Viện Phát Triển Doanh Nhân Cộng Đồng (CENDI)
12 C Phạm Huy Thông, Ba đình, Hà nội, Việt nam
Tel/fax: 0084.437.715.691
Email: ; www.cendiglobal.org, Skype ID: cendiglobal.org

Luận Chứng
PHỤNG DƯỠNG THIÊN NHIÊN
Khu Bảo Tồn Sinh Thái Nhân Văn - HEPA
Giai Đoạn 2017 – 2022

Hợp tác đầu tư: Viện Phát Triển Doanh Nhân Cộng Đồng(CENDI)

HEPA Tháng 1 Năm 2017
Luận Chứng Phụng Dưỡng Thiên Nhiên Khu HEPA 2017- 2022
Page 1


Contents
A)
B)
C)
D)

Các từ viết tắt ........................................................................................................................................ 4
Xuất xứ .................................................................................................................................................. 5
Mục tiêu ................................................................................................................................................ 7
Lưu vực đầu nguồn Sông Ngàn Phố ...................................................................................................... 8
I) Mặt cắt lưu vực đầu nguồn sông Ngàn Phố...................................................................................... 9
E) Phần thứ nhất: Đánh giá Kết quả thực hiện luận chứng “ Nghiên cứu và phát triển mô hình bảo tồn
tính đa dạng sinh học và phát triển bền vững tài nguyên rừng tại lưu vực đầu nguồn sông Ngàn Phố,
huyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh” từ năm 2002 đến năm 2016 .................................................................. 10

I) Vùng bảo tồn HEPA sử dụng đất đúng mục đích và có hiệu quả.................................................... 10
II) Rừng HEPA phát triển về chất lượng .............................................................................................. 10
III) Tạo dựng được Các mô hình nông nghiệp sinh thái, không chỉ là nơi đào tạo, chia sẻ kinh nghiệm
mà còn mang lại giá trị môi trường, kinh tế ........................................................................................... 11
IV) Đào tạo được một đội ngũ học sinh kế cận cho các cộng đồng trong quản lý, sử dụng và phát
triển bền vững tài nguyên rừng và làm nông nghiệp sinh thái ............................................................... 11
V) Các đề tài nghiên cứu tại HEPA ứng dụng có hiệu quả tại mô hình và tại các cộng đồng .............. 11
VI) Mô hình HEPA là nơi thu hút học sinh, sinh viên, chuyên gia, các nhà nghiên cứu cũng như các
nhà lập định chính sách bảo vệ và phát triển rừng, bảo vệ môi trường, những người dân vùng đầu
nguồn đến tham quan, học tập, chia sẻ kinh nghiệm ............................................................................. 12
VII) Mô hình HEPA là điểm giao lưu, hợp tác với các Tổ chức trong nước và Quốc tế về Sinh thái Nhân
văn và phát triển bền vững ..................................................................................................................... 12
VIII) Mô hình HEPA đã phối hợp và hỗ trợ có hiệu quả các ban nghành địa phương và cộng đồng trong
quản lý, bảo vệ rừng, nâng cao nhận thức và phát triển kinh tế ............................................................ 13
IX) Hệ thống cơ sở hạ tầng tại HEPA không những đáp ứng được nhu cầu đào tạo, ăn, ở sinh hoạt
cho cán bộ, học sinh mà còn bảo tồn được những giá trị văn hoá truyền thống nhà cửa của các dân tộc
ở Việt Nam .............................................................................................................................................. 14
X) II. Đánh giá chung ............................................................................................................................ 14
F) Phần thứ 2: Chiến lược và các chương trình hành động giai đoạn 2017 – 2022................................ 14
I) Chiến lược thực hiện....................................................................................................................... 14
II) Phân tích các lợi thế ........................................................................................................................ 15
1. Lợi thế về các yếu tố tự nhiên..................................................................................................... 15
2.

Soi chiếu các đặc tính của Hệ sinh thái ....................................................................................... 15

3.

Lợi thế về mặt xã hội ................................................................................................................... 16


III) Phân khu chức năng phụng dưỡng thiên nhiên.............................................................................. 17
1. Sơ đồ phân khu chức năng Phụng dưỡng thiên nhiên - HEPA.................................................... 18
2.

Mặt cắt HEPA từ Tây sang Đông ................................................................................................. 21

3.

Quy hoạch sử dụng đất các khu chức năng ................................................................................ 22

IV) Các chương trình và kế hoạch hành động ...................................................................................... 22
1. Chương trình xây dựng các khu chức năng Phụng dưỡng thiên nhiên ...................................... 22
Luận Chứng Phụng Dưỡng Thiên Nhiên Khu HEPA 2017- 2022
Page 2


G)

2.

Chương trình kiểm kê, đánh giá chất lượng rừng và bảo tồn phát triển rừng ........................... 22

3.

Chương trình đào tạo, tập huấn ................................................................................................. 23

4.

Chương trình nghiên cứu, biên soạn, xuất bản tài liệu .............................................................. 23


5.

Chương trình xây dựng bổ sung các công trình cơ sở hạ tầng tại các khu chức năng................ 23

Các đề xuất, kiến nghị ......................................................................................................................... 24

Luận Chứng Phụng Dưỡng Thiên Nhiên Khu HEPA 2017- 2022
Page 3


A)

Các từ viết tắt


FFS = Farmer Field School - Trường đào tạo thực hành nhà nông sinh thái



HEPA = Human Ecology Preservation Area – Vùng bảo tồn Sinh thái Nhân văn



SPERI = Social Policy Ecology Research Institute - Viện Nghiên cứu Sinh thái Chính
sách Xã hội



MECO – ECOTRA = Mekong Community Networking for Ecological Trading - Mạng
lưới cộng đồng các dân tộc thiểu số lưu vực Mê kông và Công bằng thương mại




CHESH = Center for Human Ecology Studies of Highlands - Trung tâm Nghiên cứu
Sinh thái Nhân văn vùng cao



CENDI = Community Etrepreneur Development Institute

Luận Chứng Phụng Dưỡng Thiên Nhiên Khu HEPA 2017- 2022
Page 4


B)

Xuất xứ

Viện Phát triển Doanh nhân Cộng đồng CENDI cùng các ti n thân của n như TEW - CHESH CIRD – SPERI và mạng lưới nông dân MECO-ECOTR đã và đang chuyên tâm nghiên
cứu thiên chức, các hệ giá tr và thực chứng quan hệ bằng h u gi a con người và hệ tự nhiên trên
từng vùng sinh thái cảnh quan đ c thù thư ng nguồn lưu vực Mêkông. Tất cả nh ng vùng
thư ng nguồn Mêkông là nơi ẩn dấu, sinh ra, lớn lên và phụng dưỡng thiên nhiên đã trở thành
thiết chế văn h a xã hội thuần phong mỹ tục truy n thống của các tộc người. Với Họ, Thiên
nhiên là Mẹ. Họ l ng l , âm thầm phụng thờ thiên hồn Mẹ và tâm niệm vì một cuộc sống bằng
h u và ân nghĩa với thiên nhiên. 'Phụng dưỡng Thiên nhiên đang lan tỏa từ tâm thức đến mọi
hành vi trong cuộc sống của đội ngũ nông dân nồng cốt cũng như đội ngũ cán bộ và kế cận trẻ
dân tộc thiểu sốđang tay trong tay với Viện CENDI.
“Phụng dưỡng Thiên nhiên là nhân giá tr và hệ thống hành vi truy n thống Thiện - Chân - Mỹ
của các tộc người thiểu số trong quan hệ bằng h u và ân nghĩa với thế giới Tự nhiên. Chúng ta
cảm nhận đư c chuỗi hành vi thánh thiện đ thông qua cuộc sống hàng ngày của bà con các tộc

người lưu vực sông Mêkông. Phụng dưỡng Thiên nhiên là Triết GiácThiên Sinh thực chứng mà
loài người cần giành đủ thời gian để học, để ngẫm và để ngộ thấu đáo bởi Triết Giác này phản
ánh bản chất thực tiễn trường tồn của muôn loài trong đ c loài người” Trần th Lành 1992 .Lý
thuyết Sinh thái Nhân văn Sinh học ra đời với tâm nguyện đư c thờ phụng thiên nhiên và lan tỏa
hơi ấm phụng thờ thiên nhiên trở thành hơi thở hòa quyện với 51 đ c tính cốt lõi nguyên tác của
bất kỳ một hệ sinh thái nào trong vũ trụ. Trường đào tạo thực hành Nhà nông Sinh thái HEPA
(Human Ecology Practical Area - HEPA) là nơi đang thực hành và hun đúc Triết Giác Thiên
Sinh đ của các tộc người và làm giáu vốn văn h a sinh thái của nhân loại tại HEPA, Suối
Nậm Sốt, Xã Sơn Kim 1, Huyện Hương sơn, Tỉnh Hà tĩnh.
Lưu vực đầu nguồn sông Ngàn Phố có diện tích khoảng 43.000ha trong đ a giới hành chính của
xã Sơn Kim 1 và xã Sơn Kim 2 nằm ở phía tây của huyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh giáp với
biên giới Việt Lào. Lưu vục đư c cung cấp nước bởi bốn hệ thủy chính: Sông Rào Àn, Khe An
Bún, Khe Sốt và Khe Rào Mắc.Từ nh ng năm 90 của thế kỷ 20, vùng rừng đầu nguồn sông
Ngàn Phố giao cho Lâm trường Hương Sơn sau này gọi là Công ty d ch vụ lâm nghiệp Hương
Sơn quản lý với nhiệm vụ chủ yếu trồng rừng và khai thác rừng.Nh ng năm này việc khai thác
rừng tự nhiên ở Hương Sơn đư c thực hiện với quy mô và cường độ khá mạnh, trung bình mỗi
năm khai thác h p pháp 15 – 20 nghìn m3 gỗ. Hiện nay, thực hiện chủ trương từng bước giảm
thiểu khai thác gỗ rừng tự nhiên, bình quân mỗi năm Hương Sơn đư c cấp phép khai thác từ 3 –
6 nghìn m3 gỗ rừng tự nhiên(báo cáo khảo sát th trường lâm nghiệp Hà Tĩnh – Hội Nông Dân
Hà tĩnh tháng 5/2012 . Từ đ Rừng đầu nguồn sông Ngàn Phố ngày càng b cạn kiệt, tính đa
dạng sinh học cũng ngày càng b phá vỡ.
Đầu tháng 5 năm 2002, HEPA đ xuất đến Liên hiệp các Hội khoa học và Kỹ thuật Việt Nam
(VUSTA) và UBND tỉnh Hà Tĩnh “Luận chứng Nghiên cứu và phát triển mô hình bảo tồn đa
dạng sinh học và quản lý b n v ng tài nguyên rừng tại lưu vực đầu nguồn sông Ngàn Phố, huyện
Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh”. Ngày 22 tháng 5 năm 2002, Đoàn Chủ t ch Hội đồng Trung ương
1

1 đa dạng, 2 đ c thù, 3 tương tác, 4 thích nghi và 5) b n v ng

Luận Chứng Phụng Dưỡng Thiên Nhiên Khu HEPA 2017- 2022

Page 5


Liên hiệp các Hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam ra quyết đ nh số 455/QĐ – LHH – Phê duyệt
Luận chứng “Nghiên cứu và phát triển mô hình bảo tồn tính đa dạng sinh học và phát triển b n
v ng tài nguyên rừng tại lưu vực đầu nguồn sông Ngàn Phố, huyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh”
do HEPA đ xuất.
Ngày 5 tháng 6 năm 2002, UBND tỉnh Hà Tĩnh ra quyết đ nh số
1230/QĐ/UB cấp giấy chứng nhận Quy n sử dụng đất cho Trung tâm Nghiên cứu Sinh thái
Nhân văn vùng cao CHESH với diện tích 285, 4 ha tại Tiểu khu 70 và Tiểu khu 72 thuộc Rào
An - đầu nguồn sông Ngàn Phố để thực hiện mục tiêu và chiến lư c bảo tồn và phát triển đa
dạng sinh học đầu nguồn sông Ngàn phố của Luận chứng này.
Với n n tảng Lý thuyết Sinh thái Nhân văn Sinh học, và giáo trình đào tạo thực hành Nhà nông
Sinh thái (Trần th Lành 2007), sau khi Luận chứng đư c phê duyệt, HEPA đã tích cực đi u
phối, kết nối các già làng, mạng lưới nông dân nồng cốt tại các bản làng thuộc các quốc gia lưu
vực Mê kong, các tình nguyện viên, các giáo sư trên nhi u lĩnh vực thuộc nhi u quốc gia trên
thế giới như Myanma, Thái lan, Campuchia, Srilanka, Ấn độ, Hà Lan, Úc, Anh, Pháp, Mỹ,
Singapore, New Zealand, Brazil ...hội tụ v HEP để chia s , đào tạo, hội thảo, hội ngh và diễn
đàn nhằm làm giàu các giá tr Thiện- Chân - Mỹ Phụng dưỡng Thiên nhiên liên tục từ tháng 12
năm 2007 đến nay. Theo đ , HEPA đã hình thành và hội tụ khá đủ các đi u kiệnsinh thái và
môi trường để giáo dục, giáo dưỡng và thực hành ngay trên diện tích đất và rừng đư c Ủy ban
Nhân dân tình Hà tĩnh cấp theo quyết đ nh số 1230/QĐ/UB, và cho đến thời điểm này, HEPA
đã trở thành một điểm đến cho nh ng ai muốn học, muốn hiểu và thực hành các hành vi Phụng
dưỡng Thiên nhiên tại các vườn canh tác sinh thái ở HEPA.
HEPA đã và đang nổ lực tiếp tục phục hồi và hoàn trảlại thiên nhiên nơi đây nh ng gì đã b
con người lạm dụng một thời. Các loài cây quí hiếm đang dần dà đư c hồi sinh, các loài con đã
một thời vắng b ng cũng đang ngoái đầu trở v với HEPA. Dòng sông Rào an và các hệ thủy
uốn lư n để ôm ấp HEP vào lòng cũng đang reo cười mỗi khi làn gió nhẹ chạm vào sóng
nước của dòng sông. Nếu ai đ thả hồn trong giây lát bình yên bên dòng sông Rào An dõi theo
nh ng đàn cá tung tăng đùa ngh ch gi a lòng sông in rõ bóng hai bờ cát trắng m n màng, một

cảm xúc d u ngọt thì thầm tỉnh thức ta mỗi giây mỗi phút mà đâu đ đang phải cân đo đong đếm
trong thói sống hối hả và xối xả Nhất Tất thì Ta, Tà ma là ngươi chốn thương trường bán văn
tự chẳng hỏi ý Trời ở chốn th thành.
C đư c nh ng quả ngọt hôm nay tại HEPA là từ lòng tin của Ủy ban Nhân dân tình Hà tĩnh, sự
dìu dắtcủa nhi u Giáo sư, bè bạn trên khắp thế giới. HEPA trân trọng và nâng nui trong từng hơi
thở của mình nh ng người thầy, người bạn đã đồng hành cùng HEP để c đư c hôm nay là
Giáo sư Võ Quí, là Giáo Sư Nguyễn Quang Hà, là Giáo sư Lê Văn Khoa, Giáo sư Chayan, Giáo
sự Lê Văn Ti m, Giáo sư Hồ Uy Liêm, Giáo sư Tôn Gia Huyên và Giáo sư Khổng Diễn, là sự
ủng hộ và tin tưởng của Ông Kees De Rutier, Ông Jack Văn Ham, Bà Tiniker, ông Fulco Van
De Venter thuộc tổ chức ICCO, - Hà lan, đ c biệt là sự tận tâm hướng dẫn của Thầy Geoff
Lawton đã song hành từ nh ng ngày đầu khi HEPA còn trứng nước, Thầy đã giúp HEP cùng
tạo dựng một hệ thống qui hoạch thiết kế ăn ý với 5 đ c tính cốt lõi của Hệ sinh thái HEPA, cho
tới nay đã tròn 15 tuổi.

Luận Chứng Phụng Dưỡng Thiên Nhiên Khu HEPA 2017- 2022
Page 6


HEPA đã là một bảo tàng xanh sống động và thơ mộng của trời, của người và của mọi sinh
linh.Ở tuổi thứ 15, HEPA đã c đư c một nơi đào tạo, nghiên cứu, thực hành ba giá tr 2 cốt lõi
của các tộc người thiểu số đã và đang sống nương tựa vào thiên nhiên:. Ba giá tr cốt lõi này
đư c nâng nui và trân trọng trong 5 bước3 quan sát cảnh quan HEPA, 7 nguyên tắc qui hoạch4
thiết kế hệ thống; và 9 hành vi5 phụng dưỡng thiên nhiên. Đư c thả mình trong sự ôm ấp che
chở của các chu trình Sinh Đ a Hóa diễn ra trong vũ trụ bao la này, HEP đã và đang hình thành
một khung giáo trình canh tác sinh thái với ba cấp độ: 1) Giáo trình Cơ bản giành cho mọi công
dân muốn đư c chuộc lại lỗi lầm với hệ sinh thái; 2) Giáo trình Nâng cao giành cho nh ng công
dân muốn hiểu thấu đáo quan hệ âm dương gi acon người và hệ sinh thái xung quanh mình và;
3) Giáo trình canh tác sinh thái Chuyên nghiệp giành cho nh ng Hi n Nhân Phụng dưỡng
Thiên nhiên từ tâm thức bẩm sinh của mình.
Nhằm hướng tới Sinh kế Sinh thái ổn đ nhtại HEPA dựa trên nguyên lý nương tựa vào 5 đ c tính

cốt lõi6 của hệ sinh thái và triết lý phụng dưỡng thiên nhiên, Viện CENDI mà ti n thân của Viện
là Trung tâm Nghiên cứu Sinh thái Nhân văn Vùng cao CHESH tiếp tục triển khai Luận chứng
Phụng dưỡng thiên nhiên tại Khu bảo tồn sinh thái nhân văn HEP giai đoạn 2017 – 2022 với
ba mục tiêu cốt yếu sau đây:
C)

Mục tiêu
1. C đư c một giáo trình thực hành phương thức canh tác sinh tháivà trường ẩm thực
văn h a sinh thái để chia sẻ và lan tỏa tới các nông dân nòng cốt, học sinh, sinh viên,
quan chức và khách thập phương yêu môi trường và thiên nhiên, sống đúng triết lý
phụng dưỡng thiên nhiên;
2. C đư c một khu bảo tàng sống v cây, con lão thành cách mạng/cây mẹ, cây thuốc
nam thân gỗ và thân thảo, các động vật quí hiếm c nguy cơ tuyệt chủng và một hệ
thống ngân hàng gen cây và con lão thành cách mạng làm vốn liếng để học và hiểu
cho liên thế hệ tại Hà tĩnh n i riêng và cả nước nói chung;
3. C đư c một làng đa văn h a với 10 đ nh chuẩn của chuỗi Sinh kế Sinh thái hướng tới
một cuộc sống bình yên và thanh thản liên thế hệ trong rừng HEPA (Một Bhutan thứ
hai tại HEPA).

2

1) Phụng dưỡng thiên nhiên; 2) Triết thực và tri thức tộc người trong phụng dưỡng thiên nhiên bởi chinh phương thức canh tác
nương tựa hệ sinh thái tại HEPA; 3) Thiên dáng không thừa không thiếu của sinh cảnh HEPA
3

Xem giáo trình đào tạo thực hành phương thức canh tác sinh thái www.cendiglobal.org
Xem giáo trình đào tạo thực hành phương thức canh tác sinh thái www.cendiglobal.org
5
Xem giáo trình đào tạo thực hành phương thức canh tác sinh thái www.cendiglobal.org
4


6

1 Đa dạng; 2) Đ c thù; 3 Tương tác; 4 Thích nghi; 5 B n v ng

Luận Chứng Phụng Dưỡng Thiên Nhiên Khu HEPA 2017- 2022
Page 7


D)

Lưu vực đầu nguồn Sông Ngàn Phố

Luận Chứng Phụng Dưỡng Thiên Nhiên Khu HEPA 2017- 2022
Page 8


I)

Mặt cắt lưu vực đầu nguồn sông Ngàn Phố
Rừng phòng hộ gần biên giới
Lào Việt

Khe Nước
Sốt

Khu Bảo tồn HEPA

Sông Rào
Àn


Rừng sản xuất

Chủ quản lý

BQL rừng phòng hộ Ngàn Phố

HEPA

UBND xã Sơn Kim 2

Độ cao

1300 – 500

500 - 80

80 - 300

Độ dốc

>25

>15

>15

Thực vật

Lim, de, dổi, vàng tâm, táu, sến,

cồng, vạng
Thuốc nam, sản phẩm phi gỗ

Lim, de, dổi, vàng tâm,
táu, sến, cồng, vạng
Thuốc nam, sản phẩm
phi gỗ

Động vật

L n rừng, chồn, sóc, chim, rắn

Khó khăn,
thách thưc

Các loại gỗ quý c nguy cơ b
khai thác

L n rừng, chồn, sóc,
chim, rắn
B người bên ngoài vào
tận diệt, săn bắt thú
rừng.

Lim, de, dổi, vàng
tâm, táu, sến, cồng,
vạng
Thuốc nam, sản phẩm
phi gỗ
L n rừng, chồn, sóc,

chim, rắn
Các loại gỗ quý có
nguy cơ b khai thác

Thủy điện
Hương làm
ảnh hưởng
đến môi
trường

B người
bên goài
vào tậ diệt
săn bắt cá

Luận Chứng Phụng Dưỡng Thiên Nhiên Khu HEPA 2017- 2022
Page 9


Phần thứ nhất: Đánh giá Kết quả thực hiện luận chứng “ Nghiên cứu và phát triển mô

E)

hình bảo tồn tính đa dạng sinh học và phát triển bền vững tài nguyên rừng tại lưu vực
đầu nguồn sông Ngàn Phố, huyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh” từ năm 2002 đến năm
2016
I)

Vùng bảo tồn HEPA sử dụng đất đúng mục đích và có hiệu quả


Sau khi Luận chứng đư c phê duyệt, HEPA đã phối h p với Viện Quy hoạch rừng Bắc Trung bộ
tổ chức khảo sát, đi u tra đa dạng sinh học của khu HEPA. Phối h p với Hội khoa học đất tổ
chức phân tích đất và xây dựng bản đồ thổ nhưỡng khu HEPA. Tiếp theo phối h p với Trung
tâm tư vấn xây dựng đo đạc xây dựng bản đồ đ a hình và quy hoạch chi tiết vùng HEPA. Ngoài
ra, HEPA đã h p đồng nhận khoán bảo vệ rừng từ Công ty D ch vụ lâm nghiệp Hương Sơn 118,
9 ha ở khoảnh 2a, TK 70 và liên kết với các hộ có rừng k cận để cùng quản lý, bảo vệ và phát
triển với diện tích 99, 6 ha ở TK 68. Tổng diện tích là: 503, 9 ha
STT

Hạng mục

Tổng số

Đất rừng
HEPA

Đất rừng
Nhận khoán
từ lâm trường

Đất rừng liên
kết với các hộ

118,9

99,6

118,9

99,6


Tổng DT tự nhiên(Ha)

503,90

285,4

I

Đất sản xuất nông nghiệp

10,1

10,1

II

Đất rừng tự nhiên

481,2

262,7

-

Rừng phòng hộ

220,8

121,2


-

Rừng sản xuất

260,4

141,5

III

Đất khác

12,6

12,6

99,6
118,9

Qua biểu sử dụng đất trên cho thấy: Toàn bộ đất rừng tự nhiên đư c gi nguyên để bảo tồn và
khoanh nuôi, bảo vệ.
II) Rừng HEPA phát triển về chất lượng
Sau khi Luận chứng đư c phê duyệt, HEPA đã thành lập Ban đồng quản lý bảo vệ rừng bằng
cách phối h p với công an huyện Hương Sơn, Đồn biên phòng, Kiểm lâm, Ban quản lý rừng
phòng hộ đầu nguồn Hương sơn và chính quy n Sơn Kim, chiến lư c này là tuyên truy n nâng
cao nhận thức cho người dân trong vùng v tầm quan trọng của bảo vệ tài nguyên, môi trường,
đ c biệt là rừng đầu nguồn. Kết quả sau 8 năm cho thấy:
Toàn bộ diện tích rừng đã đư c gìn gi và phát triển v số lư ng và chất lư ng. Số lư ng các
động vật hoang dã như chim, s c, l n rừng, khỉ, nhím, dúi đã xuất hiện nhi u quanh các khu vực

Luận Chứng Phụng Dưỡng Thiên Nhiên Khu HEPA 2017- 2022
Page 10


nhà ở. Khu vực HEP
nhất trong khu vực.

đư c các chuyên gia lâm nghiệp đánh giá là c tốc độ phục hồi nhanh

Diện tích rừng giàu từ không c tăng thêm 10 ha.
Diện tích rừng trung bình tăng lên 30 ha.
Độ che phủ rừng tăng lên từ 78% đến 84 %.
Đánh giá của Lãnh đạo tỉnh Hà Tĩnh cũng đã nêu rõ: Qua kiểm tra cho thấy rừng giao cho
CHESH quản lý đư c bảo tồn và phát triển tốt. Không để xảy ra cháy rừng, không ch t phá rừng,
mô hình Bảo tồn tính đa dạng sinh học và quản lý b n v ng tài nguyên rừng của CHESH là một
trong nh ng mô hình tốt trong tỉnh.
III) Tạo dựng được Các mô hình phương thức canh tác sinh thái, không chỉ là nơi đào
tạo, chia sẻ kinh nghiệm mà còn mang lại giá trị đa dạng sinh học, kinh tế, sinh thái ,
văn hóa và giáo dục môi trường trực quan dễ hiểu, dễ ứng dụng
Trong nh ng năm qua, tại HEP đã xây dựng đư c 5 mô hình theo phương thức canh tác sinh
thái, đ là: Mô hình Cây Khê, mô hình Thư ng Uyển, mô hình Linh Mộc, mô hình Rào Àn và
mô hình Khe Soong. Thông qua các cuộc đào tạo của các chuyên gia trong nước, chuyên gia
nước ngoài v phương thức canh tácsinh thái, các học viên đã ứng dụng ngay tại mô hình. Ví dụ:
Hệ thống mương đồng mức thu gom nước, phương pháp và kỹ năng tấp tụ và tận dụng tối đa các
nguồn phân, rác h u cơ, kỹ năng canh tác đất dốc. Các mô hình phương thức canh tácsinh thái
này tuyệt đối không dùng phân hoá học.Các mô hình trên chính là nh ng nơi trao đổi, chia sẻ của
các đoàn khách tham quan. Không nh ng vậy, sản phẩm từ phương thức canh tácsinh thái hiện
tại đã giải quyết đư c một phần thực phẩm cho HEPA.
IV) Đào tạo được một đội ngũ học sinh kế cận cho các cộng đồng trong quản lý, sử dụng
và phát triển bền vững tài nguyên rừng và phương thức canh tác sinh thái

Từ năm 2007 đến nay, thông qua khung đào tạo nhà nông sinh thái chuyên nghiệp, HEPA đã tiến
hành đào tạo theo phương pháp mới cho các học sinh là người dân tộc thiểu số như dân tộc
HMông, dân tộc Sán Dìu, dân tộc Thái, dân tộc Mã Li ng và các học sinh người Lào.Các học
sinh đư c đào tạo trước hết là nh ng người c đạo đức với thiên nhiên, môi trường, là nh ng
người có kỹ năng v nông nghiệp sinh thái, giao tiếp đư c tiếng Anh và thành thạo vi tính. Đ c
biệt là các em có kỹ năng, khả năng đào tạo lại và kỹ năng quản lý, tổ chức các lớp học. Hiện tại
số các em ra trường đã là nòng cốt của các làng bản và huyện. Các em kh a trước là người kế
thừa và ở lại HEP để tổ chức quản lý và đào tạo các khoá tiếp theo.
V) Các đề tài nghiên cứu tại HEPA ứng dụng có hiệu quả tại mô hình và tại các cộng đồng

Từ năm 2005, HEPA phối h p cùng Viện Nghiên cứu và thiết kế hệ thống nông nghiệp sinh thái
Australia tiến hành đào tạo và nghiên cứu thử nghiệm các giải pháp qui hoach thiết kế hệ thống
trong canh tác. Việc nghiên cứu thử nghiệm đư c ứng dụng tại mô hình Khe Soong và mô hình
Cây Khế. Hiện tại hai mô hình này thực sự là mô hình điểm để người dân v tham quan, học hỏi,
chia sẻ kinh nghiệm v v phương thức canh tác sinh thái, đồng thời là nguồn cung cấp chính sản
phẩm sinh thái cho HEPA
Luận Chứng Phụng Dưỡng Thiên Nhiên Khu HEPA 2017- 2022
Page 11


Đ tài Nghiên cứu điểm HTX Lâm nghiệp Trường Sơn – mô hình bảo tồn tài nguyên rừng dựa
vào cộng đồng tại xã Sơn Kim đã chỉ ra đư c nh ng bài học kinh nghiệm quý báu v tổ chức,
quản lý và phát triển rừng dựa vào cộng đồng. Nh ng kinh nghiệm này đã đư c chia sẻ, vận
dụng tại Lào và đã thành công tại L ng Lăn với phương pháp giao đất, giao rừng và quy hoạch
sử dụng đất dựa vào cộng đồng.
Các đ tài hỗ tr xây dựng các mô hình nông nghiệp sinh thái tại các cộng đồng đang phát huy
tốt hiệu quả, như mô hình của bác Phước ở xã Lâm trạch, huyyện Bố trạch, tỉnh Quảng Bình, mô
hình của bác Nhất ở bản Na Xai, xã Hạnh D ch, huyện Quế Phong, tỉnh Nghệ An. Các mô hình
này thực sự là điểm đến tham quan, học tập của người dân khắp mọi mi n và là mô hình điểm
của các huyện trong phát triển phương thức canh tác sinh thái tại các cộng đồng dân tộc thiểu số.

Đ tài nghiên cứu và thử nghiệm các giải pháp xử lý nước thải, rác thải đang đư c cán bộ, học
sinh ứng dụng tại HEPA. Các loại nước thải đư c lọc qua hệ thống vòng tròn chuối và hệ thống
cây cối, bèo sau đư c ngấm dần và lan toản xuống lòng đất theo đúng qui trình xử lý sinh thái.
Các loại rác thải đư c phân loại, và đựng trong các thùng rác khác nhau để có thể tái sử dụng.
Các túi ni lon đư c nghiêm cấm mang tới sử dụng tại HEPA. Việc ứng dụng đ tài này không chỉ
làm cho môi trường HEPA trong lành, sinh thái mà còn nâng cao nhận thức, ý thức của mọi
người khi đến HEP để v chia sẻ lại tại các cộng đồng.
Nhi u đ a phương, trường học từ tiểu học đến trung học và đại học trong nước và Quốc tế đến
HEPA khi quay trở v đ u ứng dụng hiệu quả các giải pháp canh tác sinh thái từ HEPA.
VI) Mô hình HEPA là nơi thu hút học sinh, sinh viên, chuyên gia, các nhà nghiên cứu
cũng như các nhà lập định chính sách bảo vệ và phát triển rừng, bảo vệ môi trường,
những người dân vùng đầu nguồn đến tham quan, học tập, chia sẻ kinh nghiệm
Do có nh ng mô hình đ c trưng v bảo tồn đa dạng sinh học, các mô hình đ c trưng v nghiệp
sinh thái và hiện tại HEPA là vùng có cảnh quan đẹp trong khu vực nên từ năm 2007 đến nay đã
thu hút rất nhi u đoàn tham quan, học tập kinh nghiệm từ trong nước và ngoài nước. Như đoàn
cán bộ lãnh đạo tỉnh Quảng Bình, Tỉnh Kon tum, Lạng Sơn, Phái đoàn của các nhà tri thức yêu
nước Việt nam như Nhà văn Nguyên Ngọc, Nhà Phân tích Kinh tế chính tr học Nguyễn Trung,
Nhà văn Quang Thân, cán bộ lãnh đạo và nông dân tỉnh Luang Prabang, Lào, đoàn sinh viên
thuộc 12 nước của Trường Đại Học Quốc Gia Úc NU năm 2008 , Trường Đại học Quốc tế Hà
Lan; Trường trung học và Tiểu học của Mỹ, Singapore, đoàn nông dân của Pháp, Đ c biệt Đoàn
các nhà lập đinh chính sách của Chính phủ và các nhà Văn hoá như nhà văn đã đến HEPA tìm
hiểu, nghiên cứu các vấn đ phát triển b n v ng, các vấn đ v bảo tồn đa dạng sinh học và bảo
tồn nh ng giá tr bản sắc văn hoá dân tộc đ u đánh giá cao sự nổ lực của HEP trong 15 năm
qua trong sứ mệnh bảo tồn và phát triển đa dạng sinh học của HEPA.
VII)Mô hình HEPA là điểm giao lưu, hợp tác với các Tổ chức trong nước và Quốc tế về
Sinh thái Nhân văn và phát triển bền vững
Vấn đ sinh thái, môi trường, bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển b n v ng đư c nhi u tổ
chức trong và ngoài nước quan tâm, do vậy HEP chính là điểm giao lưu, h p tác. Trong đ
đáng kể là trường Đại học Chi ng Mai – Thái lan đồng nghiên cứu và tổ chức đào tạo nâng cao
năng lực cán bộ. Trường Đại học ANU - Úc, Trường Đại học Quốc tế v Nông nghiệp Hà lan,

Luận Chứng Phụng Dưỡng Thiên Nhiên Khu HEPA 2017- 2022
Page 12


Trường Trung học Singapore, trường đại học Quốc gia Hà, Trường Đại học Nông nghiệp Hà nội
h p tác nghiên cứu, đào tạo nâng phương pháp nghiên cứu hành động và nhận thức thực tiễn cho
sinh viên. Đài truy n hình kỹ thuật số VTC h p tác sản xuất phim v môi trường sinh thái và
phát triển b n v ng. Mô hình cũng đã thu hút nhi u tình nguyện viên nước ngoài từ Anh, Pháp,
Mỹ, Canada, Úc, Hàn Quốc, Srilanka, Ấn độ, Bhutan…đến nghiên cứu, học tập và ứng dụng các
đ tài khoa học kỹ thuật và dạy ngoại ng cho các học viên tại HEPA.
VIII)

Mô hình HEPA đã phối hợp và hỗ trợ có hiệu quả các ban nghành địa

phương và cộng đồng trong quản lý, bảo vệ rừng, nâng cao nhận thức và phát triển
kinh tế
Từ năm 2003 đến nay, mô hình HEP đã phối h p ch t ch với công ty lâm nghiệp Hương Sơn,
UBND xã Sơn Kim, Đồn biên phòng cửa khẩu Cầu Treo, trạm cảnh sát Tây Sơn, công an huyện
Hương Sơn và kiểm lâm thường xuyên tổ chức các cuộc họp với người dân đội 9, Rào Mắc, Kim
Cương để toạ đàm trao đổi chính sách chủ trương của Nhà nước v công tác quản lý, bảo vệ
rừng, công tác phòng cháy rừng. Ngoài ra cùng phối h p, phân công nhau đi tuần tra, kiểm tra
rừng thường xuyên 3 lần/tuần. Vì vậy, rừng của HEPA ít b người bên ngoài xâm hại.Năm 2007,
HEP đã phối h p với xã Sơn Kim I huy động Hội phụ n xã cùng tham gia phát tuyến, trồng
đư c 4200 cay lâm nghiệp trong khu mô hình.
Năm 2003, HEP phối h p với UBND xã Sơn Kim và HTX lâm nghiệp Trường Sơn hỗ tr
Chương trình tín dụng không lãi suất 300 triệu đồng cho 30 thành viên trong HTX. Kết quả các
thành viên vay vốn đã từng bước ổn đ nh cuộc sống thông qua phát triển kinh tế hộ gia đình bằng
các mô hình chăn nuôi, làm vườn. Chương trình cũng g p phần cùng với HTX lâm nghiệp
trường Sơn xây dựng vành đai bảo vệ rừng của HTX, góp phần vào công tác gi gìn đa dạng
sinh học vườn Quốc gia Vũ Quang.

Để góp phần nâng cao nhận thức và có thêm bài học kinh nghiệm trong công tác quản lý, bảo tồn
đa dạng sinh học, năm 2004 HEP đã tổ chức cho 2 cán bộ Xã Sơn Kim, 2 cán bộ công ty lâm
nghiệp Hương sơn dự hội thảo tại Chi ng Mai – Thái Lan v quản lý tài nguyên và sản phẩm phi
gỗ.Cũng trong năm 2004, HEP đã phối h p với Huyện uỷ Hương Sơn tổ chức triển khai QĐ
153/2004 /TTg v Đ nh hướng phát triển b n v ng tại Việt Nam Chương trình Ngh sự 21) tới
thường vụ huyện uỷ, trưởng phó ban ngành trong huyện. Thông qua Hội ngh các đại biểu đã xây
dựng đư c chương trình hành động phát triển b n v ng của Huyện Hương Sơn.
Năm 2005, HEP đã tổ chức tham quan, chia sẻ kinh nghiệm cho 28 cán bộ lãnh đạo chủ chốt
của xã Sơn Kim đến mô hình canh tác đất dốc tại Ba Vì – Hà Tây, mô hình trang trại VAC tại
lục Ngạn, mô hình phát triển kinh tế hộ tại Xuân Trạch - Bố Trạch - Quảng Bình. Thông qua
chuyến tham quan, các thành viên không chỉ tự tin hơn mà còn học đư c nhi u bài học kinh
nghiệm v việc quy hoạch và phát triển vườn hộ gia đình.
Năm 2007, HEPA mởi phái đoàn già làng là thầy thuốc nam của hai huyện Đình lập và H u lũng
đã tới HEPA tham quan, học tập và chia s trí thức thuốc nam và giống thuốc nam trong ch a
bệnh và phòng bệnh cùng mạng lưới thuốc nam của MECO-ECOTR và đã hình thành mạng
lưới thuốc nam Lạng sơn thành công trong ứng dụng phương pháp luận chia s và giàu hóa tri
Luận Chứng Phụng Dưỡng Thiên Nhiên Khu HEPA 2017- 2022
Page 13


thức thuốc nam, giống cây thuốc nam và bài thuốc nam trong phòng và ch a bệnh. Đ c biệt là đã
đưa vào sử dụng hiệu quả và thành công sản phẩm nước uống Chè Đông Lạng sơn đư c giới
thiệu nhi u nơi trong nước và khách quốc tế.
Năm 2014 HEP mời phái đoàn nghệ nhân và già làng của Huyện Kon Plong, Huyện Sa Thầy
và lãnh đạo Tỉnh tham dự hội thảo v Luật tục trong đồng quản tr tài nguyên thiên nhiên cấp
làng bản. Kết quả của hội thảo đã mở ra đư c một h p tác phát triển sâu và hiểu quả trong
chương trình trình khẳng đ nh quy n của cộng đồng trong đồng quản tr tài nguyên thiên nhiên
và ứng dụng tri thức tộc người trong truy n thống văn h a canh tác sinh thái của các tộc người
gi a Tỉnh Kontum và các tổ chức thành viên trong liên minh chủ quy n sinh kế (LISO Livelihood Sovereignty)
IX) Hệ thống cơ sở hạ tầng tại HEPA không những đáp ứng được nhu cầu đào tạo, ăn, ở

sinh hoạt cho cán bộ, học sinh mà còn bảo tồn được những giá trị văn hoá truyền
thống nhà cửa của các dân tộc ở Việt Nam
Với nguyên tắc, tiêu chí ban đầu khi thiết kế, xây dựng các công trình tại HEP là đảm bảo tính
hài hoà với tự nhiên, phù h p với bản sắc văn hoá dân tộc, tránh tối đa sử dụng bê tông hoá, nên
tại HEPA, các công trình nhà ở mang đậm nét bản sắc văn hoá dân tộc. Nhà sàn mang đậm nét
của người dân tộc Thái Nghệ An, Các nhà gỗ cấp 4 mang đậm nét của người dân Hà Tĩnh,
Quảng Bình và Nam Đ nh.Do phải đảm bảo đủ số lư ng học viên, cán bộ lúc đông nhất nên phải
dựng thêm nhi u nhà. Đến năm 2010, đã dựng đư c 20 nhà, trong đ c 7 nhà sàn dùng làm nơi
ăn ở của cán bộ, học viên, còn lại là văn phòng làm việc, hội trường, nhà ăn.
X) Đánh giá chung
Trong 14 năm, HEPAđã kiêntrì bám sát Đ nh hướng chiến lư c của mình, đ là Phụng dưỡng và
tôn trọng thiên nhiên. Đã cố gắng gi lại đư c một vùng đa dạng sinh học đầu nguồn sông Ngàn
Phố. Đã thu hút đư c nhi u đoàn cán bộ, người dân khắp các vùng mi n trong ngoài nước đến
tham quan, học tập. Đi u này minh chứng cho sự đúng đắn của lý thuyết Sinh thái Nhân văn
Sinh học và Triết lý Phụng dưỡng thiên nhiên, đồng thời là thực tế sinh động minh chứng cho
việc làm làm đúng đắn của CHESH trước Pháp luật và các cấp chính quy n, vì vậy đư c chính
quy n các cấp ở đ a phương ủng hộ nhiệt tình.

F) Phần thứ 2: Chiến lược và các chương trình hành động giai đoạn 2017 – 2022
I)

Chiến lược thực hiện
1. Hoàn thiện hệ thống thiêt kế qui hoạch các khu chức năng Phụng dưỡng thiên nhiên
trong HEPA;
2. Đ nh v lại 6 chức năng phụng dưỡng thiên nhiên với 6 mô hình Sinh kế Sinh thái;
1. Vườn Tâm linh Huy n Vi;
2. Vườn Sinh kế Sinh tháiThư ng uyển tối ưu h a ti m năng Rừng- Vườn - Ao Chuồng Khép kín ;
3. Làng ngh Linh mộc;

Luận Chứng Phụng Dưỡng Thiên Nhiên Khu HEPA 2017- 2022

Page 14


3.

4.
5.
6.

7.
8.

4. Mô hình Ẩm thực văn h a Sinh thái Rào àn;
5. Thung lũng Giác Ngộ
Tiếp tục làm giàu tập đoàn cây dư c liệu, hương liệu , các loại rau dư c liệu dưới tán
rừng và đa dạng hóa cây hoa màu, cây ăn quả đ a phương và chăn nuôi theo phương
thức truy n thống;
Xây dựng một vườn ươm cây bản đ a có khả năng cung cấp cho toàn bộ HEPA và các
vùng lân cận;
Phục chế và đ a chỉ hóa các kểu kiến trúc dân gian của hệ thống nhà cổ trong khuôn
viên HEPA;
Phối kết h p với các tổ chức của LISO, các chuyên gia trong, ngoài nước, các đ a
phương tổ chức các cuộc tập huấn, hội thảo, tọa đàm v Lý thuyết sinh thái nhân văn
sinh học, Phương thức canh tác sinh thái, v Đa dạng sinh học, v quản lý, bảo vệ rừng
dựa vào cộng đồng;
Nghiên cứu, biên soạn và xuất bản tài liệu v Phương thức canh tác sinh thái, đa dạng
sinh học;
Nâng cấp một số cơ sở hạ tầng thiết yếu như Hệ thống nước, chuồng trại, các khuôn
viên đào tạo trải nghiệm v sinh thái và thân thiện với môi trường.


II) Phân tích các lợi thế
1. Lợi thế về các yếu tố tự nhiên
1. Nắng Mặt trời: Vùng có khả năng canh tác tại HEPA nằm theo hướng Đông Nam –
Tây Băc. Phía Đông – Đông Nam là hướng m t trời mọc, phía trước là Sông Rào Àn,
phía Tây là dãy núi Tông Xênh với điểm cao 500m. Như vậy Hệ thống canh tác đư c
đ n toàn bộ ánh nắng vào buổi sáng và đư c che chắn vào buổi chi u;
2. Nguồn nước: Sông Rào Àn ở phía đông c lưu lư ng lớn, không cạn có thể làm bãi
tắm, tưới tiêu. Khe Soong ởgi a có độ chênh cao lớn, không cạn, là nguồn cung cấp
nước sinh hoạt chính cho HEPAbằng hệ thống nước tự chảy, mà không cần đến điện,
dầu. Khe Soong ở phía Tây không cạn, có thể là nguồn nước tưới tiêu cho vùng;
3. Gió và hướng gió: Gió có khả năng ảnh hưởng đến cây trồng vật nuôi là gió Tây (gió
Lào và gi Đông Bắc. Hai loại gió này b che chắn bởi các dãy núi xung quanh HEPA
nên cây trồng, vật nuôi ít b ảnh hưởng.
2. Soi chiếu các đặc tính của Hệ sinh thái
1. Tính đa dạng: Trong 14 năm, HEP đã kiên trì bám sát Đ nh hướng chiến lư c của
mình, đ là Phụng dưỡng và tôn trọng thiên nhiên. Đã cố gắng gi lại đư c một vùng đa
dạng sinh học đầu nguồn sông Ngàn Phố. Các loại cây tưởng chừng như b tuyệt chủng
ở đây đã hồi phục và phát triển trở lại như: Lim, Vàng Tâm, Sến, Táu, De, Dổi. Các loại
thú nhỏ cũng đang v đoàn tụ như chồn, sóc, chim, l n rừng, gà rừng. Ở sông Rào Àn,
các loại cá đang phát triển.

Luận Chứng Phụng Dưỡng Thiên Nhiên Khu HEPA 2017- 2022
Page 15


2. Tính đặc thù: Khác hẳn với các mô hình khác, vùng HEPA nằm cạnh sông Rào Àn và
khe Sốt. Một vùng đất vừa có núi rừng, có sông suối bao quanh, đây chính là sự khác
biệt so với các mô hình khác.
3. Tính tương tác Ba hệ thủy: Sông Rào Àn, KheSoong, Khe Sốt bao bọc xung quanh khu
HEPA. Nh ng chất mùn, phù sa từ trên cao tụ v đây, như vậy HEPA c tính tương tác

rất mạnh, rất đa chi u với xung quanh và chính trong nội bộ của mình;
4. Tính thích nghi: Từ trước năm 2000, khu HEPA gần khu dân cư của đội 9 – Lâm
trường Hương Sơn. Ngoài ra, đây là nơi tập kết các loại gỗ ch t trên rừng, nơi tập kết
của hàng lậu từ Lào v . Các khu rừng bao quanh b ch t phá và tàn phá nghiêm trọng.
Đất trồng b thoái hóa, bạc màu. Từ sau năm 2002, sau khi đư c giao Quy n quản lý, sử
dụng đất, bằng nhi u biện pháp khác nhau, HEPA đã gi gìn đư c khu này. Các loại cây
bản đ a phát triển nhanh ch ng. Theo đánh giá của Sở nông nghiệp và phát triển nông
thôn Hà Tĩnh, rừng của HEPA từ rừng non phục hồi trở thành rừng trung bình. Các loại
vật nhỏ trở v đây, lư ng cá dưới sông ngày càng nhi u và phong phú hơn. Như vậy, các
loại cây, con ở đây c tính thích nghi cao, chỉ cần gi gìn, bảo tồn là có thể phát triển;
5. Với các đ c tính như trên, c thể đánh giá Hệ sinh thái vùng HEPAmang tính b n v ng
cao.
3. Lợi thế về mặt xã hội
1. Quyền tự chủ trên đất:Ngày 5 tháng 6 năm 2002 UBND tỉnh Hà Tĩnh ra quyết đ nh số
1230/QĐ/UB cấp giấy chứng nhận Quy n sử dụng đất cho Trung tâm Nghiên cứu Sinh
thái Nhân văn vùng cao CHESH với diện tích 285,4 ha tại Tiểu khu 70 và Tiểu khu 72
thuộc Rào An - đầu nguồn sông Ngàn Phố để thực hiện “Luận chứng Nghiên cứu và
phát triển mô hình bảo tồn đa dạng sinh học và quản lý b n v ng tài nguyên rừng tại lưu
vựcđầu nguồn sông Ngàn Phố, huyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh” trong thời hạn 50 năm.
Trong 14 năm qua, HEP đã tạo dựng đư c một cơ sở vật chất tại Vườn Thư ng Uyển
phục vụ cho đào tạo khá hoàn chỉnh. Từ nhà cửa, điện, nước đã đầy đủ. Chủ trương của
Ban Lãnh đạo CENDI bây giờ là giao lại Quy n Tự chủ tại Rào Àn cho chủ mô hình
trong vòng 20 năm;
2. Quyền thờ phụng Hệ sinh thái: Phụng dưỡng thiên là cách sống của cán bộ, nhân viên
của CENDI, bởi quan niệm Hệ sinh thái là có hồn. Mỗi gốc cây, ngọn cỏ, con vật, đỉnh
núi, dòng sông đ u có hồn và sống bình đẳng như nh ng con người. Hơn thế n a chính
Hồn của Hệ sinh thái đã bảo vệ, đã hoàn trả cho sự tồn tại, cho sự bình an của con
người. Nương tựa vào thiên nhiên trước hết là thờ phụng Thiên nhiên. Từ năm 2003,
CHESH đã chọn khu Huy n Vi đây làm khu thờ phụng các V Thần thiên nhiên như
Thần Núi, Thần Sông. Năm 2007, các già làng các dân tộc Thái, Mông, Dao, Mã

Li ng… đã v đây chọn Cây Đa Chín Trụ làm Cây Thiêng. Ngoài ra nơi đây cũng c
Mi u Thờ Huy n Vi – Thờ các linh hồn đã ngụ trong vùng;
3. Quyền thực hành Tri thức: Không nơi nào khác c thể thuận l i hơn HEP khi đư c
làm, đư c thực hành các tri thức bản đ a của đ a phương, của các dân tộc ở các vùng
mi n bởi đây là nh ng hoạt động đư c khuyến khích tuyệt đối;
Luận Chứng Phụng Dưỡng Thiên Nhiên Khu HEPA 2017- 2022
Page 16


4. Quyền Quyết định: Chủ trương Giao đất, giao rừng cho chủ mô hình của Lãnh đạo đã
đư c thống nhất. Các chủ mô hình và cán bộ đư c trang b các kiến thức cơ bản v nông
nghiệp sinh thái, v thiết kế hệ thống, v lý thuyết sinh thái nhân văn sinh học.Từ đây
các chủ mô hình có thể quyết đ nh nh ng việc làm của mình trên mảnh đất của mình.
Ngoài ra vùng đất canh tác từ đất thoái hóa, bạc màu đã đư c hồi phục bởi các cây cố
đ nh đạm và hệ thống đường đồng mức, do vậy việc canh tác ở đây s thuận l i hơn;
5. Quyền Đồng quản lý: Các chủ vườn kết h p ch t ch với nhau xây dựng một khu Bảo
tồn đa dạng sinh học ở lưu vực đầu nguồn sông Ngàn Phố theo đúng các mục tiêu dài
hạn của Luận chứng ban đầu. Toàn khu HEP là đầu não kết nối đi u phối toàn bộ
mạng lưới nông dân nồng cốt trong lưu vực Mekong từ năm 1995 tới nay trên một n n
tảng h p tác ch t ch với Ban quản lý rừng Phòng hộ đầu nguồn Hương sơn, với Đồn
Biên phòng cửa khẩu Cầu Treo, với Ủy Ban nhân dân hai xã Sơn kim 1 và 2 trong suốt
15 năm qua. Hơn bao giờ hết, chủ mô hình kết h p với chiến lư c đào tạo kế cận trẻ
thuộc MECO-ECOTRA (1995-2015) và YIELDS-AGREE (2015-2025) nhằm lan tỏa
nh ng thành quả trong hơn 20 năm qua trở thành một phong trào phát triển các Doanh
nhân Gia đình trẻ tiếp tục triết lý phụng dưỡng thiên nhiên trên toàn lưu vực Mekong
bằng nh ng hành vi thực hành phương thức canh tác sinh thái trên chính luống cày của
mình, hy vọng s là nôi hoàn trả cho nh ng ai có tâm nguyện trở v với Thiên nhiên
tham quan, học tập và hành đạo.
III) Phân khu chức năng phụng dưỡng thiên nhiên
Căn cứ vào nh ng l i thế của các yếu tố tự nhiên, xã hội, có thể phân ra 6 khu chức năng:

 Vườn tâm linh Huy n Vi;
 Vườn Thư ng Uyển;
 Làng ngh Linh Mộc;
 Vườn ươm Sinh thái;
 Khu ẩm thực văn h a sinh thái Rào Àn;
 Thung lũng Giác Ngộ.
(Có các tiểu luận chứng riêng)

Luận Chứng Phụng Dưỡng Thiên Nhiên Khu HEPA 2017- 2022
Page 17


1.Sơ đồ phân khu chức năng Phụng dưỡng thiên nhiên - HEPA

B

Đi Trung tâm 16 km

Rừng PH sông Ngàn Phố
QL 8

Vườn Thượng Uyển

Xã Sơn Kim 1

Cây Đa 9 trụ
Vườn tâm linh
Huyền Vi
S. Rào Àn


Luận Chứng Phụng Dưỡng Thiên Nhiên Khu HEPA 2017- 2022

Page 18

Đi của

Vườn Thượng Uyển

Làng nghề
Linh Mộc


Khu ẩm thực văn
hóa sinh thái
Rào An

Thung lũng
Giác Ngộ

Luận Chứng Phụng Dưỡng Thiên Nhiên Khu HEPA 2017- 2022
Page 19


Luận Chứng Phụng Dưỡng Thiên Nhiên Khu HEPA 2017- 2022
Page 20


Mặt cắt HEPA từ Tây sang Đông
Khe Sốt


Vườn
Tâm
Huyền Vi

linh Vườn Thượng Uyển

Làng nghề Linh Vườn Ẩm thực Sông Rào
Mộc
Rào Àn
Àn

Độ cao

500 - 400

400 - 300

300 - 150

300 - 100

Độ dốc

>25

>25

>15

>8


C đư c một tập đoàn
cây, con và các loài
rau, củ thuốc nam đa
dạng vùng Hương Sơn
và cây cà phê trồng xen
dưới tán rừng với hệ
thống chuồng trại chăn
nuôi gà và l n đ a
phương đ c chủng trên
cả nước kết h p lai gà
rừng

C
đư c một
không gian thực
hành và đào tạo,
chia sẻ với nh ng
ai có nhu cầu học
v các ngh truy n
thống như Mộc,
Rèn, Đan lát, Dệt
của các dân tộc

C đư c một qui
trình thực hành,
giáo trìnhvà không
gian ẩm thực đ c
sản đa dạng Văn
hóa Sinh thái

vùng mi n từ
phương thức canh
tác sinh thái tại
HEPA nói riêng
và các vườn Sinh
kế Sinh thái của
mạng lưới NDNC

Chức năng

Tạo
các C đư c một không gian
điểm tham tâm linh sinh thái cho
quan
du nh ng ai muốn trở v với
l ch
thiên nhiên thi n tập và
chứng nghiệm triết lý và
Giáo dục hành vi phụng dưỡng
cộng đồng thiên nhiên tại HEPA;
bảo vệ môi
trường, sinh
thái

Tạo
các
điểm tham
quan du l ch
Giáo
dục

cộng đồng
bảo vệ môi
trường, sinh
thái

Luận Chứng Phụng Dưỡng Thiên Nhiên Khu HEPA 2017- 2022
Page 21


2. Quy hoạch sử dụng đất các khu chức năng
Hạng mục

Tổng diện
tích(Ha)

Chia ra
Vườn
Tâm linh
Huyền Vi

Vườn
Thượng
Uyển

Làng
nghề Linh
Mộc

Vườn ẩm
thực sinh

thái Rào
Àn

Thung
lũng Giác
Ngộ

Tổng diện
tích tự
nhiên(Ha)

503,9

158,4

152,8

47,45

48,14

97,11

Đất lâm
nghiệp

472,28

157,4


150,8

46,23

44,8

73,05

Đất sản xuất
nông nghiệp

11,93

1,0

2,0

1,22

2,2

5,51

Đất khác

19,69

1.14

18,55


IV) Các chương trình và kế hoạch hành động
1. Chương trình xây dựng các khu chức năng Phụng dưỡng thiên nhiên
Mục tiêu
 C đư c các khu chức năng Sinh kế sinh thái để nông dân, cán bộ các vùng mi n đến
tham quan học tập, chia sẻ kinh nghiệm;
 C đư c các sản phẩm nông nghiệp sinh thái phục vụ cho đời sống, sinh hoạt tại HEPA.
Phương pháp
 Khuyến khích, ứng dụng các đ tài nghiên cứu tại mô hình HEPA;
 khuyến khích, hỗ tr của các nông dân tại các cộng đồng, ví dụ: mô hình bác Phước, ch
Bình ở Lâm Trạch, Quảng Bình, mô hình bác Nhất ở Hạnh D ch, Quế phong…;
 Các bài giảng đư c thực hành ngay thực tế tại mô hình.
Thời gian: Theo các chương trình của các khu chức năng.
2. Chương trình kiểm kê, đánh giá chất lượng rừng và bảo tồn phát triển rừng
Mục tiêu:
 C đư c kết quả đánh giá chính xác v diện tích và tr lư ng các loại sản phẩm rừng, các
cây Mẹ, các loại cây gỗ quý, các loại cây thuốc, các loại động vật vật hoang dã có trong
khu HEPA, làm cơ sở đối chứng trong quá khứ và bản đồ số hóa;
 Đ xuất đư c các giải pháp quản lý và phát triển số lư ng, chất lư ng sản phẩm rừng.
Luận Chứng Phụng Dưỡng Thiên Nhiên Khu HEPA 2017- 2022
Page 22


Phương pháp:
 Phối kết h p ch t chẻ với Sở nông nghiệp và phát triển nông thôn, Sở tài nguyên và
môi trường, UBND huyện Hương Sơn trong việc kiểm kê, đánh giá tài nguyên rừng;
 Tạo cơ hội và đi u kiện để các học sinh, cán bộ tại HEPA cùng tham gia học hỏi;
 Tổ chức toạ đàm, hội thảo v kết quả kiểm kê, đánh giá và thông qua kết quả với các
cấp chính quy n.
Thời gian: năm 2018

3. Chương trình đào tạo, tập huấn
Mục tiêu
 C đư c nh ng cán bộ, học sinh học sinh, tình nguyện viên giàu lòng v tha với thiên
nhiên, với cộng đồng theo triết lý Phụng dưỡng thiên nhiên, có nh ng kỹ năng và
hiểu biết sâu v phương thức canh tác sinh thái, kỹ năng làm các công cụ sản xuất của
các dân tộc, sử dụng kiến thức đựơc đạo tạo để áp dụng tại gia đình, làng bản.
Phương pháp
 Giảng viên chính là nh ng già làng c uy tín tại các cộng đồng, các chuyên gia c uy
tín tại các lĩnh vực quan tâm khác nhau;
 Khuyến khích, thúc đẩy quá trình tự học, quá trình sáng tạo, quá trình trao đổi chia sẻ
lẫn nhau;
 Thể hiện mọi quá trình trên tại thực tế.
Thời gian: 2017 – 2019
4. Chương trình nghiên cứu, biên soạn, xuất bản tài liệu
Mục tiêu:
 Các kiến thức bản đ a của các cộng đồng v phương thức canh tác sinh thái, v công
cụ sản xuất, chế biến, đư c biên soạn và xuất bản.
Phương pháp
 Tất cả các hoạt động v Phụng dưỡng thiên trên các khu chức năng đư c ghi lại bằng
nhật ký;
 Tổng h p ghi chép và biên soạn;
 Tổ chức các cuộc tọa đàm, chia sẻ thông tin.
Thời gian: Liên tục suốt 5 năm
5. Chương trình xây dựng bổ sung các công trình cơ sở hạ tầng tại các khu chức năng
Mục tiêu:


C đư c hệ thống cơ sở hạ tầng thiết yếu đảm bảo cho quá trình đào tạo, nghiên cứu,
sinh hoạt tại tại khu chức năng ở HEPA;


Luận Chứng Phụng Dưỡng Thiên Nhiên Khu HEPA 2017- 2022
Page 23


Các hạng mục cần xây dựng, nâng cấp:








Hệ thống nước sinh hoạt, tưới tiêu khe Soong;
Đập đầu nguồn nước sinh hoạt Thư ng Uyển;
Nâng cấp Đập chứa nước Huy n Vi;
Nâng cấp hệ thống điện;
Sửa ch a hệ thống các mái nhà ở HEPA;
Xây thêm nhà vệ sinh tại Thung lũng Giác Ngộ, Thư ng Uyển, Linh Mộc;
Làm lại nhà ăn Vườn Huy n Vi.

Phương pháp:
 Thuê nhân công kỹ thuật
 Các thành viên trong HEPA và tình nguyện viên cùng tham gia
Thời gian:2017 - 2019
G) Các đề xuất, kiến nghị
1. Phía thư ng nguồn Rào Àn, nhà nước đang dự đ nh xây Trạm thuỷ điện, đi u này ảnh hưởng
lớn đến môi trường, sinh thái chung toàn khu vực, trong đ c HEP , nên chăng bằng mọi
nguồn lực tác động cho dừng xây dựng trạm thuỷ điện này;
2. Tình trạng khai thác lâm sản, săn bắt thú rừng, tận diệt nguồn thủy sản phía đầu nguồn Rào Àn

vẫn còn diễn biến phức tạp. Cần thiết tác động các cơ quan chức năng kiểm tra, giám sát và ngăn
ch n tình trạng này;
3.Đ ngh UBND tỉnh Hà Tĩnh và các cơ quan chức năng cử cán bộ cùng tham gia quản lý, theo
dõi, tư vấn các hoạt động Phụng dưỡng thiên nhên tại HEPA.
HEPA Tháng 1 Năm 2017

Lê Văn Ka + Trần Quốc Việt
Tư vấn chiến lược Trần thị Lành

Luận Chứng Phụng Dưỡng Thiên Nhiên Khu HEPA 2017- 2022
Page 24