ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH
––––––––––––––––––––––––––

TRẦN VĂN TUYÊN

GIẢI PHÁP CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ
NÔNG THÔN HUYỆN SÔNG LÔ, TỈNH VĨNH PHÚC
THEO HƢỚNG PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG
Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
Mã số: 60.34.04.10

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PSG. TS NGUYỄN CÚC

THÁI NGUYÊN - 2014

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>

i
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu độc lập của tác giả. Các số
liệu và kết quả đƣa ra trong Luận văn là hoàn toàn trung thực và chƣa đƣợc công bố
tại bất kỳ công trình nghiên cứu nào. Các số liệu thông tin trích dấn đều đƣợc ghi rõ
nguồn gốc.
Tác giả luận văn

Trần Văn Tuyên

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>

ii
LỜI CẢM ƠN
Luận văn đƣợc hoàn thành là kết quả của quá trình học tập, nghiên cứu lý
luận và tích lũy kinh nghiệm thực tế của tác giả. Những kiến thức quý báu mà các
thầy cô giáo đã truyền đạt trong quá trình học tập đã làm sáng tỏ ý tƣởng, tƣ duy
của tác giả trong suốt thời gian hoàn thành Luận văn này.
Tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu, Khoa Đào tạo sau đại học trƣờng
Đại học Kinh tế và Quản trị kinh doanh Thái Nguyên đã giúp đỡ tôi trong quá trình
học tập và nghiên cứu.
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS. TS Nguyễn Cúc, Ngƣời thầy
đã tận tình hƣớng dẫn và giúp đỡ tôi hoàn thành Luận văn này.
Trong quá trình thực hiện đề tài tôi còn nhận đƣợc sự giúp đỡ và cộng tác
của các cá nhân và tập thể: Phòng Thống kê huyện Sông Lô, Phòng Tài nguyên và
môi trƣờng huyện Sông Lô, Phòng Công thƣơng huyện Sông Lô, Phòng Tài chính –
Kế hoạch huyện Sông Lô đã tạo điều kiện cho tôi trong quá trình điều tra thu thập
số liệu, cũng nhƣ nghiên cứu thực hiện đề tài, tôi xin trân thành cảm ơn.
Tôi xin cảm ơn sự động viên, giúp đỡ của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình đã
giúp đỡ tôi thực hiện luận văn này.
Tác giả luận văn

Trần Văn Tuyên

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>


iii
MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ....................................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN ............................................................................................................ ii
MỤC LỤC ................................................................................................................. iii
DANH MỤC VIẾT TẮT ......................................................................................... vii
DANH MỤC CÁC BẢNG...................................................................................... viii
DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ ................................................................................... ix
MỞ ĐẦU ....................................................................................................................1
1. Tính cấp thiết của đề tài ..........................................................................................1
2. Mục đích nghiên cứu ...............................................................................................2
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu ...........................................................................2
4. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài ................................................................2
5. Bố cục của luận văn ................................................................................................3
Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA CHUYỂN DỊCH CƠ
CẤU KINH TẾ NÔNG THÔN THEO HƢỚNG PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG ........ 4
1.1. Cơ sở lý luận ........................................................................................................4
1.1.1. Khái niệm cơ cấu kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế ..................................4
1.1.2. Khái niệm cơ cấu kinh tế nông thôn và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn .......5
1.1.2.1. Cơ cấu kinh tế nông thôn ...............................................................................5
1.1.2.2. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn ...........................................................6
1.1.2.3. Nội dung của cơ cấu kinh tế nông thôn..........................................................7
1.1.2.4. Những đặc điểm chung của quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn..... 10
1.1.2.5. Xu hƣớng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn ........................................15
1.1.3. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hƣớng phát triển bền vững ........16
1.1.3.1. Phát triển bền vững ......................................................................................16
1.1.3.2. Nội dung của chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hƣớng phát
triển bền vững............................................................................................................18
1.1.3.3. Các nhân tố ảnh hƣởng đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo

hƣớng phát triển bền vững ........................................................................................21
1.2. Cơ sở thực tiễn ...................................................................................................28
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>

iv
1.2.1. Kinh nghiệm về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn ở một số nƣớc khu
vực Châu Á................................................................................................................28
1.2.1.1. Kinh nghiệm của Thái Lan...........................................................................28
1.2.1.2. Kinh nghiệm của Trung Quốc ......................................................................30
1.2.1.3. Kinh nghiệm của Ấn Độ ..............................................................................31
1.2.2. Những vấn đề rút ra từ kinh nghiệm thực tiễn của các nƣớc trong chuyển
dịch cơ cấu kinh tế theo hƣớng phát triển bền vững .................................................33
Chƣơng 2: PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU
KINH TẾ NÔNG THÔN THEO HƢỚNG PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG ...........35
2.1. Câu hỏi nghiên cứu ............................................................................................35
2.2. Phƣơng pháp nghiên cứu....................................................................................35
2.2.1. Phƣơng pháp thu thập số liệu ..........................................................................35
2.2.2. Phƣơng pháp phân tích ....................................................................................35
2.2.2.1. Phƣơng pháp thống kê mô tả........................................................................35
2.2.2.2. Phƣơng pháp so sánh....................................................................................35
2.2.2.3. Phƣơng pháp phân tích và tổng kết kinh nghiệm .........................................36
2.2.3. Phƣơng pháp sử lý thông tin ...........................................................................36
2.2.4. Hệ thống các chỉ tiêu đánh giá chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo
hƣớng phát triển bền vững ........................................................................................36
2.2.4.1. Chỉ tiêu về phát triển kinh tế ........................................................................36
2.2.4.2. Các chỉ tiêu phát triển xã hội .......................................................................37
2.2.4.3. Chỉ tiêu về môi trƣờng .................................................................................37
2.2.4.4. Các chỉ tiêu về điều kiện bảo đảm phát triển bền vững ...............................37

Chƣơng 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU SỰ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU
KINH TẾ NÔNG THÔN HUYỆN SÔNG LÔ THEO HƢỚNG PHÁT
TRIỂN BỀN VỮNG ...................................................................................... 38
3.1. Những nhân tốt ảnh hƣởng đến quá trình chuyển dịch cơ cầu kinh tế theo
hƣớng phát triển bền vững ở huyện Sông Lô ............................................................38
3.1.1. Điều kiện tự nhiên ...........................................................................................38
3.1.1.1. Vị trí địa lý ...................................................................................................38
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>

v
3.1.1.2. Địa hình và thổ nhƣỡng ................................................................................39
3.1.1.3. Khí hậu, thời tiết, thủy văn...........................................................................40
3.1.2. Đặc điểm về điều kiện kinh tế - xã hội huyện Sông Lô ..................................42
3.1.2.1. Về Dân số và lao động .................................................................................42
3.1.2.2. Điều kiện văn hóa - xã hội ...........................................................................44
3.1.2.3. Về phát triển kinh tế .....................................................................................45
3.1.2.4. Về bảo vệ môi trƣờng...................................................................................47
3.2. Tình hình chuyển dịch cơ cầu kinh tê nông thôn huyện Sông Lô theo
hƣớng phát triển bền vững ........................................................................................48
3.2.1. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo ngành ..........................................................48
3.2.1.1. Về nông nghiệp ............................................................................................48
3.2.1.2. Về công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp - xây dựng ......................................57
3.2.1.3. Về dịch vụ nông thôn ...................................................................................60
3.2.2. Chuyển dịch cơ cấu theo thành phần kinh tế ..................................................61
3.2.2.1. Đối với kinh tế trang trại ..............................................................................61
3.2.2.2. Đối với kinh tế hợp tác xã ............................................................................62
3.2.2.3. Kinh tế hộ .....................................................................................................62
3.4. Đánh giá chung về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn huyện Sông Lô theo

hƣớng phát triển biền vững giai đoạn 2009 - 2012 .......................................................63
3.4.1. Những kết quả đạt đƣợc ..................................................................................63
3.4.2. Những hạn chế, yếu kém và nguyên nhân ......................................................64
Chƣơng 4: NHỮNG GIÁI PHÁP CHỦ YẾU CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU
KINH TẾ NÔNG THÔN HUYỆN SÔNG LÔ THEO HƢỚNG PHÁT
TRIỂN BỀN VỮNG ................................................................................................67
4.1. Quan điểm, định hƣớng, mục tiêu chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn
huyện Sông Lô theo hƣớng phát triển bền vững .......................................................67
4.1.1. Quan điểm .......................................................................................................67
4.1.2. Mục tiêu ..........................................................................................................68
4.1.2.1. Mục tiêu tổng quát .......................................................................................68
4.1.2.2. Mục tiêu cụ thể .............................................................................................68
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>

vi
4.1.3.Định hƣớng phát triển các ngành chủ lực ........................................................70
4.1.3.1. Đối với cơ cấu các ngành kinh tế .................................................................70
4.1.3.2. Đối với lĩnh vực xã hội ................................................................................74
4.1.3.3. Đối với cơ cấu các thành phần kinh tế .........................................................76
4.1.3.4. Định hƣớng phát triển kết cấu hạ tầng .........................................................77
4.1.3.5. Định hƣớng giải quyết việc làm, xóa đói giảm nghèo. ................................78
4.2. Những giải pháp cơ bản thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế
nông thôn huyện Sông Lô theo hƣớng phát triển bền vững ......................................78
4.2.1. Giải pháp về đầu tƣ .........................................................................................78
4.2.2. Giải pháp chuyển dịch cơ cấu lao động và đào tạo nguồn lực ........................82
4.2.3. Giải pháp về phát triển khoa học và công nghệ, sử dụng hiệu quả tài
nguyên thiên nhiên và bảo vệ môi trƣờng .................................................................83
4.2.4. Các giải pháp về phát triển thị trƣờng .............................................................84

4.2.5. Giải pháp về chuyển dịch cơ cấu các thành phần kinh tế nông thôn ..............85
4.2.6. Phát triển cơ sở hạ tầng nông thôn thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế
nông theo hƣớng bền vững ........................................................................................85
4.2.7. Giải pháp phát triển lĩnh vực văn hóa - xã hội ................................................86
4.2.8. Giải pháp về xử lý ô nhiễm môi trƣờng trong sản xuất nông nghiệp, công
nghiệp, tiểu thủ công nghiệp .....................................................................................86
KẾT LUẬN ..............................................................................................................88
TÀI LIỆU THAM KHẢO ......................................................................................90

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>

vii
DANH MỤC VIẾT TẮT

CCKT

: Cơ cấu kinh tế

CN

: Công nghiệp

CNH

: Công nghiệp hóa

GDP


: Tổng sản phẩm nội địa

HĐH

: Hiện đại hóa

KT

: Kinh tế

KTHH

: Kinh tế hàng hóa

KTNT

: Kinh tế nôn thôn

LLSX

: Lực lƣợng sản xuất

PTBV

: Phát triển bền vững

QHSX

: Quan hệ sản xuất


SXHH

: Sản xuất hàng hóa

SXKD

: Sản xuất kinh doanh

TTCN

: Tiểu thủ công nghiệp

XH

: Xã hội

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>

viii
DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1: Cơ cấu kinh tế Thái Lan từ năm 1970 đến 1991 ......................................28
Bảng 3.1: Bảng thống kế tình hình sử dụng đất huyện Sông Lô năm 2012 .............40
Bảng 3.2: Dân số trung bình phân theo giới tính, thành thị nông thôn .....................42
Bảng 3.3: Lao động việc làm trong các ngành kinh tế ..............................................43
Bảng 3.4: Dân số trung bình phân theo giới tính, thành thị, nông thôn ....................43
Bảng 3.5: Cơ cấu sản phẩm (GDP) của các ngành qua các năm ..............................45
Bảng 3.6: Giá trị sản xuất của các ngành qua các năm .............................................46
Bảng 3.7: Giá trị sản xuất ngành nông lâm nghiệp thủy sản qua các năm....................49

Bảng 3.8: Giá trị sản xuất ngành trồng trọt ...............................................................50
Bảng 3.9: Diện tích và cơ cấu gieo diện tích trồng cây hàng năm............................51
Bảng 3.10: Diện tích trồng cây lâu năm....................................................................52
Bảng 3.11: Số lƣợng gia súc, gia cầm qua các năm ..................................................54
Bảng 3.12: Sản lƣợng thịt hơi xuất chuồng qua các năm .........................................54
Bảng 3.13: Diện tích, sản lƣợng thủy sản qua các năm ............................................56
Bảng 3.14: Cơ cấu giá trị sản xuất nội ngành lâm nghiệp ........................................57
Bảng 3.15: Giá trị sản xuất của các ngành CN-TTCN-XD qua các năm ...................58
Bảng 3.16: Tình hình thực hiện vốn đầu tƣ xây dựng cơ bản ...................................60
Bảng 3.17: Tỷ lệ giá trị sản xuất ngành dịch vụ nông nghiệp ..................................61

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>

ix
DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 3.1: Tình hình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn giai đoạn 2009 - 2012 ....47
Biểu đồ 3.2: Cơ cấu ngành nông nghiệp năm 2009 ..................................................49
Biểu đồ 3.3: Cơ cấu ngành nông nghiệp năm 2012 ..................................................49

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>

1

MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Phát triển kinh tế - xã hội ở nông thôn có một vị trí đặc biệt quan trọng trong

sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của mỗi địa phƣơng và đất nƣớc, bởi đây là khu
vực sản xuất ra những sản phẩm thiết yếu nuôi sống con ngƣời. Mặt khác, đây còn
là lĩnh vực của đời sống xã hội bao gồm tổng hợp các ngành, nghề gồm nhiều hoạt
động kinh tế - xã hội diễn ra mà nội dung cốt lõi là xác định và hoàn thiện cơ cấu
kinh tế nông thôn. Hiện nay thu nhập bình quân của dân cƣ nông thôn còn rất hạn
chế, muốn đƣa nông thôn theo kịp sự phát triển của đô thị thì không có cách nào
khác là phải chuyển dịch cơ cấu kinh tế.
Một cơ cấu kinh tế nông thôn hợp lý bao gồm các bộ phận, các phân hệ đƣợc
kết hợp với nhau một cách hài hoà, sử dụng có hiệu quả các nguồn lực, tài nguyên
của đất nƣớc, làm cho nền kinh tế phát triển, nâng cao thu nhập và đời sống của
nông dân, góp phần xoá đói giảm nghèo, đẩy nhanh quá trình đô thị hoá nông thôn,
nâng cao, đời sống vật chất, văn hoá, tinh thần của dân cƣ nông thôn, giữ gìn các
giá trị văn hoá, tinh thần tích cực, bảo vệ môi trƣờng ở nông thôn. Song để đạt đƣợc
mục tiêu này chúng ta phải tạo ra sự thay đổi mạnh mẽ tƣ duy phát triển, cơ sở vật
chất, kỹ thuật, công nghệ và phƣơng thức sản xuất tạo ra mức tăng trƣởng nhanh
hơn, đồng thời tạo ra việc làm với thu nhập cao hơn cho số lao động dôi dƣ và mới
tăng thêm ở nông thôn. Kinh nghiệm cũng nhƣ thực tiễn cho thấy chỉ có bằng con
đƣờng công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn mới đáp ứng đƣợc
yêu cầu đặt ra.
Sông Lô là huyện miền núi của tỉnh Vĩnh Phúc đƣợc thành lập và đi vào hoạt
động từ ngày 01/4/2009. Trong những năm qua, thực hiện đƣờng lối đổi mới của
Đảng và Nhà nƣớc, kinh tế của huyện Sông Lô tăng trƣởng khá và liên tục. Bộ mặt
nông thôn có những biến đổi rõ nét. Kết cấu hạ tầng nhất là hệ thống giao thông,
thủy lợi, trƣờng học, trạm y tế … đƣợc đầu tƣ xây dựng theo hƣớng kiên cố hóa. Đã
hình thành các cụm kinh tế, văn hóa; nhiều giống cây trồng vật nuôi mới có năng
suất cao, chất lƣợng tốt đƣợc đƣa vào sản xuất đã tăng thu nhập cho nông dân, góp
phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tạo việc làm, xóa đói giảm nghèo, đời sống nhân
dân từng bƣớc đƣợc cải thiện.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu


/>

2
Tuy nhiên, tiến trình chuyển dịch cơ cầu kinh tế nông thôn còn chậm, chƣa
bền vững; sản xuất nông nghiệp quy mô nhỏ, phân tán, công nghiệp chế biến nông
sản, tiểu thủ công nghiệp, làng nghề chƣa phát triển; chất lƣợng nguồn nhân lực còn
thấp so với yêu cầu; kết cấu hạ tầng kinh tế xã hội khu vực nông thôn còn bất cập
thiếu đồng bộ; môi trƣờng nông thôn chƣa đƣợc quan tâm; đời sống của một bộ
phân nông dân còn nhiều khó khăn; mặt bằng dân trí không đồng đều, tập quán sản
xuất lạc hậu còn tồn tại trong một bộ phận nông dân. Tỷ lệ hộ nghèo tuy đã giảm
nhiều nhƣng vẫn còn cao, tốc độ giảm nghèo chậm và thiếu bền vững. Xuất phát từ
tình hình thực tế trên, tôi chọn và nghiên cứu đề tài: “giải pháp chuyển dịch cơ cấu
kinh tế nông thôn ở huyện Sông Lô theo hướng phát triển bền vững”
2. Mục đích nghiên cứu
2.1. Mục tiêu chung
Trên cơ cở phân tích thực trạng, đề xuất một số giải pháp tiếp tục chuyển
dịch cơ cấu kinh tế nông thôn ở huyện Sông Lô theo hƣớng phát triển bền vững.
2.2. Mục tiêu cụ thể
-

nông

thôn và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn hƣớng phát triển bền vững.
- Đánh giá thực trạng cơ cấu kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn
theo hƣớng phát triển bền vững của Sông Lô trong những năm qua.
- Đề xuất quan điểm, phƣơng hƣớng, giải pháp để đẩy nhanh quá trình chuyển
dịch cơ cấu kinh tế nông thôn huyện Sông Lô theo hƣớng phát triển bền vững.
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Nghiên cứu quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hƣớng phát

triển bền vững ở huyện Sông Lô, tỉnh Vĩnh Phúc.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
Phạm vi nghiên cứu: Luận văn nghiên nghiên cứu quá trình chuyển dịch cơ cấu
kinh tế nông thôn theo hƣớng phát triển bền vững huyện Sông Lô từ năm 2009 - 2012.
4. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
Luận văn Hệ thống hóa cơ sở lý luận về cơ cấu kinh tế nông thôn chuyển
dịch cơ cấu kinh tế và phát triển bền vững. Làm rõ thêm tính tất yếu, khách quan
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>

3
đồng thời đƣa ra những giải pháp đẩy nhanh quá trình chuyện dịch cơ cấu kinh tế
nông thôn huyện Sông Lô phát triển bền vững. Trên cơ sở đó, Luận văn có thể là tài
liệu tham khảo giúp các nhà hoạch định chính sách của huyện đƣa ra những giải
pháp, định hƣớng trong phát triển kinh tế huyện Sông Lô.
5. Bố cục của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, Luận văn bao gồm 4 chƣơng
Chƣơng 1: Cơ sở sở lý luận và thực tiễn của chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông
thôn theo hƣớng phát triển bền vững.
Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn
theo hƣớng phát triển bền vững.
Chƣơng 3: Kết quả nghiên cứu chuyển dịch cơ cấu kinh tế huyện Sông Lô
theo hƣớng phát triển bền vững.
Chƣơng 4: Những giải pháp chủ yếu nhằm chuyển dịch cơ cấu kinh tế huyện
Sông Lô theo hƣớng phát triển bền vững trong thời gian tới.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>


4
Chƣơng 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU
KINH TẾ NÔNG THÔN THEO HƢỚNG PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG
1.1. Cơ sở lý luận
1.1.1. Khái niệm cơ cấu kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế
Việc phát triển nền kinh tế có hiệu quả là mục tiêu phấn đấu của mỗi quốc
gia. Muốn đạt đƣợc mục tiêu trên một trong những yếu tố quan trọng đòi hỏi phải
có một CCKT hợp lý xét trên góc độ các ngành kinh tế, các vùng kinh tế và các
thành phần kinh tế. Các yếu tố hợp thành CCKT phải đƣợc thể hiện cả về số lƣợng
cũng nhƣ chất lƣợng và đƣợc xác định trong những giai đoạn nhất định, phù hợp
với những đặc điểm tự nhiên, KT-XH cụ thể của mỗi quốc gia (vùng, hoặc địa
phƣơng) qua từng thời kỳ.
Cơ cấu kinh tế không phải là một hệ thống tĩnh, bất biến, mà luôn vận động
chuyển dịch, thích hợp với những biến động của điều kiện tự nhiên, KT-XH. Do đó
sự duy trì quá lâu hoặc thay đổi quá nhanh chóng của CCKT mà không tính đến sự
phù hợp với những biến đổi của tự nhiên, KT-XH đều có thể ảnh hƣởng đến hiệu
quả của nền kinh tế. Vì vậy việc duy trì hay thay đổi CCKT không phải là mục tiêu,
mà chỉ là phƣơng tiện của việc tăng trƣởng và phát triển kinh tế. Cơ cấu kinh tế
trong quá trình vận động chuyển dịch nhanh hay chậm không phụ thuộc vào ý muốn
chủ quan mà phụ thuộc vào các điều kiện cần thiết cho sự chuyển đổi, sự vận động
và phát triển của LLSX xã hội, các mục tiêu KT-XH sẽ đạt đƣợc nhƣ thế nào. Nói
cách khác CCKT biến đổi chính là kết quả của quá trình phân công lao động xã hội,
CCKT phản ánh mối quan hệ LLSX và QHSX của nền kinh tế.
Từ sự phân tích trên có thể hiểu: CCKT là tổng thể các bộ phận hợp thành
kết cấu (hay cấu trúc) của nền kinh tế trong quá trình tái sản xuất xã hội. Các bộ
phận đó gắn bó với nhau, tác động qua lại lẫn nhau và biểu hiện ở các quan hệ tỷ lệ
về số lượng, tương quan về chất lượng trong những không gian và thời gian nhất

định, phù hợp với những điều kiện KT-XH nhất định nhằm đạt hiệu quả KT-XH cao.
Khái niệm CCKT nhƣ nêu trên là khoa học tƣơng đối toàn diện, đầy đủ các
bộ phận cấu thành, các mối quan hệ khăng khít giữa các bộ phận cấu thành. Nhƣ
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu
/>

5
vậy CCKT vừa mang tính khách quan, vừa mang tính lịch sử xã hội, đồng thời luôn
vận động và phát triển không ngừng, gắn với sự phân công lao động, hợp tác kinh tế
trong nƣớc và quốc tế. Ta có thể hiểu trực diện hơn, CCKT còn thể hiện mối quan
hệ và tỷ lệ giữa các ngành trong nền kinh tế (hoặc trong GDP), mối quan hệ giữa
các vùng kinh tế, giữa các thành phần kinh tế. Từ đó có thể hiểu Chuyển dịch cơ
cấu kinh tế là sự thay đổi tỷ trọng tương đối của các ngành, các bộ phận của mỗi
ngành trong nền kinh tế (hoặc trong GDP), sự thay đổi vị trí, vai trò của các vùng
kinh tế, các thành phần kinh tế trong nền kinh tế quốc dân. Chuyển dịch CCKT là
việc thay đổi cấu trúc nội tại và mối quan hệ giữa các bộ phận hợp thành của nền
kinh tế có hƣớng đến mục tiêu đã xác định.

1.1.2. Khái niệm cơ cấu kinh tế nông thôn và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn
1.1.2.1. Cơ cấu kinh tế nông thôn
Nông thôn là khái niệm dùng để chỉ một địa bàn mà ở đó sản xuất nông
nghiệp chiếm tỷ trọng lớn. Nông thôn có thể xem xét trên nhiều góc độ: kinh tế,
chính trị, văn hoá, xã hội… Kinh tế nông thôn là một khu vực của nền kinh tế gắn
liền với địa bàn nông thôn. Kinh tế nông thôn vừa mang những đặc trƣng chung của
nền kinh tế về LLSX và QHSX, về cơ chế kinh tế… vừa có những đặc điểm riêng
gắn liền với nông nghiệp, nông thôn
Xét về mặt kinh tế - kỹ thuật; KTNT có thể bao gồm nhiều ngành kinh tế
nhƣ: nông nghiệp, lâm nghiệp, ngƣ nghiệp, tiểu, thủ công nghiệp, dịch vụ … trong
đó nông nghiệp, lâm nghiệp, ngƣ nghiệp là ngành kinh tế chủ yếu. Xét về mặt KTXH, KTNT cũng bao gồm nhiều thành phần kinh tế: KTNN, kinh tế tập thể, kinh tế
tƣ nhân … xét về mặt không gian và lãnh thổ, KTNT bao gồm các vùng nhƣ: vùng

chuyên canh lúa, vùng chuyên cánh cây màu, vùng trồng cây ăn quả …
Nói cách khác: KTNT là một phức hợp những nhân tố cấu thành LLSX và
QHSX trong các ngành nông - lâm - ngƣ nghiệp, tiểu, thủ công nghiệp, công nghiệp
chế biến phục vụ cho nông nghiệp, các ngành thƣơng nghiệp và dịch vụ trên địa bàn
nông thôn. Tất cả các ngành đó đều có mối quan hệ hữu cơ với nhau trong kinh tế
vùng, lãnh thổ và trong toàn bộ nền kinh tế quốc dân.
Từ đó có thể hiểu: Cơ cấu kinh tế nông thôn là quan hệ tỷ lệ giữa các ngành,
các lĩnh vực kinh tế trên địa bàn nông thôn có quan hệ hữu cơ với nhau, tác động
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>

6
qua lại lẫn nhau, làm tiền đề cho nhau phát triển trong điều kiện tự nhiên – kinh tế xã hội, trong một thời gian nhất định ở nông thôn. Cơ cấu kinh tế đó đƣợc thể hiện
cả về mặt số lƣợng và chất lƣợng. Cơ cấu KTNT có vai trò to lớn, ảnh hƣởng chi
phối đến đời sống vật chất và tinh thần ở nông thôn.
Nhƣ vậy, giữa các bộ phận của CCKT nông thôn có mối quan hệ chặt chẽ
không tách rời theo những tỷ lệ về lƣợng cũng nhƣ về chất. Cơ cấu KTNT tồn tại
khách quan nhƣng không bất biến, mà luôn biến đổi thích ứng với sự phát triển của
LLSX và phân công lao động xã hội trong từng thời kỳ. Việc xác lập CCKT nông
thôn chính là giải quyết mối quan hệ tƣơng tác giữa các yếu tố của LLSX và QHSX,
giữa tự nhiên với con ngƣời trong khu vực nông thôn theo thời gian và những điều
kiện KT-XH cụ thể.
1.1.2.2. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn
Cơ cấu kinh tế nói chung và cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn nói
riêng luôn thay đổi theo từng thời kỳ phát triển do yêu cầu phát triển sự vận động
các yếu tố hợp thành cơ cấu kinh tế không cố định. Đó là sự thay đổi số lƣợng các
ngành (nông, lâm, ngƣ nghiệp) hoặc sự thay đổi về quan hệ tỷ lệ giữa các ngành,
các vùng, các thành phần do sự xuất hiện hoặc biến mất của một số ngành và tốc
độ tăng trƣởng giữa các yếu tố cấu thành cơ cấu kinh tế là không đồng đều.

Có thể nói, chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn là sự thay đổi của cơ cấu
kinh tế từ trạng thái này sang trạng thái khác cho phù hợp với môi trƣờng phát triển
mới. Đây không đơn thuần là sự thay đổi vị trí mà là sự biến đổi cả về lƣợng và chất
trong nội bộ cơ cấu. Việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn phải dựa trên cơ sở
yêu câu phát triển mới có tính đến cơ cấu hiện có, do đó nội dung của chuyển dịch
cơ cấu là cải tạo cơ cấu cũ, lạc hậu hoặc chƣa phù hợp để xây dựng cơ cấu kinh tế
mới tiên tiến, hoàn thiện và bổ sung cơ cấu kinh tế cũ nhằm biến cơ cấu cũ thành cơ
cấu mới hiện đại và phù hợp hơn. Nhƣ vậy, chuyển dịch cơ cấu kinh tế thực chất là
sự điều chỉnh cơ cấu trên 3 mặt biểu hiện của cơ cấu (ngành, vùng, thành phần)
nhằm hƣớng sự phát triển của toàn bộ nền kinh tế theo các mục tiêu kinh tế - xã hội
đã xác định cho từng thời kỳ phát triển.
Việc chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông thôn thể hiện ở việc đa dạng hoá sản
xuất, phát triển nông nghiệp toàn diện để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng tăng lên của xã
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>

Luận án đầy đủ ở file: Luận án Full