TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
KHOA LUẬT
BỘ MÔN LUẬT TƯ PHÁP

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP
NIÊN KHÓA (2006 – 2010)

Đề Tài:

SỰ TỒN TẠI CỦA DI SẢN DÙNG VÀO VIỆC
THỜ CÚNG TRONG PHÁP LUẬT VIỆT NAM
VÀ THỰC TIỄN

GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN:
NGUYỄN THỊ MỸ LINH

SINH VIÊN THỰC HIỆN:
TRẦN HỮU TRÍ
MSSV: 5062369
LỚP: LUẬT TƯ PHÁP 2
KHÓA 32.

Tháng 4/2010


NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN
.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................

.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................

.....................................................................................................................................


DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
Bộ luật dân sự (BLDS)
Bộ luật dân sự nước Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam năm 2005 (BLDS 2005)
Bộ luật dân sự nước Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam năm 1995 (BLDS 1995)
Di sản thờ cúng (dstc)
Nhà xuất bản (NXB)
Quyền sở hữu (qsh)



MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU ....................................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài: ........................................................................................................... 1
2. Mục tiêu nghiên cứu:...................................................................................................... 1
3. Đối tượng nghiên cứu:.................................................................................................... 2
4. Phạm vi nghiên cứu: ....................................................................................................... 2
5. Phương pháp nghiên cứu:............................................................................................... 2
6. Bố cục đề tài: .................................................................................................................. 2
PHẦN NỘI DUNG ................................................................................................................... 3
Chương 1
KHÁI QUÁT CHUNG VỀ DI SẢN DÙNG VÀO VIỆC THỜ CÚNG .................................... 3
1.1. Lược sử hình thành di sản dùng vào việc thờ cúng ở Việt Nam: ............................... 3
1.1.1.
Trong thời kỳ Phong Kiến:................................................................................. 3
1.1.2.
Từ thời kỳ thực dân nửa Phong Kiến đến trước pháp lệnh thừa kế năm 1990:.. 5
1.1.3.

Từ năm 1990 đến nay: ........................................................................................ 6
1.2. So sánh di sản dùng vào việc thờ cúng ở Việt Nam với một số nước trên thế giới: .. 6
1.2.1.
Luật của Pháp: .................................................................................................... 6
1.2.2.
Luật của Anh: ..................................................................................................... 7
1.2.3.
Luật của Nhật Bản: ............................................................................................. 8
1.3. Các khái niệm:............................................................................................................ 8
1.3.1.
Khái niệm di sản và di sản dùng vào việc thờ cúng: .......................................... 8
1.3.2.
Khái niệm tài sản:............................................................................................... 9
1.3.3.
Di sản văn hóa: ................................................................................................... 9
1.4. Vai trò và đặc điểm của di sản dùng vào việc thờ cúng: .......................................... 10
1.4.1.
Vai trò của di sản dùng vào việc thờ cúng: ...................................................... 10
1.4.2.
Đặc điểm của di sản dùng vào việc thờ cúng: .................................................. 11
Chương 2
CƠ SỞ PHÁP LUẬT CỦA DI SẢN DÙNG VÀO VIỆC THỜ CÚNG VÀ THỰC TIỄN..... 12
2.1. Cơ sở pháp luật về di sản dùng vào việc thờ cúng: .................................................. 12
2.1.1. Tính chất pháp lý của di sản dùng vào việc thờ cúng:............................................ 12
2.1.2.
Quản lý di sản dùng vào việc thờ cúng: ........................................................... 17
2.1.3.
Di chuyển di sản dùng vào việc thờ cúng:........................................................ 20
2.1.4.
Chấm dứt việc dùng một phần di sản vào việc thờ cúng:................................. 23

2.2. Một số vấn đề liên quan đến di sản dùng vào việc thờ cúng:................................... 25
2.2.1.
Người thừa kế và người quản lý di sản thờ cúng: ............................................ 25
2.2.2.
Lập di sản dùng vào việc thờ cúng:.................................................................. 30
2.3. Sự tồn tại của di sản dùng vào việc thờ cúng trong hệ thống pháp luật Việt Nam: . 35
2.3.1.
Trong pháp luật dân sự: .................................................................................... 35
2.3.2.
Trong các ngành luật khác:............................................................................... 40
2.4. Vấn đề thực tiễn của di sản dùng vào việc thờ cúng: ............................................... 42


2.4.1.
Sự phù hợp của di sản dùng vào việc thờ cúng đối với mối quan hệ gia đình và
mối quan hệ bên ngoài gia đình:....................................................................................... 42
2.4.2.
Thực tiễn của việc quyết định số phận của di sản thờ cúng, giá trị và điều hợp
lý của nó: .......................................................................................................................... 45
2.4.3.
Xung đột pháp luật trong quá trình áp dụng chế định di sản dùng vào việc thờ
cúng:
.......................................................................................................................... 46
PHẦN KẾT ............................................................................................................................. 48


SỰ TỒN TẠI CỦA DSTC TRONG PHÁP LUẬT VIỆT NAM VÀ THỰC TIỄN

PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài:

Trong pháp luật Việt Nam, ngoài việc pháp luật đưa ra những quy tắc xử sự thì còn
có những quy tắc xử sự được pháp luật thừa nhận, đó là các phong tục tập quán có ý
nghĩa thực tiễn và được mọi người thực hiện như là một thói quen hằng ngày. Mặt
khác, nhân dân ta có truyền thống uống nước nhớ nguồn, con cái phải hiếu thảo, tôn
thờ cha mẹ, tổ tiên. Họ tôn trọng đấng sinh thành, người đã tạo ra hình hài cho họ, sau
khi cha mẹ, ông bà họ chết, họ tổ chức ma chay, và hàng năm đến ngày kỵ (ngày giỗ
người chết) thì họ tổ chức cúng viếng, bày mâm cỗ dâng lên người chết “ăn uống”với
hy vọng người chết nơi suối vàng được no ấm. Thông thường trước khi chết, cha mẹ,
ông bà có để lại di sản với di nguyện rằng sau này di sản này chỉ dùng để phục vụ cho
việc thờ cúng, người kế tự không được quyền bán hay tặng cho một ai khác. Từ đó
hình thành nên nề nếp trong hoạt động tín ngưỡng, đó là di sản dùng vào việc thờ cúng
là không được bán, không được chia thừa kế. Nhằm để bảo lưu nét văn hoá, bảo vệ tài
sản dùng để thờ cúng, cho di sản thờ cúng tồn tại song hành với các loại tài sản khác,
pháp luật đã quy định điều 670 trong BLDS 2005 (cũng như trước đó tại điều 673
BLDS 1995 và điều 21 pháp lệnh thừa kế 1990) như là sự thừa nhận của pháp luật đối
với di sản thờ cúng. Nhưng, vấn đề ở đây là di sản thờ cúng chỉ tồn tại một điều duy
nhất, trong khi đó các quan hệ phát sinh từ di sản thờ cúng không kém gì các quan hệ
pháp luật từ di sản thừa kế. Nhìn nhận tổng quát ở điều 670 BLDS 2005 (về di sản
dùng vào việc thờ cúng), ta cũng nhận thấy rằng điều luật còn có nhiều vấn đề bàn cãi
và đưa ra giải pháp phù hợp hơn. Từ các vấn đề nêu trên, tác giả quyết định chọn điều
670 BLDS 2005 làm trọng tâm của đề tài nghiên cứu này.
2. Mục tiêu nghiên cứu:
Công trình nghiên cứu khoa học luật là nhằm hướng đến cái hoàn thiện của pháp
luật để đưa pháp luật vào thực tiễn một cách nhanh chóng và có hiệu quả, vì vậy mà đề
tài nghiên cứu này cũng không nằm ngoài mục tiêu đó. Bên cạnh đó, qua nghiên cứu
này tác giả muốn hiểu rõ hơn về chế định di sản dùng vào việc thờ cúng trong pháp
luật dân sự Việt Nam, di sản dùng vào việc thờ cúng là một chế định không mới trong
pháp luật Việt Nam, ngay cả trong thời kỳ Phong Kiến và thời kỳ thực dân nửa Phong
Kiến ở Việt Nam. Nhưng, hiện tại chế định di sản dùng vào việc thờ cúng chỉ có một
điều duy nhất và được lồng ghép vào chế định thừa kế, phải chăng nó được xem như là

một di sản thừa kế và nó chỉ ràng buộc ở một số điều bắt buộc (không được chia thừa
kế)? và còn các phần khác như là cắt giảm, chấm dứt, cho chuyển nhượng, thế chấp,…
lại được giải quyết theo chế định thừa kế? và còn một số vấn đề khác có liên quan, ta
cần phải tìm hiểu rõ hơn về vấn đề này.

GVHD: NGUYỄN THỊ MỸ LINH

1

SVTH: TRẦN HỮU TRÍ


SỰ TỒN TẠI CỦA DSTC TRONG PHÁP LUẬT VIỆT NAM VÀ THỰC TIỄN
3. Đối tượng nghiên cứu:
Để giải quyết vấn đề trên tác giả tập trung vào các đối tượng sau:
tài sản là di sản dùng vào việc thờ cúng (hình thành, tồn tại, chấm dứt), các tài sản liên
quan đến di sản dùng vào việc thờ cúng.
4. Phạm vi nghiên cứu:
Di sản dùng vào việc thờ cúng chỉ được luật quy định ở một điều duy nhất mà
không có một văn bản nào hướng dẫn về việc này. Mặc dù vậy, phạm vi nghiên cứu
của đề tài cũng không hạn hẹp trong một điều duy nhất, mà phạm vi là toàn bộ các
điều luật liên quan đến BLDS Việt Nam năm 2005 và các văn bản khác có liên quan
đến đề tài.
5. Phương pháp nghiên cứu:
Trong quá trình nghiên cứu đề tài tác giả đã sử dụng một số phương pháp sau:
- Phương pháp nghiên cứu lý luận trên tài liệu, sách vở, thông tin trên mạng, báo
chí.
- Phương pháp phân tích luật viết, các điều luật có liên quan, sau đó tổng hợp các
nguyên tắc và các học thuyết pháp lý để đưa ra quan điểm của bản thân về một số vấn
đề điều luật còn bỏ ngõ hoặc quy định chưa đầy đủ.

- Phương pháp so sánh, đối chiếu các điều luật nhằm có thể tìm ra những điểm bất
hợp lý hay xung đột pháp luật, qua đó tác giả cũng đưa ra quan điểm giải quyết hợp lý
cho vấn đề. Ngoài ra tác giả còn sử dụng kỹ năng tư duy logic và kiến thức bản thân
trong quá trình học tập, nghiên cứu.
6. Bố cục đề tài:
bố cục đề tài gồm có 3 phần:
phần mở đầu
phần nội dung
Chương 1: khái quát chung
Chương 2: cơ sở pháp luật của di sản thờ cúng và thực tiễn
phần kết
Vì kiến thức còn hạn chế nên không tránh khỏi thiếu sót, rất mong được sự góp ý
của quý thầy cô để cho đề tài được phát triển tốt hơn.

GVHD: NGUYỄN THỊ MỸ LINH

2

SVTH: TRẦN HỮU TRÍ


SỰ TỒN TẠI CỦA DSTC TRONG PHÁP LUẬT VIỆT NAM VÀ THỰC TIỄN

PHẦN NỘI DUNG
Chương 1
KHÁI QUÁT CHUNG VỀ DI SẢN DÙNG VÀO VIỆC THỜ CÚNG
1.1. Lược sử hình thành di sản dùng vào việc thờ cúng ở Việt Nam:
1.1.1. Trong thời kỳ Phong Kiến:
Có thể nói rằng cho đến hiện nay chế độ Phong Kiến là một chế độ tồn tại lâu đời
nhất trong các chế độ thống trị ở Việt Nam, và nét văn hóa của con người Việt Nam

hiện nay đều có nguồn gốc từ thời kỳ này, kể cả di sản dùng vào việc thờ cúng tổ tiên.
Ở thời kỳ này do ảnh hưởng của 4 loại tư tưởng chính: nho giáo, phật giáo, đạo
giáo, thuyết sùng bái tự nhiên. Dù cho các hệ thống tư tưởng này có khác biệt đi chăng
nữa thì ít nhất nó cũng có một số điểm chung, đó là đề cao chữ hiếu. Vì vậy, các hoạt
động sinh hoạt trong đời sống hằng ngày và hoạt động tín ngưỡng tôn giáo luôn luôn
đặt vai trò của cha mẹ, ông bà, tổ tiên lên hàng đầu, được thể hiện thông qua việc
phụng dưỡng cha mẹ (nuôi dưỡng, chăm sóc), thờ cúng ông bà tổ tiên (ma chay, lễ
giỗ). Con cháu phải có nghĩa vụ chăm sóc phụng dưỡng ông bà cha mẹ, sau khi họ
chết phải có nghĩa vụ thờ cúng, đây là đạo làm con của người Việt Nam.
Vài nét về phụng sự tổ tôn của người Việt Nam thông qua các lễ vật như sau:
- Nhà thờ thủy tổ (Mổ tộc từ đường): là nơi mà con cháu dòng dõi trong một họ lập
chung để thờ một tộc họ.
- Đàn lộ thiên: là một bia đá được dựng lên và ghi tên thụy hiệu (tên cúng cơm) để
khi tế tự thì ra đó mà tế.
- Nhà thường dân, dân nghèo nếu không có nhà thờ riêng thì thờ tại nhà mình ở.
Dẫu nghèo thế nào cũng có một bàn thờ1.
Có một điểm đặc biệt của phong tục tập quán mà từ đó hình thành nên một đặc
điểm khác biệt nhất của di sản thờ cúng so với các quy định khác về di sản thừa kế
trong pháp luật dân sự và thừa kế trong hệ thống pháp luật Việt Nam hiện nay. Luật
Hồng Đức cũng quy định tại điều 399 và điều 4002 về việc bảo vệ sự tồn tại của ruộng
đất hương hỏa với mục đích tránh việc “dứt tệ tranh giành nhau” hoặc ruộng đất hương
hỏa không được bán.
Ruộng kỵ: đất hương hỏa của tổ tôn để lại hoặc trong họ chung nhau mà tậu, hay là
của người trong họ cúng để lấy hoa lợi mà chi về việc thế tự, nếu không có ruộng kỵ
1

Phan Kế Bính, Việt Nam Phong Tục, NXB văn hoá thông tin, năm 2001.
Luật Hồng Đức:
Điều 399: ruộng đất hương hoả, của Cao tổ (tổ 5 đời) đã trãi qua 5 đời, nên con cháu không còn để tang nữa,
không phải thờ cúng, thì người trong họ không được đem ruộng đất hương hoả trước kia mà chia nhau. Đó là dứt

tệ tranh giành nhau.
Điều 400: dù con cháu nghèo khó cũng không được làm trái luật mà bán ruộng đất hương hoả. Nếu làm trái, có
ai tố cáo thì xử vào tội bất hiếu. Nếu người trong họ mua ruộng đất ấy thì mất tiền mua; người ngoài mua thì cho
chuộc, không được cố giữ.
Lê Triều Hình Luật, NXB văn hoá, năm 1998, trang 217.
2

GVHD: NGUYỄN THỊ MỸ LINH

3

SVTH: TRẦN HỮU TRÍ


SỰ TỒN TẠI CỦA DSTC TRONG PHÁP LUẬT VIỆT NAM VÀ THỰC TIỄN
thì mỗi kỳ cúng tế phải đóng tiền góp gạo với nhau (về việc này không cần phải
nghiên cứu vì sau khi đóng góp thì những người trong họ sẽ cùng nhau tiêu thụ các vật
cúng tế như vậy nó sẽ không tồn tại sau một thời gian ngắn). Đây là cách hữu hiệu
nhất để bảo toàn gia sản của người tiếp nhận việc thờ cúng (người thờ tự), trong khung
cảnh lo toan chi phí cuộc sống gia đình, lo toan việc tích lũy tài sản thừa trong quá
trình sản xuất. Bên cạnh đó còn phải lo cả việc thờ cúng vào ngày giỗ (kỵ nhật) và lo
ma chay cho cha mẹ, ông bà chết trong quá trình quản lý di sản thờ cúng. Như vậy,
trong một họ tộc việc thờ cúng tổ tiên, không chỉ một người đã mất mà là thờ cúng cho
cả một tộc và mỗi năm không chỉ có một ngày kỵ và cũng phải tính toán đến việc lo
ma chay cho ông bà, cha mẹ sắp chết (thông thường những gia đình có con cháu nối
dõi thì sau khi họ không còn khả năng làm việc được nữa thì họ sẽ giao cho một hoặc
nhiều người thừa kế tiếp nhận quản lý di sản đó để chi tiêu cho công việc ma chay, thờ
cúng).
Đất hương hỏa không phải là di sản thờ cúng duy nhất trong tục cổ Việt Nam3.
Phần di sản thờ cúng được truyền từ người lập di sản thờ cúng hoặc người quản lý di

sản cuối cùng trong ý chí của người chuyển giao di sản thờ cúng. Như vậy, về mặt
thực tiễn thì việc chỉ định người quản lý di sản thờ cúng tiếp theo do người quản lý di
sản hiện tại, về mặt ý chí, xem như là tự do ý chí của người quản lý di sản hiện tại, về
điều trói buộc thì ý chí đó phải là của người quản lý di sản thờ cúng chứ không phải là
ý chí của những người thừa kế của người quản lý di sản thờ cúng đó. Trong thực tiễn,
nếu cha, mẹ chết mà không để lại di chúc thì anh, chị, em cũng có thể, khi phân chia di
sản, thỏa thuận về việc trích một phần khối tài sản cho cha, mẹ để lại để lập thành di
sản thờ cúng (luật nhà lê, QTHL đ388) “có ruộng đất cha mẹ chết hết, chưa kịp để
chúc thư mà anh em, chị em chia nhau, thì trích ra một phần 20 để làm hương hỏa
phụng thờ, giao cho con trưởng giữ; phần còn lại mới chia nhau. Phần con của nàng
hầu phải ít hơn. Nếu có lệnh của cha mẹ và chúc thư thì phải theo đúng; làm trái ngược
thì mất phần mình”(lệnh năm thứ 2_1461 niên hiệu Quang Thuận).
Trong thời kỳ Phong Kiến Việt Nam có 2 luật đánh dấu bước phát triển của luật cổ
Việt Nam: bộ luật Hồng Đức (lê triều hình luật_vua lê thánh tông gồm 6 quyển 10
chương 722 điều).
Bộ luật Gia Long (Hoàng Việt luật lệ) ban hành năm 1813 (Nguyễn Q.Thắng, lược
khảo Hoàng Việt luật lệ (tìm hiểu luật Gia Long), NXB văn hóa thông tin, năm 2002).

3

Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Điện, bình luận khoa học về thừa kế trong luật dân sự Việt Nam, NXB trẻ, năm 2001, ghi
chú số 2, trang 277.

GVHD: NGUYỄN THỊ MỸ LINH

4

SVTH: TRẦN HỮU TRÍ



SỰ TỒN TẠI CỦA DSTC TRONG PHÁP LUẬT VIỆT NAM VÀ THỰC TIỄN
Ngoài ra còn có Hoàng Triều Đại Điển (10 quyển), Hình luật thư được ban hành
vào thời Trần nhưng đã bị thất lạc4.
Trong luật Gia Long quy định tại điều 16, 17 mục lục quyển 09 (lễ luật) về tội nặc
phụ mẫu phu tang (giấu tang cha mẹ) và khí thân chi nhiệm (bỏ gánh nặng nuôi cha
mẹ).
1.1.2. Từ thời kỳ thực dân nửa Phong Kiến đến trước pháp lệnh thừa kế năm
1990:
Trong thời kỳ này hầu hết các văn bản chủ yếu không đề cập đến loại di sản dùng
vào việc thờ cúng trừ hai văn bản chính đó là: BLDS Bắc kỳ (1931), bộ dân luật Trung
kỳ (Hoàng Việt Trung kỳ hộ luật_1936)5. Lý do là sau khi đô hộ Việt Nam thực dân
Pháp bị lúng túng trước những luật tục cổ của người Việt Nam (hương hỏa, thừa kế,
hôn nhân gia đình...) vào thời kỳ ra đời của BLDS giản yếu Nam kỳ năm 1883 điều
chỉnh về pháp luật dân sự nhưng không đề cập đến những vấn đề trên.
Tiếp đó, sau khi giành độc lập miền Bắc, chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký một số sắc
lệnh về dân sự như: sắc lệnh 90/SL ngày 10/10/1945; sắc lệnh 97/SL ngày 22/5/1950
về việc thừa nhận các quy định của luật lệ hiện hành ở Bắc – Trung – Nam cho đến khi
ban hành những bộ luật duy nhất cho toàn quốc, nếu “những luật lệ ấy không trái với
nguyên tắc độc lập của nước Việt Nam và chính thể dân chủ cộng hòa” và bổ sung một
số quy lệ và chế định trong dân luật nhằm làm cho các bộ luật của “chế độ Phong
Kiến” có nội dung mới6. Vì vậy, nhìn nhận lại hệ thống luật thời bấy giờ vẫn còn tồn
tại luật lệ Phong Kiến về di sản thờ cúng trong 3 bộ dân luật của Việt Nam lúc đó. Và
không được điều chỉnh, sửa đổi hoặc bổ sung vào hệ thống pháp luật Việt Nam cho
đến khi pháp lệnh thừa kế năm 1990 ra đời. Việc thừa nhận các quy định trong luật cổ
và tục lệ về loại di sản này giúp cho nó càng ngày càng bị lệch đi so với chuẩn mực
ban đầu.

4

Vũ Văn Mẫu, cổ luật Việt Nam lược khảo quyển thứ nhất (chương trình cử nhân luật năm thứ nhất), Sài Gòn

năm 1971. Trang 118 và kế tiếp.
5
Viện nghiên cứu khoa học pháp lý, một số vấn đề về pháp luật dân sự Việt Nam từ thế kỷ XV đến thời Pháp
thuộc, NXB Chính trị Quốc gia, trang 18, 139, 140, 141.
6
…đối với quyền lợi của người vợ góa, cả hai khuynh hướng dưới đây điều sai lầm:
- Về khuynh hướng thứ nhất: không cho người vợ góa hưởng thừa kế đối với tài sản của bố mẹ đã cho 2 hai
vợ chồng khi ra ở riêng (trong đó chính người vợ có qsh ½ và có quyền thừa kế một phần đối với phần nửa thuộc
qsh của người chồng), là còn nặng về tư tưởng phong kiến, không coi trọng quyền lợi của người vợ góa.
- Khuynh hướng thứ hai: cho người vợ góa được coi như là người thừa kế thế vị của người chồng, là trái
với nguyên tắc cơ bản về thừa kế là chỉ có thế vị dựa trên huyết thống.
Đối với những người đi công tác xa bị hy sinh, không để lại con cái, mà nay xảy ra tranh chấp về thừa tự, đường
lối giải quyết loại tranh chấp này là kiên quyết chống các tư tưởng phong kiến, như một số bản án đã xử đúng
đắn là nếu người đã chết không để lại giấy lập tự thì bác bỏ quyết định của hội đồng gia tộc đưa người trong họ
ra đứng thừa tự để truất quyền thừa kế của người con dâu góa.
Trích: Báo cáo tổng kết của Tòa dân sự Tòa án Nhân dân tối cao trong 4 năm (1965 – 1968)

GVHD: NGUYỄN THỊ MỸ LINH

5

SVTH: TRẦN HỮU TRÍ


SỰ TỒN TẠI CỦA DSTC TRONG PHÁP LUẬT VIỆT NAM VÀ THỰC TIỄN
1.1.3. Từ năm 1990 đến nay:
Hiện nay văn bản điều chỉnh trực tiếp quy định về di sản thờ cúng chỉ là BLDS của
nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2005. BLDS 1995 và pháp lệnh năm
1990 cũng có quy định về di sản dùng vào việc thờ cúng (đã hết hiệu lực) nhưng dù
cho BLDS 1995 hay BLDS 2005 hoặc pháp lệnh thừa kế năm 1990, thì cũng không

thay đổi các chế định của di sản dùng vào việc thờ cúng. Hầu hết các điều luật về
hương hỏa, kỵ điền, hậu điền trong dân luật Bắc – Trung kỳ điều được lược bỏ còn chỉ
một điều duy nhất (di sản dùng vào việc thờ cúng). Như vậy, trong luật Phong Kiến,
luật dưới chế độ Phong Kiến nửa thuộc địa thừa nhận nó như một chế định lớn trong
dân luật, và sự tồn tại của nó góp phần không nhỏ trong xã hội Việt Nam thời bấy giờ.
Hiện nay điều ta thấy rõ nhất là hầu hết các gia đình điều ít xuất hiện loại di sản dùng
vào việc thờ cúng này, vì sao? Luật quy định tại điều 670 BLDS 2005, điều 673 BLDS
1995, pháp lệnh thừa kế chỉ bảo tồn nét tôn thờ tín ngưỡng thôi chứ không quy định
chặt chẽ làm thế nào để có di sản thờ cúng và di chuyển như thế nào, nó kết thúc ra
sao? Luật không quy định cụ thể, làm cho nó lệch càng thêm lệch.
1.2. So sánh di sản dùng vào việc thờ cúng ở Việt Nam với một số nước trên thế
giới:
1.2.1. Luật của Pháp:
Trong chương VI mục I của BLDS Pháp có quy định về “di sản chưa chia” vậy quy
định đó có tương tự với quy định về di sản dùng vào việc thờ cúng của Việt Nam hay
không?
Trong BLDS 2005 của Việt Nam tại điều 670 có quy định về di sản thờ cúng
“...phần di sản đó không được chia thừa kế và giao cho một người đã được chỉ định
trong di chúc quản lý để thực hiện việc thờ cúng; nếu người được chỉ định không thực
hiện đúng di chúc hoặc không theo thoả thuận của những người thừa kế thì những
người thừa kế có quyền giao phần di sản dùng vào việc thờ cúng cho người khác quản
lý để thờ cúng...”.
Trong luật của Pháp quy định là di sản chưa chia tại điều 815 khi có yêu cầu của
người thừa kế di sản chưa chia do có thể làm triệt hại đến giá trị của di sản chưa chia,
hoặc người đại diện hợp pháp của người thừa kế là người chưa thành niên.
Việc phát sinh hoa lợi, lợi tức từ di sản chưa chia thì người nào có quyền hưởng
hoa lợi, lợi tức đó phải có trách nhiệm sửa chữa, khắc phục di sản chưa chia đó.
Hoặc tương tự về các chủ thể trong việc giải quyết di sản đó. Tại điều 815-3 BLDS
Pháp: “các hành vi quản lý và định đoạt di sản chưa chia phải được sự đồng ý của tất
cả những người thừa kế (bao gồm cả việc biết mà không phản đối) trừ việc định đoạt,

ký kết hoặc gia hạn các hợp đồng thuê cho tài sản đó”.

GVHD: NGUYỄN THỊ MỸ LINH

6

SVTH: TRẦN HỮU TRÍ


SỰ TỒN TẠI CỦA DSTC TRONG PHÁP LUẬT VIỆT NAM VÀ THỰC TIỄN
Bên cạnh đó trong luật dân sự Pháp quy định di sản chưa chia được quyền chuyển
nhượng tại điều 815-4: “người thừa kế di sản chưa chia muốn nhượng lại cho một
người thứ ba bằng hợp đồng có đền bù một phần hoặc toàn bộ quyền của mình trong
khối di sản chưa chia phải thông báo cho những người đồng thừa kế khác...”7
Từ những điểm trên đây ta thấy rằng trong luật của Pháp không tồn tại di sản mang
bản chất của thờ cúng mà nó chỉ là di sản chưa chia chỉ vì ảnh hưởng đến giá trị của tài
sản. Ta có một minh chứng cho điều này nữa là, sau khi thực dân Pháp mang BLDS
của họ sang áp dụng cho nước ta lại không ăn khớp về thừa kế, hương hỏa, hôn nhân
gia đình nên trong dân luật Nam kỳ 1883 không có các chế định này; sau đó họ được
sự giúp đỡ của Hội đồng nghiên cứu án lệ mới đưa ra bộ dân luật Bắc kỳ năm 1931,
tiếp sau đó là bộ dân luật Trung kỳ năm 1936.
1.2.2. Luật của Anh:
Trong luật của Anh có một chế định cũng tương tự như di sản thờ cúng ở Việt
Nam, nhưng về nét đặc thù thì hoàn toàn khác nhau, đó là trust:
Theo luật của Anh có 2 quan niệm về trust:
- Theo quan niệm về chủ thể: theo đó người lập trust chuyển giao một hoặc nhiều
tài sản của mình cho người nhận trust định đoạt, sử dụng vì lợi ích của người thụ
hưởng hoặc vì mục đích gì đó phù hợp với pháp luật, do người lập trust xác định trước.
- Theo quan niệm về khách thể: trust là một sự nghiệp độc lập và tồn tại vì mục
đích nhất định và không thuộc sở hữu của bất kỳ người nào.

Như vậy, từ quan điểm thứ hai ta có thể suy ra rằng trust có thể được gọi là di sản
thờ cúng như trong luật của Việt Nam hiện hành, vì, khi trust không thuộc sở hữu của
ai. Khi đó, sau khi người lập trust chết có di chúc quy định rằng trust phải phục vụ cho
việc tang lễ, chăm sóc mồ mả thường xuyên và trust lúc này cũng có thể được xem là
di sản thờ cúng.
Nói về người nhận trust (vai trò như người quản lý di sản thờ cúng ở Việt Nam) lại
có một đặc quyền trong việc quản lý di sản trust mà trong luật Việt Nam hiện hành lại
không có quy định: người nhận trust được quyền định đoạt tài sản trust một cách tự do
ý chí miễn sao là đảm bảo nghĩa vụ trong trust.
Luật của Anh cũng quy định về thời hạn của trust: là 21 năm kể từ khi trust được
thực hiện, hoặc trust có thể dài thêm:
- Người lập trust có thể ban đầu ấn định luôn về thời hạn của trust nhưng không
quá 80 năm.

7

Từ Điều 815 đến Điều 842 BLDS Pháp.

GVHD: NGUYỄN THỊ MỸ LINH

7

SVTH: TRẦN HỮU TRÍ


SỰ TỒN TẠI CỦA DSTC TRONG PHÁP LUẬT VIỆT NAM VÀ THỰC TIỄN
- Người lập trust có thể ấn định trust có thời hạn bằng với cuộc sống của một người
nào đó cộng thêm 21 năm (cuộc sống của một người là: người có liên quan đến trust,
còn sống ở thời điểm trust bắt đầu được thực hiện)8.
Về người thụ hưởng có vai trò gần giống như những người thừa kế của người lập di

sản thờ cúng hoặc người quản lý di sản thờ cúng, nhưng ta nhìn ở góc độ thừa kế thì có
sự khác biệt.
Trong luật Việt Nam: về người thừa kế của người quản lý di sản thờ cúng hoặc
người lập di sản thờ cúng chỉ đơn thuần trở nên có quyền đối với việc quyết định
người quản lý di sản thờ cúng (khi không chỉ định được người quản lý di sản thờ cúng)
chứ không có bất cứ quyền gì cả trong luật Việt Nam, cụ thể là điều 670 BLDS 2005.
1.2.3. Luật của Nhật Bản:
Chúng ta thấy rằng hầu hết các quốc gia phương Đông theo tư tưởng Nho giáo,
Phật giáo điều có chung nguồn gốc tư tưởng tôn thờ ông bà tổ tiên, kính trọng cha mẹ.
Nhật Bản cũng vậy, việc thờ cúng tổ tiên cũng là một phần không thể thiếu trong đời
sống tinh thần người Nhật. Điều đó xuất phát từ hình thức lưu truyền các di vật do
người chết để lại và được các thế hệ sau này tôn thờ, điều 897 khoản 1 trong pháp luật
dân sự Nhật Bản có quy định: thừa kế vật thờ cúng trên nguyên tắc, người thừa kế sẽ
thừa kế tất cả quyền lợi và nghĩa vụ của người để lại di sản nhưng cũng có ngoại lệ rất
quan trọng. Theo nguyên tắc tôn trọng truyền thống và tâm lý của nhân dân, qsh gia
phả, vật thờ cúng và mồ mả không phụ thuộc phạm vi của tài sản thừa kế thông
thường, cũng không có liên quan đến phạm vi và thứ tự người thừa kế mà được giao
cho người quản lý di sản chỉ định, hoặc theo tập quán do người có trách nhiệm thờ
cúng thừa kế9.
Bên cạnh đó pháp luật Nhật Bản cũng quy định việc từ chối hoặc chấp nhận di sản
thừa kế. Như vậy, có thể suy ra việc chấp nhận hoặc từ chối thừa kế vật thờ cúng.
1.3. Các khái niệm:
1.3.1. Khái niệm di sản và di sản dùng vào việc thờ cúng:
1.3.1.1. Khái niệm di sản:
Khái niệm di sản căn cứ vào điều 634 BLDS 2005 quy định: di sản bao gồm tài sản
riêng của người chết, phần tài sản của người chết trong tài sản chung với người khác.
Như vậy, luật quy định di sản phải là tài sản thuộc qsh của người chết10.
8

Tiến sỹ Nguyễn Ngọc Điện, giáo trình luật so sánh, Đại Học Cần Thơ, năm 2006. Trang 64 và kế tiếp.

Hatsukano, tài liệu Hội thảo sửa đổi trong BLDS Việt Nam (chế độ thừa kế của Nhật Bản), phần III mục 3,
trang 6.
10
Tuy nhiên, đối với những quyền tài sản và nghĩa vụ tài sản gắn liền với nhân thân người chết (tức là không thể
di chuyển cho người khác được), thì không phải là di sản thừa kế của người đó. Ví dụ: các quyền được hưởng trợ
cấp thương tật, tiền tuất, trợ cấp vì túng thiếu sau khi ly hôn chỉ phải thực hiện khi người có nghĩa vụ còn sống.
Vì vậy các người thừa kế không được hưởng loại tài sản gắn liền với nhân thân người chết, và cũng không phải
thực hiện loại nghĩa vụ tài sản đó.
9

GVHD: NGUYỄN THỊ MỸ LINH

8

SVTH: TRẦN HỮU TRÍ


SỰ TỒN TẠI CỦA DSTC TRONG PHÁP LUẬT VIỆT NAM VÀ THỰC TIỄN
1.3.1.2. Di sản dùng vào việc thờ cúng:
Trong luật cổ Việt Nam có các loại di sản dùng vào việc thờ cúng là: hương hỏa,
kỵ điền, hậu điền.
- Ruộng kỵ: là đất hương hỏa của tổ tôn để lại hoặc được lập bởi những người
trong họ góp vào để lấy hoa lợi mà chi về việc thế tự.
- Kỵ điền: là một phần bất động sản được trích ra từ một khối tài sản của một
người, để cúng giỗ người đó, một thành viên nào đó trong gia đình hoặc một người
bạn.
- Hậu điền: là một phần bất động sản được tặng cho một chùa, một hội tôn giáo
hoặc một hiệp hội nào đó, một thôn, ấp, xóm, làng xã, để cúng viếng người đứng lập
hoặc một người thân thuộc của người đó vào những ngày nhất định trong năm.
Trong luật cổ và cận đại quy định về di sản dùng vào việc thờ cúng chỉ là bất động

sản, nhưng nhìn nhận dưới góc độ pháp luật hiện hành thì di sản dùng vào việc thờ
cúng là tài sản. Như vậy, di sản thờ cúng bao gồm cả động sản và bất động sản, vì tại
điều 670 BLDS 2005 không có quy định rằng di sản thờ cúng phải là bất động sản.
1.3.2. Khái niệm tài sản:
Tài sản trong luật Việt Nam được hiểu là: vật, tiền, giấy tờ có giá và các quyền tài
sản (điều 163 trong BLDS 2005). Như vậy, dựa vào khái niệm vừa rồi và khái niệm về
di sản ở trên thì ta có thể đưa ra quyết định rằng bằng vật, tiền, giấy tờ có giá hoặc là
quyền về tài sản với sở hữu của mình thì một người nào đó có thể lập đó là di sản thờ
cúng.
1.3.3. Di sản văn hóa:
Di sản văn hóa11 bao gồm di sản văn hóa phi vật thể và di sản văn hóa vật thể được
quy định trong luật di sản văn hóa năm 2001 và luật sửa đổi, bổ sung một số điều luật
- Đất đai: đất canh tác, đất ở, đất hương hỏa… không thuộc qsh riêng của công dân, nên không trở thành
di sản thừa kế.
- Nhà thờ họ:
+ Nhà thờ họ có từ lâu đời hoặc nhà thờ do các thành viên trong họ đóng góp công sức và tiền của
xây dựng nên là tài sản thuộc qsh chung của những người trong họ, nên không thể trở thành di sản của người
trưởng họ (hoặc của bất cứ cá nhân nào). Nếu có tranh chấp thì giải quyết theo nguyện vọng chung của các thành
viên trong họ.
+ Nhà thờ họ do trưởng họ bỏ tiền riêng xây dựng rồi cho họ mượn làm nơi thờ cúng hoặc của người
trưởng họ được dành ra một phần diện tích để làm nơi thờ cúng vẫn thuộc qsh của người trưởng họ, nếu người
trưởng họ chết, thì nhà này là di sản thừa kế.
- Tiền tuất, bằng khen, huân chương:
+ Tiền tuất: là tiền cấp cho các thân nhân người chết, nên tiền tuất không thuộc về di sản của người
chết.
+ Bằng khen, huân chương, huy chương… không phải là tài sản mà là thứ có giá trị về mặt tinh thần
đối với cả gia đình của người đã có công. Người nào giữ là giữ chung cho cả gia đình. Nếu trong gia đình không
thỏa thuận được, thì Ủy Ban Nhân Dân giải quyết.
Trích: Tòa án nhân dân tối cao, luật lệ cần thiết cho việc xét xử về dân sự (từ năm 1945 đến năm 1982), NXB
pháp lý – Hà Nội, năm 1984. trang 368 và kế tiếp.

11
Việc di sản văn hóa tồn tại ở 2 hình thức vật thể và phi vật thể được pháp luật quy định là di sản thuộc hình
thức sở hữu toàn dân, sở hữu tập thể và sở hữu tư nhân. Như vậy cá nhân có quyền sở hữu đối với tài sản là di

GVHD: NGUYỄN THỊ MỸ LINH

9

SVTH: TRẦN HỮU TRÍ


SỰ TỒN TẠI CỦA DSTC TRONG PHÁP LUẬT VIỆT NAM VÀ THỰC TIỄN
của di sản văn hóa số 32 ngày 29 tháng 6 năm 2009 có hiệu lực thi hành từ ngày
01/01/2010 quy định tại điều 1 khoản 1:
- Di sản phi vật thể: là sản phẩm tinh thần gắn với cộng đồng hoặc cá nhân, vật thể
và không gian văn hóa liên quan, có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, thể hiện bản sắc
văn hóa của cộng đồng, không ngừng được tái tạo và được lưu truyền từ thế hệ này
sang thế hệ khác bằng truyền miệng, truyền nghề, trình diễn và các hình thức khác.
- Di sản văn hóa vật thể: là sản phẩm vật chất có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học,
bao gồm di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh, dị vật cổ vật, bảo vật quốc gia.
1.4. Vai trò và đặc điểm của di sản dùng vào việc thờ cúng:
1.4.1. Vai trò của di sản dùng vào việc thờ cúng:
- Phục vụ cho việc thờ cúng: di sản thờ cúng (hương hỏa, kỵ điền, hậu điền) đã
tồn tại rất lâu đời và được thừa nhận trong cả tục lệ, luật cổ, luật cận đại và luật hiện
hành ở Việt Nam, việc thờ cúng ông bà đã đi sâu vào trong tâm thức nguồn gốc của
mỗi con người Việt Nam chúng ta, nó không phải là một thứ tôn giáo mà nó là nền
tảng của đạo đức con người Việt Nam, không có gì thay đổi được. Vì vậy, sau khi di
sản được đưa vào thờ cúng một cách hợp pháp thì nó được tôn trọng một cách tuyệt
đối và việc khai thác chúng chỉ nhằm mục đích phục vụ cho lợi ích và hoạt động của
việc thờ cúng thôi chứ không nhằm mục đích trục lợi nào khác,

- Bảo tồn văn hóa dân tộc: điều 670 BLDS 2005 được xem như là sự thừa nhận
của luật đối với tục lệ, và chính vì nó có một vị trí không nhỏ đối với nền văn hóa dân
tộc Việt Nam nên pháp luật đưa nó vào điều chỉnh là một điều hợp lý, thừa nhận sự tồn
tại của di sản thờ cúng xem như nhà nước thừa nhận sự tồn tại của đạo nghĩa tôn thờ
ông bà và đây là nét đặc trưng của văn hóa Việt Nam nói riêng và các nước phương
Đông nói chung.
- Bảo vệ tài sản của người tiếp nhận thực hiện việc thờ cúng: việc tiếp nhận
việc thờ cúng không phải là một vấn đề nhỏ của người quản lý di sản thờ cúng, vì bản
thân người quản lý di sản đó phải thực hiện các yêu cầu của những người thừa kế. ví
dụ: phải thực hiện lễ giỗ cho một ai đó được đề ra trong yêu cầu; thực hiện việc tu bổ,
sửa chữa nơi thờ tự như thế nào? Với những yêu cầu đó thì người tiếp nhận việc thờ
cúng không thể nào có đủ tài sản để đáp ứng và như vậy càng ngày người tiếp nhận
việc thờ cúng sẽ rơi vào tình trạng thiếu hụt tài sản riêng của mình, đến một lúc nào đó
thì sẽ không có ai dám tiếp nhận việc thờ cúng tổ tiên. Như vậy, cần có một chế độ
riêng cho những ai tiếp nhận việc thờ cúng. Đó là cần giao cho họ một tài sản nào đó

sản văn hóa, điều này ta có thể suy luận rằng cá nhân có thể lập di sản văn hóa thuộc quyền sở hữu của mình làm
dstc hoặc thực hiện quyền khác trong việc định đoạt tài sản của mình. Xem thêm: tuổi trẻ online, tìm thấy bản
Kiều cổ nhất, Vũ Toàn, [ngày truy
cập 30/3/2010]

GVHD: NGUYỄN THỊ MỸ LINH

10

SVTH: TRẦN HỮU TRÍ


SỰ TỒN TẠI CỦA DSTC TRONG PHÁP LUẬT VIỆT NAM VÀ THỰC TIỄN
trong di sản thừa kế để họ khai thác, quản lý và phục vụ trở lại cho việc thờ cúng tổ

tiên.
1.4.2. Đặc điểm của di sản dùng vào việc thờ cúng:
1.4.2.1. Đặc điểm chung:
- Là một bộ phận của di sản thừa kế, nên di sản thờ cúng có một chế định di
chuyển gần giống như di sản thừa kế: di chuyển theo di chúc của người để lại di sản.
- Là tài sản: nên di sản thờ cúng được xác định theo điều 163 BLDS 2005 (vật,
tiền, giấy tờ có giá và các quyền tài sản).
- Được một người quản lý di sản tiếp nhận việc quản lý, khi đó di sản thờ cúng hay
di sản thừa kế điều có chung một đặc điểm là: được người quản lý di sản “bảo quản di
sản; không được bán, trao đổi tặng cho cầm cố thế chấp và định đoạt tài sản bằng các
hình thức khác, nếu không được những người thừa kế đồng ý bằng văn bản” điều 639
BLDS 2005. Người quản lý di sản hay di sản thờ cúng điều có một điểm nữa là được
người lập di chúc chỉ định hoặc những người thừa kế chỉ định (điều 638 khoản 1
BLDS 2005).
1.4.2.2. Đặc điểm riêng:
- Di sản thờ cúng là vật không chủ sở hữu, vì, khi thừa kế được mở và xác định
được di sản thờ cúng, khi đó sẽ không ai là chủ sở hữu của loại di sản này nữa “truất
hữu”.
- Vì nguyên nhân trên dẫn đến hậu quả là di sản thờ cúng không được chia thừa kế
dù cho bất kỳ ai có yêu cầu, nó ra đời chỉ nhằm mục đích phục vụ cho việc thờ cúng
thôi chứ không phục vụ cho một lợi ích nào khác, ngay cả lợi ích của người quản lý di
sản thờ cúng.
- Chỉ duy nhất người được cử trong nội dung di chúc hoặc do những người thừa kế
theo nội dung di chúc chỉ định việc quản lý di sản thờ cúng (điều này được giải thích
sau).
- Quyền quyết định đối với việc cử người quản lý di sản thờ cúng hoặc là người lập
di chúc hoặc là những người thừa kế theo di chúc.
- Không được lập di sản dùng vào việc thờ cúng khi tài sản của người chết không
đủ để thanh toán nghĩa vụ tài sản của người đó.


GVHD: NGUYỄN THỊ MỸ LINH

11

SVTH: TRẦN HỮU TRÍ


SỰ TỒN TẠI CỦA DSTC TRONG PHÁP LUẬT VIỆT NAM VÀ THỰC TIỄN
Chương 2
CƠ SỞ PHÁP LUẬT CỦA DI SẢN DÙNG VÀO VIỆC THỜ CÚNG VÀ THỰC
TIỄN
2.1. Cơ sở pháp luật về di sản dùng vào việc thờ cúng:
2.1.1. Tính chất pháp lý của di sản dùng vào việc thờ cúng:
Do di sản thờ cúng được lập với mục đích thờ cúng tổ tiên nên không được phép sử
dụng quyền định đoạt trong này, vì vậy nó được nằm ngoài lưu thông dân sự.
2.1.1.1. Tính chất không thể chuyển nhượng:
Về nguyên tắc tài sản thuộc sở hữu của một ai đó thì người đó có quyền chiếm hữu,
sử dụng và định đoạt tài sản. Tuy nhiên, suy ra từ khoản 1 điều 670 BLDS 2005 “
trong trường hợp người lập di chúc có để lại một phần di sản dùng vào việc thờ cúng
thì di sản đó không được chia thừa kế...” ta có nguyên tắc, do di sản thờ cúng không có
chủ sở hữu nên không ai được quyền định đoạt tài sản này, tuy nhiên vì đáp ứng cho
nhu cầu thờ cúng nên cũng phải có một đặc quyền nào đó (phần này nghiên cứu sau).
Trường hợp người đang quản lý di sản thờ cúng được xem như là một người được
ủy quyền thì sao? Điều này là không thể, vì theo bản chất của hợp đồng ủy quyền phải
là: “sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên được ủy quyền có nghĩa vụ thực hiện công
việc nhân danh bên ủy quyền, còn bên ủy quyền chỉ phải trả thù lao, nếu có thỏa thuận
hoặc pháp luật có quy định” điều 581 BLDS 2005. Trong khi đó di sản thờ cúng được
chuyển giao thông qua một chúc thư có giá trị hoặc do những người đồng thừa kế “cử
ra”. Như vậy, di sản thờ cúng là hợp đồng ủy quyền có thể hợp lý trong trường hợp
những người đồng thừa kế cử một người ra để quản lý di sản thờ cúng, nhưng có điều

này, vì bản chất của việc thờ cúng mà giao cho người quản lý di sản này không phải là
người ngoài cuộc (bắt buộc phải là người trong họ tộc để tiếp quản việc thờ cúng).
Như vậy, lại thêm một điều bắt buộc trong hợp đồng ủy quyền nếu là di sản thờ cúng
thì người được ủy quyền phải là người trong họ tộc và có khả năng thực hiện việc thờ
cúng.
Lại có thêm một điểm nữa làm cho việc ủy quyền trong di sản thờ cúng mang bản
chất của một loại hình ủy quyền đặc biệt: theo khoản 2 điều 588 BLDS 2005 thì ủy
quyền được xem là một hợp đồng và người được ủy quyền được quyền đơn phương
chấm dứt hợp đồng. Quay lại với người quản lý di sản thờ cúng thì không có chuyện từ
bỏ việc thờ cúng mà những người thừa kế đã giao cho, chỉ trong trường hợp “không
theo thỏa thuận của những người thừa kế” thì những người thừa kế sẽ truất quyền quản
lý di sản thờ cúng này. Như vậy, việc quản lý di sản thờ cúng không được pháp luật
thừa nhận là một loại hợp đồng ủy quyền.
Trước đây, luật cổ thừa nhận rằng trong những trường hợp cần thiết thì đại hội
đồng gia đình cũng có thể cho phép chuyển nhượng hoặc cầm cố một phần di sản thờ
GVHD: NGUYỄN THỊ MỸ LINH

12

SVTH: TRẦN HỮU TRÍ


SỰ TỒN TẠI CỦA DSTC TRONG PHÁP LUẬT VIỆT NAM VÀ THỰC TIỄN
cúng, mặt khác luật viết cận đại lấy lại quy tắc tục lệ và nói thêm rằng khi truyền đến
đời thứ 6, thì tính chất không thể chuyển nhượng của tài sản dùng vào việc thờ cúng sẽ
tự động biến mất, thay vào đó là quyền được định đoạt di sản thờ cúng, vấn đề là ai có
quyền đối với di sản thờ cúng đó, về việc này thì luật cận đại cũng không có điều
chỉnh, mặc dù vậy, theo tục lệ thì ai đang nắm giữ tài sản (di sản thờ cúng) thì người
đó là người được quyền định đoạt tài sản. Thế là luật dân sự năm 1995 và năm 2005
lấy lại quy định này, nhưng lại có biến đổi khác và không rõ ràng, đó là: “trong trường

hợp tất cả những người thừa kế theo di chúc điều đã chết thì phần di sản dùng để thờ
cúng thuộc về người đang quản lý hợp pháp di sản đó trong số những người thuộc diện
thừa kế theo pháp luật”. Như vậy, “thuộc về” là như thế nào? Thuộc về qsh của người
đang quản lý di sản hợp pháp hay chỉ đơn thuần việc quản lý tiếp tục di sản đó để dùng
vào việc thờ cúng.
- Cả hai luật dân sự năm 1995 và 2005 điều quy định nếu người quản lý di sản thờ
cúng không thực hiện (việc thờ cúng) đúng di chúc hoặc không theo thỏa thuận của
những người thừa kế thì tương đương với việc người đó bị truất quyền quản lý di sản
thờ cúng bởi những người thừa kế:
+ Trao quyền quản lý di sản thờ cúng bởi di chúc: đối với trường hợp này thì thật
dễ hiểu khi truất quyền, vì, khi những người thừa kế này được xác định cụ thể rằng, là
người thừa kế của người lập di chúc.
+ Trao quyền quản lý di sản thờ cúng bởi những người thừa kế: điều này thật khó
hình dung ra người thừa kế là như thế nào? Ví dụ: di sản thờ cúng đó được lập từ các
đời trước, như vậy họ đâu phải là những người thừa kế của người lập ra di sản thờ
cúng. Đối với trường hợp này được tiến sĩ Nguyễn Ngọc Điện đưa ra quan điểm như
sau: “cần lưu ý rằng trong khung cảnh pháp lý hiện tại, “những người thừa kế” phải
được hiểu là những người thừa kế của người lập di sản thờ cúng và những người thừa
kế của những người đó. Trong nhóm thứ nhất không có cháu, chắt trực hệ cũng không
có cháu gọi người lập di sản thờ cúng là ông chú, ông bác… nếu không có nhóm thứ
hai, thì đến một lúc, sẽ chẳng còn ai đủ tư cách thỏa thuận về việc quản lý di sản thờ
cúng” tác giả cũng đồng ý với quan điểm vừa rồi và cần phải xác định rằng: 1- di sản
thờ cúng được lập bởi ai thì những người thừa kế của người đó sẽ thực hiện quyền
quyết định người quản lý di sản (di chúc không chỉ định người quản lý, thay thế người
quản lý); 2- di sản được trao bởi người quản lý di sản, và thế là những người thừa kế
của người trao lại di sản thờ cúng. Vấn đề đặt ra thế này, những người thừa kế của
người lập di sản thờ cúng vẫn còn sống và họ có quyền quyết định về việc cử người
quản lý di sản thờ cúng, bên cạnh đó người đang quản lý di sản thờ cúng trao quyền
quản lý di sản thờ cúng cho một người trong những người thừa kế của họ theo di chúc,


GVHD: NGUYỄN THỊ MỸ LINH

13

SVTH: TRẦN HỮU TRÍ


SỰ TỒN TẠI CỦA DSTC TRONG PHÁP LUẬT VIỆT NAM VÀ THỰC TIỄN
vậy những người thừa kế nào có quyền quyết định về việc này? (điều luật chỉ quy định
là “những người thừa kế”). Ta có sơ đồ sau:
Sơ đồ 1: di sản thờ cúng được lập bởi di chúc
Người lập di sản thờ cúng bằng di chúc

Người quản lý di sản thờ cúng I

Người quản lý di sản thờ cúng II

Những người thừa kế của người lập dstc

Những người thừa kế
của người quản lý dstc I

Sơ đồ 2: di sản thờ cúng được lập bởi những người thừa kế của người để lại di sản
Người để lại di sản thừa kế

Những người thừa kế của người
để lại di sản cùng lập dstc

Người quản lý di sản thờ cúng I


Những người thừa kế
của người quản lý dstc I

Người quản lý di sản thờ cúng II

Di chuyển di sản
Chỉ định người quản lý di sản thờ cúng
- Khi những người thừa kế tập hợp lại cử ra một người quản lý (trường hợp không
theo nội dung di chúc) để thực hiện việc thờ cúng. Như vậy, khi người quản lý di sản
tiếp nhận di sản thờ cúng thì khi đó đã chấp nhận các thỏa thuận về việc thờ cúng tổ
tiên do những người thừa kế đặt ra: bảo đảm việc tổ chức các lễ giỗ đủ và đúng ngày;
bảo đảm các chi phí cần thiết cho lễ giỗ. Không có nội dung nào mở ra khả năng thiết
lập quyền của những người thừa kế cho phép người quản lý di sản thờ cúng thực hiện
việc chuyển nhượng các tài sản thuộc di sản thờ cúng12.
- Trong điều 670 BLDS 2005 có quy định “tất cả những người thừa kế theo di chúc
đều đã chết thì phần di sản dùng để thờ cúng thuộc về người đang quản lý hợp pháp di
sản đó trong số những người thuộc diện thừa kế theo pháp luật” ở quy định này ta tạm
12

Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Điện, bình luận khoa học về thừa kế trong luật dân sự Việt Nam, NXB trẻ, năm 2001,
đoạn 2 trang 262.

GVHD: NGUYỄN THỊ MỸ LINH

14

SVTH: TRẦN HỮU TRÍ


SỰ TỒN TẠI CỦA DSTC TRONG PHÁP LUẬT VIỆT NAM VÀ THỰC TIỄN

hiểu “thuộc về” có nghĩa là người đang quản lý hợp pháp di sản thờ cúng đó là chủ sở
hữu của di sản thờ cúng đó và di sản đó lại trở vào khối di sản thường (được chuyển
nhượng, kê biên, bán, cho thuê, thực hiện các biện pháp bảo đảm nghĩa vụ,…). Vấn đề
đặt ra là “người đang quản lý hợp pháp di sản” (phải thuộc diện thừa kế theo pháp
luật).
Viện dẫn điều 638 BLDS 2005 về người quản lý di sản hợp pháp: người được chỉ định
trong di chúc; những người thừa kế chỉ định; người đang chiếm hữu, sử dụng, quản lý;
cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Đến đây ta lại thấy rõ ở loại người thứ ba (người
đang chiếm hữu, sử dụng, quản lý di sản) được quyền quản lý hợp pháp di sản(di sản
thờ cúng) và điều kiện đủ để trở thành chủ sở hữu (thuộc về) là người thuộc diện thừa
kế theo pháp luật, và không có trường hợp di sản thờ cúng đó thuộc về cơ quan Nhà
nước có thẩm quyền vì không phải là người thừa kế theo pháp luật được điều 670
BLDS 2005 quy định.
Ta thử suy luận đoạn 3 khoản 1 điều 670 BLDS 2005, “trong trường hợp tất cả
những người thừa kế theo di chúc đều đã chết thì…” như vậy, ta có thể xem xét ở 2
chủ thể: người thừa kế theo di chúc và người thừa kế theo pháp luật. Từ việc phân tích
ở trên kết hợp với đoạn vừa rồi ta suy ra rằng: chỉ có những người thừa kế theo di chúc
mới có quyền quyết định đến việc cử người quản lý di sản thờ cúng thôi. Và vấn đề rất
rắc rối khi người lập di sản thờ cúng hoặc người trao quyền quản lý di sản thờ cúng
không để lại di chúc hoặc di chúc không xác định được ai là người thừa kế, như vậy
chẳng lẽ di sản thờ cúng lại trở vào khối di sản thường chỉ vì sơ suất nhỏ này sao?
(điều này được phân tích sau).
Cuối cùng, việc chuyển nhượng dstc không được luật cho phép và luật không quy
định rằng “những người thừa kế có quyền quyết định việc chuyển nhượng dstc”, tuy
nhiên trên thực tế thì các vấn đề liên quan đến dstc được cộng đồng những người thừa
kế chấp nhận, ngay cả việc quyết định chuyển nhượng. Nhưng, dẫu sao thì việc quyết
định chuyển nhượng dstc lại không phụ thuộc vào ý chí của những người thừa kế13
(điều này được giải thích sau)
2.1.1.1. Tính chất không thể bị kê biên:
Căn cứ theo điều 670 khoản 2 BLDS 2005 quy định trong trường hợp toàn bộ di

sản của người chết không đủ để thanh toán nghĩa vụ tài sản của người đó thì không
được dành một phần di sản dùng vào việc thờ cúng. Từ đây, ta khẳng định một điều
rằng dstc mà người lập di chúc lập nên tuyệt nhiên phải là nhỏ hơn hoặc bằng tài sản
có ròng của người lập di chúc.

13

Văn phòng luật sư Hồng Bách và cộng sự, chuyển nhượng di sản dùng vào việc thờ cúng, Nguyễn Hồng Bách,
/>
GVHD: NGUYỄN THỊ MỸ LINH

15

SVTH: TRẦN HỮU TRÍ


SỰ TỒN TẠI CỦA DSTC TRONG PHÁP LUẬT VIỆT NAM VÀ THỰC TIỄN
Một khi di sản trở thành dstc (được lập bởi di chúc) và có hiệu lực pháp luật ở thời
điểm mở thừa kế, ngay từ lúc đó dstc xem như không có chủ sở hữu. Suy ra, chủ nợ
không có quyền yêu cầu kê biên di sản khi nó đã biến thành dstc, mặt khác, dstc được
xác định khi thừa kế được mở, như vậy chủ nợ của người lập di chúc có quyền truy
đuổi tài sản đến khi nó được xác định là dstc; trường hợp dstc được dùng làm vật bảo
đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự trước khi nó được xác định là dstc, và sau khi thừa kế
được mở thì dstc về bản chất nó không được chuyển nhượng, chia thừa kế, kê biên. Và
chính vì thế nên nó không được dùng làm tài sản để đảm bảo thực hiện nghĩa vụ, điều
này nhằm để bảo đảm quyền lợi cho các chủ nợ đồng thời bảo đảm cho sự tồn tại của
dstc trong khối tài sản thường của người quản lý dstc. Nếu đặt trường hợp ngược lại, ta
cũng đoán ra rằng, di sản đó sẽ không được dùng vào việc thờ cúng, trừ khi có biện
pháp đảm bảo khác thay thế dstc hoặc tài sản có của người đó lớn hơn tài sản đảm bảo
thực hiện nghĩa vụ. Thật vậy, vì khi di sản trước khi xác định là vật thờ cúng thì nó

được xem là tài sản để đảm bảo thực hiện nghĩa vụ (vật thanh toán nợ khi không thực
hiện nghĩa vụ hoặc thực hiện nghĩa vụ không đầy đủ), vậy, ta có thể xem “toàn bộ di
sản của người chết không đủ để thanh toán nghĩa vụ tài sản của người đó thì không
được dành một phần di sản dùng vào việc thờ cúng” khoản 2 điều 670 BLDS 2005 khi
toàn bộ di sản của người chết được dùng để đảm bảo thực hiện nghĩa vụ, xem như đó
là một khoản nợ của người chết.
Khi đã xác định là dstc thì ắt hẳn di sản đó không được kê biên14 bởi bất kỳ yêu cầu
của ai: chủ nợ, người thừa kế, người quản lý dstc.
- Chủ nợ: đương nhiên không thể yêu cầu kê biên được vì bản thân người chủ nợ
của người lập di chúc không có bất cứ quyền gì đối với dstc, kể cả chủ nợ của người
thừa kế di sản. Điều này thật sự hợp lý, vì theo phương pháp suy lý mạnh, nếu người
chủ nợ của người lập di chúc không có quyền yêu cầu kê biên thì chủ nợ của người
thừa kế càng không có quyền đó.
- Người thừa kế: theo điều 670 BLDS 2005 và phân tích về người thừa kế trong
phần này thì chỉ có người thừa kế theo di chúc mới có quyền quyết định cử người quản
lý dstc, ngoài ra không có bất kỳ người nào có bất cứ quyền gì đối với dstc, kể cả việc
yêu cầu kê biên dstc, vì một nguyên nhân rất đơn giản: người thừa kế không phải là
chủ sở hữu của dstc.
- Người quản lý dstc: cũng tương tự như người thừa kế (không phải là chủ sở hữu)
kể cả trường hợp người quản lý dstc là người lập di chúc và bàn giao lại người quản lý
dstc tiếp theo.

14

Điểm d khoản 2 điều 87 Luật thi hành án dân sự: không được kê biên đồ thờ cúng thông thường theo tập quán
ở địa phương.

GVHD: NGUYỄN THỊ MỸ LINH

16


SVTH: TRẦN HỮU TRÍ


SỰ TỒN TẠI CỦA DSTC TRONG PHÁP LUẬT VIỆT NAM VÀ THỰC TIỄN
Vì lý do dstc không thể bị kê biên bởi yêu cầu của chủ nợ, nên vấn đề là trong quá
trình khai thác tu bổ dstc người quản lý dstc đã vướng phải một món nợ mà quá trình
khai thác di sản, hoa lợi, lợi tức không đáp ứng đủ nhu cầu trả nợ. Đối với trường hợp
này thì người quản lý dstc phải xử sự như thế nào? Tập hợp những người thừa kế hay
những người trong họ tộc lại để giải quyết; sẵn sàng chi trả cho chủ nợ rồi sau đó thực
hiện quyền yêu cầu thực hiện nghĩa vụ liên đới đối với những người thừa kế chi trả lại.
Vì lý do rằng chính những người thừa kế cử họ ra để quản lý di sản này thì họ cũng có
trách nhiệm đối với dstc, hoặc vì dstc là để phục vụ cho việc thờ cúng nên tất cả những
người trong họ tộc phải có nghĩa vụ đối với nó.
Cũng như việc chuyển nhượng dstc, nhưng việc kê biên có một chút khác biệt. Như
ta đã biết thì dstc bị kê biên khi tất cả tài sản thừa kế không đủ để thanh toán nghĩa vụ
của người chết, và lúc này dstc bị kê biên là lẽ đương nhiên (khoản 2 điều 670 BLDS
2005). Còn việc dstc bị kê biên do quyết định của hội đồng gia tộc hay những người
thừa kế là không phụ thuộc vào khoản 2 điều 670 BLDS 2005, họ quyết định kê biên
dstc để thực hiện một việc gì đó nằm ngoài nghĩa vụ của người chết.
2.1.2. Quản lý di sản dùng vào việc thờ cúng:
Di sản thờ cúng phải giao cho một người quản lý và người đó được chỉ định, điều
này được xác định tại khoản 1 điều 670 BLDS 2005. Khi pháp luật trao cho dstc một
đặc quyền hết sức lớn nhưng ngược lại người quản lý nó lại bị hạn chế quyền. Và
người quản lý có thể bị truất quyền bất cứ lúc nào bởi những người thừa kế; quyền và
nghĩa vụ của họ được xác định theo ý chí của người lập di chúc hoặc theo ý chí của
những người thừa kế, chứ không theo pháp luật, điều này hiển nhiên khi ta căn cứ rằng
điều 670 BLDS 2005 luôn luôn đúng, vì, bản thân điều 670 cũng nói rõ rằng: những
người thừa kế có quyền giao phần di sản dùng vào việc thờ cúng cho người khác quản
lý để thờ cúng với lý do hết sức đơn giản “không thực hiện đúng di chúc hoặc không

theo thỏa thuận” vấn đề ở đây là điều kiện nào trước điều kiện nào sau, vì trong di
chúc đã được chỉ định người quản lý di sản nhưng những người thừa kế lại cho rằng
người quản lý đó không thực hiện đúng di chúc (khi di chúc còn mập mờ) và có thể đề
ra một hoặc một số điều kiện nào đó nhằm có thể truất quyền quản lý di sản của người
đó. Từ đó, khẳng định một điều rằng người quản lý dstc không có quyền tự mình định
đoạt các tài sản thuộc dstc mà chỉ có quyền quản trị15 và tương đương với quyền quản
trị là nghĩa vụ quản trị, song song với quyền quản trị của người quản lý dstc là quyền
giám sát của những người khác.

15

Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Điện, bình luận khoa học về thừa kế trong luật dân sự Việt Nam, NXB trẻ, năm 2001,
đoạn cuối, trang 266

GVHD: NGUYỄN THỊ MỸ LINH

17

SVTH: TRẦN HỮU TRÍ


SỰ TỒN TẠI CỦA DSTC TRONG PHÁP LUẬT VIỆT NAM VÀ THỰC TIỄN
2.1.2.1. Quản trị di sản dùng vào việc thờ cúng:
2.1.2.1.1. Quyền quản trị di sản dùng vào việc thờ cúng:
Tương ứng với quyền quản trị của người quản lý dstc là quyền của người quản lý
di sản (chiếm hữu, sử dụng).
- Quyền chiếm hữu của người quản lý di sản là chiếm hữu có căn cứ pháp luật theo
khoản 6 điều 183 BLDS 2005 (nắm giữ và quản lý tài sản): căn cứ vào quyền chiếm
hữu thì người quản lý dstc có quyền yêu cầu người chiếm hữu, người sử dụng tài sản,
người được lợi về tài sản không có căn cứ pháp luật, đối với tài sản thuộc quyền chiếm

hữu hợp pháp của mình phải trả lại tài sản đó, chấm dứt hành vi cản trở trái pháp luật
việc thực hiện quyền chiếm hữu và yêu cầu bồi thường thiệt hại, tại điều 255, 260, 261
BLDS 2005. Ở đây là quyền yêu cầu hoặc quyền khởi kiện.
- Quyền sử dụng: điều 192 BLDS 2005 “là quyền khai thác công dụng, hưởng hoa
lợi, lợi tức từ tài sản”. Nếu xem như việc quản trị tài sản có quyền sử dụng tài sản thì
có nên thừa nhận quyền này theo đúng bản chất của nó trong dstc hay không? Theo tác
giả thì không nên xem theo đúng bản chất của nó, vì quyền sử dụng trong dstc khác
với quyền sử dụng trong tài sản thường, nếu áp đặt quyền được hưởng hoa lợi, lợi tức
từ tài sản thì hầu hết các lợi ích phát sinh từ dstc không được sử dụng theo đúng bản
chất của nó (không được dùng vào việc thờ cúng khi toàn bộ lợi ích thuộc về qsh của
người quản lý dstc). Như vậy, việc quản lý dstc sẽ đi trái với ý chí của người lập di
chúc hoặc sẽ trái với thỏa thuận đối với những người thừa kế, đến lúc này dstc sẽ
chuyển sang khối tài sản thường hoặc là những người thừa kế sẽ thực hiện quyền thay
đổi người quản lý dstc khác.
2.1.2.1.1.1. Cho thuê di sản dùng vào việc thờ cúng:
Ta biết rằng: dstc được giao bởi di chúc hoặc bởi những người thừa kế, ta chỉ thừa
nhận rằng chỉ có người lập di chúc và dstc đó là tài sản thuộc sở hữu của người chết thì
khi đó người lập di chúc mới có quyền trao lại quyền định đoạt tài sản (nêu ra trong di
chúc)_đây được xem là phương thức ủy quyền theo quy định của pháp luật. Nhưng
đây không phải là di chỉ của người lập di chúc khi quyết định lập dstc, vì mục đích là
thờ cúng nên không được bán, vậy có thể cho thuê và tạo nên lợi tức để phục vụ cho
việc thờ cúng (điều này có thể được chấp nhận: có thể thực hiện việc thờ cúng nhờ lợi
tức phát sinh; được trả lại tài sản sau khi thuê), nhưng có rất nhiều rủi ro cho dstc (tài
sản thuê không còn, tài sản thuê bị giảm sút giá trị). Nhưng ngược lại, trong di chúc,
người lập di chúc không nói hoặc nói không rõ ràng về việc cho thuê tài sản là dstc thì
khó có thể xác định được rằng người quản lý di sản hay những người thừa kế có quyền
cho thuê tài sản (người thực hiện giao dịch với tư cách đại diện là quản lý dstc). Cần
dẫn chứng một số điều trong tục lệ rằng: dstc có thể được đem cho thuê mà không cần
có sự cho phép của đại hội đồng gia đình và thời hạn là không quá 3 năm. Luật viết
GVHD: NGUYỄN THỊ MỸ LINH


18

SVTH: TRẦN HỮU TRÍ


SỰ TỒN TẠI CỦA DSTC TRONG PHÁP LUẬT VIỆT NAM VÀ THỰC TIỄN
hiện hành không quy định người quản lý dstc và những người thừa kế có quyền quyết
định đến việc cho thuê dstc, về nguyên tắc của hợp đồng thuê tài sản là phải giao tài
sản thuê cho bên thuê, và như vậy, chẳng khác nào người thuê tài sản lại trở thành
người quản lý dstc, với lại họ không có bất cứ nghĩa vụ gì với việc thờ cúng, chẳng
khác nào người chiếm hữu, sử dụng dstc lại trao cho người khác chiếm hữu, sử dụng
dstc đó. Nhưng, theo suy nghĩ của tác giả, dù sao thì việc cho thuê dstc cũng chỉ để
phục vụ cho việc thờ cúng, và lúc này nếu có quyết định của hội đồng gia tộc hay
những người thừa kế thì người quản lý dstc cũng có thể cho thuê dstc.
Lại thêm một việc nữa, chỉ những người thừa kế hoặc người lập di chúc mới có
quyền quyết định người quản lý dstc (người chiếm hữu tài sản) từ hai quan điểm nêu
trên ta có thể rút ra kết luận rằng: nếu người quản lý dstc cho thuê dstc thì sẽ vượt ra
khỏi quyền hạn của người quản lý dstc, làm đảo lộn trật tự trong luật hiện hành và dstc
sẽ không sử dụng như một tài sản để dùng vào việc thờ cúng. Nhưng nếu có sự thoả
thuận ở đây thì sự việc không có gì là rắc rối.
2.1.2.1.1.2. Việc sử dụng hoa lợi, lợi tức từ di sản dùng vào việc thờ cúng:
Xem xét quyền sử dụng dstc thì người quản lý có quyền khai thác công dụng của
dstc nhưng không có quyền hưởng hoa lợi, lợi tức từ việc ấy, mà phải trang trải cho
các chi phí trong việc khai thác dstc (các khoản nợ từ dstc), tiếp sau đó là phục vụ cho
các lễ giỗ ông, bà, cha, mẹ; chăm sóc mồ mả, thực hiện ma chay cho một ai đó trong
họ tộc,…(tùy theo chúc thư hoặc theo thỏa thuận của những người thừa kế). Thông
thường trong tục lệ, sau khi thực hiện đầy đủ các công việc thì sẽ không ai truy hỏi đến
hoa lợi, lợi tức còn lại nữa, mà nó được nhập vào khối tài sản của người quản lý dstc,
khi đó người quản lý có qsh đối với hoa lợi, lợi tức ấy một cách minh bạch. Chính vì

vậy mà tác giả không cho rằng người quản lý dstc là người có quyền sử dụng đúng
nghĩa.
2.1.2.1.2. Nghĩa vụ quản trị di sản dùng vào việc thờ cúng:
Nghĩa vụ quản trị của người quản lý dstc được luật xác định rằng: thực hiện việc
thờ cúng; nghĩa vụ quản trị tốt các tài sản thuộc dstc để đảm bảo cơ sở vật chất của
việc thờ cúng.
- Nghĩa vụ thực hiện việc thờ cúng: người quản lý dstc phải thực hiện việc thờ
cúng theo đúng với yêu cầu tối thiểu của một lễ giỗ, theo di nguyện của người để lại di
chúc, theo thỏa thuận với những người thừa kế. Nhưng dù sao thì việc đáp ứng các yêu
cầu đó không trái với thuần phong mỹ tục của người Việt Nam.
- Nghĩa vụ quản trị tốt các tài sản thuộc dstc: phân tích điều 670 BLDS về nghĩa vụ
quản trị, ta thấy người quản lý dstc có nghĩa vụ nắm giữ dstc và khai thác sử dụng nó
một cách hợp lý để phục vụ tốt cho việc thờ cúng. Ngoài ra, người quản lý phải có

GVHD: NGUYỄN THỊ MỸ LINH

19

SVTH: TRẦN HỮU TRÍ