Tổng hợp chung ................................................................................... 41
5.3.2. Kết quả điều tra trên từng tuyến đường ............................................... 48
Chương 6: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ .......................................................... 58
6.1. Kết luận...................................................................................................... 58
6.2. Kiến nghị và đề xuất .................................................................................. 60
TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................................... 64
PHỤ LỤC .............................................................................................................. 65

iii


DANH SÁCH CÁC BẢNG
Trang
Bảng 3.1. Đặc trưng hình thái các lưu vực sông tỉnh Kon Tum ............................ 14
Bảng 3.2. Diện tích và dân số tỉnh Kon Tum qua các thời kì................................ 16
Bảng 3.3. Diện tích, dân số, đơn vị hành chính ..................................................... 16
Bảng 3.3. Cơ cấu kinh tế theo ngành chủ yếu của tỉnh Kon Tum ......................... 17
Bảng 4.1. Phiếu điều tra hiện trạng cây xanh ........................................................ 31
Bảng 5.1. Bảng danh sách các loài cây hiện có tại thành phố Kon Tum .............. 33
Bảng 5.2. Bảng danh các loài cây cấm trồng trên đường phố ............................... 36
Bảng 5.3. Bảng danh sách các loài cây cấm trồng hiện có tại trên các tuyến
đường Thành phố Kon Tum ................................................................................... 37
Bảng 5.4. Bảng phân loại cây xanh theo đường kính và chiều cao trên 5 tuyến
đường điều tra ........................................................................................................ 38

Bảng 5.5. Bảng danh sách các loài cây có trong các tuyến đường điều tra........... 41
Bảng 5.6. Bảng tổng hợp phân loại cây theo tình hình sinh trưởng ...................... 45
Bảng 5.7. Bảng tổng hợp phân loại cây theo đường kính và chiều cao ................ 46
Bảng 5.8. Kết quả điều tra trên tuyến đường Bờ Kè II.......................................... 50
Bảng 5.9. Kết quả điều tra trên tuyến đường Trần Hưng Đạo ............................. 51
Bảng 5.10. Kết quả điều tra trên tuyến đường Trần Phú ...................................... 53
Bảng 5.11. Kết quả điều tra trên tuyến đường Phan Đình Phùng ........................ 55
Bảng 5.12. Kết quả diều tra trên tuyến đường U Rê ............................................ 56
Bảng 6.1. Bảng danh sách một số loài cây được đề xuất ...................................... 61

iv


DANH SÁCH CÁC BIỂU ĐỒ
Trang
Biểu 5.1. Biểu phân loại cây xanh ......................................................................... 41
Biểu 5.2. Biểu thể hiện tình trạng cây xanh trên 5 tuyến đường ........................... 45
Biểu 5.3. Biểu phân loại cây xanh theo đường kính và chiều cao ......................... 47

v


DANH SÁCH CÁC HÌNH
Trang
Hình 1: Cây xanh trên tuyến đường Bờ Kè........................................................... 49
Hình 2: Cây nghiêng theo hướng gió .................................................................... 49
Hình 3: Cây xanh trên tuyến đường Trần Hưng Đạo ............................................ 50
Hình 4: Cây xanh trên tuyến đường Trần Phú ...................................................... 52
Hình 5: Cây xanh trên tuyế đường Phan Đình Phùng ........................................... 54
Hình 6: Cây xanh trên tuyến đường U Rê ............................................................. 56


vi


Chương 1
ĐẶT VẤN ĐỀ
Xã hội càng phát triển, khoa học kỹ thuật ngày càng phát triển đã kéo theo
hàng loạt các vấn đề liên quan tới môi trường, con người. Chất thải, khí thải,… của
các ngành công nghiệp làm cho trái đất nóng lên, hình thành nhóm người di cư
mới, những người tị nạn khí hậu, vượt qua số người tị nạn chính trị 12 triệu người.
Những đợt động đất hay những trận sóng thần tàn phá Nam Á năm 2004,
khiến hàng nghìn người bị chết, bị thương và trở thành kẻ vô gia cư. Các cư dân
vùng sa mạc Sahara phải di cư dần về các ốc đảo phía Nam vì sự khô cằn quá
mức của sa mạc hay hồ Sát, nơi trữ lượng nước ngọt lớn thứ tư Châu Phi đang
giảm 90% trong vòng 40 năm. Tổ chức phi chính phủ Christian Aid của Anh ước
tính, mực nuớc biển tăng lên, hàng năm sẽ có khoảng từ 2 triệu – 7 triệu người
phải rời bỏ quê hương,…
Ước tính đến năm 2030, hơn 14 triệu người dân Bangladesh sẽ phải di cư do
mực nước biển dâng lên. Hiện tượng trái đất nóng lên đã làm băng ở 2 cực tiếp tục
tan ra, băng trên đỉnh dãy Himalaya tan ra, làm cho các đường biên giới tự nhiên của
các hồ băng biến mất và các thung lũng hiện nay sẽ chìm vào trong biển nước.
Đó đều là kết quả của việc phá hủy tài nguyên và ô nhiễm môi trường của
con người. Nói cách khác, con người chính là nguyên nhân và nạn nhân của
chính mình. Họ phải nhận lấy những gì mà họ đã, đang và sẽ tác động lên tài
nguyên – thiên nhiên – môi trường.
Sự phát triển của xã hội, của khoa học kỹ thuật đã giúp cho các nuớc ngày
càng tiến bộ, giàu mạnh, nhưng chúng cũng là vũ khí tước đoạt đi những nguồn
không khí, môi trường trong lành của công dân toàn cầu. Đặc biệt là những quốc
gia nghèo và người dân nghèo trên thế giới. Những người có tổng lượng CO2 thải
ra thấp nhất, những người mà ít biết tới, chưa biết tới, và khó có thể tiếp cận


1


được khoa học kỹ thuật tiên tiến lại là những người nhận lấy hậu quả nhiều nhất
của sự thay đổi khí hậu.
Đa dạng sinh học của nước ta đứng thứ 16 trên thế giới. Tuy nhiên, những
tác động tiêu cực của con người với những mục đích khác nhau đã dẫn đến hàng
triệu hecta rừng bị tàn phá nặng nề, làm cho vốn rừng bị suy giảm và phá vỡ hệ
cân bằng sinh thái, làm cho hệ sinh thái bị suy giảm trầm trọng.
Diện tích rừng bị giảm từ 43% xuống còn 28,2% (1943 – 1995), rừng
ngập mặn ven biển bị suy thoái nghiêm trọng xuống còn 20% do việc chuyển đổi
thành các ao – đầm nuôi trồng thủy – hải sản. Năm 2005, diện tích rừng tăng lên
được 37%, nhưng tỷ lệ rừng nguyên sinh của nước ta chỉ đạt được 8% so với các
nước trong khu vực (tỷ lệ rừng nguyên sinh của các nước trong khu vực là 50%).
Điều này đã trở thành thách thức đối với Việt Nam, khi nước ta đang
trong quá trình phát triển kinh tế xã hội, hội nhập WTO, phát triển bền vững đất
nước. Quá trình phát triển có sự kết hợp chặt chẽ, hợp lý và hài hoà giữa ba mặt
của sự phát triển: đó là sự tăng trưởng kinh tế ổn định; thực hiện tốt tiến bộ và
công bằng xã hội; khai thác hợp lý, sử dụng tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên, bảo
vệ và nâng cao được chất lượng môi trường sống. Thách thức trong việc đối phó
với biến đổi khí hậu, trong các hoạt động nhằm thực hiện cho mục tiêu tăng
cường hiệu quả bảo tồn đa dạng sinh học, tăng cường hệ sinh thái rừng nhằm
giảm thiểu thiên tai, bảo vệ tài nguyên nước, giảm thải CO2 càng có ý nghĩa đặc
biệt quan trọng đối với các trung tâm kinh tế và đô thị lớn của đất nước, nơi có
mật độ dân cư cao, có nhiều lợi thế phát triển kinh tế, song cũng là nơi tập trung
đa dạng các vấn đề về xã hội và môi trường.
Hòa cùng xu thế phát triển chung của cả nước, Kon Tum mảnh đất giàu
tiềm năng và triển vọng, cùng với các tỉnh Tây nguyên và khu vực miền Trung
đang chuyển mình đổi mới đi lên theo hướng công nghiệp hóa – hiện đại hóa.

Trong quá trình phát triển và đi lên, Kon Tum đang phát huy vị thế của mình, đã
và đang thu hút ngày càng nhiều du khách và các nhà đầu tư trong và ngoài nước.
Trong quá trình phát triển cả nước đi lên theo hướng công nghiệp hóa – hiện đại
hóa, đất nước không thể tránh khỏi những vấn đề về ô nhiễm môi trường, suy

2


thoái hệ sinh thái. Kon Tum cũng không tránh khỏi tình trạng trên, khi mà tình
trạng đốt rừng làm nương rẫy, chặt phá rừng trái phép của người dân diễn ra
thường xuyên,… khiến cho diện tích rừng tự nhiên giảm đến 4.578 ha. Với vai
trò quan trọng của mình về việc cải thiện khí hậu, giải quyết vấn đề môi trường,
làm giảm tiếng ồn, hay bảo tồn đa dạng sinh học,… Cây xanh đã được chọn lựa
nhằm giải quyết các vấn đề trên. Vì thế, lâm nghiệp đô thị hay việc trồng cây
xanh trong đô thị đã trở thành giải pháp của nước ta và hầu hết các nước trên thế
giới chọn lựa và đang tiến hành thực hiện một cách toàn diện và tốt nhất.
Nắm bắt được những vấn đề trên, với sự đồng ý Khoa Lâm nghiệp và của
Bộ môn Lâm Sinh, chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Điều tra hiện trạng cây
thân gỗ được sử dụng trồng cây xanh đường phố tại thành phố Kon Tum – Tỉnh
Kon Tum” dưới sự hướng dẫn của Thầy giáo – Thạc sĩ Phan Minh Xuân, giảng
viên bộ môn Lâm sinh Khoa Lâm nghiệp – Trường Đại học Nông Lâm thành phố
Hồ Chí Minh.

3


Chương 2
TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
2.1. Lịch sử phát triển và nhận thức về Lâm nghiệp đô thị
Từ những thời kỳ sơ khai của nền văn minh nhân loại, cây xanh đã giữ

vị trí quan trọng về mặt trang trí cảnh quan. Người Ai Cập, Brazil, Hy Lạp,
Trung Hoa và La Mã xưa rất trân trọng cây xanh và có trường hợp thờ cúng
cây, họ đã sử dụng cây xanh để trang trí ngoại thất cho các tượng đài, xây
dựng các vườn tín ngưỡng trong các đền thờ, vườn thực vật được phát triển
trong các thời Trung Cổ. Khi thương mại và giao thông phát triển, cây trồng
được chuyển từ nước này sang nước khác và các vườn thực vật lớn nhỏ bắt
đầu ra đời ở tất cả các quốc gia. Kiểng cổ, Bonsai là các tác phẩm nghệ thuật
đã có từ ngàn xưa trong các cung đình và trong dân gian. Những thuật ngữ
như: vườn Thượng Uyển đã có từ thời phong kiến phương Đông, phương Tây.
Thuật ngữ “nghệ nhân trồng cây” được tìm thấy đầu tiên trong sách “Dodens”
năm 1578. Trong sách cử William Lawson: “A new orchad and Garden” viết
năm 1618 trình bày các chỉ dẫn chi tiết về chăm sóc cây như chúng ta đã biết
đến ngày nay (Chế Đình Lý, 1997).
Sự phát triển trong quá khứ của cây xanh đô thị tập trung chủ yếu vào việc
trồng cây, bảo quản, chăm sóc và kiến trúc cảnh quan.
Đến giữa thập niên 1960, quan niệm cây xanh đô thị hay sự quản trị hệ
thống rừng và cây xanh đô thị vẫn chưa được thừa nhận. Năm 1965, quan niệm
cây xanh đô thị được giới thiệu lần đầu tiên trên thế giới, bởi Jorgensen, tại
trường Đại học Toronto.
“Lâm nghiệp đô thị không chỉ liên hệ đến các cây xanh đô thị hay quản trị
các cây cá lẻ mà còn là quản lý cây xanh trên toàn bộ diện tích chịu ảnh hưởng và
sử dụng bởi quần thể cư dân đô thị,…”

4


Đầu những năm 1970, Lâm ngiệp đô thị mới được thừa nhận như là một
ngành trong Lâm nghiệp.
Năm 1972, Hiệp hội các nhà lâm nghiệp Hoa Kỳ lập ra nhóm hoạt động
về lâm nghiệp đô thị.

Năm 1974, Stexart đã cho một định nghĩa vắn tắt về lâm nghiệp đô thị:
“Lâm nghiệp đô thị là sự áp dụng cho các nguyên lí quản trị rừng căn bản vào
các đối tượng diện tích khu tập trung dân cư đô thị”.
Năm 1978, Hiến chương lâm nghiệp phối hợp xem lâm nghiệp đô thị và
ngành trồng cây là một thể thống nhất, đã định nghĩa:
“Lâm nghiệp đô thị là trồng, tạo lập, bảo vệ, quản trị cây xanh và các thực vật kết
hợp dưới dạng cá thể, nhóm nhỏ hay dưới hoàn cảnh rừng trong các thành phố,
ngoại ô thành phố và nông thôn thành thị”.
Năm 1988, bên cạnh việc đưa ra khái niệm: “Tổng thể rừng”, Miller đưa ra
các định nghĩa phân biệt giữa lâm nghiệp nông thôn và lâm nghiệp đô thị, lâm
nghiệp công cộng, lâm nghiệp vành đai xám, kỹ nghệ xám và lâm nghiệp tiện ích.
Ngày nay, khi nền công nghiệp hiện đại ngày càng phát triển, kéo theo
hàng loạt tệ nạn về môi trường, lâm nghiệp đã trở nên phát triển ở nhiều quốc gia
trên thế giới. Và lâm nghiệp đô thị đã trở thành nhu cầu cấp bách của nhân loại.
Lâm nghiệp đô thị gắn liền với các nghành khoa học: môi truờng học, sinh thái
học nghiên cứu vai trò, tác dụng của cây xanh trong đô thị, đóng góp một phần
cho việc cân bằng hệ sinh thái.
2.2. Các khái niệm
Hiểu một cách toàn diện, “Mảng xanh đô thị” là tất cả những diện tích
(kể cả mặt đất, mặt nước, trên không) mà ở đó thực vật sinh sống quanh năm
và sự tồn tại của chúng ảnh hưởng một cách trực tiếp hoặc gián tiếp đến mọi
hoạt động của con người tại đô thị.
Theo nghĩa hẹp, “mảng xanh đô thị” là tất cả những diện tích (mặt đất,
trên không, mặt nước) được phủ xanh bởi thảm cỏ, vườn hoa, cây xanh trồng tập
trung hoặc phân tán trong công viên, đường phố, công sở (trường học, cơ quan,
bệnh viện,…) hoặc trong từng hộ gia đình.

5



Hay cây xanh đô thị là cây xanh sử dụng công cộng, cây xanh sử dụng hạn
chế và cây xanh chuyên dụng trong đô thị.
Cây xanh sử dụng công cộng đô thị là các loại cây xanh được trồng trên đường
phố (gồm cây bóng mát, cây trang trí, dây leo, cây mọc tự nhiên, thảm cỏ trồng trên
hè phố, dải phân cách, đảo giao thông); cây xanh trong công viên, vườn hoa; cây xanh
và thảm cỏ tại quảng trường và các khu vực công cộng khác trong đô thị.
Cây xanh sử dụng hạn chế trong đô thị là cây xanh được trồng trong
khuôn viên các trụ sở, trường học, bệnh viện, nghĩa trang, các công trình tín
ngưỡng, biệt thự, nhà ở và các công trình công cộng khác do các tổ chức, cá nhân
quản lí và sử dụng.
Cây xanh chuyên dụng trong đô thị là các loại cây trong vườn ươm hoặc
phục vụ nghiên cứu.
Định nghĩa “cây xanh đường phố” là tất cả các loài cây, cây bụi và các
thực vật thân gỗ khác trên mặt đất, nằm giữa lề đường và đường ranh giữa vỉa hè
và các loại khuôn viên khác. Nó cũng bao gồm cây xanh nằm trên tiểu đảo, vòng
xoay,… thuộc phạm vi thành phố, đô thị.
2.3. Vai trò của cây xanh trong đô thị
Cây xanh đóng vai trò rất quan trọng đối với con người. Cụ thể là:
2.3.1. Tác dụng cải thiện khí hậu
Quá trình phát triển của con người và sự phân giải tự nhiên của các sinh
vật, nhất là tại các đô thị, quá trình ô nhiễm không khí tăng không ngừng. Khói
thải, khí thải từ các nhà máy, giao thông, khí thải, rác thải của con người ở mật
độ cao, đã làm tăng các khí độc hại như: SOX, NOX, COX,… đã khiến cho trái đất
nóng lên, gây thủng tầng ozon (CO2, NO, CFC,…).
Ô nhiễm không khí có tác hại rất lớn đến sức khỏe con người như: ung thư
da, hen suyễn,… Ngoài ra, ô nhiễm không khí còn gây hại tới các loài động vật,
cây cối và các vật chất khác.
Nhờ lá và thân cây, cây xanh có khả năng làm chậm quá trình bốc hơi nước,
giữ độ ẩm đất và không khí. Nó còn làm tăng lượng lưu thông không khí nhờ sự
trao đổi khí mát dưới tán cây và bên ngoài, tạo ra các nguồn gió mát mẻ. Qua quá


6


trình quang hợp, lá cây hấp thụ CO2 và cung cấp O2 trong lành vào bầu khí
quyển, giúp ngăn chặn và lọc những tia bức xạ mặt trời gây hại, giúp giảm hiệu
ứng nhà kính cho con người và môi trường.
6 CO2 + 6 H2O → C6H12O6 + 6 O2
Tán cây còn có tác dụng che mát, tạo không khí trong lành cho con người,
giúp con người thư giãn, nghỉ ngơi sau những căng thẳng, mệt mỏi.
Cây xanh giữ vai trò quan trọng trong việc ngăn chặn lượng mưa và
làm chậm dòng chảy trên mặt đất. Ở những nơi có nhiều cây xanh, độ ẩm
thường cao hơn bên ngoài 7 – 12%, đôi khi lên đến 20% và tăng dần từ trên
cao xuống dưới. Độ chênh lệch độ ẩm tương đối giữa sàn rừng, lớp không khí
sát mặt đất, và trên tán cây biến động từ 5 – 6%.
Hạn chế được thiên tai, lũ lụt.
2.3.2. Tác dụng trong kỹ thuật môi sinh
Kiểm soát sự rửa trôi và xói mòn đất: mùa rụng lá, xác lá và các cành
nhánh nhỏ rơi xuống đất sẽ được phân hủy thành chất hữu cơ, cung cấp dinh
dưỡng cho đất và cho cây. Ngoài ra, lá cây rụng còn có tác dụng ngăn cản sự rửa
trôi đất bằng cách dùng hệ rễ hút đất, hấp thu tích tụ các chất hữu cơ.
Hạn chế tiếng ồn: tiếng ồn là tập hợp những âm thanh tạp với những tần số
và chu kỳ khác nhau. Chính điều này đã tạo ra đặc điểm cho đô thị, nhất là các đô thị
đông dân, có nhiều khu công nghiệp, nhiều phương tiện giao thông. Bất kỳ tiếng ồn
nào cũng gây hại đến sức khỏe con người như: chóng mặt, mệt mỏi, điếc,...
Ví dụ: Tiếng ồn 90 dB, nếu làm việc quá 4h/ngày con người sẽ bị điếc.
Tiếng ồn dao động từ 75 – 83 dB khiến cho người nghe bị đau đầu, ức chế thần
kinh.
Cây xanh có khả năng hấp thu làm khúc xạ tiếng ồn, giảm bớt tác hại của
nó. Theo nhiều nghiên cứu cho thấy vỏ cây, tán cây, thảm cỏ đều có tác dụng làm

giảm tiếng ồn khoảng 30%. Đường phố có cây sẽ giảm tiếng ồn so với đường
phố không có cây 50 – 60 lần.
Tuy nhiên, hiệu quả mang lại của cây xanh còn phụ thuộc vào mật độ, loài
cây, cách bố trí, và diện tích trồng cây.

7


Ví dụ: Cây lá mọng nước có tác dụng giảm thiểu tiếng ồn tốt hơn cây có lá
mỏng. Cây có vỏ cây dày có khả năng hấp thụ tiếng ồn tốt hơn các cây có vỏ
mỏng.
Với việc quang hợp, cây xanh không chỉ dừng lại ở việc cung cấp oxy mà
còn có tác dụng hấp thụ khói bụi ô nhiễm, độc hại trả lại không khí trong lành
vốn có ban đầu của nó cho con người.
Cây xanh được trồng ở các vòng xoay, lề đường, tiểu đảo có thể làm giảm sức
gió và giúp chúng ta có cảm giác thích thú và lưu thông đúng phần đường quy định.
2.3.3. Trong kiến trúc và trang trí cảnh quan
Với sự đa dạng, màu sắc phong phú và khả năng mềm, dẻo, dai,… cây
xanh có thể tạo được nhiều hình dạng khác nhau, tạo nên nét đặc biệt trong kiến
trúc cảnh quan. Giúp cho việc trang trí nhà cửa bằng cây xanh thêm nguồn cảm
hứng và đa dạng hơn, thu hút được sự nhiều người dân trồng và chăm sóc, giúp
làm bầu không khí thêm trong lành và tươi mát.
Ngoài ra, cây xanh còn có vai trò cung cấp củi, gỗ, làm thuốc, cung cấp
giống, nguồn gen,… có giá trị kinh tế cao. Một số cây còn được sử dụng như
là biểu tượng của tín ngưỡng như cây Đa, Bồ đề là biểu tượng của đạo Phật,
biểu tượng của Quốc gia, ví dụ: hoa Anh đào là biểu tượng của nước Nhật, lá
Phong là biểu tượng của đất nước Canada,…

8



Chương 3
ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN
VÀ ĐỐI TUỢNG NGHIÊN CỨU
3.1. Khái quát về Thành phố Kon Tum tỉnh Kon Tum
3.1.1. Nguồn gốc tên gọi
Theo truyền thuyết của dân tộc Bana, Kon Tum ban đầu chỉ là một làng
của người Bana. Thuở ấy, vùng đồng bào dân tộc Bana (nay thuộc Thành phố
Kon Tum) có làng người địa phương ở gần bên dòng sông ĐăkBLa với tên gọi
Kon Trang - OR. Lúc ấy, làng Kon Trang – OR rất thịnh vượng với dân số khá
đông. Bấy giờ, giữa các làng luôn gây chiến với nhau để chiếm đoạt của cải và
bắt người về làm nô lệ. Hai con trai của Ja Xi - một trong số những người đứng
đầu làng Kon Trang – OR - tên là Jơ Rông và Uông không thích cảnh chiến tranh
đã làm nhà ở riêng gần chỗ có hồ nước, cạnh dòng ĐăkBLa. Vùng đất này rất
thuận lợi cho phương thức sống định cư, nên dần dần có nhiều người đến ở, mỗi
ngày một phát triển thêm đông, lập thành làng mới có tên gọi là Kon Tum. Từ
đó, Kon Tum trở thành tên gọi chính thức cho một làng mới lập của người Bana,
cạnh dòng ĐăkBLa, nơi có nhiều hồ nước trũng. Theo ngôn ngữ Bana thì Kon là
làng, Tum là hồ và Kon Tum có nghĩa là Làng Hồ, bởi xưa kia khu vực này đã
từng có một hồ lớn.
Do vị trí đặc biệt, Kon Tum là vùng đất bằng, được dòng ĐăkBLa
uốn quanh bồi đắp phù sa màu mỡ. Trải qua những biến động, thăng trầm
của lịch sử, vùng đất này có nhiều biến đổi, đồng bào các dân tộc tụ hội
về đây ngày một đông. Người Kinh khi đến Tây Nguyên cũng chọn vùng
đất Kon Tum làm nơi định cư. Từ đó, Kon Tum trở thành vùng đất cộng
cư của nhiều dân tộc.

9



Phát huy những thuận lợi về điều kiện tự nhiên với sự cần cù lao động của
con người, vùng đất Kon Tum ngày càng phát triển thịnh vượng, không chỉ một
làng mà nhiều làng, bao quát cả vùng đất đai rộng lớn. Vùng đất này khi thành
lập thị xã cũng mang tên gọi chính thức là Kon Tum. Khi đơn vị hành chính cấp
tỉnh được thành lập, Kon Tum vẫn chính thức được dùng làm tên gọi của tỉnh.
Đây là vùng địa lý hành chính được hình thành sớm nhất ở Tây Nguyên.
Tên gọi ĐăkBLa còn ẩn chứa một câu chuyện, dù không được công nhận
trong các lịch sử chính thống nhưng nhiều già làng đã kể về câu chuyện này như thế.
Ngày xưa dòng sông không có tên như bây giờ, tên gọi ĐăkBLa xuất phát
từ những cuộc giao tranh giữa các bộ tộc của người Bana để dành đất đai, quyền
lực và các cuộc chiến giữa người Bana với các bộ tộc, sắc dân khác. Giữa hai bờ
sông này luôn xảy ra giao tranh khốc liệt, máu của những chiến binh trong bộ tộc
đã nhuộm đỏ cả dòng sông nên nó được gọi là ĐăkBla: Đăk có nghĩa là Sông,
nước; Bla có nghĩa là máu, nên có tên gọi khác là “Dòng Sông Máu”.
Khi mùa mưa đến dòng ĐăkBla “bên bồi bên lở”: bờ Bắc nước đỏ ngầu
hung dữ như muốn nuốt chững mọi vật xung quanh. Trong khi đó, bờ Nam thì
nước vẫn trong xanh. Từ những nét đặc trưng đó mà người Bana đã đặt cho nó cái
tên: ĐăkBLa với: Đăk là Sông, nước; BLa: là hung dữ (hay ăn thịt người) là vậy.
3.1.2. Lịch sử hình thành tỉnh Kon Tum
Tuy vùng đất cao nguyên này được coi là thuộc lãnh thổ Đại Việt từ năm
1470, khi vua Lê Thánh Tông đánh chiếm Trà Bàn, lập phủ Quy Nhơn. Dù trải
qua các triều đại, nhưng ở đây vẫn chưa hề có hệ thống hành chính, mà chế độ
“già làng” vẫn tiếp tục tồn tại.
+ Thời Pháp thuộc
Năm 1893, sau khi thôn tính Đông Dương, người Pháp đã cho lập một tòa
Đại lý hành chính tại Kon Tum, ban đầu trực thuộc Tòa Công sứ Attôpư (Attopeu)
ở Lào, đến năm 1905 mới trực thuộc Tòa Công sứ Quy Nhơn. Viên Đại lý là một
linh mục người Pháp, tên là P.Vialleton, vốn là cha xứ ở đây từ trước.

10



Năm 1904, tỉnh tự trị Plâycu Đe (Pleikou Derr) được thành lập, tách từ
tỉnh Bình Định. Năm 1907, tỉnh Plâycu Đe bị bãi bỏ và Đại lý hành chính Kon
Tum tách ra từ tỉnh này, được đặt dưới sự cai trị của Công sứ Bình Định.
Ngày 9 tháng 2 năm 1913, tỉnh Kon Tum được thành lập, gồm toàn bộ
tỉnh Plâycu Đe trước kia. Tỉnh Kon Tum lúc bấy giờ bao gồm Đại lý Kon Tum
tách ra từ tỉnh Bình Định, Đại lý Cheo Reo tách ra từ tỉnh Phú Yên và Đại lý Đắk
Lắk do tỉnh Đắk Lắk được chuyển thành.
Năm 1917, tổng Tân Phong và tổng An Khê thuộc tỉnh Bình Định được
nhập vào tỉnh Kon Tum rồi Đại lý An Khê được thành lập, dưới quyền Công sứ
Kon Tum. Đến năm 1923, tỉnh Đắk Lắk mới được tái lập, tách ra khỏi tỉnh Kon
Tum. Năm 1925, thành lập Đại lý Plâycu dưới quyền Công sứ Kon Tum và đến
năm 1932 Đại lý này mới tách ra để trở thành tỉnh Plâycu. Đến năm 1943 thì Đại
lý An Khê tách tỉnh Kon Tum để nhập vào tỉnh Plâycu.
+ 1955 – 1975
Dưới thời Việt Nam Cộng hòa, tỉnh Kon Tum được chia thành 4 quận theo
Nghị định số 348-BNV/HC/NĐ ngày 27 tháng 6 năm 1958: quận Kon Plong gồm
3 tổng 11 xã, quận Đăk Tô gồm 9 tổng 29 xã, quận Đăk Sut gồm 6 tổng 23 xã,
quận Kon Tum gồm 10 tổng 57 xã, trong đó có 10 xã người Kinh. Chưa đầy một
tháng sau, quận Đăk Tô lại bị chia thành 2 quận Đăk Tô và Tou Mrong.
Quận Chương Nghĩa thuộc tỉnh Quảng Ngãi được thành lập theo Sắc lệnh
số 234-NV ngày 9 tháng 9 năm 1959 trên cơ sở tách ra một phần đất của quận
Kon Plong, rồi đến ngày 19 tháng 12 năm 1964 được sáp nhập vào tỉnh Kon
Tum. Quận Kon Plong bị bãi bỏ năm 1960.
+ Sau năm 1976
Từ năm 1976 đến năm 1991, tỉnh Kon Tum xác nhập với Gia Lai thành
tỉnh Gia Lai – Kon Tum.
Nghị quyết kỳ họp thứ 9 Quốc hội khóa 8 ngày 12 tháng 8 năm 1991 đã
chia lại tỉnh Gia Lai – Kon Tum thành hai tỉnh Gia Lai và Kon Tum .


11


3.2. Điều kiện tự nhiên
* Vị trí địa lý:
Kon Tum là một tỉnh miền núi phía Bắc Tây Nguyên, là tỉnh nằm ở ngã ba
Đông Dương (Gồm 3 nước: Việt Nam, Lào, Campuchia), có diện tích tự nhiên
9.614,5 km2, chiếm 3,1% diện tích toàn quốc.
Có tọa độ:

- 13055’10” đến 15027’15” vĩ độ Bắc.
- 107020’15” đến 108032’30” kinh độ Đông.

Ranh giới:
- Phía Bắc giáp tỉnh Quảng Nam (142 km).
- Phía Nam giáp tỉnh Gia Lai (203 km).
- Phía Tây giáp Lào và Campuchia với 275 km đường biên giới.
- Phía Đông giáp tỉnh Quảng Ngãi (74 km).
Tỉnh Kon Tum được chia thành 9 đơn vị hành chính bao gồm một thành
phố Kon Tum, 8 huyện. Với 97 phường, xã và thị trấn (tỉnh vừa mới thành lập
thêm huyện mới là Tou Mrong từ các xã của huyện Đăk Tô và chính thức đi vào
hoạt động từ tháng 07/2005).
* Địa hình:
Phần lớn lãnh thổ Kon Tum nằm ở phía Tây Trường Sơn, một phần nhỏ
diện tích (phía Đông huyện Kon Plong) nằm ở phía Đông Trường Sơn. Địa hình
tỉnh Kon Tum có những đặc điểm như sau:
- Địa hình đa dạng, đồi núi, cao nguyên và vùng trũng xen kẽ nhau rất
phức tạp và chiếm hơn 2/3 diện tích toàn tỉnh.
- Có hướng thấp dần từ Bắc xuống Nam và từ Đông sang Tây. Phía Bắc

rất dốc, với đỉnh Ngọc Linh cao nhất phía Nam nước ta với độ cao 2.598 m.
Độ cao trung bình ở phía Bắc từ 800 – 1.200 m. Phía Nam tỉnh độ dốc
2 – 5% với độ cao chỉ có 500 – 530 m. Địa hình có độ dốc 0 – 15% chiếm
khoảng 14,7% tổng diện tích tự nhiên, chủ yếu là đất khu dân cư, đất đã và
đang sử dụng sản xuất nông nghiệp, đất trống, cây bụi, trảng cỏ, đất có khả
năng nông nghiệp.

12


Tỉnh Kon tum có các dạng địa hình chính sau đây:
- Địa hình đồi núi
- Địa hình thung lũng
- Địa hình cao nguyên
* Khí hậu thời tiết – thủy văn:
Kon Tum thuộc vùng nhiệt đới gió mùa cao nguyên, với những đặc điểm
nổi bật như sau:
- Nhiệt độ trung bình năm là 22 – 230C, ban đêm phổ biến xuống dưới
200C. Nhiệt độ ở các vùng khác nhau thay đổi theo độ cao của địa hình. Biên độ
dao động nhiệt ngày đêm lớn (ở thị xã Kon Tum 8 – 90C). Vùng thung lũng phía
Tây và Tây Nam nhiệt độ không khí nóng hơn, nhiệt độ trung bình là 24 – 250C
(đạt tiêu chuẩn khí hậu nóng) và có sự khác biệt giữa các khu vực phía Tây và
Tây Nam với các vùng trũng khác ở phía Đông.
- Mỗi năm chia làm 2 mùa rõ rệt: mùa mưa và mùa nắng.
+ Mùa mưa chủ yếu bắt đầu từ tháng 4, 5 đến tháng 10, 11 tập trung đến
85 – 90% lượng mưa hàng năm. Các vùng núi cao phía Bắc tỉnh mùa mưa
thường đến sớm hơn và kết thúc muộn hơn các vùng còn lại 1 tháng.
+ Mùa khô bắt đầu từ tháng 11 đến tháng 2, 3 năm sau. Đây là mùa hầu
như không có mưa hoặc mưa ít.
- Lượng mưa hàng năm lớn, trung bình hàng năm là 2.121 mm. Lượng

mưa/năm, cao nhất 2.260 mm, lượng mưa/năm thấp nhất 1.243 mm, lượng mưa
trên năm nơi nhiều mưa nhất 2.500 – 3000 mm. lượng mưa nơi ít mưa nhất
2000 – 2500 mm, tháng mưa cao nhất là tháng 8, lượng mưa đạt 3631 mm.
- Độ ẩm: độ ẩm cao tuyệt đối là 90%, thấp tuyệt đối là 13%. Trung bình
hàng năm là 78% - 87%. Độ ẩm không khí cao nhất là tháng 8 – 9 khoảng 90%,
tháng thấp nhất là tháng 3 khoảng 66%.
* Sông ngòi:
Các sông có đặc điểm chung là ngắn và dốc, đều xuất phát từ phía Bắc,
Đông Bắc và chảy về phía Nam, Tây Nam, độ dốc trung bình các lưu vực 12,1%.

13


Khi mưa dòng chảy tập trung nhanh với cường độ mạnh, nước chảy xiết có thể
gây lũ lớn ở các khu có địa hình dốc và ngập lụt ở các vùng trũng, nhất là trũng
thị xã Kon Tum. Bao gồm các hệ thống sông:
- Hệ thống sông Ba: bắt nguồn từ núi Konklang (Huyện Konplong), chảy
qua 2 tỉnh Gia Lai và Phú Yên rồi chảy ra biển Đông.
- Hệ thống sông Sê San: bao gồm các con sông nhỏ là sông ĐăkBla, sông
Đa Nghe, sông Đăk PôKô.
Ngoài ra, còn có sông Tranh và sông Cái bắt nguồn từ núi Ngọc Linh và
chảy về Quảng Nam.
Bảng 3.1: Đặc trưng hình thái các lưu vực sông tỉnh Kon Tum

Sông
ĐăkPôKô
KrôngPơKô
ĐăkBLa
ĐăkKấm +
ĐăkLe

Sa Thầy

Độ cao
nguồn
(m)

Độ dài
sông
(km)

Độ
dài
lưu
vực
(km)

1.402
1.174
1.200

66.5
91.7
81.2

71.4
68.5
60.1

2.430
1.729

2.505

725
700
700

39
34
41

Độ
dốc
TB
lưu
vực
(%)
12.4
10.7
10.5

1.042

43.3

36.5

670

725


22

12.4

0.31

862

76.8

70.2

2.229

650

32

13.5

0.29

Độ
Diện
Độ cao
rộng
tích lưu
TB lưu TB lưu
vực
vực (m)

vực
(km2)
(km)

Mật độ
lưới sông
(km/km2)
0.38
0.37
0.41

Nguồn: BC kết quả đánh giá điều tra tài nguyên nước mặt Tỉnh Kon Tum.

* Đặc điểm thảm thực vật:
Kon Tum là một trong các tỉnh ở khu vực Tây Nguyên có thảm thực vật rất
đa dạng. Lớp phủ thực vật trên toàn Tỉnh có tỉ lệ che phủ rừng đạt 67,8% (theo số
liệu thống kê năm 2007). Bao bọc xung quanh trũng Kon Tum chủ yếu là rừng, với
diện tích đất có rừng 656.820,1 ha chiếm 67,8% diện tích đất tự nhiên toàn Tỉnh.
Trong đó, rừng tự nhiên là 622.976,6 ha, rừng trồng là 33.843,5 ha và diện tích
chưa có rừng là 90.348,3 ha. Được sự quan tâm của Tỉnh, trực tiếp là Sở Nông
Nghiệp và Phát Triển Nông Thôn trong những năm gần đây với chủ trương giao
đất giao rừng đã có hàng ngàn hécta rừng mới được hình thành, trong đó chưa kể

14