TRƯỜNG ðẠI HỌC CẦN THƠ
KHOA LUẬT
--

--

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP CỬ NHÂN LUẬT
NIÊN KHÓA 2004-2008
ðề tài:

BẢO HỘ QUYỀN LIÊN QUAN ðẾN QUYỀN
TÁC GIẢ THEO LUẬT VIỆT NAM

Giáo viên hướng dẫn:
NGUYỄN PHAN KHÔI

Sinh viên thực hiện:
ðẶNG THỊ THANH TRINH
MSSV:5044077
Lớp: Luật Tư pháp K30

C

n Th

, 5/2008


NHẬN XÉT CỦA GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN
--

--

..................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................



........................................................................................................................
NHẬN XÉT CỦA GIÁO VIÊN PHẢN BIỆN
--

--

..................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................

........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................


........................................................................................................................


Luận văn tốt nghiệp
ðề tài: Bảo hộ quyền liên quan ñến quyền tác giả theo luật Việt Nam

LỜI NÓI ðẦU
1. Tính cấp thiết của ñề tài
Vấn ñề bảo hộ sở hữu trí tuệ trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu và hội nhập kinh tế
quốc tế ngày càng trở nên ñặc biệt quan trọng và cũng là mối quan tâm hàng ñầu của các
quốc gia. Chưa bao giờ vấn ñề bảo hộ sở hữu trí tuệ lại ñược ñặt ra một cách gay gắt và
cấp bách như hiện nay. Khi nền kinh tế ñang chuyển sang thời kỳ mới, với trình ñộ phát
triển thay ñổi về chất, nền kinh tế dựa trên tri thức với hàm lượng trí tuệ ngày càng cao
trở thành yếu tố quyết ñịnh khả năng cạnh tranh của sản phẩm, dịch vụ. Sự phát triển của
nền kinh tế tri thức phụ thuộc trước tiên vào việc bảo hộ các sản phẩm trí tuệ. ðiều ñó
cũng có nghĩa rằng, mục tiêu của kinh tế mà Việt Nam ñang hội nhập và hướng tới chỉ
có thể trở thành hiện thực khi có cả một cơ chế bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ một cách hữu
hiệu.
Sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện ñại hóa ñất nước với những cơ hội và thách thức
ñòi hỏi Nhà Nước ta phải có cơ chế chính sách, thúc ñẩy hoạt ñộng sáng tạo, môi trường
cạnh tranh lành mạnh, phát triển công nghệ.
ðối với Việt Nam ngay từ những năm 60 của thập kỷ XX, vấn ñề bảo hộ sở hữu trí
tuệ ñược ðảng và Nhà Nước quan tâm, hệ thống pháp luật về sở hữu trí tuệ ngày càng
hoàn thiện, trong ñó vấn ñề bảo hộ quyền liên quan ñến tác giả cũng ñược xem xét cụ thể
và ñược quy ñịnh một cách chặt chẽ, cụ thể Việt Nam ñã tham gia công ước về bảo hộ

quyền liên quan năm 2005: “Công ước Geneva về bảo hộ nhà sản xuất bản ghi âm chống
việc sao chép không ñược phép bản ghi âm của họ, và mới ñây nhất ngày 12/01/2006
công ước Brussels liên quan ñến việc phân phối tín hiệu mang chương trình truyền qua
vệ tinh, công ước Rome về bảo hộ người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm, tổ chức
phát sóng, có hiệu lực tại Việt Nam từ ngày 01/03/2007.
2. Mục tiêu nghiên cứu của ñề tài

GVHD: Nguyễn Phan Khôi
SVTH: ðặng Thị Thanh Trinh - Lớp Luật Tư Pháp K30

trang

1


Luận văn tốt nghiệp
ðề tài: Bảo hộ quyền liên quan ñến quyền tác giả theo luật Việt Nam
Vấn ñề ñược ñề cập ở ñây là bảo hộ quyền liên quan ñến quyền tác giả. Như vậy khái
niệm về quyền liên quan ñến tác giả ñược hiểu là những quyền mà ngày càng nhiều
quốc gia trong ñó có Việt Nam quy ñịnh nhằm bảo hộ lợi ích của người biểu diễn, nhà
sản xuất chương trình ghi âm, ghi hình và tổ chức phát thanh – truyền hình ñối với các
hoạt ñộng của họ, liên quan tới việc sử dụng trước công chúng các tác phẩm của các tác
giả, tất cả các hình thức trình diễn của các nghệ sĩ hoặc truyền ñạt tới công chúng bất cứ
sự kiện, thông tin hoặc hình ảnh và âm thanh những phạm trù quan trọng nhất. Như
chúng ta ñã biết với sự phát triển của công nghệ ngày càng cao thì cũng nhiều mặt trái
tồn tại song song. Tình trạng sao chép một cách trái phép các buổi biểu diễn của các diễn
viên, nghệ sĩ…tình trạng phát sóng trái phép các chương trình lẽ ra các ñài phát thanh
truyền hình không ñược phép ngày càng vi phạm một cách nghiêm trọng, nhất là trong
khi Việt Nam ñã và ñang bước vào thời kỳ hội nhập.
ðiều này ñã tạo ra một thách thức vô cùng to lớn cho nước ta, do ñó mà mục tiêu Tôi

xin ñề cập trong bài viết của mình ñó là việc bảo hộ quyền của những người có liên quan
ñến tác giả. Bảo hộ tốt quyền của những người này sẽ góp phần thúc ñẩy nền kinh tế văn
hóa, xã hội của nước ta ñi lên vững chắc hơn và nhất là tạo ra một vị thế cho Việt Nam
trên trường quốc tế.
3. Phạm vi nghiên cứu của ñề tài
Lĩnh vực sở hữu trí tuệ ñược xem là còn khá mới mẻ ñối với nước ta, ñối với một
nước ñang phát triển, khi mà còn gặp nhiều khó khăn về ñời sống vật chất, thì vấn ñề
tinh thần khó mà hoàn thiện ñược. Tuy nhiên, Việt Nam ñã sớm khắc phục khó khăn và
từng bước hòa mình hội nhập vào thế giới. Tri thức ngày càng ñược chú trọng nhiều
hơn, việc bảo hộ các sản phẩm từ những người thể hiện nó càng ñược chú trọng.
Quyền liên quan ñến quyền tác giả ñược xem như là quyền dân sự, do ñó mà các
quyền này ñược quy ñịnh một cách khá cụ thể trong bộ luật dân sự 2005, sự sáng tạo của
những người thể hiện các tác phẩm ñược xem như vấn ñề trí tuệ thuộc về lĩnh vực trí tuệ
vì lẽ ñó mà nó còn ñược quy ñịnh ngay cả trong luật sở hữu trí tuệ 2005.
GVHD: Nguyễn Phan Khôi
SVTH: ðặng Thị Thanh Trinh - Lớp Luật Tư Pháp K30

trang

2


Luận văn tốt nghiệp
ðề tài: Bảo hộ quyền liên quan ñến quyền tác giả theo luật Việt Nam
Nhưng Tôi chỉ trình bày một phần nhỏ ñó là bảo hộ quyền của người liên quan ñến
tác giả mà thôi, hay nói một cách trực tiếp ñó là bảo hộ quyền của người biểu diễn, nhà
sản xuất bản ghi âm, ghi hình và tổ chức phát sóng. Mặc dù ñây là quyền của những
người liên quan ñến tác giả, nhưng họ ñã giữ một vai trò khá quan trọng trong xã hội.
4. Phương pháp nghiên cứu của ñề tài
Phương pháp nghiên cứu là những nguyên tắc và cách thức hoạt ñộng khoa học nhằm

ñạt tới chân lý khách quan, dựa trên cơ sở của sự chứng minh khoa học.
Nguyên tắc xem xét sự vật một cách toàn diện là một yêu cầu rất quan trọng ñể làm
sáng tỏ bản chất của những người có liên quan.
Ngoài các phương pháp chung như trên, sở hữu trí tuệ về lĩnh vực quyền liên quan
còn vận dụng các phương pháp riêng ñể nghiên cứu, ñể ñánh giá, kết luận về một số vấn ñề
cụ thể trên cơ sở áp dụng các phương pháp chung, ñó là các phương pháp cụ thể sau:
-

Phương pháp xã hội học,

-

Phương pháp phân tích và tổng hợp,

-

Phương pháp so sánh.
Khi nghiên cứu về lĩnh vực quyền liên quan ñến tác giả, cần phải sử dụng kết hợp các

phương pháp này với nhau nhằm ñem lại kết quả tốt khi nó ñược áp dụng trong thực tiễn.
5. Kết cấu ñề tài
Bài viết này ñược kết cấu gồm 3 chương:
CHƯƠNG I: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ QUYỀN LIÊN QUAN ðẾN TÁC GIẢ
CHƯƠNG II: THỰC TIỄN CỦA VIỆC BẢO HỘ QUYỀN LIÊN QUAN ðẾN TÁC
GIẢ
CHƯƠNG III: BỔ SUNG, HƯỚNG HOÀN THIỆN
GVHD: Nguyễn Phan Khôi
SVTH: ðặng Thị Thanh Trinh - Lớp Luật Tư Pháp K30

trang


3


Luận văn tốt nghiệp
ðề tài: Bảo hộ quyền liên quan ñến quyền tác giả theo luật Việt Nam

CHƯƠNG I
LÝ LUẬN CHUNG VỀ QUYỀN LIÊN QUAN ðẾN
TÁC GIẢ THEO LUẬT VIỆT NAM
1. KHÁI QUÁT CHUNG
Quyền liên quan ñến tác giả một loại quyền dường như ít ñược nhắc ñến dù biết rằng ñây
là quyền gắn bó và gần gũi với tác giả. Bởi lẻ quyền liên quan ñến tác giả chính là quyền
của người biểu diễn, quyền của nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình và quyền của tổ chức phát
sóng.
Những người có liên quan ñến tác giả này ñã góp một phần ñáng kể cho nhu cầu giải trí
của con người, họ ñem ñến một thứ tinh thần phục vụ phần lớn con người, cụ thể qua các
chương trình ca nhạc, các ñĩa nhạc…Khi một bài hát ñược vang lên thì họ ñã xuất hiện cùng
bài hát.
Trong lĩnh vực trí tuệ, quyền liên quan giữ vị trí ñáng kể, ñược quy ñịnh thành mục ñiều
khoản riêng, ñộc lập với quyền tác giả. Quyền dành cho những người có liên quan này càng
ñược quy ñịnh cụ thể và ñầy ñủ hơn trong bộ luật dân sự 2005 và luật sở hữu trí tuệ 2005, ñã
dành một phần riêng ñể quy ñịnh về quyền liên quan ñến tác giả, có thể coi ñây là một bước
tiến lớn trong cải cách vừa qua. ðây là lần ñầu tiên khái niệm về quyền liên quan ñến tác giả
ñược quy ñịnh trong luật, trên thực tế bộ luật dân sự 1995 có quy ñịnh quyền nghĩa vụ của
người biểu diễn, tổ chức sản xuất băng âm thanh, ñĩa âm thanh, băng hình ñĩa hình, tổ chức
phát thanh truyền hình. Tuy nhiên, theo luật sở hữu trí tuệ thì quyền liên quan bao gồm cuộc
biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình, cuộc phát sóng truyền hình vệ tinh mang chương trình ñược
mã hóa.
ðúng như tên gọi, quyền liên quan ñược pháp luật bảo hộ tương ñối giống quyền tác giả

Nội dung bảo hộ quyền liên quan thường hạn chế hơn so với quyền tác giả, tùy vào từng
loại hình. Ví dụ: người biểu diễn ñược hưởng quyền nhân thân và tài sản nhưng nội dung
GVHD: Nguyễn Phan Khôi
SVTH: ðặng Thị Thanh Trinh - Lớp Luật Tư Pháp K30

trang

4


Luận văn tốt nghiệp
ðề tài: Bảo hộ quyền liên quan ñến quyền tác giả theo luật Việt Nam
từng loại quyền hạn chế hơn so với quyền tác giả.
Quyền nhân thân chỉ bao gồm:
-

Quyền ñược giới thiệu họ tên khi biểu diễn hoặc phát hành bản ghi âm, ghi hình,

-

Quyền bảo vệ sự toàn vẹn hình tượng biểu diễn, không cho người khác cắt xén sửa ñổi
xuyên tạc dưới bất cứ hình thức nào, cách thức nào gây phương hại ñến uy tín và danh
dự của người biểu diễn.

-

Quyền của tổ chức ghi âm, ghi hình, phát sóng chủ yếu bao gồm một số ñộc quyền khai
thác và quyền lợi vật chất, ñược quy ñịnh tại ñiều 29, ñiều 30 luật sở hữu trí tuệ 2005.
Thời hạn bảo hộ quyền liên quan tuy cũng là 50 năm nhưng ñược tính từ ngày ñối tượng


bảo hộ ñược ñịnh hình hoặc công bố.
1.1. Khái niệm về quyền liên quan ñến tác giả
Có ba loại quyền liên quan, ñó là quyền của người nghệ sĩ biểu diễn ñối với chương
trình biểu diễn của họ, quyền của nhà sản xuất chương trình ghi âm ñối với bản ghi âm của
họ, quyền của tổ chức phát sóng ñối với các chương trình phát thanh và truyền hình của họ
Việc bảo hộ những người này giúp cho sản phẩm trí tuệ của các tác giả ñược truyền bá và
phổ biến tới ñông ñảo ñến công chúng, ñược thực hiện thông qua các quyền liên quan. ðó là
ta hiểu khái niệm về quyền liên quan theo tổ chức sở hữu trí tuệ thế giới WIPO.
Pháp luật Việt Nam ñưa ra khái niệm về quyền liên quan ñược quy ñịnh cụ thể trong bộ
luật dân sự và luật sở hữu trí tuệ.
Bộ luật dân sự qui ñịnh: “ñối tượng quyền liên quan ñến quyền tác giả (sau ñây gọi là
quyền liên quan) bao gồm: cuộc biểu diễn của người biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình, cuộc
phát sóng của các tổ chức phát sóng và tín hiệu vệ tinh mang chương trình ñược mã hóa.1
Luật sở hữu trí tuệ qui ñịnh:
1

Trích ñiều 744 bộ luật dân sự 2005

GVHD: Nguyễn Phan Khôi
SVTH: ðặng Thị Thanh Trinh - Lớp Luật Tư Pháp K30

trang

5


Luận văn tốt nghiệp
ðề tài: Bảo hộ quyền liên quan ñến quyền tác giả theo luật Việt Nam
Quyền liên quan ñến quyền tác giả (sau ñây gọi là quyền liên quan) là quyền của tổ
chức, cá nhân ñối với các cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng, tín

hiệu vệ tinh mang chương trình ñược mã hóa.2
Như vậy Quyền liên quan ñến quyền tác giả (sau ñây gọi là quyền liên quan) là quyền
của tổ chức, cá nhân ñối với cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng
tín hiệu vệ tinh mang chương trình ñược mã hóa.
Quyền liên quan bao gồm: quyền của người biểu diễn, quyền của nhà sản xuất bản ghi
âm, ghi hình, quyền của tổ chức phát sóng.
Tóm lại: Bảo hộ quyền liên quan là bảo hộ các quyền của người biểu diễn ñối với các
cuộc biểu diễn, các quyền của nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình ñối với các bản ghi âm, ghi
hình, các quyền của tổ chức phát sóng ñối với chương trình phát sóng, tín hiệu vệ tinh mang
chương trình ñược mã hóa.
1.2. Các chủ thể quyền liên quan ñến tác giả theo luật Việt Nam
Từ ñịnh nghĩa về quyền liên quan của tổ chức sở hữu trí tuệ thế giới WIPO và theo pháp
luật Việt Nam, cụ thể trong bộ luật dân sự 2005 và luật sở hữu trí tuệ 2005. Từ ñó, ta có thể
rút ra kết luận về các chủ thể của quyền liên quan như sau:
Các chủ thể của quyền liên quan bao gồm: người biểu diễn và chủ sở hữu quyền liên
quan.
Người biểu diễn gồm: các diễn viên, ca sĩ, nhạc công, vũ công, và những người khác
trình bày các tác phẩm văn học, nghệ thuật. Ví dụ như người kể truyện, người ñọc (ngâm)
thơ. . .gọi chung là người biểu diễn.
Chủ sở hữu quyền liên quan bao gồm: các tổ chức phát sóng của tổ chức cá nhân sử
dụng thời gian, ñầu tư tài chính và cơ sở vật chất của mình ñể thực hiện cuộc biểu diễn hoặc

2

Trích ñiều 4 khoản 3 luật sở hữu trí tuệ

GVHD: Nguyễn Phan Khôi
SVTH: ðặng Thị Thanh Trinh - Lớp Luật Tư Pháp K30

trang


6


Luận văn tốt nghiệp
ðề tài: Bảo hộ quyền liên quan ñến quyền tác giả theo luật Việt Nam
ñể sản xuất bản ghi âm, ghi hình ñó, nếu như không có thỏa thuận khác.
Từ ñịnh nghĩa về chủ thể của quyền liên quan của tổ chức sở hữu trí tuệ thế giới WIPO
và theo pháp luật Việt Nam, cụ thể trong bộ luật dân sự và luật sở hữu trí tuệ 2005 thì có 3
loại chủ thể. Bảo hộ các chủ thể này tức bảo hộ quyền của người biểu diễn, quyền của nhà
sản xuất bản ghi âm, ghi hình và quyền của tổ chức phát sóng. Các quyền liên quan này
không phải là quyền tác giả bởi vì những người nghệ sĩ, nhà sản xuất băng ñĩa, tổ chức phát
thanh truyền hình sử dụng các tác phẩm văn chương nghệ thuật của người khác, do ñó
quyền này hiện hữu song song với quyền tác giả và không làm thiệt hại ñến tác giả.
1.2.1. Người biểu diễn
Người biểu diễn tuy không phải là người trực tiếp sáng tạo nên tác phẩm nhưng họ cũng
ñược bảo hộ, vì ñã góp phần quan trọng ñưa tác phẩm ñến công chúng.
Hơn thế nữa, trong quá trình thể hiện tác phẩm, người biểu diễn cũng ñã thể hiện ñược
sự sáng tạo của mình.
Mỗi diễn viên, ca sĩ, nghệ sĩ có một phong cách thể hiện tác phẩm riêng. Cùng một tác
phẩm nhưng với những nghệ sĩ khác nhau, cách trình bày khác nhau, ñã góp phần tạo nên sự
phong phú cho tác phẩm. Người biểu diễn càng thể hiện thành công tác phẩm thì công
chúng tiếp nhận càng nồng nhiệt.
Do ñó, bảo hộ quyền của người biểu diễn là một cách gián tiếp bảo hộ quyền tác giả.3
1.2.2. Nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình
Với sự phát triển của công nghệ sản xuất băng ñĩa nhạc, băng ñĩa hình tạo ra bước quan
trọng ñưa tác phẩm nghệ thuật ñến với công chúng. Do vậy bộ luật dân sự và luật sở hữu trí
tuệ Việt Nam, cùng công ước Rome ñã dữ liệu các biện pháp bảo vệ quyền lợi của nhà sản
xuất. Nhà sản xuất băng ñĩa âm thanh là thể nhân hoặc pháp nhân, họ sáng kiến và ñảm
3


từ sách những nội dung cơ bản của luật sở hữu trí tuệ, Vụ công tác lập pháp, nhà xuất bản tư pháp Hà Nội, trang 66
2006

GVHD: Nguyễn Phan Khôi
SVTH: ðặng Thị Thanh Trinh - Lớp Luật Tư Pháp K30

trang

7


Luận văn tốt nghiệp
ðề tài: Bảo hộ quyền liên quan ñến quyền tác giả theo luật Việt Nam
nhiệm việc ghi âm lần ñầu tiên các tác phẩm văn học, nghệ thuật. Còn nhà sản xuất bản ghi
âm, ghi hình là thể nhân hoặc pháp nhân có sáng kiến và ñảm nhiệm việc ghi hình có âm
thanh hay không một tác phẩm nghệ thuật lần thứ nhất. Quyền của nhà sản xuất bản ghi âm
ghi hình ñược bảo hộ là ñiều cần thiết, xuất phát từ yếu tố sản xuất ra ñược những bản ghi
âm, ghi hình thì họ ñã phải ñầu tư công sức tiền bạc.Vì vậy, họ phải có những ñộc quyền
nhất ñịnh trong việc khai thác thành quả trên. Hiện trạng ăn cắp bản quyền, sao chép lậu, có
thể coi là một hình thức cạnh tranh không lành mạnh.4
1.2.3. Tổ chức phát sóng
Phát sóng là việc truyền âm thanh hoặc hình ảnh hoặc cả âm thanh và hình ảnh của tác
phẩm, cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng tới công chúng bằng
phương tiện vô tuyến hoặc hữu tuyến, bao gồm cả việc truyền qua vệ tinh ñể công chúng
tiếp nhận tại ñịa ñiểm và thời gian do chính họ lựa chọn. Tổ chức phát sóng ñược bảo hộ
quyền liên quan phải là tổ chức ñã khởi xướng và thực hiện việc phát sóng. Chủ yếu là lĩnh
vực phát thanh, truyền hình.
Các tổ chức phát thanh, truyền hình bao gồm cơ sở khai thác dịch vụ phát thanh, truyền
hình, ñược thành lập hợp pháp tại Việt Nam cũng như tại nước ngoài, chiếu theo công ước

mà Việt Nam ñã ký kết tham gia.
Quyền ñược pháp luật công nhận cho các tổ chức phát thanh, truyền hình là quyền cho
phép phát lại chương trình, cho phép làm lại các bản sao chương trình nhằm mục ñích kinh
doanh (bán, cho thuê). Ngoài việc cung cấp thông tin, tổ chức phát thanh truyền hình ngày
nay tại Việt Nam cũng như tại nước khác trên thế giới gồm các chương trình văn hóa, nghệ
thuật ñặc sắc là một nguồn giải trí cần thiết cho ñại bộ phận dân chúng. Việc sản xuất các
chương trình cần có các khoản ñầu tư quan trọng, do ñó pháp luật cần bảo hộ quyền lợi cho
các tổ chức này và thừa nhận sự ñộc quyền trong việc sử dụng các chương trình này, tổ chức
ñược nhận thù lao mỗi khi phát lại chương trình hay cho phép nhân bản chương trình nhằm

4

Từ tác phẩm tìm hiểu luật dân sự quyền sở hữu trí tuệ, TS.LS Nguyễn Mạnh Bách, nhà xuất bản tổng hợp ðồng Nai
trang 45, 2001

GVHD: Nguyễn Phan Khôi
SVTH: ðặng Thị Thanh Trinh - Lớp Luật Tư Pháp K30

trang

8


Luận văn tốt nghiệp
ðề tài: Bảo hộ quyền liên quan ñến quyền tác giả theo luật Việt Nam
mục ñích kinh doanh.5
1.2.4. Tín hiệu vệ tinh mang chương trình ñược mã hóa
Do việc sử dụng các vệ tinh ñể phân phối các tín hiệu mang chương trình ngày càng tăng
nhanh cả về mật ñộ lẫn tầm bao phủ ñịa lý.
Lo ngại vì hiện nay vẫn chưa có một hệ thống toàn cầu nào ngăn chặn các nhà phân phối

truớc việc phân phối các tín hiệu mang chương trình ñược truyền qua vệ tinh không chủ
ñịnh dành cho họ, ñiều này cản trở việc sử dụng các truyền thông vệ tinh và ảnh hưởng ñến
lợi ích của các tác giả, người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình và tổ chức phát
sóng.
Vì thế, cần có một hệ thống quốc tế ñược thành lập ñể ñặt ra các biện pháp ngăn chặn
các nhà phân phối trước việc phân phối các tín hiệu mang chương trình qua vệ tinh không
chủ ñịnh dành cho họ.
Cũng như các chủ thể khác của quyền liên quan ñến tác giả, bảo hộ tín hiệu vệ tinh mang
chương trình ñược mã hóa sẽ góp phần ñảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp cho chính chủ sở
hữu ñó và những người có công ñóng góp với tín hiệu này.
1.3. Tầm quan trọng của việc bảo hộ các quyền liên quan ñến tác giả theo luật Việt
Nam
Theo các quy ñịnh của luật, người ta biết rằng có ba loại quyền liên quan. ðó là quyền
của người nghệ sĩ biểu diễn ñối với các chương trình biểu diễn của họ, quyền của tổ chức
phát sóng ñối với các chương trình phát thanh và truyền hình của họ. Việc bảo hộ những
người này giúp cho sản phẩm trí tuệ của các tác giả ñược truyền bá phổ biến tới ñông ñảo
công chúng, ñược thực hiện thông qua các quyền liên quan.

5

Từ sách: Những nội dung cơ bản của luật sở hữu trí tuệ, nhà xuất bản tư pháp Hà Nội: vụ công tác lập pháp, trang 66
2006)

GVHD: Nguyễn Phan Khôi
SVTH: ðặng Thị Thanh Trinh - Lớp Luật Tư Pháp K30

trang

9



Luận văn tốt nghiệp
ðề tài: Bảo hộ quyền liên quan ñến quyền tác giả theo luật Việt Nam
Các tác phẩm trí tuệ ñược sáng tạo ñể ñược phổ biến tới công chúng càng rộng càng tốt.
Nhìn chung công việc này không thể do bản thân tác giả ñảm ñương nổi, bởi nó ñòi hỏi
những người trung gian có năng lực chuyên nghiệp ñem lại cho tác phẩm các hình thức trình
bày thích hợp, ñể ñược mọi người tiếp nhận. Chẳng hạn như một vở kịch cần ñược biểu diễn
trên sân khấu, một bài hát ñược các nghệ sĩ trình diễn phải ñược tái tạo, nhân bản hoặc
truyền ñạt bằng các phương tiện truyền thanh. Thiết nghĩ rằng, những ai sử dụng các tác
phẩm trí tuệ như văn học, nghệ thuật khoa học. . .ðể ñảm bảo tác phẩm ñược công chúng
tiếp nhận phải có sự bảo hộ dành riêng cho họ, nhằm chống lại việc sử dụng bất hợp pháp
những ñóng góp của họ, khi truyền tải tác phẩm với công chúng.
Chúng ta hãy xem xét tại sao việc bảo hộ như vậy dành cho những người hổ trợ các nhà
sáng tạo trí tuệ lại cần thiết và việc bảo hộ này ñược thực hiện như thế nào?
ðối với tác phẩm nói chung: Việc bảo hộ lợi ích của tác giả không chỉ ñơn giản là ngăn
chặn các hành vi xâm phạm các quyền mà luật pháp dành cho tác giả. Các tác phẩm mà
người tạo ra nó nhằm mục ñích tiếp cận công chúng. Mỗi loại tác phẩm sẽ có cách thể hiện
khác nhau, ñược công chúng ñón nhận theo cách khác nhau. Một nhà sản xuất bản sao một
bản thảo ở hình thức cuối cùng của bản thảo ñó mà bổ sung thêm vào hình thức thể hiện tác
phẩm của tác giả. Nhà sản xuất bản sách ñược bảo hộ quyền lợi bằng chính luật bản quyền
và pháp luật thừa nhận rằng bản quyền là sự khó khăn quan trọng nhất ñối với việc sáng tạo
cũng như cơ sở kinh tế cho hoạt ñộng sản xuất bản.
ðối với các tác phẩm cụ thể như: Sân khấu, nhạc kịch, kịch câm hoặc các thể loại tác
phẩm sáng tạo khác nhau. Những loại tác phẩm này chủ yếu ñược thưởng thức bằng thị giác
hoặc thính giác. Khi tác phẩm này ñến công chúng, họ ñược thưởng ngoạn thông qua sự
trình diễn của người biểu diễn. Khi ñó, lợi ích của chính những người biểu diễn này phải
ñược bảo vệ.
1.3.1. Tác ñộng của công nghệ ñối với lĩnh vực biểu diễn
Sự tiến bộ mạnh mẽ của lĩnh vực công nghệ ñã tác ñộng mạnh mẽ ñến những người biểu
diễn. Vấn ñề ñặt ra ñối với những người trung gian này ngày càng gay gắt. Khi còn thời lạc

GVHD: Nguyễn Phan Khôi
SVTH: ðặng Thị Thanh Trinh - Lớp Luật Tư Pháp K30

trang 10


Luận văn tốt nghiệp
ðề tài: Bảo hộ quyền liên quan ñến quyền tác giả theo luật Việt Nam
hậu, kỹ thuật chưa hiện ñại hóa thì các buổi biểu diễn của các nghệ sĩ trình diễn diễn viên
kịch hoặc các nhạc công, sẽ chấm dứt cùng với vở diễn hay buổi hòa tấu ñó, thì nay với kỹ
thuật tiên tiến, với sự ra ñời những ñĩa hát, rañiô, phim ảnh, truyền hình, video, vệ tinh
dường như ñiều này ñã biến mất.
Sự tối tân công nghệ ñã tạo ra khả năng mới, ñáp ứng nhu cầu giữ lại những buổi diễn
của những người biểu diễn mà công chúng yêu thích, do ñó tạo ra khả năng ghi lưu, ñịnh
hình các buổi biểu diễn dưới các phương tiện ña dạng như: ñĩa hát, băng cát sét, băng từ
phim…Nếu lúc trước một buổi biểu diễn chỉ diễn ra tại một hội trường với số lượng khán
giả hạn chế, mang tính riêng biệt tại chỗ trực tiếp thì ngày nay không còn nữa, mà nó ñược
lặp ñi lặp lại nhiều lần không hạn chế và trình diễn cho một lượng khán giả không hạn chế
vượt ngoài biên giới quốc gia, sự phát triển của phát thanh và truyền hình cũng ñưa ñến kết
quả tương tự.
Khi công nghệ phát triển kéo theo các thiết bị hổ trợ càng nhiều hơn. Trong lĩnh vực
phát thanh, truyền hình, nếu như trước kia chỉ có một vài ñài phát với số lượng phát các tiết
mục rất ít. Lúc ñó muốn xem một chương trình ca nhạc, kể truyện, ñọc hay ngâm thơ… trên
ti vi là rất hiếm, khán giả chỉ còn biết trông chờ vào ngày, giờ, buổi ñó thì mới có thể ñáp
ứng ñược yêu cầu. Tuy nhiên, ngày nay với sự xuất hiện ngày càng nhiều các ñài phát
thanh, truyền hình, bạn chỉ cần ngồi ở nhà là có thể ñáp ứng ñược nhu cầu giải trí của mình
Thậm chí với 64 ñài trong cả nước ñã xuất hiện ít nhất 64 ñài phát thanh truyền hình. Như
vậy các nghệ sỹ sẽ xuất hiện lặp ñi lặp lại nhiều lần cùng một buổi biểu diễn, kỹ thuật càng
hiện ñại thì nhu cầu con người càng ñược phục vụ tốt hơn, nhu cầu ñó càng cao kéo theo
những ñòi hỏi lớn hơn về mặt giải trí. Do ñó các buổi biểu diễn không chỉ phát trong phạm

vi một nước mà các ñài phát thanh, truyền hình có thể phát các buổi biểu diễn vượt ra phạm
vi của một quốc gia. ðiều này tạo ra sự phong phú trong lĩnh vực phát thanh, truyền hình
Tuy nhiên, bên cạnh ñó là những rắc rối trong lĩnh vực bảo hộ vì phát nhiều và vô tội vạ như
thế sẽ là vi phạm quyền của người biểu diễn, khi chưa ñược sự ñồng ý của họ.
Những tiến bộ của công nghệ làm cho việc tái hiện từng buổi biểu diễn của các nghệ sĩ
là hoàn toàn có thể và sử dụng chúng mà không cần sự có mặt của các nghệ sĩ. Người sử
GVHD: Nguyễn Phan Khôi
SVTH: ðặng Thị Thanh Trinh - Lớp Luật Tư Pháp K30

trang 11


Luận văn tốt nghiệp
ðề tài: Bảo hộ quyền liên quan ñến quyền tác giả theo luật Việt Nam
dụng không buộc phải thỏa thuận với họ, làm cho các buổi biểu diễn trực tiếp càng giảm
ðây là nguyên nhân gây nên tình trạng thất nghiệp ñối với các nghệ sĩ chuyên nghiệp. Do
ñó, cần xem xét và mở rộng phạm vi bảo hộ cho quyền lợi những người biểu diễn.
1.3.2. Tác ñộng của công nghệ ñối với lĩnh vực ghi âm, ghi hình
Cũng với lý do trên, sự phát triển công nghệ liên tục, nhất là công nghệ ghi âm, ñĩa hát
và băng cát sét, mà gần ñây là ñĩa compact (CD), sự phát triển nhanh chóng của chúng cho
thấy nhu cầu bảo hộ các nhà sản xuất chương trình ghi âm là cần thiết. Chương trình càng
hấp dẫn, theo ñó là sự lôi cuốn của các phương tiện ghi âm tinh vi, ñã ñưa ñến vấn ñề sao
chép trái phép càng gia tăng gây nhiều trở ngại cho toàn thế giới. Thêm vào ñó việc sử dụng
băng ñĩa càng nhiều của các tổ chức phát thanh, truyền hình khi sử dụng sản phẩm này sẽ
quảng cáo cho các chương trình ghi âm và nhà sản xuất chương trình ghi âm, các chương
trình sẽ trở thành một phần quan trọng hằng ngày của những tổ chức phát sóng.
Như vậy cũng như những người biểu diễn tìm kiếm sự bảo hộ cho riêng họ, các nhà sản
xuất chương trình ghi âm bắt ñầu vận ñộng ñể ñược bảo hộ, chống lại việc sao chép trái
phép các chương trình ghi âm của họ, cũng như trong việc trả tiền thù lao với sự việc sử
dụng các chương trình ghi âm ñó, nhằm mục ñích phát thanh, truyền hình hay hình thức

truyền tải khắp tới công chúng.
1.3.3. Tác ñộng của công nghệ trong lĩnh vực phát sóng
Khi công nghệ càng ưu việt thì mức ñộ truyền phát càng rộng. Do ñó lợi ích của các tổ
chức phát sóng ñối với những chương trình của họ càng giảm, dẫn ñến việc biên tập, làm ra
cho các tổ chức phát sóng yêu cầu có sự bảo hộ dành riêng cho các chương trình này, cũng
như chống lại việc các tổ chức ñồng nghiệp khác phát lại các chương trình của họ. Cụ thể
như các ñài ñịa phương phát các chương trình của các ñài khác, chẳng hạn như các chương
trình của ñài truyền hình Việt Nam như chương trình ca nhạc, gameshow…Khi thấy chuơng
trình hay, dù biết chương trình không ñược quyền phát hay ñã mua bản quyền phát ñộc
quyền nhưng họ vẫn vi phạm. Sự sai trái này luôn ñược lý giải là phục vụ người xem. Có
những ñài phát sóng chương trình của các ñài khác còn tự ý cắt xén bớt hình ảnh, chèn
GVHD: Nguyễn Phan Khôi
SVTH: ðặng Thị Thanh Trinh - Lớp Luật Tư Pháp K30

trang 12


Luận văn tốt nghiệp
ðề tài: Bảo hộ quyền liên quan ñến quyền tác giả theo luật Việt Nam
quảng cáo ñể kiếm lời, phát cả tên logo của ñài khác. Trong khi ñó, chính những người ñầu
tư công sức, tiền của ñể thực hiện chương trình của mình thì lại bị ăn cắp chương trình của
mình một cách trắng trợn, khiến cho họ phải chịu thiệt thòi về công sức, tiền của lẫn trí tuệ.
Ở Việt Nam, mỗi tỉnh là một ñài, một lãnh ñịa riêng. Sóng truyền hình của các tỉnh cài
răng lược vào nhau, công suất phát sóng của các kênh phát thanh truyền hình âm thầm tăng
lên giành thị phần khán giả. Thừa và thiếu lẫn lộn.
Ngành kinh tế chưa ñược thừa nhận, báo chí có nạn loạn “gameshow”, dư luận phản hồi
khá mạnh. Mặc dù phần lớn ý kiến chỉ nhắm tới các ñại gia ñã quen vươn sóng ra xa bằng
nhiều phương cách nhưng nó vẫn phản ánh tình trạng khủng hoảng “thừa kênh sóng thiếu
chương trình” của làng truyền hình cả nước. Ngân sách của Nhà Nước dành cho các ñài chỉ
ñáp ứng nhiệm vụ chính trị. Trong khi nhu cầu thông tin, giải trí của người dân ngày càng

cao nên xu thế hóa truyền hình là hướng ñi ñúng trong giai ñoạn hội nhập. Xu thế ñó ñược
Tiến sỹ: Trần ðăng Tuấn - Phó tổng giám ñốc VTV ñịnh nghĩa là khai thác nguồn lực của
xã hội ñể làm truyền hình. Các công ty truyền thông ra ñời những năm qua mọc lên như
nấm sau mưa. Họ vốn sản xuất chương trình ñể ñổi lấy quảng cáo và kinh doanh thương
quyền quảng cáo như chứng khoán thời hoang dã và ñang bị một số ñại gia thao túng (giá ảo
nhiều hơn giá thật). Nhân dân quen với truyền hình miễn phí, truyền hình phục vụ nên việc
phát truyền hình trả tiền ở nhiều nơi nước ta không dễ dàng. Bản thân truyền hình với tư
cách là một ngành dịch vụ, cả trong việc phát triển công nghệ lẫn tổ chức lãng phí hạ tầng
truyền thông. Mỗi tỉnh một ñài, một ăngten lớn, cả nước không biết có bao nhiêu cột ăngten
Như vậy là thừa công suất bởi một cột ăngten có thể làm chức năng hàng chục kênh sóng
truyền hình, hàng chục kênh phát thanh và hàng chục kênh di ñộng, chưa kể hàng chục chảo
viba. ðiều này gợi lên một chuyện: Quy hoạch truyền hình về phương diện kỹ thuật, ngành
nào, vùng nào, cơ quan nào nước ta cũng có quy hoạch tổng thể nhưng quy hoạch truyền
hình chưa ráo mực ñã thấy lạc hậu vì không theo kịp công nghệ và không dự ñoán trước sự
phát triển của nó ở Việt Nam. Truyền hình số (mặt ñất, vệ tinh) và nhân vật tách khỏi VTV
nay trực thuộc Bộ Bưu Chính Viễn Thông, nên có ưu thế hạ tầng, trục cáp quang Bắc Nam
các dịch vụ kỹ thuật khác...Kỹ thuật số (terrestrial digital) là công nghệ mà VTC dự ñoán sẽ
là món ăn truyền hình chính trong bữa tiệc ti vi của mọi nhà, VTV phát triển hệ cáp VCTV
GVHD: Nguyễn Phan Khôi
trang 13
SVTH: ðặng Thị Thanh Trinh - Lớp Luật Tư Pháp K30


Luận văn tốt nghiệp
ðề tài: Bảo hộ quyền liên quan ñến quyền tác giả theo luật Việt Nam
(việt nam cable TV) cho các thành phố lớn. Sau ñó, VTV phát triển rầm rộ truyền hình DTH
(direct to home), tức dịch vụ kỹ thuật số vệ tinh (Satellite digital) phục vụ cho ñồng bào
vùng sâu, vùng xa... mục ñích là phá vùng lõm HTV (Thành Phố Hồ Chí Minh) cũng phối
hợp với các doanh nghiệp tư nhân phát triển hệ thống cable HTVC và hiện nay ñã vươn tới
nhiều tỉnh khác. ðó là chưa kể các dịch vụ MMDS (Multichannel Multipoint Distubution)

của SCTV truyền hình internet của FPT...Bài toán quy hoạch Bình Dương một thời phối
hợp với VTC làm ăngten tự ñứng cao nhất Việt Nam (250 m) và phát triển truyền hình số
cũng khá ồn ào. Sau này do chuyện bản quyền nên thị phần truyền hình số BTV bị thu lại
Nghe nói sắp tới họ sẽ bán các kênh sóng này cho công ty tư nhân làm truyền hình (cái này
cũng ñược gọi là xã hội hóa) giống như VietNamNet mua kênh của Hà Nội. Cũng nghe nói
trong tương lai các tờ báo (ít nhất là lớn về khả năng ñầu tư tài chính) sẽ có kênh truyền
hình riêng. Các công ty truyền thông nhỏ ở Việt Nam sẽ tranh thủ xí ñất của các kênh số ñể
sau này bán cho các ñại gia nước ngoài làm các kênh hướng ñối tượng như shopping, dạy
học, thời trang...Truyền hình số phát triển ồn ào thế nhưng thị phần quảng cáo thì không thể
tranh ñược với ñài truyền hình anolga. Do vậy các ñài vẫn phải bổ sung thêm ít nhất một
kênh anolga cho mình, cụ thể là chuyện mới ñây VTC chính thức khai trương 2 kênh anolog
thứ hai tại ñịa bàn thành phố hồ chí minh - kênh VTC5 sau kênh VTC1. Rất nhiều tỉnh nhỏ
tỉnh mới tách, tiếp tục xây ăngten tự ñứng 120m, máy phát công suất 20 KW vẫn tiếp tục
ñược nhập dù dân số và sức mua của tỉnh ñó chỉ bằng một góc nhỏ của thị trường Hà Nội
Thành Phố Hồ Chí Minh. Lại một lần nữa bài toán quy hoạch truyền hình (về phương diện
kỹ thuật) ñang ñặt ra. Ở Việt Nam, có nhiều thứ quy hoạch xong rồi lại quy hoạch (từ ñất
ñai ñến dân sự). Truyền hình cũng giống như vậy.
Thời gian qua, người ta chứng kiến sự nở rộ của dịch vụ truyền hình trả tiền với dịch vụ
truyền hình cáp của VTV, HTV (Hà Nội, TP Hồ Chí Minh) của Sài Gòn tourist, truyền hình
số vệ tinh của VTV (DHT) và ñặc biệt truyền hình số mặt ñất của tổng công ty truyền thông
ña phương tiện (VTC). Sự cạnh tranh của các nhà cung cấp dịch vụ ñã giúp người dân tùy ý
lựa chọn món ăn trên bàn tiệc truyền hình, ñiều chưa hề có trước ñây. Tuy nhiên, sự phát
triển của công nghệ cũng ñã ñem lại một thực trạng khác: sự tràn ngập của các loại thiết bị
thu tín hiệu truyền hình lậu (chảo thu truyền hình vệ tinh TVRO, ñầu thu kỹ thuật số) có
GVHD: Nguyễn Phan Khôi
SVTH: ðặng Thị Thanh Trinh - Lớp Luật Tư Pháp K30

trang 14



Luận văn tốt nghiệp
ðề tài: Bảo hộ quyền liên quan ñến quyền tác giả theo luật Việt Nam
xuất xứ từ Trung Quốc với giá rẻ, dễ sử dụng. Với một thiết bị chưa ñến một triệu ñồng
người dân (kể cả những vùng nông thôn hẻo lánh) có thể xem thoải mái 40 ñến 60 kênh
truyền hình nước ngoài phát qua vệ tinh với chất lượng tốt. Có thể nói, công cụ chính ñể các
nhà cung cấp dịch vụ truyền hình trả tiền cạnh tranh trên thị trường chính là các chương
trình nước ngoài ñược thu từ vệ tinh. Như vây, sự phát triển của công nghệ ñã dẫn ñến sự
xuất hiện càng nhiều việc thu phát sóng trái phép.
Vì thế, nhu cầu ñặt ra là phải có sự bảo hộ ñặc biệt ñối với những người biểu diễn, nhà
sản xuất bản ghi âm, ghi hình và các tổ chức phát sóng mà cụ thể là các tổ chức phát thanh
truyền hình. Các diễn viên thông qua tổ chức của họ ở cấp ñộ quốc tế, cố tìm ra biện pháp
bảo hộ hữu hiệu cho mình.
Trong khi ñó, một diễn viên ñược ghi lại, có thể ñược phát ñi, phát lại, ñể ñem lại lợi
nhuận cho bên thứ ba. Các diễn viên thấy rằng, họ không chỉ không nhận ñược bất cứ khoản
thu nào từ việc sử dụng thứ cấp ñối với chương trình biểu diễn của họ mà còn bị ñặt vào
tình thế khó khăn khi phải cạnh tranh với những người sở hữu bản ghi âm chương trình của
họ do nhu cầu làm ăn, kinh doanh trong các buổi biểu diễn trực tiếp ở nhà hát, nhà hàng
khách sạn, quán cà phê, quán kinh doanh karaoke…nơi sử dụng nhạc ñể kinh doanh một
cách trực tiếp và gián tiếp. Có ba chủ thể ñược hưởng quyền liên quan trên một chương
trình băng ñĩa nhạc là nhạc sỹ, người biểu diễn (ca sỹ, nhạc công…) và những người sản
xuất chương trình. Vì thế, bảo vệ quyền lợi những người có liên quan này là ñiều cần ñược
xem xét.
Không như các công ước quốc tế, chỉ là sự nối tiếp của pháp luật quốc gia hiện hành thì
công ước Rome về bảo hộ người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình và tổ chức
phát sóng ñã tạo ra những quy ước quốc tế trong lĩnh vực nơi mà ít luật pháp quốc gia nào
ñề cập tới. Tức là hầu hết các quốc gia sẽ phải dự thảo và thông qua các ñạo luật trước khi
gia nhập công ước, khi thông qua công ước 1961 có rất nhiều quốc gia ban hành các văn

GVHD: Nguyễn Phan Khôi
SVTH: ðặng Thị Thanh Trinh - Lớp Luật Tư Pháp K30


trang 15


Luận văn tốt nghiệp
ðề tài: Bảo hộ quyền liên quan ñến quyền tác giả theo luật Việt Nam
bản pháp luật về các lĩnh vực liên quan của công ước và nhiều quốc gia khác ñang xem xét.6
1.4. Chuyển giao quyền liên quan ñến tác giả
Các quyền tài sản thuộc về quyền liên quan ñến tác giả, quyền ñối với các cuộc biểu
diễn, quyền ñối với bản ghi âm, ghi hình, quyền ñối với cuộc phát sóng, quyền ñối với tín
hiệu vệ tinh mang chương trình ñược mã hóa, có thể chuyển giao, việc chuyển giao này
ñược thực hiện trên cơ sở hợp ñồng bằng văn bản.
Quyền liên quan ñến tác giả là loại quyền dân sự, do ñó có thể chuyển giao theo quy
ñịnh pháp luật.
1.4.1. Hình thức chuyển giao quyền liên quan ñến tác giả
Việc chuyển giao quyền liên quan có thể thực hiện thông qua hình thức chuyển nhượng
hay chuyển quyền sử dụng.
Chuyển nhượng quyền liên quan là việc chủ sở hữu quyền liên quan chuyển giao quyền
sở hữu cho tổ chức, cá nhân khác theo hợp ñồng hoặc theo quy ñịnh của pháp luật có liên
quan. Việc chuyển nhượng quyền liên quan dẫn ñến việc chuyển nhượng quyền liên quan
không ñược chiếm hữu, sử dụng, ñịnh ñoạt các quyền ñuợc chuyển nhượng, quyền chiếm
hữu, sử dụng các quyền ñược chuyển nhượng, ñược xác lập cho bên nhận chuyển nhượng.
Khác với chuyển nhượng quyền lên quan, việc chuyển quyền sử dụng quyền liên quan
không dẫn ñến việc bên chuyển giao chấm dứt quyền sở hữu ñối với các quyền ñược chuyển
quyền sử dụng. Việc chuyển giao quyền sử dụng quyền liên quan là việc chủ sở hữu quyền
liên quan cho phép tổ chức, cá nhân khác sử dụng có thời hạn một, một số hoặc các quyền
theo quy ñịnh pháp luật.
Trong trường hợp tác phẩm, cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát
sóng có ñồng chủ sở hữu thì việc chuyển giao phải có sự thỏa thuận của tất cả các ñồng chủ
6


Từ sách: “Những nội dung cơ bản của luật sở hữu trí tuệ, nhà xuất bản tư pháp Hà Nội, vụ công tác lập pháp, trang 66
2006

GVHD: Nguyễn Phan Khôi
SVTH: ðặng Thị Thanh Trinh - Lớp Luật Tư Pháp K30

trang 16


Luận văn tốt nghiệp
ðề tài: Bảo hộ quyền liên quan ñến quyền tác giả theo luật Việt Nam
sở hữu, trong trường hợp có các ñồng chủ sở hữu nhưng tác phẩm, cuộc biểu diễn, bản ghi
âm, ghi hình, tổ chức phát sóng có các phần riêng biệt có thể tách ra sử dụng ñộc lập thì chủ
sở hữu quyền liên quan có quyền chuyển giao quyền liên quan ñối với các phần riêng biệt
của mình cho tổ chức cá nhân khác.
Việc chuyển giao quyền liên quan và việc sử dụng quyền liên quan ñều phải ñược thực
hiện thông qua hợp ñồng chuyển nhượng quyền liên quan hoặc qua hợp ñồng chuyển quyền
sử dụng quyền liên quan. Hai hợp ñồng này ñều phải lập thành văn bản và có các nội dung
chủ yếu sau:
-

Tên và ñịa chỉ ñầy ñủ của bên chuyển giao và bên ñược chuyển giao,

-

Căn cứ chuyển giao,

-


Giá, phương thức thanh toán,

-

Quyền và nghĩa vụ của các bên,

-

Trách nhiệm do vi phạm hợp ñồng.
ðối với hợp ñồng chuyển quyền sử dụng quyền liên quan có thêm nội dung phạm vi

chuyển giao quyền (một, một số hoặc toàn bộ).
Việc thực hiện sửa ñổi, chấm dứt, hủy bỏ hợp ñồng chuyển giao quyền liên quan ñược
áp dụng theo quy ñịnh của bộ luật dân sự.
1.4.2. Các quyền thuộc ñối tượng chuyển giao quyền liên quan
Việc chuyển giao quyền liên quan dù ñược thực hiện dưới hình thức chuyển nhượng hay
chuyển quyền sử dụng thì chỉ ñược áp dụng ñối với các quyền sau:
1.4.2.1.

ðối với các quyền của người biểu diễn

-

ðịnh hình trực tiếp cuộc biểu diễn của mình trên bản ghi âm, ghi hình

-

Sao chép trực tiếp hoặc gián tiếp cuộc biểu diễn của mình ñã ñược ñịnh hình trên bản ghi
âm, ghi hình.


GVHD: Nguyễn Phan Khôi
SVTH: ðặng Thị Thanh Trinh - Lớp Luật Tư Pháp K30

trang 17


Luận văn tốt nghiệp
ðề tài: Bảo hộ quyền liên quan ñến quyền tác giả theo luật Việt Nam
-

Phát sóng hoặc truyền theo cách khác ñến công chúng cuộc biểu diễn của mình chưa
ñược ñịnh hình mà công chúng có thể tiếp cận ñược, trừ trường hợp cuộc biểu diễn ñó
nhằm mục ñích phát sóng.

-

Phân phối ñến công chúng bản gốc và bản sao cuộc biểu diễn của mình thông qua hình
thức bán, cho thuê hoặc phân phối bằng bất kỳ phương tiện kỹ thuật nào mà công chúng
có thể tiếp cận ñược.7
1.4.2.2.

ðối với quyền của nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình

Có thể chuyển giao trong các trường hợp sau:
-

Sao chép trực tiếp hoặc gián tiếp bản ghi âm, ghi hình của mình

-


Phân phối ñến công chúng bản gốc và bản sao bản ghi âm, ghi hình của mình thông qua
hình thức bán, cho thuê hoặc phân phối bằng bất kỳ phương tiện kỹ thuật nào mà công
chúng có thể tiếp cận ñược8.
1.4.2.3.

ðối với quyền của tổ chức phát sóng

Việc chuyển giao ñược thực hiện trong các phạm vi sau:
-

Phát sóng, tái phát sóng chương trình của mình

-

Phân phối ñến công chúng chương trình phát sóng của mình

-

ðịnh hình chương trình phát sóng của mình

-

Sao chép bản ñịnh hình chương trình phát sóng của mình9
Như vậy: Ngoài quyền công bố tác phẩm, các quyền nhân thân khác không ñược chuyển

giao và các quyền thuộc ñối tượng chuyển giao quyền liên quan ñều là các quyền tài sản của
chủ sở hữu quền liên quan. Xuất phát từ bản chất của quyền nhân thân là gắn với chủ sở hữu
và không chuyển giao.Vì vậy, ngoài quyền yêu cầu công bố tác phẩm, chủ sở hữu quyền tác
7


trích khoản 3 ñiều 29 luật sở hữu trí tuệ 2005
khoản 1 ñiều 30 luật sở hữu trí tuệ
9
ñiều 31 luật sở hữu trí tuệ 2005
8

GVHD: Nguyễn Phan Khôi
SVTH: ðặng Thị Thanh Trinh - Lớp Luật Tư Pháp K30

trang 18


Luận văn tốt nghiệp
ðề tài: Bảo hộ quyền liên quan ñến quyền tác giả theo luật Việt Nam
giả, người biểu diễn không ñược chuyển giao các quyền nhân thân của mình10.
1.5. Công ước giữa các chủ thể quyền liên quan ñến tác giả
Ngoài công ước Rome 1961, một văn bản pháp luật cơ bản ñã ñược ñề cập ở phần trước
có hiệu lực tại Việt Nam từ ngày 1/3/2007, hai văn bản khác về quyền liên quan ñến tác giả
cũng ñược ký kết, ñó là công ước Geneva về bảo hộ nhà sản xuất bản ghi âm, chống lại việc
sao chép trái phép bản ghi âm của họ, ký kết tại Geneva tháng 10/1971 thường ñược gọi là
“công ước về bản ghi âm” và công ước liên quan ñến việc phân phối các tín hiệu mang
chương trình truyền hình qua vệ tinh ký kết tại Brussels tháng 5/1974, gọi tắt “công ước vệ
tinh”.
1.5.1. Công ước Geneva
Trước tiên, công ước Geneva về bảo hộ nhà sản xuất bản ghi âm chống lại việc sao chép
trái phép bản ghi âm của họ, ký kết tại Geneva tháng 10/1971 thường ñược gọi là “công ước
về bản ghi âm”.
Ngày 6/4/2005, Việt Nam ñã nộp văn kiện gia nhập công ước Geneva và công ước này
sẽ chính thức có hiệu lực tại Việt Nam từ ngày 6/7/2005. Tính ñến ngày 1/5/2005 ñã có 74
quốc gia là thành viên chính thức của công ước này

Công ước Geneva là văn bản ñược ký kết ngày 29/10/1971 gồm 13 ñiều. Nội dung chính
của công ước quy ñịnh nghĩa vụ cho mỗi quốc gia thành viên về việc bảo hộ các nhà sản
xuất bản ghi âm mang quốc tịch của các quốc gia thành viên khác, chống lại việc làm bản
sao, nhập khẩu và phát hành chúng mà không ñược sự ñồng ý của nhà sản xuất bản ghi âm.
Kể từ ngày 6/7/2005, Việt Nam sẽ bảo hộ nhà sản xuất bản ghi âm là công dân của các
quốc gia ký kết chống lại việc làm bản sao và không ñược sự ñồng ý của các nhà sản xuất

10

Sách:những nội dung cơ bản của luật sở hữu trí tuệ,Vụ công tác lập pháp Hà Nội,nhà xuất bản tư pháp, trang 74 ñến

80, 2006.

GVHD: Nguyễn Phan Khôi
SVTH: ðặng Thị Thanh Trinh - Lớp Luật Tư Pháp K30

trang 19


Luận văn tốt nghiệp
ðề tài: Bảo hộ quyền liên quan ñến quyền tác giả theo luật Việt Nam
bản ghi âm ñó và chống lại việc nhập khẩu các bản sao ñó, với ñiều kiện là việc làm bản sao
hoặc nhập khẩu ñó nhằm mục ñích phân phối tới công chúng và chống lại việc phân phối
các bản sao ñó tới công chúng. Mọi yêu cầu sử dụng ñều phải liên hệ với ñối tác ñể xin
phép, thỏa thuận. ðồng thời, các nhà sản xuất bản ghi âm của Việt Nam cũng ñược bảo hộ
tương tự.
Công ước này ñược chấp nhận nhanh chóng, do xuất hiện ngày càng nhiều việc ăn cắp
sao chép, chiếm ñoạt quốc tế tinh vi trong suốt thời gian qua. Hơn nữa, do công ước này ñã
ñáp ứng ñược yêu cầu thực tế do ñặc ñiểm pháp lý của nó mang lại.
Khi các quốc gia ráo riết ban hành những quy ñịnh mới ñể ñảm bảo hộ các quyền liên

quan ñến tác giả, theo những chuẩn mực công ước Rome, thì thực tế việc sao chép, ăn cắp
quyền của nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình càng gia tăng, làm cho giá trị băng ñĩa càng
giảm ñi vì số lượng, chất lượng do sự sao chép quá giới hạn. Do ñó, cần phải tạo một công
ước ñặt biệt và công ước mới ñược ký kết gần 18 tháng tại Geneva ra ñời.
Công ước về bản ghi âm ñược nhiều quốc gia thỏa thuận xem xét, ñánh giá, áp dụng
như một sự cần thiết khi lựa chọn không mang tính bắt buộc. Còn công ước Rome ñã trao
cho nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình quyền ñược phép hoặc ngăn cấm việc tái tạo, nhân
bản các bản ghi âm của họ.
Do ñó, việc sửa ñổi luật pháp quốc gia hiện tại trở nên không cần thiết cho các quốc gia
bảo hộ các nhà sản xuất bản ghi âm bằng một số biện pháp khác cũng hạn chế trong việc
mong muốn mở rộng ra việc bảo hộ các quyền của người liên quan ở cấp ñộ quốc tế.
1.5.1.1.

Về mặt tiếp cận

Công ước về bản ghi âm không ñưa ra các quyền tư, mà ñể các quốc qia thành viên tự do
lựa chọn biện pháp pháp lý hoặc kiềm chế các hành vi chiếm ñoạt trong lĩnh vực ñó.
1.5.1.2.

Về nguyên tắc ñối xử quốc qia

Công ước Geneva không ñề cập vấn ñề “ñối xử quốc gia”. Tuy nhiên nó ñịnh nghĩa rõ
GVHD: Nguyễn Phan Khôi
SVTH: ðặng Thị Thanh Trinh - Lớp Luật Tư Pháp K30

trang 20


Luận văn tốt nghiệp
ðề tài: Bảo hộ quyền liên quan ñến quyền tác giả theo luật Việt Nam

các hành vi bất hợp pháp do các quốc gia thành viên quy ñịnh biện pháp bảo hộ hữu hiệu
chống lại các hành vi ñó.Vì vậy, các quốc gia không buộc trao cho người nước ngoài sự bảo
hộ, chống lại những hành vi bị pháp luật quốc gia họ ngăn cấm, bảo hộ công dân của chính
quốc gia ñó. Do ñó, các quốc gia có luật pháp quy ñịnh việc bảo hộ chống lại sự biểu diễn
công cộng các bản ghi âm. Họ không có nghĩa vụ phải ñưa ra các hình thức bảo hộ này cho
các nhà sản xuất bản ghi âm của các quốc gia thành viên khác, do công ước về bản ghi âm
không ñảm bảo bất kỳ hình thức bảo hộ nào chống lại việc sử dụng công cộng các văn bản
ghi âm ñược tái tạo, nhân bản và phân phối một cách hợp pháp. Tuy nhiên, công ước này
ñược hiểu là không hạn chế việc bảo hộ dành cho người nước ngoài theo pháp luật quốc gia
hay theo các hiệp ước quốc tế (ñiều 7(1)).
Công ước Geneva chỉ yêu cầu tiêu chuẩn về quốc tịch như ñiều kiện ñể ñược trao bảo
hộ. Tuy nhiên, vào ngày 29/10/1971 quốc gia nào là thành viên ñã trao sự bảo hộ chỉ dựa
trên cơ sở nơi thực hiện bản thu ghi, lưu ñịnh ñầu tiên thì có thể gởi một tuyên bố tới tổng
giám ñốc WIPO, rằng quốc gia ñó áp dụng tiêu chuẩn này.
Sự bảo hộ chống lại sự sao chép các bản ghi âm, mà còn chống lại việc sao chép các bản
sao bất hợp pháp, việc nhập khẩu các bản sao như vậy ñể phân phối. Phạm vi bảo hộ không
mở rộng ñến việc ñổi tiền thù lao ñối với việc sử dụng phát bản ghi âm.
Các biện pháp ñể công ước về bản ghi âm ñược thực thi là vấn ñề ñối với pháp luật mỗi
quốc gia. ðó là các biện pháp bao gồm việc bảo hộ bằng cách cấp bản quyền tác giả cho các
bản ghi âm cấp bản quyền liên quan cụ thể khác, bằng luật liên quan ñến cạnh tranh không
lành mạnh hoặc bằng các chế tài hình sự .
Công ước về bản ghi âm cũng ñược ñưa ra các qui ñịnh hạn chế như ñã ñược chấp nhận
ñối với việc bảo hộ tác giả. Công ước cho phép cấp li xăng bắt buộc nếu việc tái tạo nhân
bản nhằm mục ñích giảng dạy, nghiên cứu khoa học, ñược giới hạn trong lãnh thổ quốc gia
có thẩm quyền cấp xi lăng và ñổi lại là một khoản thù lao xứng ñáng.
1.5.2. Công ước Brussels
GVHD: Nguyễn Phan Khôi
SVTH: ðặng Thị Thanh Trinh - Lớp Luật Tư Pháp K30

trang 21