TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
KHOA LUẬT
----------&----------

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP CỬ NHÂN LUẬT
(NIÊN KHOÁ: 2009 – 2013)
Đề tài:

TÌM HIỂU VỀ TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG
XÉT XỬ CỦA TÒA ÁN QUỐC TẾ
VỀ LUẬT BIỂN

Giảng viên hướng dẫn :
Th.s Thạch Huôn
Bộ môn Luật Thương mại

Sinh viên thực hiện:
Nguyễn Thảo Nguyên
MSSV:5095539
Lớp: Luật Tư pháp 2 – K35

Cần Thơ, 2013


NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN


.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................

.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................


NHẬN XÉT CỦA HỘI ĐỒNG PHẢN BIỆN


.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................

.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................


MỤC LỤC
LỜI NÓI ĐẦU ............................................................................................................1
1. Lý do chọn đề tài ........................................................................................................1
2. Mục tiêu nghiên cứu...................................................................................................2
3. Phạm vi nghiên cứu....................................................................................................2
4. Kết cấu luận văn.........................................................................................................3

CHƯƠNG 1 SƠ LƯỢC VỀ SỰ HÌNH THÀNH CỦA LUẬT BIỂN VÀ
TÒA ÁN QUỐCTẾ VỀ LUẬT BIỂN ..................................................................4
1.1.Sự hình thành và phát triển của Luật biển ............................................................. 4
1.1.1. Luật biển quốc tế và Công ước về luật biển của Liên hiệp quốc năm 1982.....4
1.1.2. Nguồn của luật biển quốc tế ............................................................................5
1.2.Khái quát chung về Tòa án quốc tế về luật biển.....................................................7
1.2.1. Lịch sử hình thành về Tòa án quốc tế về luật biển..........................................7
12.2. Vai trò của Tòa án quốc tế về luật biển ............................................................ 9
1.3.Quan hệ của Tòa án với các tổ chức khác............................................................. 10
1.3.1. Tòa án quốc tế về luật biển với các cơ quan khác của Công ước năm 1982. 10
1.3.2. Tòa án quốc tế về luật biển với các Tòa trọng tài........................................... 11

1.3.3. Tòa án quốc tế về luật biển với Tòa án công lý quốc tế.................................. 13

CHƯƠNG 2 NHỮNG QUY ĐỊNH VỀ TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG
CỦA TÒA ÁN QUỐC TẾ VỀ LUẬT BIỂN .................................................... 17
2.1. Thành phần và tổ chức của Tòa án quốc tế về luật biển ..................................... 17
2.1.1. Thẩm phán của Tòa án quốc tế về luật biển................................................. 17
2.1.2. Thẩm phán ad hoc của Tòa án quốc tế về luật biển...................................... 21
2.1.3. Thư ký và các phụ thẩm của Tòa án quốc tế về luật biển .............................. 24
2.1.4. Các Tòa án đặc biệt của Tòa án quốc tế về luật biển ..................................... 25
2.2. Thẩm quyền của Tòa án quốc tế về luật biển....................................................... 28
2.2.1. Cơ sở pháp lý xác định thẩm quyền của Tòa án quốc tế về luật biển ...... 28
2.2.2. Thẩm quyền của Tòa án quốc tế về luật biển............................................ 30


2.2.2.1. Thẩm quyền xét quyền được đưa vấn đề ra Tòa án quốc tế về lật biển ... 30
2.2.2.2. Thẩm quyền xét xử nội dung tranh chấp ................................................. 32
2.2.2.3. Thẩm quyền xét xử công bằng................................................................. 36
2.3. Hoạt động của Tòa án quốc tế về luật biển .......................................................... 38
2.3.1. Thủ tục tố tụng ............................................................................................. 38
2.3.2. Thủ tục tại các Viện đặc biệt ......................................................................... 57

CHƯƠNG 3 THỰC TIẾN VÀ HƯỚNG GIẢI QUYẾT NHỮNG TỒN
TẠI TRONG QUÁ TRÌNH HOẠT ĐỘNG CỦA TÒA ÁN QUỐC TẾ VỀ
LUẬT BIỂN .............................................................................................................. 59
3.1. Thực tiễn giải quyết một số tranh chấp về biển của Tòa án quốc tế về luật biển
...................................................................................................................................... 59
3.2. Những tồn tại trong hoạt động giải quyết tranh chấp về luật biển của Tòa án
quốc tế về luật biển ...................................................................................................... 68
3.3. Một số đề xuất về hướng giải quyết những tồn tại trong quá trình hoạt động giải
quyết tranh chấp về biển của Tòa án quốc tế về luật biển ......................................... 70


KẾT LUẬN ............................................................................................................... 73
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO


Tìm hiểu về tổ chức và hoạt động xét xử của Tòa án quốc tế về luật biển

LỜI NÓI ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Ngày nay, do sự cạn kiệt tài nguyên trên đất liền, sự bùng nổ dân số và sự phát
triển của luật pháp, các nước đều có nhu cầu mở rộng quyền lực của mình ra các vùng
biển tiếp liền với lãnh thổ. Cùng với xu hướng tất yếu mà các quốc gia lựa chọn là hợp
tác cùng phát triển dựa trên tôn trọng độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ. Tuy nhiên,
sự gia tăng của quan hệ hợp tác quốc tế lại tiềm ẩn nguy cơ nảy sinh mâu thuẫn, bất đồng
trong quá trình chủ thể thiết lập các quan hệ quốc tế. Các hoạt động trên biển ngày càng
nhiều, nguy cơ tranh chấp trên biển sẽ càng gia tăng. Chính vì thế, vấn đề đặt ra là phải
giải quyết các tranh chấp phát sinh như thế nào để đảm bảo được lợi ích hợp pháp của các
bên tranh chấp nói riêng và không phương hại đến hòa bình, an ninh quốc tế nói chung.
Các tranh chấp quốc tế được giải quyết bằng nhiều biện pháp khác nhau và một
(01) trong số các biện pháp đó là việc sử dụng hình thức tài phán quốc tế. Về bản chất, tài
phán quốc tế là cách thức hòa bình để giải quyết tranh chấp quốc tế bằng những biện
pháp, thủ tục tư pháp, do các quốc gia lựa chọn. Nhìn chung, các cơ quan tài phán quốc tế
tồn tại hai dạng là Tòa án và Trọng tài quốc tế. Tính chất của mỗi loại hình thức tài phán
phụ thuộc vào quốc tế, điều lệ và chức năng đặc thù của từng loại.
Trên thế giới hiện nay có nhiều cơ quan Tòa án và Tòa trọng tài hoạt động trong
lĩnh vực giải quyết các tranh chấp quốc tế. Trong đó có Tòa án công lý quốc tế - tổ chức
lớn nhất thế giới cũng có thẩm quyền giải quyết các tranh chấp về biển. Tuy nhiên, Tòa
án công lý quốc tế chưa giành tiếng nói của các nước thứ ba (03), chưa đảm bảo được
lòng tin của các nước kém phát triển tại Tòa án và Tòa án công lý quốc tế chỉ giải quyết
các tranh chấp giữa các quốc gia với nhau. Trong khi đó hoạt động trên biển dẫn tới

nhiều loại tranh chấp không chỉ giữa các quốc gia mà còn giữa các quốc gia với các pháp
nhân, thể nhân, tổ chức quốc tế khác. Vì vậy, cần thiết lập riêng một (01)Tòa án quốc tế
về luật biển để giải quyết tất cả các tranh chấp và để khắc phục những hạn chế của Tòa án
công lý quốc tế, đơn giản hóa thủ tục và tạo điều kiện giải quyết tranh chấp trên đa dạng
hơn, Tòa án quốc tế về luật biển được thành lập và đi vào hoạt động.
Tòa án quốc tế về luật biển là cơ quan tài phán do Công ước của Liên hiệp quốc về
luật biển năm 1982 quy định và được thành lập năm 1996. Tòa án có nhiệm vụ giải quyết
các tranh chấp trong quá trình áp dụng và giải thích Công ước về luật biển của Liên hiệp
quốc năm 1982 giữa các quốc gia, các tổ chức, các doanh nghiệp hoạt động trên biển và
khai thác đại dương. Sự hiểu biết về tổ chức quốc tế này là rất cần thiết đối với các quốc

GVHD: Th.s Thạch Huôn

1

SVTH: Nguyễn Thảo Nguyên


Tìm hiểu về tổ chức và hoạt động xét xử của Tòa án quốc tế về luật biển

gia ven biển, các tổ chức, các doanh nghiệp trong bối cảnh toàn cầu hóa và xu hướng tiến
ra biển làm chủ thiên nhiên, làm chủ đại dương của con người.
Trên thực tế, trong những năm tồn tại của mình tuy số lượng vụ việc đưa ra giải
quyết tại Tòa án quốc tế về luật biển không lớn nhưng các phán quyết của Tòa cũng góp
phần nào vào việc gìn giữ hòa bình, an ninh quốc tế chung của thế giới. Qua các hoạt
động thực tiễn đã chứng tỏ vai trò không thể thiếu của một (01) cơ quan tài phán riêng
của Công ước năm 1982. Từ việc nhận thức được điều này người viết đã chọn đề tài
“Tìm hiểu về tổ chức và hoạt động xét xử của Tòa án quốc tế về luật biển” làm đề tài
nghiên cứu cho luận văn tốt nghiệp của mình.
2. Mục đích và phạm vi nghiên cứu

Đề tài nhằm hướng tới nghiên cứu một cách tổng quát các vấn đề liên quan đến
hoạt động xét xử của Tòa án quốc tế về luật biển, bao gồm: những vấn đề lý luận về tổ
chức Công ước năm 1982 và Tòa án quốc tế về luật biển – cơ quan tài phán chính của
Công ước năm 1982; đánh giá về tổ chức và hoạt động của Tòa án quốc tế về luật biển và
những thực tiễn hoạt động; tìm hiểu những tồn tại trong hoạt động giải quyết tranh chấp
của Tòa án quốc tế về luật biển; từ đó đưa ra những ý kiến đề xuất giải quyết những tồn
tại đó.
Thông qua tìm hiếu một cách đầy đủ các vấn đề liên quan đến cơ quan tài phán
thường trực này, chúng ta sẽ nhận thức rõ thêm vai trò quan trọng của Tòa án quốc tế về
luật biển trong vấn đề gìn giữ hòa bình, an ninh thế giới. Việc giải quyết những tồn tại
trong quá trình hoạt động giải quyết tranh chấp sẽ tạo điều kiện cho Tòa án quốc tế về
luật biển trở thành giải pháp tối ưu được các bên tranh chấp lựa chọn để giải quyết các
tranh chấp trên biển nhằm đạt được lợi ích cần thiết, đồng thời vẫn duy trì được mối quan
hệ hòa bình hữu nghị giữa các nước…
Dựa vào mục trên, đề tài sẽ đi vào nghiên cứu tất cả vấn đề liên quan đến hoạt
động xét xử của Tòa án quốc tế về luật biển trong khoảng thời gian từ lúc cơ quan tài
phán này xuất hiện cho đến nay.
3. Phương pháp nghiên cứu
Trong quá trình nghiên cứu, người viết chủ yếu sử dụng các phương pháp cụ thể
sau: phân tích tổng hợp, so sánh, phương pháp lịch sử,… trên cơ sở hoạt động xét xử của
Tòa án quốc tế về luật biển để giải các vấn đề đặt ra trong luận văn. Luận văn còn đưa ra
những ý kiến đề xuất để giải quyết những tồn tại trong hoạt động giải quyết các tranh
chấp của Tòa án quốc tế về luật biển.
4. Kết cấu của luận văn

GVHD: Th.s Thạch Huôn

2

SVTH: Nguyễn Thảo Nguyên



Tìm hiểu về tổ chức và hoạt động xét xử của Tòa án quốc tế về luật biển

Luận văn được chia làm ba phần bao gồm: lời nói đầu, phần nội dung và kết luận.
Trong đó phần nội dung được chia làm ba chương:
Chương 1: Sơ lược về sự hình thành của Luật biển và Tòa án quốc tế về luật
biển
Chương 2: Những quy định về tổ chức và hoạt động xét xử của Tòa án quốc
tế về luật biển
Chương 3: Thực tiễn và hướng giải quyết những tồn tại trong quá trình hoạt
động của Tòa án quốc tế về luật biển
Kết luận

GVHD: Th.s Thạch Huôn

3

SVTH: Nguyễn Thảo Nguyên


Tìm hiểu về tổ chức và hoạt động xét xử của Tòa án quốc tế về luật biển

CHƯƠNG 1
SƠ LƯỢC VỀ SỰ HÌNH THÀNH CỦA LUẬT BIỂN VÀ TOÀ ÁN
QUỐC TẾ VỀ LUẬT BIỂN
1.1. Sự hình thành và phát triển của Luật biển
1.1.1. Luật biển quốc tế và Công ước về luật biển của Liên hiệp quốc 1982
Luật biển được hình thành từ rất sớm trong lịch sử, vào thời cổ đại ở Hy Lạp, Ai
Cập và La Mã đã xuất hiện tập quán về biển và tiếp đến và khoảng Thế kỷ XIII đã xuất

hiện một số nguyên tắc về Luật biển ở vùng Biển Bắc Âu, và sau đó đã được phổ biến
sang khu vực Địa Trung Hải. Mãi cho đến năm 1930, Hội nghị quốc tế đầu tiên về luật
biển mới được triệu tập ở Lahay, với mục đích bàn về vấn đề cấp bách lúc đó như quy
chế lãnh hải, chống cướp biển, các nguyên tắc sử dụng tài nguyên thiên nhiên trên biển.
Do có nhiều mâu thuẫn nên Hội nghị Lahay không giải quyết được thỏa đáng vấn đề nào.
Ngày 14/02/1958, Liên Hiệp Quốc tổ chức Hội nghị về Luật Biển đầu tiên tại
Geneva, Thụy Sỹ. Hội nghị đã thông qua được bốn công ước quốc tế đầu tiên về luật
biển.1 Các công ước trên đã đặt nền móng cho việc pháp điển hóa luật biển, chúng đã đề
cấp đến một số khái niệm mới, và ghi nhận một số tập quán quốc tế về khai thác, sử dụng
biển. Mặc dù Hội nghị lần này được cho là thành công, nhưng nó vẫn để ngõ vấn đề quan
trọng là bề rộng của vùng lãnh hải.
Hội nghị lần thứ hai của Liên Hiệp Quốc về luật biển được tổ chức ngày
17/3/1960 tại Geneva, nhưng do những bất đồng và mâu thuẫn giữa các quốc gia nên hội
nghị kết thúc mà không đạt thêm một kết quả khả quan nào.
Hội nghị lần thứ ba của Liên Hiệp Quốc về luật biển sau năm năm trù bị (19671972), và chín lần đàm phán thương lượng (1973-1982) với 144 quốc gia và tám cơ quan
đại diện đặc biệt, tham gia đã thông qua được công ước mới về Luật biển. Văn bản cuối
cùng đã được thông qua tại Mongtego-Bay, Giamaica ngày 10/12/1982 với 320 điều
khoản, 17 phần và 9 phụ lục, Công ước Luật biển 1982 có hiệu lực từ ngày 16/11/1994
(12 tháng kể từ ngày Guyana, nước thứ 60 phê chuẩn Công ước ngày 16/11/1993). Ngày
24 tháng 9 năm 2012, quốc gia Châu phi Swaziland chính thức phê chuẩn và tham gia
Công ước năm 1982 trở thành thành viên thứ 164 của Công ước. Sau Hiến chương Liên
Hiệp Quốc, Công ước Luật biển 1982 được đánh giá là văn kiện pháp lý quốc tế quan
1

Công ước về lãnh hải và vùng tiếp giáp lãnh hải (có hiệu lực ngày 10 tháng 9 năm 1964, gồm 48 quốc gia thành
viên);
Công ước về biển cả (có hiệu lực ngày 30 tháng 9 năm 1962, gồm 59 quốc gia thành viên);
Công ước về Thềm lục địa (có hiệu lực ngày 10 tháng 6 năm 1964, gồm 54 quốc gia thành viên);
Công ước về dánh ca và bảo tồn các tài nguyên sinh vâtj của biển cả (có hiệu lựa ngày 20 tháng 3 năm 1966,gồm
36 quốc gia thành viên )


GVHD: Th.s Thạch Huôn

4

SVTH: Nguyễn Thảo Nguyên


Tìm hiểu về tổ chức và hoạt động xét xử của Tòa án quốc tế về luật biển

trọng nhất kể từ sau chiến tranh thế giới thứ hai, được nhiều quốc gia ký kết và tham gia.
Công ước Luật biển 1982 thực sự là một bản hiến pháp về biển của cộng đồng quốc tế
bởi Công ước không chỉ đề cập đến tất cả vấn đề thuộc lĩnh vực pháp lý, kinh tế, khoa
học kỹ thuật, môi trường,…mà còn phản ánh một sự nhất trí rộng rãi về hầu hết các vấn
đề liên quan đến biển và nhằm mục đích xác lập một trật tự pháp lý mới hiện đại, công
bằng hơn để điều chỉnh hoạt động của các quốc gia trong quá trình khai thác, sử dụng và
bảo vệ môi trường biển và đại dương.
1.1.2 Nguồn của Luật biển quốc tế
Nguồn lịch sử: Văn kiện phân chia biển đầu tiên đó là Sắc chỉ ''Inter Coetera'' của
Giáo hoàng Alexandre VI ngày 04/5/1493. Đường chia của Giáo hoàng cách phía Tây
của đảo Vert 100 liên, phân đại dương thành hai khu vực ảnh hưởng cho hai nước Tây
Ban Nha và Bồ Đào Nha. Thực chất đó là đường phân chia khu vực truyền đạo của hai
quốc gia này đã nhanh chóng chuyển thành khu vực ảnh hưởng của họ.
Năm 1609, Hugo Grotius viết cuốn ''Mare Liberum'' (Tự do biển cả) để biện minh
cho các quyền tự do trên biển. Năm 1635, luật gia người Anh - John Selden đáp lại bằng
cuốn sách ''Mare Clausum'' (Biển đóng), khẳng định quyền của vua Anh thực hiện chủ
quyền trên các vùng biển bao quanh nước Anh. Tuy nhiên, nguyên tắc tự do trên biển đã
thắng thế.
Nguồn hiện đại: Các tuyên bố đơn phương và thực tiễn quốc gia:
Ngày 26 tháng 02 năm 1942. hiệp định Anh – Venezuela phân định Vịnh Paria,

hiệp định đầu tiên phân chia “ đáy biển và lòng đất dưới đáy biển nằm ngoài lãnh hải”;
Ngày 28 tháng 9 năm 1945, Tuyên bố của Tổng thống Mỹ Truman mở rộng quyền
tài phán của Hoa Kỳ trên các nguồn tài nguyên sinh vật và khoáng sản trên thềm lục địa
tiếp giáp với biển.
Tại phiên họp thứ 22 Đại hội đồng Liên hợp quốc ngày 17 tháng 8 năm 1967,
Arvid Pardo, Đại sứ Malte đã đưa ra tư tưởng coi vùng đáy biển nằm ngoài vùng tài phán
quốc gia là di sản chung của nhân loại.
Các Nghị quyết của Đại hội đồng Liên hiệp quốc:
Nghị quyết 1803 (XVII) ngày 18 tháng 12 năm 1962 “Tuyên bố về chủ quyền
vĩnh cửu trên các tài nguyên thiên nhiên”; 3016 (XXVII) năm 1972 về chủ quyền vĩnh
cửu của quốc gia trên các tài nguyên các vùng biển nằm trong ranh giới tài phán quốc gia
và 3171 (XXVIII) ngày 17 tháng 12 năm 1973 “Chủ quyền trên các tài nguyên thiên
nhiên” nhắc lại các nguyên tắc của hai Nghị quyết trên.

GVHD: Th.s Thạch Huôn

5

SVTH: Nguyễn Thảo Nguyên


Tìm hiểu về tổ chức và hoạt động xét xử của Tòa án quốc tế về luật biển

Nghị quyết 2749 (XXV) ngày 17 tháng 12 năm 1970 “Tuyên bố về các nguyên tắc
quản lý đáy biển và đại dương cũng như các lòng đất của chúng nằm ngoài ranh giới
quyền tài phán quốc gia”.
Các phán quyết của Toà án công lý quốc tế:
Vụ eo biển Corfou ngày 9 tháng 4 năm 1949 (Anh - Albani). Anh kiện Albani
ngày 22 tháng 5 năm 1947 trước Toà án công lý quốc tế. Toà đã đưa ra một quy chuẩn
địa lý: eo biển nối hai phần của biển cả là một eo biển quốc tế. Phán quyết này có nhiều

đóng góp cho việc pháp điển hoá quy chế của các eo biển quốc tế và quyền qua lại không
gây hại của tàu thuyền.
Vụ Ngư trường Anh – Na Uy ngày 18 tháng 12 năm 1951 về đường cơ sở thẳng.
Toà xử cho Na Uy thắng cuộc, công nhận tính hợp lý của đường cơ sở thẳng Na Uy, áp
dụng cho vùng bờ biển bị khoét sâu và lòi lõm, có các chuổi đảo chạy qua, một khi
đường này không chạy xa xu thế chung của bờ biển. Các phán quyết của Toà đã trở thành
các tiêu chuẩn chung được luật pháp quốc tế thừa nhận và được điển chế hoá trong các
Công ước của Liên hiệp quốc về luật biển.
Các vụ án khác như vụ tàu Lotus ngày 7 tháng 9 năm 1927 giữa Pháp và Thổ Nhĩ
Kỳ, Thềm lục địa Anh – Pháp ngày 30 tháng 6 năm 1977,….
Các hội nghị pháp điển hoá.
Hội nghị pháp điển hoá luật quốc tế La Haye 1930 đạt được hai thắng lợi: công
nhận các quốc gia có một lãnh hải rộng ít nhất ba hải lý và một vùng tiếp giáp lãnh hải.
Hội nghị lần thứ nhất của Liên Hiệp Quốc về Luật biển 1958 tại Geneva đã cho ra
đời bốn công ước về luật biển:
- Công ước về Lãnh hải và tiếp giáp lãnh hải có hiệu lực ngày 10/9/1964;
- Công ước về Thềm lục địa có hiệu lực ngày 10/6/1964;
- Công ước về Đánh cá và bảo vệ tài nguyên sinh vật biển có hiệu lực ngày
20/3/1966;
- Công ước về Biển cả có hiệu lực ngày 30/9/1962.
Hội nghị lần thứ hai của Liên Hiệp Quốc về luật biển năm 1960 về bề rộng Lãnh
hải. Hội nghị này không mang lại kết quả khả quan nào.
Hội nghị lần thứ ba của Liên hiệp quốc về luật biển, họp từ năm 1973 đến năm
1982 phản ánh bước phát triển mới của của Luật biển và đã làm thay đổi cơ bản trật tự
pháp lý về biển. Cộng đồng quốc tế đã thừa nhận một nguyên tắc mới do Đại sứ Malta

GVHD: Th.s Thạch Huôn

6


SVTH: Nguyễn Thảo Nguyên


Tìm hiểu về tổ chức và hoạt động xét xử của Tòa án quốc tế về luật biển

đưa ra tại phiên họp thứ 22 Đại hội đồng Liên Hợp quốc ngày 17/8/1967, coi vùng biển
nằm ngoài vùng tài phán quốc gia là di sản chung của nhân loại.
1.2. Khái quát chung về Tòa án quốc tế về luật biển
1.2.1. Lịch sử hình thành về Tòa án quốc tế về luật biển
Biển đã, đang và sẽ đóng vai trò không thể thiếu trong sự phát triển của loài người.
Với sự bùng nổ về dân số và khoa học kỹ thuật, sự cạn kiệt tài nguyên đất liền, sự phát
triển của luật pháp, biển lại càng đóng một vai trò quan trọng trong sự phát triển của mỗi
quốc gia, cũng như của cộng đồng quốc tế. Lịch sử đã chứng minh: muốn trở thành một
cường quốc, trước hết phải là một quốc gia có biển. Không một quốc gia ven biển nào
không có khát vọng tiến ra biển, nhằm mở rộng quyền lực của mình ra các vùng biển tiếp
liền với lãnh thổ. Cùng với sự mâu thuẫn giữa hai nguyên tắc nền tảng trong Luật biển là
chủ quyền quốc gia và tự do trên biển ngày càng gay gắt. Nhằm điều hòa các lợi ích trên
biển của các quốc gia và các bên sử dụng biển, thì cần phải xây dựng một trật tự pháp lý
công bằng trên biển.
Trong bối cảnh toàn cầu hoá và xu hướng tiến ra biển làm chủ thiên nhiên, làm
chủ đại dương làm cho các quốc gia xích lại gần nhau, hợp tác, bảo vệ và phát triển bền
vững. Đồng thời với xu hướng này cũng làm nảy sinh các tranh chấp biển do ngày càng
có nhiều hoạt động trên biển đa dạng và phong phú hơn trong quan hệ giữa các nước. Do
đó, nguy cơ tranh chấp trên biển sẽ gia tăng đòi hỏi chủ động đưa vụ việc ra một Toà án
riêng về luât biển. Vấn đề thiết lập một Toà án quốc tế về luật biển đã xuất hiện trong các
chương trình nghị sự của các cơ quan quốc tế liên quan đến luật biển từ năm 1969.2 Và
trong Hội nghị lần thứ ba của Liên Hiệp Quốc về Luật biển đã xuất hiện ý tưởng thành
lập một Tòa trọng tài nằm trong Cơ quan quyền lực đáy đại dương để giải quyết các tranh
chấp liên quan đến Vùng đáy Biển – di sản chung của nhân loại. Các tranh chấp này nảy
sinh giữa các quốc gia, thể nhân và pháp nhân trong khi Tòa án công lý quốc tế, cơ quan

tài phán chính của Liên Hiệp Quốc chỉ có thẩm quyền giải quyết các tranh chấp giữa các
quốc gia. Ý tưởng này tồn tại cho đến năm 1977 và được thay thế bằng đề nghị thành lập
một hệ thống xét xử độc lập và song song với Tòa án công lý quốc tế trong lĩnh vực biển.
Đề nghị này được biện minh bởi các lý do sau:
Hoạt động của Tòa án công lý quốc tế trong những năm 70 chưa giành được lòng
tin của các nước thế giới thứ ba, nhất là sau các vụ Tây Nam Phi năm 1962 và năm 1966,
Bắc Cameroon năm 1963.3 Các nước này ủng hộ việc thành lập Toà án riêng về luật biển

2

Sh.Rosenne và I.B. Sohn, Công ước Liên hiệp quốc về luật biển năm 1982, Bình luận, Đại học Virginia, Trung tâm
Luật và chính sách cho đại dương năm 1989, trang 333
3
Nguyễn Hồng Thao, “Tìm hiểu về Tòa án quốc tế về luật biển”, Lịch sử hình thành Tòa án quốc tế về luật biển,
NXB Tư pháp Hà Nội năm 2006, Tr.19.

GVHD: Th.s Thạch Huôn

7

SVTH: Nguyễn Thảo Nguyên


Tìm hiểu về tổ chức và hoạt động xét xử của Tòa án quốc tế về luật biển

với thành phần mở rộng hơn, trong đó họ có thể kiểm soát một cách hiệu quả hơn về
quyền lợi của mình. Các nước kém phát triển hơn sẽ có cơ hội để đảm bảo tiếng nói của
mình tại Toà và sẽ có nhiều đại diện của hệ thống pháp luật của các nước đang phát triển
và các nước xã hội chủ nghĩa.
Thủ tục phức tạp, mất nhiều thời gian và chi phí của Tòa án công lý quốc tế cũng

là một ý do để thành lập Tòa án mới về luật biển. Mặc dù đã có cải tiến nhưng trung bình
phải mất 3 – 5 năm Toà án công lý quốc tế mới giải quyết được một vụ xét xử.4 Với mục
đích giảm thời gian và chi phí Toà án quốc tế về luật biển sẽ phải quy định về thủ tục rút
gọn để đáp ứng được yêu cầu giải quyết các tranh chấp biển nhanh, gọn, ít ảnh hưởng đến
kinh tế.
Tòa án công lý quốc tế là một cơ quan chính của Liên Hiệp Quốc, có mối quan hệ
mật thiết với các cơ quan khác như Đại hội đồng, Hội đồng bảo an. Hoạt động của Tòa án
là độc lập nhưng phải phù hợp với hoạt động của các cơ quan khác nhằm đảm bảo thực
hiện mục tiêu và nguyên tắc hoạt động của Liên hiệp quốc. Toà án phải cân nhắc để
không đưa ra một phán quyết trái với Nghị quyết của Hội đồng bảo an về một vụ tranh
chấp hay tình thế nào đó.5 Vì vậy, để vượt qua sự tế nhị này Toà án quốc tế về luật biển
cần độc lập trong hoạt động của mình với các cơ quan khác.
Tòa án công lý quốc tế chỉ có thẩm quyền giải quyết các tranh chấp giữa các quốc
gia. Hoạt động trên biển dẫn đến nhiều loại tranh chấp không chỉ giữa các quốc gia với
nhau mà còn giữa quốc gia với các pháp nhân, thể nhân, tổ chức quốc tế khác. Toà án
quốc tế về luật biển cần có thẩm quyền để giải quyết tất cả các tranh chấp này.
Thẩm quyền xét xử của Toà án công lý quốc tế nhiều khi không được thực hiện do
các quốc gia tranh chấp không có thỏa thuận. Để tránh trường hợp này cần phải có một
thủ tục hoà giải và thủ tục bắt buộc sử dụng các cơ quan tài phán quốc tế. Quy chế của
Toà án công lý quốc tế là một bộ phận của Hiến chương Liên hiệp quốc nên rất khó thay
đổi. Toà án mới với quy chế mới sẽ cho phép khắc phục được tình trạng trên.
Các lý do này đã đặt nền móng cho việc ra đời một cơ quan tài phán quốc tế do
Công ước quy định Tòa án quốc tế về luật biển được thành lập theo đúng Phụ lục VII.
Hội nghị lần thứ ba của Liên Hiệp Quốc về luật biển (1973-1982) đã quyết định
thành lập Tòa án quốc tế về luật biển. Quy chế Tòa án là Phụ lục của Công ước năm 1982
nhưng Tòa án là một thiết chế độc lập với các cơ quan khác do Công ước năm 1982 lập
ra như Cơ quan quyền lực đáy đại dương và Ủy ban ranh giới thềm lục địa. Tòa án có

4


Nguyễn Hồng Thao, “Tìm hiểu về Tòa án quốc tế về luật biển”, Lịch sử hình thành Tòa án quốc tế về luật biển,
NXB Tư pháp Hà Nội năm 2006, Tr.20.
5
Xem Vụ các vấn đề về giải thích và áp dụng Công ước Montreal năm 1971(Vụ Lockeby năm 1992).

GVHD: Th.s Thạch Huôn

8

SVTH: Nguyễn Thảo Nguyên


Tìm hiểu về tổ chức và hoạt động xét xử của Tòa án quốc tế về luật biển

ngân sách và Thư ký riêng, được hưởng các quyền ưu đãi và miễn trừ cần thiết cho việc
thực hiện các chức năng của mình.6
Cuộc bầu cử đầu tiên để thành lập Tòa án quốc tế về luật biển, theo quy định của
Công ước phải được diễn ra chậm nhất là sáu (06) tháng sau khi Công ước có hiệu lực,
tức là tới ngày 16/5/1995. Tuy nhiên, phải tới ngày 01/8/1996 cuộc bầu cử các thành viên
của Tòa án quốc tế về luật biển mới được tổ chức. Các cuộc bầu cử được tiến hành trong
khuôn khổ Hội nghị hàng năm các quốc gia thành viên Công ước năm 1982.7
Trụ sở chính của Tòa án quốc tế về luật biển đặt tại Hăm Buôc thuộc Cộng Hòa
Liên Bang Đức. Tại đây Tòa tiến hành các thủ tục tranh tụng giữa các bên trước Tòa và
thủ tục nghị án. Tuy nhiên, Tòa cũng có thể lựa chọn nơi tiến hành các thủ tục đó và thực
hiện chức năng của mình ở nơi khác ngoài Hăm Buôc nếu xét thấy tiện lợi hơn (Điều 1
khoản 2, khoản 3 của Quy chế ).
1.2.2. Vai trò của Tòa án quốc tế về luật biển
Công ước năm 1982 khác với các công ước khác là việc Công ước năm 1982 còn
là điều lệ thành lập của ba tổ chức quốc tế mới: Cơ quan quyền lực đáy đại dương, Ủy
ban ranh giới của thềm lục địa và Tòa án quốc tế về luật biển. Như vậy, Tòa án quốc tế

về luật biển đóng vai trò là cơ quan tài phán chính trong việc giải thích và áp dụng Công
ước năm 1982. Điều này thể hiện trong thẩm quyền, thành phần và tổ chức của Tòa. Hoạt
động của Tòa mang tính độc lập trong khuôn khổ thống nhất chung đối với các cơ quan
khác của Công ước. Khác với các cơ quan khác Tòa là cơ quan thường trực quốc tế giải
quyết các tranh chấp pháp lý về biển.
Tòa án quốc tế về luật biển với thẩm quyền và cơ chế linh hoạt của mình là một bộ
phận không thể thiếu trong hệ thống tài phán quốc tế. Đây không phải là một tổ chức lập
pháp mà chỉ là một cơ quan tài phán đưa ra các phán quyết trong chừng mực thẩm quyền
cho phép. Chức năng chính của Tòa án quốc tế về luật biển là giải quyết các tranh chấp
liên quan đến việc giải thích và áp dụng Công ước năm 1982. Tòa có thể áp dụng các quy
định của Công ước và các quy tắc khác của pháp luật quốc tế không mâu thuẫn với Công
ước và Tòa cũng có thể xét xử công bằng ( ex aequo et bono), nếu các bên có thỏa thuận
(Điều 293 Công ước năm 1982).
Ngoài ra, Tòa án quốc tế về luật biển có thể áp dụng các nguồn của Luật quốc tế
miễn là chúng phải phù hợp với Công ước năm 1982. Các phán quyết của Tòa có giá trị
chung thẩm và bắt buộc đối với các bên, phán quyết của Tòa chỉ tác động đến các quyền
và lợi ích của các bên trong vụ tranh chấp được đưa ra trước Tòa án. Tòa án quốc tế về
6

Thỏa thuận về quyền ưu đãi và miễn trừ cho Tòa án quốc tế về luật biển ngày 23 tháng 5 năm 1997.
Đoàn đại biểu Việt Nam tham dự bầu cử Thẩm phán Tòa án quốc tế về luật biển năm 1996 gồm Nguyễn Quý
Bính, Nguyễn Hồng Thao và Phạm Trường Giang.
7

GVHD: Th.s Thạch Huôn

9

SVTH: Nguyễn Thảo Nguyên



Tìm hiểu về tổ chức và hoạt động xét xử của Tòa án quốc tế về luật biển

luật biển chứng tỏ mình là Tòa án có cơ chế mềm dẻo nhất trong xử lý các tranh chấp, và
vấn đề không phải ở chổ các vụ tranh chấp đưa ra trước Tòa có tầm quan trọng hay
không mà chính là thông qua việc giải quyết các tranh chấp, Tòa cùng các cơ quan khác
của Công ước năm 1982 thúc đẩy duy trì hòa bình an ninh quốc tế, cũng như việc sử
dụng công bằng và hiệu quả nguồn tài nguyên của đại dương, bảo vệ và bảo tồn môi
trường biển và hiện thực hóa một trật tự kinh tế công bằng và hợp lý.
1.3. Quan hệ của Tòa án với các tổ chức khác
1.3.1. Tòa án quốc tế về luật biển và các cơ quan khác của Công ước năm 1982
Ngoài Tòa án quốc tế về luật biển, Công ước năm 1982 còn là điều lệ thành lập
của hai tổ chức quốc tế : Cơ quan quyền lực đáy đại dương, Ủy ban ranh giới của thềm
lục địa. Vì đều do Công ước thành lập nên tất cả các quốc gia thành viên của Công ước
năm 1982 đều là những thành viên đương nhiên (ipso facto) của Tòa án quốc tế về luật
biển. Với tư cách là một cơ quan tài phán chính trong việc giải thích và áp dụng Công
ước, hoạt động của Tòa phải tuân thủ mục tiêu và theo Quy chế của Tòa án quốc tế về
luật biển. Hoạt động của Tòa là độc lập nhưng phải phù hợp với các cơ quan khác trong
một tổng thể chung. Tính độc lập trong quan hệ với các cơ quan khác của Công ước
không có nghĩa là phá vỡ sự thống nhất chung của tổ chức. Điều này thể hiện trong mối
quan hệ với các tổ chức quốc tế:
Thứ nhất, quan hệ giữa Tòa án quốc tế về luật biển và Cơ quan quyền lực đáy đại
dương 8 là quan hệ độc lập với thẩm quyền, mục đích khác nhau song lại có mối liên hệ
hữu cơ với nhau. Viện giải quyết các tranh chấp liên quan đến đáy biển nằm trong tổ
chức của Tòa án quốc tế về luật biển, được thiết lập bởi điều 186 Công ước năm 1982,
tuy không phải là cơ quan của Cơ quan quyền lực đáy đại dương nhưng lại có mối quan
hệ chặt chẽ với Đại hội đồng của Cơ quan quyền lực. Đại hội đồng có thể đưa ra các
khuyến nghị nhằm bảo đảm tính đại diện cho các hệ thống pháp luật chủ yếu của thế giới
và phân chia công bằng về địa lý trong việc lựa chọn các thành viên của Viện.9 Tòa án và
Viện giải quyết tranh chấp liên quan đến đáy biển có quyền xét xử các tranh chấp trong

giải thích và áp dụng các quy định của Công ước liên quan đến hoạt động của ở Vùng
đáy biển mà Cơ quan quyền lực là một bên. Tuy nhiên, thẩm quyền của Tòa án và Viện
không động chạm đến quyền lực của Cơ quan quyền lực thi hành các quyền tùy ý quyết
định của mình.10 Ngược lại, Đại hội đồng Cơ quan quyền lực có quyền hỏi ý kiến tư vấn
của Tòa trước khi đưa ra các quyết định của mình.

8

Trụ sở tai Kingston (Jamaica), được thành lập năm 1994 ngay Công ước có hiệu lực, nhưng Cơ quan chỉ trở thành
tổ chức hoạt động độc lập từ năm 1996.
9
Điều 35 khoản 2 Quy chế Tòa án quốc tế về luật biển.
10
Điều 189 Công ước năm 1982.

GVHD: Th.s Thạch Huôn

10

SVTH: Nguyễn Thảo Nguyên


Tìm hiểu về tổ chức và hoạt động xét xử của Tòa án quốc tế về luật biển

Thứ hai, Với Ủy ban ranh giới ngoài của thềm lục địa là cơ quan chuyên môn
được lập ra phù hợp với Điều 76 và Phụ lục II Công ước năm 1982 trên cơ sở đại diện
công bằng về địa lý. Uỷ ban được thành lập và đi vào hoạt động từ năm 1997. Uỷ ban có
nhiệm vụ xem xét và kiến nghị các quốc gia ấn định ranh giới ngoài thềm lục địa của
mình. Chức năng chuyên môn của Uỷ ban mang tính tư vấn chuyên môn. Công ước đã
không có quy định rõ ràng về thẩm quyền của Uỷ ban được đưa tranh chấp ra trước Toà

án hoặc hỏi ý kiến tư vấn. Tuy nhiên, điều này không loại trừ việc Uỷ ban tham gia vào
một tranh chấp liên quan đến phần XI vì Toà án được để ngỏ cho tất cả các thực thể
không phải là quốc gia thành viên trong những trường hợp như vậy.11 Các ranh giới thềm
lục địa do một quốc gia ven biển ấn định trên cơ sở các kiến nghị của Uỷ ban là dứt khoát
và có tính bắt buộc, được cộng đồng quốc tế công nhận.
1.3.2. Toà án quốc tế về luật biển và các Toà trọng tài
Việc Toà án quốc tế về luật biển là cơ quan tài phán được thành lập bởi Công ước
năm 1982 và là cơ quan chính của Công ước năm 1982 không có nghĩa là cơ quan tài
phán quốc tế duy nhất. Các cơ quan cũng như các quốc gia thành viên của Công ước năm
1982 , thậm chí các quốc gia không phải là thành viên đều có thể thoả thuận thành lập
một cơ quan tài phán khác. Các bên có thể lựa chọn bất cứ phương pháp hoà bình nào để
giải quyết những tranh chấp 12 phù hợp với Khoản 1 Điều 33 của Hiến chương Liên hiệp
Quốc. Với phương thức trọng tài cho phép giảm bớt thời gian, thủ tục xét xử và các bên
có khả năng được hưởng sự tự do hơn trong việc lựa chọn các Trọng tài viên hơn là bị bắt
buộc chấp nhận một thành phần Thẩm phán có sẳn của Toà án. Điều 287 Công ước năm
1982 trù định các bên có quyền tự do lựa chọn một Toà trọng tài được thành lập đúng
Phụ lục VII và một Toà trọng tài đặc biệt được thành lập theo đúng Phụ lục VIII.
Toà trọng tài có thẩm quyền giống như Toà án quốc tế về luật biển: xét xử bất kỳ
tranh chấp nào liên quan đến việc giải thích và áp dụng Công ước được đưa tới theo đúng
thủ tục. Các chủ thể có quyền đưa vụ tranh chấp ra Toà trọng tài bao gồm các quốc gia
thành viên của Công ước, các thực thể không phải là quốc gia thành viên trong các
trường hợp liên quan đến việc quản lý và khai thác vùng - di sản chung của loài người và
các tổ chức quốc tế liên chính phủ là thành viên của Công ước. Với điều kiện là phải tuân
thủ Phần XV, trong đó quy định bất kỳ bên nào trong một vụ tranh chấp đều có thể đưa
vụ tranh chấp ra Toà trọng tài giải quyết bằng một thông báo viết gửi tới bên kia trong vụ
tranh chấp. Về thành phần, Toà trọng tài bao gồm các Trọng tài viên được các quốc gia
thành viên Công ước chỉ định. Mỗi quốc gia thành viên có quyền chỉ định bốn trọng tài
viên là những người có năng lực, kinh nghiệm về luật biển và nổi tiếng về sự công bằng,
11
12


Điều 20 Quy chế Toà án quốc tế về luật biển.
Điều 280 Công ước năm 1982.

GVHD: Th.s Thạch Huôn

11

SVTH: Nguyễn Thảo Nguyên


Tìm hiểu về tổ chức và hoạt động xét xử của Tòa án quốc tế về luật biển

liêm chính. Dựa trên đề cử này, Tổng thư ký Liên hiệp quốc có trách nhiệm lập một danh
sách các trọng tài viên. Khi có tranh chấp phát sinh, từ danh sách trọng tài viên của Tổng
thư ký Liên hiệp quốc một hội đồng trọng tài sẽ được thành lập bao gồm năm thành viên.
Mỗi bên tranh chấp có quyền chỉ định một trọng tài viên tham gia hội đồng trọng tài. Ba
thành viên còn lại được các bên thoả thuận cử ra và Chủ tịch hội đồng trọng tài sẽ được
lựa chọn trong số ba thành viên đó. Bản án có tính chất tối hậu và không được kháng cáo,
trù khi các bên trong vụ tranh chấp đã thoả thuận trước về một thủ tục kháng cáo. Tất cả
các bên trong vụ tranh chấp phải tuân theo bản án này.
Ngoài Toà trọng tài các quốc gia còn có thể đưa vụ tranh chấp ra giải quyết tại một
Toà trọng tài đặc biệt. Toà trọng tài đặc biệt có thẩm quyền hạn chế hơn. Toà án chỉ có
chức năng tiến hành điều tra và xác lập các sự kiện có nguồn gốc từ vụ tranh chấp liên
quan đến việc giải thích và áp dụng các điều khoản của Công ước liên quan đến việc
đánh bắt hải sản; việc bảo vệ gìn giữ môi trường biển; việc nghiên cứu khoa học biển và
hàng hải, kể cả nạn ô nhiễm do các tàu, thuyền gây ra hoặc do bị nhấn chìm. Phần XV có
quy định mỗi bên tham gia vào một vụ tranh chấp có thể đưa vụ tranh chấp ra giải quyết
theo đúng thủ tục trọng tài đặc biệt được trù định trong Phụ lục VIII bằng một thông báo
gửi tới bên kia trong vụ tranh chấp. Nếu các bên trong vụ tranh chấp yêu cầu thì Toà

trọng tài đặc biệt có thể thảo ra các khuyến nghị. Những khuyến nghị này không có giá trị
quyết định mà chỉ là cơ sở để các bên tiến hành xem xét lại những vấn đề làm phát sinh
tranh chấp.
Các Toà trọng tài này có những sự khác biệt với Toà án quốc tế về luật biển:
Các Toà trọng tài này độc lập với Toà án quốc tế về luật biển. Các Toà trọng tài
được thành lập để giải quyết những vụ việc cụ thể. Toà trọng tài mang tính tạm thời,
thẩm quyền của Toà trọng tài phát sinh khi các bên đồng ý đưa tranh chấp phát sinh ra
trước Toà trọng tài và thẩm quyền này chấm dứt ngay sau khi tranh chấp được giải quyết.
Ngược lại, Toà án quốc tế về luật biển là một cơ quan tài phán thường trực quốc tế giải
quyết các tranh chấp pháp lý về biển. Mặt khác, Toà án quốc tế về luật biển để ngõ cho
tất cả các quốc gia thành viên cũng như không thành viên của Công ước năm 1982.
Các cơ quan trọng tài không thể có được một thực tiển xét xử ổn định. Nhưng Toà
án quốc tế về luật biển với sự tồn tại và hoạt động thường trực của mình có thể tạo ra một
hệ thống xét xử, một luật xét xử thống nhất.
Quyết định của Toà án có giá trị chung thẩm, bắt buộc. Phán quyết của Toà không
thể bị xét xử lại. Ngược lại, các phán quyết của các Toà trọng tài là cuối cùng không
được kháng cáo nhưng nếu các bên tranh chấp có thoả thuận trước thì cũng có thể được
đưa ra xem xét lại.

GVHD: Th.s Thạch Huôn

12

SVTH: Nguyễn Thảo Nguyên


Tìm hiểu về tổ chức và hoạt động xét xử của Tòa án quốc tế về luật biển

Các Toà trọng tài không có chức năng đưa ra các ý kiến tư vấn, trong khi Viện giải
quyết các tranh chấp liên quan đến đáy biển thuộc Toà án quốc tế về luật biển có chức

năng đó.
Tuy nhiên, không thể phủ nhận thế mạnh của phương thức trọng tài là mất ít thời
gian xét xử hơn Toà án quốc tế về luật biển và các bên có khả năng được tự do lựa chọn
Trọng tài viên. Những năm gần đây nhằm làm tăng vai trò của toà, Toà án quốc tế về luật
biển đã kết hợp được thế mạnh của phương thức Toà án và phương thức trọng tài. Toà án
mang tính kế thừa kinh nghiệm giữa các vụ việc. Đồng thời, Thẩm phán của Toà án quốc
tế về luật biển cũng có được các thế mạnh của Trọng tài viên do Toà án có khả năng
thành lập các viện rút gọn để giải quyết từng vụ việc cụ thể và các Thẩm phán của Viện
rút gọn này sẽ cùng Toà án và các bên tranh chấp thống nhất, lựa chọn từ danh sách các
Thẩm phán của Toà án hoặc các bên có thể đề cử Thẩm phán ad hoc của mình.
1.3.3. Toà án quốc tế về luật biển và Toà án công lý quốc tế
Để khắc phục những hạn chế của Toà án công lý quốc tế, đơn giản hoá thủ tục và
tạo điều kiện giải quyết tranh chấp biển đa dạng hơn (giữa quốc gia với nhau, quốc gia
với các pháp nhân, thể nhân, các tổ chức quốc tế khác), Toà án quốc tế về luật biển được
thành lập và đi vào hoạt động. Hai Toà này có những nét giống nhau: đều là các thiết chế
tài phán quốc tế thường trực. Các quy định về phẩm chất Thẩm phán thủ tục bầu cử, thời
gian nhiệm kỳ, tổ chức và thẩm quyền của Toà án quốc tế về luật biển được xây dựng
trên cơ sở kinh nghiệm hoạt động của Toà án công lý quốc tế. Quy chế và Nội quy của
hai tổ chức này có nhiều điểm giống nhau. Cả hai đều có thẩm quyền như nhau trong xét
xử bất kỳ tranh chấp nào có liên quan đến việc giải thích và áp dụng Công ước được đưa
ra cho mình theo đúng thủ tục. Tuy nhiên, hai thiết chế tài phán thường trực này có
những sự khác biệt cơ bản:

Toà án quốc tế về luật biển

Về

Toà án công lý quốc tế

- Là một thiết chế độc lập.


- Là một cơ quan chính của Liên
Hiệp Quốc.

- Quy chế của Toà là một Phụ lục
của Công ước năm 1982 và độc
lập với các cơ quan khác do Công

- Quy chế của Toà là một bộ phận
của Hiến chương Liên Hiệp Quốc,
do đó thủ tục sữa đổi sẽ rất phức
tạp.

ước lập ra (Cơ quan quyền lực
GVHD: Th.s Thạch Huôn

13

SVTH: Nguyễn Thảo Nguyên


Tìm hiểu về tổ chức và hoạt động xét xử của Tòa án quốc tế về luật biển

đáy đại dương, Uỷ ban ranh giới
ngoài thềm lục địa) do đó thủ tục
sửa đổi sẽ dễ dàng, linh hoạt.
mặt
- Chi phí của Toà do các nước
thành viên quyết định phân bổ và
gánh chịu.


tổ

chức

- Có thẩm quyền giải quyết mọi
tranh chấp trong việc giải thích và
áp dụng Công ước về luật biển
của Liên Hiệp Quốc năm 1982
giữa các quốc gia, giữa pháp nhân
và thể nhân.

- Chi phí của Toà là do Đại hội
đồng Liên Hiệp Quốc chi trả .

- Chỉ có các quốc gia mới được sử
dụng cơ chế giải quyết tranh chấp
của Toà.

- Thành viên do các thành viên của
- Thành viên của Toà do các quốc
Quy chế bầu ra và phải trải qua hai
gia thành viên của Công ước bầu
giai đoạn bầu cử độc lập bởi Đại hội
ra và không phải qua hai giai
đồng và Hội đồng bảo an.
đoạn bầu cử độc lập bởi các cơ
quan khác.
- Có chức năng rộng hơn bao gồm
- Có chức năng giải quyết các

tất cả các lĩnh vực trong đó có lĩnh
tranh chấp trong giải thích và áp
vực biển.
dụng Công ước Liên Hiệp Quốc
về biển năm 1982
- Đưa ra các kết luận tư vấn trong
- Toà không cần đến các kết luận
chừng mực thẩm quyền cho phép.
tư vấn

Về
luật
áp

13

- Trong khi giải quyết các vụ tranh - Áp dụng các điều ước quốc tế, các
chấp thuộc thẩm quyền của mình, quy tắc được các quốc gia thừa nhận;
Toà có thể áp dụng các quy định tập quán quốc tế; các nguyên tắc luật

dụng

của Công ước và các quy tắc khác chung; phán quyết của Toà án và học
của pháp luật quốc tế không mâu thuyết của chuyên gia.
thuẫn với Công ước. 13

Về
các
Toà


- Quy chế của Toà được thành lập - Quy chế cho phép Toà lập ba (03)
năm (05) loại Toà rút gọn khác loại Toà rút gọn để giải quyết các vụ
nhau.
tranh chấp theo yêu cầu của các bên.

Điều 23 Phụ lục VI của Quy chế và Điều 293 Công ước năm 1982.

GVHD: Th.s Thạch Huôn

14

SVTH: Nguyễn Thảo Nguyên


Tìm hiểu về tổ chức và hoạt động xét xử của Tòa án quốc tế về luật biển

rút
gọn

Các Toà rút gọn của Toà án quốc tế về luật biển và Toà án công lý quốc tế
đều là các cơ quan của chính Toà đó và hành động với danh nghĩa của Toà
án. Phán quyết của Toà rút gọn có giá trị như phán quyết của Toà toàn thể.

- Các Thẩm phán của Toà án - Thẩm phán của Toà do Đại hội
Thành không phải do bất kỳ cơ quan đồng và Hội đồng bảo an bầu đồng
quyền lực bầu ra mà do các nước thời nhưng hoàn toàn độc lập.
Phần
thành viên bầu tại các Hội nghị của
của
các nước có biển.

Về

Toà

- Toà có 21 Thẩm phán và cần ít - Toà có 15 thẩm phán và số Thẩm
nhất 11 thẩm phán để xét xử phán cần thiết để tiến hành xét xử
(quorum).
(quorum) là 9 thẩm.

Toà án quốc tế về luật biển và Toà án công lý quốc tế là hai hệ thống xét xử
thường trực, độc lập và song song. Các quốc gia có quyền tự do lựa chọn các biện pháp
tài phán nêu ở Điều 287, trong đó có Toà án quốc tế về luật biển và Toà án công lý quốc
tế. Một quốc gia có thể tuyên bố chấp nhận một thủ tục duy nhất hoặc nhiều thủ tục cùng
lúc vào bất kỳ thời điểm nào. Họ cũng có thể không tuyên bố chấp nhận một biện pháp
nào và có thể thoả thuận lựa chọn một thủ tục sau khi tranh chấp đã nảy sinh.
Như vậy, giữa 2 Toà án có vấn đề cạnh tranh về danh nghĩa xét xử. Tuy nhiên, hai
toà này có quan hệ chặt chẽ và bổ sung cho nhau. Những đóng góp của Toà án công lý
quốc tế trong việc làm sáng tỏ các khái niệm của Công uớc năm 1982, đặc biệt trong lĩnh
vực phân định biển là rất có giá trị. Ngược lại, tuy chỉ mới bắt đầu nhưng Toà án quốc tế
về luật biển đã chứng tỏ vai trò không thể thay thế của mình trong việc giải quyết nhiều
tranh chấp biển phức tạp, liên quan đến nhiều nguyên đơn, bị đơn với các chế độ pháp lý
khác nhau. Hai Toà án bằng các đóng góp của mình thúc đẩy sự tiến bộ của Luật biển
quốc tế.

GVHD: Th.s Thạch Huôn

15

SVTH: Nguyễn Thảo Nguyên



Tìm hiểu về tổ chức và hoạt động xét xử của Tòa án quốc tế về luật biển

CHƯƠNG 2
NHỮNG QUY ĐỊNH VỀ TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA
TÒA ÁN QUỐC TẾ VỀ LUẬT BIỂN
2.1. Thành phần và tổ chức của Tòa án quốc tế về luật biển
2.1.1. Thẩm phán của Tòa án quốc tế về luật biển
Tòa án là một tập thể gồm 21 Thầm phán độc lập được tuyển chọn trong số các
nhân vật có uy tín nhất về công bằng và liêm khiết, có năng lực trong lĩnh vực chuyên
môn trong lĩnh vực biển.14
Quy chế của Tòa án đảm bảo sao cho không cho một nước nào hay nhóm nước
nào có ưu thế đối với nước khác trong khi bầu cử Thẩm phán. Và việc lựa chọn được tiến
hành trên các nguyên tắc sau:
Mỗi quốc gia thành viên có quyền chỉ định nhiều nhất là hai người. Các thành viên
của Tòa án sẽ được tuyển chọn trên danh sách đề cử. Tuy nhiên, không thể có quá một
thành viên Toà án là công dân của cùng một quốc gia. Tòa án áp dụng nguyên tắc luật
quốc tịch hữu hiệu. “Nhân vật có thể bị coi là công dân của quá một quốc gia sẽ được coi
như là công dân của quốc gia mà nhân vật đó thường thi hành các quyền dân sự và chính
trị của mình”.15
Thành phần của Tòa án phải đảm bảo có sự đại diện của các hệ thống pháp lý chủ
yếu của thế giới và sự phân chia công bằng về mặt địa lý (Khoản 2 Điều 2 Quy chế của
Tòa án quốc tế về luật biển). Mỗi nhóm theo địa lý do Đại hội đồng Liên hiệp quốc xác
định ít nhất phải có ba thành viên trong Tòa án.16 Kết quả bầu cử theo hệ thống này
chứng tỏ các nước đang phát triển có vai trò ngày càng tăng trong hệ thống pháp luật
quốc tế. Cụ thể xem bảng kết quả bầu cử đầu tiên của Tòa án quốc tế về luật biển năm
1996:17

14


Khoản 1 Điều 2 Quy chế của Tòa án quốc tế về luật biển.
Khoản 1 Điều 3 Quy chế của Tòa án quốc tế về luật biển.
16
Khoản 2 Điều 3Quy chế của Tòa án quốc tế về luật biển.
17
Nguyễn Hồng Thao “Tìm hiểu về tổ chức và hoạt động của Tòa án quốc tế về luật biển”, NXB Chính trị, Hà Nội.
15

GVHD: Th.s Thạch Huôn

16

SVTH: Nguyễn Thảo Nguyên


Tìm hiểu về tổ chức và hoạt động xét xử của Tòa án quốc tế về luật biển

Khu vực địa lý

Khu vực Châu Phi

Nhiệm kỳ của các thành viên Tòa án
3 năm

6 năm

9 năm

Engo
(Cameroom),


Ndiaye (Senegal)

Mensah (Ghana),
Marsit (Tunisi)

Warioba
(Tanzania)
Khu vực Châu Á

Rao ( Ấn Độ), Zhao (Trung Quốc)
Akl (Li băng)

Yamamoto(Nhật
Bản),

Khu vực Đông Âu

Kolodkin (Nga)

Vukas (Croatia)

Yankov (Bulgaria)

Khu vực Mỹ la tinh Marrotta Rangel Caminos(Achentina),
và
vùng
biển (Brazil)
Laing (Belize)
Caribê


Nelson (Grenada)

Khu vực Châu Âu Wolfrum (Đức)
và các khu vực

Eiriksson
(Iceland),Treves(Itali

Anderson (Anh)

khác

a)

Các thành viên của Tòa án được bầu bằng hình thức bỏ phiếu kín, là những ứng cử
viên đạt được số phiếu bầu cao nhất và phải được 2/3 số quốc gia thành viên có mặt và bỏ
phiếu. Khái niệm “các quốc gia thành viên có mặt và bỏ phiếu” được Khoản 1 Điều 56
Quy chế thủ tục của Hội nghị các quốc gia thành viên Công ước định nghĩa là các quốc
gia thành viên có mặt và tham gia bỏ phiếu thuận hoặc chống. Các quốc gia thành viên có
mặt nhưng bỏ phiếu trắng sẽ không được tính. Thẩm phán Tòa án quốc tế về luật biển
được bỏ phiếu lựa chọn một lần. Điều này khác với Thẩm phán của Tòa án công lý quốc
tế phải được cả Đại hội đồng và Hội đồng bảo an bỏ phiếu lựa chọn.
Thủ tục ứng cử và bầu cử được tiến hành theo Điều 4 Quy chế. Ít nhất ba tháng
trước ngày bầu cử Tổng thư ký Liên hiệp quốc, nếu là cuộc bầu cử đầu tiên hay Thư ký
của Tòa án nếu là cuộc bầu cử sau, gửi giấy mời cho các quốc gia thành viên trong một
thời hạn là hai tháng, thông báo danh sách các ứng cử viên của họ. Tổng thư ký hay Thư
ký của Tòa án lập danh sách theo thứ tự a, b, c, tất cả những ứng viên đã được chỉ định có
ghi rõ các quốc gia thành viên đã chỉ định họ và thông báo danh sách này cho tất cả các
quốc gia thành viên trước ngày thứ bảy của tháng cuối cùng trước khi bầu cử.18


18

Khoản 2 Điều 4 Quy chế của Tòa án quốc tế về luật biển.

GVHD: Th.s Thạch Huôn

17

SVTH: Nguyễn Thảo Nguyên


Tìm hiểu về tổ chức và hoạt động xét xử của Tòa án quốc tế về luật biển

Các Thẩm phán có nhiệm kỳ là 9 năm và họ có thể được bầu cử lại. Tuy nhiên, để
duy trì tính liên tục của Tòa án không bị ảnh hưởng khi các thành viên mãn nhiệm kỳ sau
ba năm, 7 người sẽ mãn nhiệm kỳ sau sáu năm và họ được chỉ định rút thăm do Tổng thư
ký Liên hiệp quốc thực hiện sau cuộc bầu cử. Như vậy, bầu cử được tiến hành 3 năm một
lần nhằm thay đổi một phần ba thành phần của Tòa với mục đích đổi mới sức mạnh của
Tòa. Năm 2002, thời hạn sáu năm dành cho 7 Thẩm phán bầu lần đầu tiên kết thúc. Mười
ba (13) ứng viên đã được đề cử và một người đã xin rút trước khi bầu cử. Ngày 19 tháng
4 năm 2002, bầu cử đã được tiến hành, năm thành viên của Tòa án được bầu lại, Thẩm
phán Ballah và Cot được bầu mới cho nhiệm kỳ 9 năm. Các cuộc bầu cử thường kéo dài
và khó khăn.
Nhiệm kỳ của các Thẩm phán được bầu trong các cuộc bầu cử ba năm một lần
được bắt đầu từ ngày 01 tháng 10 sau ngày tổ chức bầu cử.19 Tuy nhiên, các Thẩm phán
củ của Tòa án bị thay thế sẽ tiếp tục xét xử các vụ mà họ đang xét trước đó.20 Năm 2005,
thành phần của lần bầu cử đầu tiên đã được thay đổi hoàn toàn.
Sau bầu cử, khi đã có đủ 21 Thẩm phán, Tòa tiến hành bỏ phiếu kín bầu Chánh án
và Phó chánh án với nhiệm kỳ là ba năm tính từ ngày bắt đầu nhiệm kỳ mới là ngày họ

được bầu. Trong ngày bầu cử Chánh án, nếu Chánh án của nhiệm kỳ trước vẫn còn là
một thành viên thì vị này sẽ tiếp tục thực hiện chức trách của Chánh án cho đến khi tiến
hành bầu cử.21 Trường hợp vị này không còn là một thành viên hoặc không còn khả năng
làm việc, việc bầu cử sẽ do một thành viên thực hiện chức năng của Chánh án điều hành.
Điều kiện bầu cử ở đây cũng là đạt được đa số phiếu sẽ được tuyên bố trúng cử và sẽ
nhận nhiệm vụ mới của mình. Chánh án mới sẽ bầu Phó chánh án ngay sau đó hoặc tại
buổi họp sau (Điều 11 Nội quy của Tòa án quốc tế về luật biển). Chánh án sẽ đại diện cho
Tòa án trong mối quan hệ với các quốc gia và các thực thể khác.
Danh sách của Tòa bao gồm Chánh án, Phó chánh án và các thành viên khác được
sắp xếp theo thứ tự ngày mình bắt đầu nhậm chức và sau đó là tuổi (nếu bắt đầu nhiệm kỳ
cùng một ngày). Nếu có các ghế bị khuyết (do từ chức, chết, do không đáp ứng các điều
kiện cần thiết) thì Tòa án sẽ tiến hành bầu cử người mới thay thế và Thẩm phán mới được
bầu thay cho Thẩm phán chưa hết nhiệm kỳ sẽ đảm nhận trọng trách của người mình thay
thế cho đến khi mãn nhiệm kỳ của người đó.

19
20
21

Khoản 1 Điều 2 Nội quy chế của Tòa án quốc tế về luật biển.
Điều 5 Quy chế của Tòa án quốc tế về luật biển.
Điều 10 Nội quy của Tòa án quốc tế về luật biển.

GVHD: Th.s Thạch Huôn

18

SVTH: Nguyễn Thảo Nguyên



Tìm hiểu về tổ chức và hoạt động xét xử của Tòa án quốc tế về luật biển

Về tính độc lập của các Thẩm phán
Các Thẩm phán của Tòa án quốc tế về luật biển là các Thẩm phán độc lập. Họ
không đại diện cho chính phủ mình cũng như không đại diện cho bất kỳ chính phủ, tổ
chức quốc tế nào.
Để đảm bảo sự độc lập về mặt vật chất, các Thẩm phán của Tòa được lĩnh lương
cả năm, Chánh án của Tòa được lĩnh phụ cấp đặc biệt hàng năm; Phó chánh án lĩnh phụ
cấp đặc biệt từng ngày trong thời gian thừa hành chức vụ Chánh án. Các khoản lương,
phụ cấp, thù lao của Thẩm phán được quy định lại theo từng thời gian trong các cuộc họp
của các quốc gia thành viên Công ước năm 1982, trong đó tính đến khối lượng công việc
của Tòa án và tất cả đều được miễn mọi thứ thuế.22
Các thành viên của Tòa án quốc tế về luật biển trong khi thực hiện chức năng của
mình đều được hưởng quyền ưu đãi và miễn trừ ngoại giao (Điều 10 Quy chế của Tòa án
quốc tế về luật biển). Quyền ưu đãi và miễn trừ ngoại giao này được đảm bảo bằng Hiệp
định về quyền ưu đãi của Toà án quốc tế về luật biển được thông qua bởi hội nghị thứ 7
của các quốc gia ngày 23 tháng 5 năm 1997, được lưu chiểu cho Tổng thư ký của Liên
hiệp quốc.
Thẩm phán của Tòa án vào bất kỳ thời điểm nào còn thuộc thành phần của Tòa,
khi tạm trú ở bất kỳ nước nào ngoài nước mà họ mang quốc tịch đều được hưởng các
quyền ưu đãi và miễn trừ ngoại giao trong suốt thời gian tạm trú đó.
Các đặc quyền này đòi hỏi các Thẩm phán phải có nghĩa vụ toàn tâm toàn ý phục
vụ cho Tòa. Các thành viên của Tòa án hành động không phụ thuộc vào các thông tin
nhận được của chính phủ mình, không tự cho mình làm một việc nào trái với phẩm chất
nghề nghiệp, không tham gia vào việc giải quyết một vụ kiện nào mà trước đây ông ta đã
tham dự với bất kỳ tư cách nào. Và theo nguyên tắc độc lập khi xét xử của Thẩm phán,
họ không đảm nhận bất kỳ một chức vụ chính trị hay hành chính nào cũng như chủ động
tham gia hay có liên quan về tài chính trong một hoạt động nào của một xí nghiệp đang
tiến hành thăm dò hoặc khai thác, sử dụng tài nguyên ở biển hay ở đáy biển nhằm mục
đích thương mại khác. Thành viên của Tòa án cũng không được làm những chức năng đại

diện, cố vấn, luật sư trong bất kỳ vụ kiện nào (Khoản 1, 2 Điều 7, Điều 8 Quy chế của
Tòa án). Các Thẩm phán của Tòa không được bỏ nhiệm vụ, không bị bãi miễn. Trong
trường hợp theo ý kiến nhất trí của các thành viên khác, nếu Thẩm phán đó không còn
đáp ứng các điều kiện cần thiết thì Chánh án sẽ tuyên bố ghế của thành viên này trống.23

22
23

Điều 18 Quy chế của Tòa án quốc tế về luật biển.
Điều 9 Quy chế của Tòa án quốc tế về luật biển.

GVHD: Th.s Thạch Huôn

19

SVTH: Nguyễn Thảo Nguyên


Tìm hiểu về tổ chức và hoạt động xét xử của Tòa án quốc tế về luật biển

Để đảm bảo tính độc lập của mình cũng như hiệu lực các phán quyết của Tòa án,
trước khi nhậm chức các Thẩm phán phải trịnh trọng tuyên thệ trong phiên họp công khai
chung đầu tiên sau ngày được bầu: “Tôi trịnh trọng tuyên bố rằng Tôi sẽ hoàn thành
nhiệm vụ của mình và thực hiện quyền năng của Thẩm phán bằng danh dự của mình một
cách trung thực, công bằng và tận tâm”.24 Trong vụ việc khi Chánh án Tòa mang quốc
tịch của một bên tranh chấp ông ta sẽ nhường lại chức Chánh án của mình cho Phó chánh
án.
2.1.2. Thẩm phán ad hoc của Tòa án quốc tế về luật biển
Thẩm phán ad hoc là thẩm phán do một hoặc hai bên tranh chấp không có Thẩm
phán mang quốc tịch nước mình trong thành phần của Tòa đề cử. Đây có thể coi là hình

thức Tòa tiếp thu kinh nghiệm từ phương thức Trọng tài mà lý do chủ yếu là duy trì các
Thẩm phán được các bên tranh chấp lựa chọn một cách đặc biệt.
Các Thẩm phán của Tòa được lựa chọn không phụ thuộc vào quốc tịch. Như vậy,
sẽ có trường hợp một trong các bên tranh chấp có Thẩm phán mang quốc tịch nước mình
trong thành phần của Tòa án. Để cho các bên được bình đẳng trước Tòa sẽ có hai khả
năng: hoặc là loại bỏ Thẩm phán mang quốc tịch của một trong các bên tranh chấp hoặc
cho phép bên kia lựa chọn một Thẩm phán ad hoc bổ sung vào thành phần của Tòa án.
Điều 17 khoản 1 Quy chế của Tòa án quốc tế về luật biển quy định: “1. Thành
viên có quốc tịch của bên nào đó trong số các bên của một vụ tranh chấp có quyền ngồi
xử”.
Như vậy, chính quy định này đã mở khả năng cho phép lựa chọn Thẩm phán ad
hoc trong các trường hợp mà một bên tranh chấp không có trong thành phần của Tòa một
Thẩm phán mang quốc tịch nước mình, để cân bằng tình thế trước Tòa giữa các bên tranh
chấp. Khi xét xử một vụ tranh chấp bất kỳ bên nào khác trong vụ tranh chấp có thể chỉ
định một người theo sự lựa chọn của mình để tham gia xét xử với các thành viên của Tòa
án. Nếu trong thành phần có mặt xét xử của Tòa có một Thẩm phán có quốc tịch của một
bên thì bên kia có thể cử một người theo sự lựa chọn của mình để tham gia vào việc xét
xử với tư cách một Thẩm phán. Ngoài ra, quy chế của Tòa cũng trù định khả năng thứ
hai, đó là trường hợp: khi xét xử một vụ tranh chấp nếu Tòa án không có một thành viên
nào có quốc tịch của các bên thì mỗi bên có quyền chỉ định một người theo sự lựa chọn
của mình để tham gia xử án với các thành viên của Tòa.
Trong trường hợp một thành viên mang quốc tịch một trong các bên không thể
(hoặc không thể tiếp tục) tham gia xét xử bất kỳ giai đoạn nào của vụ án, thì bên đó có
quyền chỉ định một Thẩm phán ad hoc trong thời hạn do Tòa án hoặc Chánh án trong
24

Điều 5 Nội quy của Tòa án quốc tế về luật biển.

GVHD: Th.s Thạch Huôn


20

SVTH: Nguyễn Thảo Nguyên