BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC HUẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

PHAN THỊ CẨM VÂN

TUYỂN CHỌN, XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG
BÀI TẬP BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC TỰ HỌC
CHO HỌC SINH PHẦN KIM LOẠI HÓA HỌC 12
NÂNG CAO TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
Demo Version - Select.Pdf SDK

Chuyên ngành: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HÓA HỌC
Mã số: 60 14 0111

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC
PGS.TS NGUYỄN XUÂN TRƯỜNG

HUẾ, NĂM 2014
i


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của
riêng tôi, các số liệu và kết quả nghiên cứu nên trong luận
văn là trung thực, được các đồng tác giả cho phép sử dụng
và chưa từng được công bố trong một công trình nào khác
Tác giả luận văn
Phan Thị Cẩm Vân

Demo Version - Select.Pdf SDK

ii


LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành tốt luận văn này, tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn chân
thành đến thầy giáo PGS.TS. Nguyễn Xuân Trường, người đã tận tình
chỉ bảo, hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện và hoàn
thành luận văn.
Tôi xin chân thành cảm ơn quý thầy giáo, cô giáo khoa Hóa, phòng
Đào tạo sau Đại học, trường Đại học Sư phạm Huế đã tạo mọi điều kiện
thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình làm luận văn.
Qua đây, tôi cũng xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu, quý thầy
giáo, cô giáo,
cácVersion
em học sinh
trường THPT
Thuận An, trường THPT Bùi
Demo
- Select.Pdf
SDK
Thị Xuân, trường THPT Đặng Huy Trứ đã giúp đỡ tôi trong suốt quá
trình làm luận văn.
Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến gia đình, bạn bè
và đồng nghiệp đã ủng hộ, động viên, tạo điều kiện tốt nhất và đóng góp
những ý kiến quý báu về nhiều mặt trong suốt quá trình tôi học tập.
Huế, tháng 09 năm 2014
Tác giả luận văn

Phan Thị Cẩm Vân

iii


MỤC LỤC
Trang
PHỤ BÌA ...................................................................................................................... i
LỜI CAM ĐOAN ....................................................................................................... ii
LỜI CẢM ƠN ............................................................................................................ iii
MỤC LỤC ..................................................................................................................1
DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT .......................................................5
DANH MỤC CÁC BẢNG .........................................................................................6
DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ .....................................................................6
1. Lý do chọn đề tài ............................................................................................................... 7
2. Mục đích nghiên cứu ......................................................................................................... 8
3. Nhiệm vụ nghiên cứu ......................................................................................................... 8
4. Đối tượng và khách thể nghiên cứu ................................................................................... 8
5. Phương pháp nghiên cứu ................................................................................................... 9
6. Phạm vi nghiên cứu ........................................................................................................... 9
7. Giả thuyết khoa học ........................................................................................................... 9
8. Những đóng góp của đề tài ................................................................................................ 9

Demo Version - Select.Pdf SDK

NỘI DUNG ...............................................................................................................11
CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ TỰ HỌC VÀ BÀI TẬP
HÓA HỌC ................................................................................................................11
1.1. TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU .............................................................. 11
1.1.1. Trên thế giới ............................................................................................................... 11

1.1.2. Trong nước ................................................................................................................ 12
1.2. BÀI TẬP HÓA HỌC VÀ XU HƯỚNG PHÁT TRIỂN .............................................. 13
1.2.1. Khái niệm bài tập hóa học [21], [26], [27] ................................................................ 13
1.2.2. Phân loại bài tập hóa học [8], [14], [17], [21], [27] ................................................... 14
1.2.3. Tác dụng của bài tập hóa học [17], [21] ................................................................... 15
1.2.4. Xu hướng phát triển của BTHH [4], [22], [23] ......................................................... 16
1.2.4.1. Dạy học lấy học sinh làm trung tâm ....................................................................... 16
1.2.4.2. Đổi mới PPDH theo hướng hoạt động hoá người học ............................................ 16
1.2.4.3. Tiếp cận kiến tạo trong dạy học .............................................................................. 17
1.3. TỰ HỌC VÀ SỰ PHÁT TRIỂN TỰ HỌC CỦA HS TRONG DẠY HỌC HÓA
HỌC ..................................................................................................................................... 17

1


1.3.1. Khái niệm tự học ....................................................................................................... 17
1.3.2. Vai trò của tự học [2], [5], [7], [21] ........................................................................... 18
1.3.3. Các hình thức tự học .................................................................................................. 19
1.4. THỰC TRẠNG VỀ VIỆC SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP VÀ VIỆC TỰ HỌC
CỦA HỌC SINH Ở TRƯỜNG THPT ................................................................................ 20
1.4.1. Mục đích điều tra ....................................................................................................... 20
1.4.1.1. Đối với học sinh ...................................................................................................... 20
1.4.1.2. Đối với giáo viên .................................................................................................... 20
1.4.2. Đối tượng điều tra ...................................................................................................... 21
1.4.3. Mô tả phiếu điều tra ................................................................................................... 21
1.4.3.1 Phiếu điều tra học sinh ............................................................................................. 21
1.4.3.2. Phiếu điều tra giáo viên .......................................................................................... 21
1.4.4. Kết quả điều tra (lưu ở đĩa CD) ................................................................................. 21
1.4.5. Nhận xét thực tế dạy học và sử dụng bài tập hoá học để nâng cao năng lực tự học
ở trường THPT hiện nay ...................................................................................................... 21


CHƯƠNG 2. TUYỂN CHỌN, XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI
TẬP HÓA HỌC PHẦN KIM LOẠI LỚP 12 ...........................................................23
2.1. NGUYÊN TẮC TUYỂN CHỌN, XÂY DỰNG HTBT HÓA HỌC PHẦN KIM

Demo Version - Select.Pdf SDK

LOẠI BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC TỰ HỌC CHO HỌC SINH LỚP 12 ........................... 23
2.1.1. Đảm bảo tính khoa học, cơ bản, hiện đại ................................................................... 23
2.1.2. Đảm bảo tính logic, hệ thống ..................................................................................... 23
2.1.3. Đảm bảo tính đầy đủ, đa dạng, phù hợp với các đối tượng HS ................................. 23
2.1.4. Đảm bảo tính vừa sức ................................................................................................ 23
2.1.5. Bám sát nội dung dạy học, chú trọng kiến thức trọng tâm ........................................ 24
2.1.6. Gây hứng thú cho người học ..................................................................................... 24
2.1.7. Tạo điều kiện thuận lợi cho học sinh tự học ............................................................. 24
2.1.8. Vận dụng được kiến thức và phát triển tư duy .......................................................... 24
2.2. QUI TRÌNH TUYỂN CHỌN, XÂY DỰNG HTBT BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC TỰ
HỌC ..................................................................................................................................... 25
2.3. TUYỂN CHỌN, XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG HTBT BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC
TỰ HỌC .............................................................................................................................. 26
2.3.1. Tổng quan về HTBT bồi dưỡng tự học phần kim loại 12 nâng cao .......................... 26
2.3.2. Hệ thống bài tập chương 5 “ĐẠI CƯƠNG VỀ KIM LOẠI” .................................... 27
2.4. Sử dụng HTBT bồi dưỡng năng lực tự học phần kim loại lớp 12 nâng cao ........................ 55

2


2.4.1. Hướng dẫn sử dụng HTBT bồi dưỡng năng lực tự học ............................................. 55
2.4.2. Một số kiến thức HS cần nắm để tự làm bài tập ........................................................ 56
2.4.3. Hướng dẫn giải chi tiết một số bài tập ....................................................................... 66

2.4.3.1. Hướng dẫn giải bài tập chương 5 “ĐẠI CƯƠNG VỀ KIM LOẠI” ....................... 66
2.4.3.2. Hướng dẫn giải bài tập chương 6 “KIM LOẠI KIỀM – KIM LOẠI KIỀM THỔ
- NHÔM” (lưu ở đĩa CD) .................................................................................................... 87
2.4.3.3. Hướng dẫn giải bài tập chương 7 “CROM – SẮT – ĐỒNG” (lưu ở đĩa CD) ........ 87
2.5. Những lưu ý khi sử dụng HTBT bồi dưỡng năng lực tự học ....................................... 87
2.5.1. Đối với học sinh ......................................................................................................... 87
2.5.2. Đối với giáo viên ....................................................................................................... 87
2.6. Đề kiểm tra dùng thực nghiệm sư phạm ....................................................................... 88
2.6.1. Ma trận, đề kiểm tra và đáp án chương 5 (lưu ở đĩa CD) .......................................... 88
2.6.2. Ma trận, đề kiểm tra và đáp án chương 6 (lưu ở đĩa CD) .......................................... 88
2.6.3. Ma trận, đề kiểm tra và đáp án chương 7 (lưu ở đĩa CD) .......................................... 88
2.7. Giáo án dạy học chương 5, 6, 7 (lưu ở đĩa CD) ........................................................... 88

CHƯƠNG 3. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM .............................................................90
3.1. MỤC ĐÍCH THỰC NGHIỆM ..................................................................................... 90
3.2. ĐỐI TƯỢNG THỰC NGHIỆM ................................................................................... 90

Demo Version - Select.Pdf SDK

3.3.TIẾN TRÌNH THỰC NGHIỆM .................................................................................... 90
3.3.1. Chọn lớp TN và ĐC ................................................................................................... 90
3.3.2. Trao đổi với GV về việc hướng dẫn HS sử dụng HTBT và phương pháp tiến
hành TN ............................................................................................................................... 91
3.3.3. Giao HTBT và hướng dẫn HS sử dụng ..................................................................... 91
3.3.4. Kiểm tra ..................................................................................................................... 91
3.3.5. Xử lí kết quả thực nghiệm ......................................................................................... 91
3.3.5.1. Điểm trung bình cộng ............................................................................................. 91
3.3.5.2. Phương sai S2 và độ lệch chuẩn S ........................................................................... 91
3.3.5.3. Sai số tiêu chuẩn ..................................................................................................... 92
3.3.5.4 Hệ số biến thiên ....................................................................................................... 92

3.3.5.5. Đại lượng kiểm định t (Student) ............................................................................. 92
3.4. KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM ........................................................................................ 93
3.4.1. Kết quả thực nghiệm sư phạm ................................................................................... 93
3.4.1.1. Phân phối tần số, tần suất bài kiểm tra lần 1, 2, 3 .................................................. 93
3.4.1.2. Đồ thị tích lũy bài kiểm tra lần 1, 2, 3 .................................................................... 94

3


3.4.1.3. Tổng hợp kết quả học tập sau 3 lần kiểm tra .......................................................... 95
3.4.1.4. Tổng hợp các tham số đặc trưng của 3 bài kiểm tra ............................................... 96
3.4.2. Nhận xét kết quả thống kê ......................................................................................... 96

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ..................................................................................98
1. Kết luận ............................................................................................................................ 98
2. Kiến nghị ......................................................................................................................... 99
3. Hướng phát triển của đề tài .............................................................................................. 99

TÀI LIỆU THAM KHẢO ..................................................................................... 101

Demo Version - Select.Pdf SDK

4


DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT
BTHH

: Bài tập hóa học


dd

: Dung dịch

ĐC

: Đối chứng

đktc

: Điều kiện tiêu chuẩn

ĐLBT

: Định luật bảo toàn

GV

: Giáo viên

HS

: Học sinh

HTBT

: Hệ thống bài tập

KL


: Kim loại

O-K

: Oxi hóa khử

pp

: Phương pháp

SGK

: Sách giáo khoa

THCS

: Trung học cơ sở

THPT

: Trung học phổ thông

DemoTL
Version - Select.Pdf
SDK
: Tự luận
TN

: Thực nghiệm


TNKQ

: Trắc nghiệm khách quan

Vd

: Ví dụ



: Suy ra

5


DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.2. Nhận biết các ion kim loại ...................................................................... 58
Bảng 3.1. Các lớp TN và ĐC .................................................................................. 90
Bảng 3.2. Tần số tích lũy bài kiểm tra lần 1, 2, 3 ................................................... 93
Bảng 3.3. Tần suất tích lũy bài kiểm tra lần 1, 2, 3 ................................................ 93
Bảng 3.4. Tổng hợp kết quả học tập 3 bài kiểm tra ............................................... 95
Bảng 3.5. Tổng hợp các tham số đặc trưng 3 bài kiểm tra ..................................... 96

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ
Hình 1.1. Sơ đồ cấu trúc của hệ bài tập .................................................................. 14
Hình 2.1. Pin điện hóa (a) ....................................................................................... 28
Hình 2.2. Pin điện hóa (b) ....................................................................................... 29
Hình 2.3. Pin điện hóa (c) ....................................................................................... 29
Hình 2.4. Điện phân dung dịch CuSO4 .......................................................................


Demo
Version
- Select.Pdf SDK
Hình 2.5. Sơ đồ
tách chất
........................................................................................
57
Hình 3.1. Đồ thị đường lũy tích bài kiểm tra lần 1 ................................................. 94
Hình 3.2. Đồ thị đường lũy tích bài kiểm tra lần 2 ................................................. 94
Hình 3.3. Đồ thị đường lũy tích bài kiểm tra lần 3 ................................................. 94
Hình 3.4. Đồ thị đường lũy tích tổng hợp 3 bài kiểm tra........................................ 95
Hình 3.5. Thống kê chất lượng bài kiểm tra 1 tiết. ................................................. 95

6


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Nhân loại đã bước vào thập niên đầu của thế kỉ XXI, thế kỉ mà tri thức và kĩ năng
của con người được coi là yếu tố quyết định sự phát triển xã hội. Người ta nói thế kỉ
XXI là thế kỉ của nền văn minh trí tuệ, để có được nền văn minh đó thì giáo dục phải
đào tạo những con người thông minh, trí tuệ, sáng tạo, phát triển và giàu tính nhân
văn cho xã hội.
Muốn đáp ứng được mục tiêu đào tạo đó thì trong chiến lược giáo dục nhất thiết
phải đổi mới phương pháp dạy học để thích ứng với sự bùng nổ tri thức, có tác dụng
quyết định với tiến trình phát triển xã hội, ngược lại nếu việc dạy và học một cách
thụ động sẽ không đáp ứng được những yêu cầu đó.
Định hướng đổi mới phương pháp dạy học trong giai đoạn hiện nay là: Phát huy
tính tích cực, tự giác, chủ động sáng tạo của người học; Bồi dưỡng phương pháp tự
học; Rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; Hình thành thái độ tình

cảm hứng thú học tập cho học sinh. Chủ yếu là để học tập không ngừng, học tập suốt
đời, mỗi người
phải biết
cách tự -học,
biết phát huy
cao độ tiềm năng của bản thân. Vì
Demo
Version
Select.Pdf
SDK
vậy, tự học là một vấn đề cốt lõi thuộc mục tiêu của giáo dục hiện đại.
Vậy việc tăng cường năng lực tự học cho học sinh nói chung là một yếu tố rất
quan trọng và dạy học chủ yếu là dạy cách học, dạy cách tư duy. Dạy cách học chủ
yếu là dạy phương pháp tự học.
Một trong những phương pháp bồi dưỡng HS tự học môn hóa học ở trường THPT
là sử dụng HTBT. BTHH đóng vai trò vừa là nội dung vừa là phương tiện để chuyển
tải kiến thức, phát triển tư duy và kỹ năng thực hành bộ môn một cách hiệu quả nhất.
BTHH không chỉ củng cố nâng cao kiến thức, vận dụng kiến thức mà còn là phương
tiện để tìm tòi, hình thành kiến thức mới.
Bên cạnh đó, do thời gian dạy học môn hoá học trên lớp còn hạn hẹp, thời gian ôn
tập, hệ thống hoá lý thuyết và giải bài tập chưa được nhiều, không phải HS nào cũng
đủ thời gian để thấu hiểu, ghi nhớ và vận dụng những kiến thức mà GV truyền thụ ở
trên lớp. Vì vậy việc tự học ở nhà của HS là rất quan trọng và cần thiết.

7


Ngoài ra phần hóa vô cơ được đánh giá là phần trọng tâm của chương trình hóa
học lớp 12. Với những lí do nêu trên, tôi quyết định chọn đề tài: “TUYỂN CHỌN,
XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC

TỰ HỌC CHO HỌC SINH PHẦN KIM LOẠI HÓA HỌC 12 NÂNG CAO
TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG”
Tôi hy vọng sẽ góp phần giúp các em nâng cao năng lực nhận thức và tư duy,
năng lực phát hiện vấn đề và giải quyết vấn đề trong học tập và trong cuộc sống. Mặt
khác cung cấp cho các em một hệ thống bài tập để ôn luyện, phục vụ cho các kỳ thi
cuối cấp.
Đây là ý tưởng thiết thực giúp giáo viên nâng cao nghiệp vụ chuyên môn, giúp
học sinh có kĩ năng tự học để tự học suốt đời, giúp học sinh có khả năng hợp tác
trong học tập hiện nay và trong lao động sau này.

2. Mục đích nghiên cứu
Tuyển chọn, xây dựng và sử dụng HTBT bồi dưỡng năng lực tự học cho HS phần
kim loại hóa học 12 nâng cao trường THPT.

3. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu
cơ sởVersion
lý luận của
đề tài:
Demo
- Select.Pdf
SDK
+ Tự học và phát triển năng lực tự học của HS.
+ Bài tập hóa học và những xu hướng phát triển.
- Tìm hiểu thực trạng việc sử dụng hệ thống BTHH bồi dưỡng việc tự học cho HS
trong quá trình dạy học.
- Xây dựng HTBT bồi dưỡng năng lực tự học cho HS phần kim loại hóa học 12
nâng cao trường THPT.
- Hướng dẫn HS sử dụng HTBT đã xây dựng một cách hợp lí, hiệu quả.
- TN sư phạm để đánh giá hiệu quả của HTBT đã xây dựng và các biện pháp đã

đề xuất từ đó rút ra kết luận về khả năng áp dụng đối với HTBT đã đề xuất.

4. Đối tượng và khách thể nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu : Việc tuyển chọn, xây dựng và sử dụng HTBT bồi dưỡng
năng lực tự học cho HS phần kim loại hóa học 12 nâng cao trường THPT.
- Khách thể nghiên cứu : Quá trình dạy học hóa học ở trường THPT.

8


5. Phương pháp nghiên cứu
5.1. Các phương pháp nghiên cứu lí luận:
- Đọc và nghiên cứu các tài liệu liên quan đến đề tài.
- Phương pháp phân tích, tổng hợp, phân loại và hệ thống hóa.
5.2. Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
- Phương pháp điều tra bằng các phiếu câu hỏi.
- Phương pháp phỏng vấn.
- Phương pháp chuyên gia.
- TN sư phạm đánh giá hiệu quả, tính khả thi của HTBT và các biện pháp bồi
dưỡng HS tự học đã đề xuất.
5.3. Các phương pháp thống kê toán học dùng để xử lí kết quả TN sư phạm

6. Phạm vi nghiên cứu
- Nội dung kiến thức được giới hạn trong 3 chương:
+ Chương 5: ĐẠI CƯƠNG VỀ KIM LOẠI
+ Chương 6: KIM LOẠI KIỀM – KIM LOẠI KIỀM THỔ – NHÔM
+ Chương 7: CROM – SẮT – ĐỒNG
- Địa bàn nghiên
:
Democứu

Version
- Select.Pdf SDK
+ Trường THPT Thuận An, Huế.
+ Trường THPT Bùi Thị Xuân, Huế.
+ Trường THPT Đặng Huy Trứ, Huế
- Thời gian nghiên cứu : từ 01/12/2013 đến 30/04/2014.

7. Giả thuyết khoa học
Nếu xây dựng và sử dụng hợp lí, có hiệu quả HTBT bồi dưỡng HS tự học
phần kim loại hóa học 12 thì sẽ nâng cao được kết quả dạy học hóa học hiện nay ở
trường THPT.

8. Những đóng góp của đề tài
- Góp phần làm sáng tỏ ý nghĩa, tác dụng của BTHH trong quá trình tự học của HS.
- Đề xuất nội dung và phương pháp bồi dưỡng việc tự học của HS.
- Tuyển chọn, xây dựng và sử dụng HTBT bồi dưỡng năng lực tự học cho HS
phần kim loại hóa học 12 nâng cao trường THPT.
- Đề xuất cách lựa chọn các dạng BTHH để bồi dưỡng việc tự học của HS.
9


- Giúp HS rèn luyện các kĩ năng giải BTHH góp phần nâng cao chất lượng dạy
học hóa học ở trường THPT.
- Là tài liệu tham khảo cho GV và HS trong quá trình dạy học hóa học ở trường THPT.

Demo Version - Select.Pdf SDK

10