ĐẠI HỌC HUẾ
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM

VÕ THỊ HƢƠNG THỦY

TIỂU THUYẾT CỦA NGUYỄN XUÂN KHÁNH
TỪ GÓC NHÌN LIÊN VĂN BẢN
Demo Version - Select.Pdf SDK

LUẬN VĂN THẠC SĨ VĂN HỌC
THEO ĐỊNH HƢỚNG NGHIÊN CỨU

Thừa Thiên Huế, năm 2017


ĐẠI HỌC HUẾ
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM

VÕ THỊ HƢƠNG THỦY

TIỂU THUYẾT CỦA NGUYỄN XUÂN KHÁNH
TỪ GÓC NHÌN LIÊN VĂN BẢN
Chuyên ngành: Văn học Việt Nam
Mã số: 60220121
Demo Version - Select.Pdf
SDK

LUẬN VĂN THẠC SĨ VĂN HỌC
THEO ĐỊNH HƢỚNG NGHIÊN CỨU

NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC

TS. Tôn Thất Dụng

Thừa Thiên Huế, năm 2017

i


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi.
Các số liệu và kết quả nghiên cứu ghi trong luận văn là trung
thực, đƣợc các đồng tác giả cho phép sử dụng và chƣa từng
đƣợc công bố trong bất kỳ một công trình nào khác.

Họ tên tác giả
Võ Thị Hƣơng Thủy

Demo Version - Select.Pdf SDK

ii


Xin ghi nhận nơi đây lòng tri ân sâu sắc với thầy giáo - Tiến sĩ Tôn
Thất Dụng, người đã tận tình giúp đỡ, hướng dẫn cho tôi trong quá trình học
tập và tìm hiểu, nghiên cứu đề tài.
Xin chân thành cảm ơn quý Thầy, Cô giáo Khoa Ngữ Văn, quý
Thầy, Cô phòng Đào tạo Sau đại học trường Đại học Sư phạm Huế đã
giảng dạy, giúp đỡ cho tôi trong thời gian học tập tại trường.
Xin gửi lời cảm ơn đến quý đồng nghiệp, gia đình, bạn bè đã động viên,
khích lệ, tạo điều kiện thuận lợi để tôi hoàn thành Luận văn này.
Demo Version - Select.Pdf SDK


Huế, tháng 8 năm 2017
Tác giả Luận văn
Võ Thị Hương Thủy

iii


MỤC LỤC
Trang phụ bìa ............................................................................................................... i
Lời cam đoan ...............................................................................................................ii
Lời cảm ơn ................................................................................................................ iii
Mục lục ........................................................................................................................ 1
PHẦN MỞ ĐẦU ......................................................................................................... 3
1. Lí do chọn đề tài. ..................................................................................................... 3
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề ...................................................................................... 5
2.1. Các công trình, bài viết nghiên cứu về tính liên văn bản. .................................... 5
2.2. Các công trình, bài viết nghiên cứu về tính liên văn bản trong tiểu thuyết
Nguyễn Xuân Khánh. .................................................................................................. 6
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu. .......................................................................... 8
3.1. Đối tƣợng nghiên cứu........................................................................................... 8
3.2. Phạm vi nghiên cứu .............................................................................................. 8
4. Phƣơng pháp nghiên cứu......................................................................................... 8
5. Đóng góp của luận văn ............................................................................................ 9

Demo Version - Select.Pdf SDK

6. Bố cục luận văn ..................................................................................................... 10
NỘI DUNG ............................................................................................................... 11
CHƢƠNG I. LIÊN VĂN BẢN TRONG TIỂU THUYẾT NGUYỄN XUÂN

KHÁNH - NHÌN TỪ HỆ HỆ ĐỀ TÀI VÀ NHÂN VẬT ......................................... 11
1.1. Giới thuyết về tính liên văn bản và hành trình sáng tạo tiểu thuyết của nhà văn
Nguyễn Xuân Khánh. ................................................................................................ 11
1.1.1 Về tính liên văn bản ......................................................................................... 11
1.1.2. Nguyễn Xuân Khánh và hành trình tiểu thuyết............................................... 18
1.1.3. Quan niệm về lịch sử trong tiểu thuyết Nguyễn Xuân Khánh. ....................... 22
1.2. Liên văn bản trong tiểu thuyết Nguyễn Xuân Khánh nhìn từ hệ đề tài. ............ 25
1.2.1. Lịch sử của thời nhiễu loạn. ............................................................................ 25
1.2.2. Tiểu thuyết của những xung đột...................................................................... 28
1.2.3. Tiểu thuyết đẹp về văn hóa. ............................................................................ 29
1.3. Tiểu thuyết Nguyễn Xuân Khánh nhìn từ hệ thống nhân vật. ........................... 35

1


1.3.1. Nhân vật trí thức.............................................................................................. 35
1.3.2. Nhân vật phụ nữ .............................................................................................. 38
CHƢƠNG II. CÁC HÌNH THỨC LIÊN VĂN BẢN TRONG TIỂU THUYẾT
NGUYỄN XUÂN KHÁNH ...................................................................................... 43
2.1. Tiểu thuyết Nguyễn Xuân Khánh - trò chơi kết cấu liên văn bản. ................... 43
2.1.1. Trích dẫn và chuyển vị văn bản ...................................................................... 43
2.1.2. Xếp chồng văn bản và tái sinh hình tƣợng. ..................................................... 47
2.1.3. Thủ pháp dán ghép và kết cấu đa tầng bậc. .................................................... 50
2.1.4. Trò chơi trần thuật. .......................................................................................... 55
2.2. Tiểu thuyết Nguyễn Xuân Khánh - sự ''hồi thanh'' của lý thuyết phân tâm học.59
2.2.1.Con ngƣời đa nhân cách. .................................................................................. 59
2.1.2. Bản năng tính dục............................................................................................ 64
2.1.3.Thế giới biểu tƣợng. ......................................................................................... 66
CHƢƠNG III. ĐỐI THOẠI LIÊN VĂN BẢN TRONG TIỂU THUYẾT NGUYỄN
XUÂN KHÁNH ........................................................................................................ 70

3.1. Đối thoại lịch sử. ................................................................................................ 70

Demo
Version
Select.Pdf
SDK
3.2. Đối thoại
tƣ tƣởng
tôn giáo,- tín
ngƣỡng.............................................................
79
3.3. Đối thoại liên văn hóa ........................................................................................ 87
3.4. Đối thoại về hồn nƣớc. ....................................................................................... 91
KẾT LUẬN ............................................................................................................... 95
TÀI LIỆU THAM KHẢO ......................................................................................... 97

2


MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
1.1. Việc phát hiện về tính liên văn bản vào giữa thập niên 1960 đƣợc xem
nhƣ vụ nổ Khai Thiên làm thay đổi hẳn diện mạo của đời sống văn học, phá vỡ
hoàn toàn hệ thống quan niệm văn học trƣớc đó. Đã có hàng loạt những đổi thay:
trọng tâm của phê bình và nghiên cứu văn học; quan niệm về lịch sử văn học; cách
nhìn về điển phạm; mối quan hệ giữa tác giả, tác phẩm và độc giả, giữa văn học và
các yếu tố phi văn học, giữa tính sáng tạo và mô phỏng, giữa truyền thống và cách
tân,...Từ đây, hai khái niệm văn bản và liên văn bản trở thành đồng nghĩa, bất kì
một văn bản nào cũng là liên văn bản. Văn bản đƣợc xác định là một không gian đa
kích thƣớc ở đó tụ hội vô số các văn bản đến từ vô số các nền văn hóa khác nhau;

tất cả đều tan loãng vào nhau và không có cái nào thực sự là độc sáng. Liên văn bản
ra đời cũng đã khơi mở cho một khía cạnh quan trọng của đời sống văn học: lý
thuyết của việc đọc. Tìm ý nghĩa của một văn bản, dù muốn hay không, trong lúc
phải đi sâu vào văn bản với những từ, những vần, những nhịp, những hình ảnh và
cấu trúc câu, đoạn, ngƣời ta cũng phải đồng thời đi ra ngoài văn bản ấy. Việc đi ra
ngoài văn bản
nhƣ thế
đã mở rộng
khả tính của
ý nghĩa, làm cho ý nghĩa luôn luôn
Demo
Version
- Select.Pdf
SDK
thuộc số nhiều và không bao giờ thực sự ổn định, bất biến. Tiếp nhận văn học từ lí
thuyết liên văn bản đã và đang mở ra một hƣớng tiếp cận mới, kích thích quá trình
tìm hiểu khoa học và khám phá thế giới văn hóa, văn học của ngƣời đọc, từ đó khai
mở những vỉa tầng giá trị mới cho tác phẩm văn chƣơng.
1.2. Là thể loại tự sự cỡ lớn, tiểu thuyết đƣợc xem là thể loại năng động nhất,
có những ƣu thế mà không một thể loại văn học nào có đƣợc. Vừa có khả năng tái
hiện sâu rộng bức tranh hiện thực đời sống, vừa có khả năng đi sâu khám phá đời
tƣ, tâm hồn con ngƣời một cách vi tế nhất; từ khi ra đời cho tới nay, sức hấp dẫn
của thể loại chƣa hoàn kết này vẫn luôn thu hút, mời gọi mọi quá trình tiếp nhận.
Theo quan điểm của Bakhtin, thể loại tiểu thuyết là ''hiện thân cao nhất của cuộc
vận hành liên văn bản'' [61, tr.159]. Chính trong tiểu thuyết, tính liên văn bản xuất
hiện một cách mạnh mẽ nhất.
1.3. Trong hành trình đƣa tiểu thuyết Việt Nam thoát khỏi mô thức truyền
thống để bƣớc vào quỹ đạo chung của văn chƣơng thế giới, từ thập niên 90 của thế

3



kỉ XX đến những năm đầu của thế kỉ XXI, trên văn đàn Việt Nam xuất hiện một đội
ngũ sáng tác năng động với những nỗ lực thể nghiệm cách tân đáng ghi nhận. Cùng
với sự có mặt của Hồ Anh Thái, Hoàng Quốc Hải, Võ Thị Hảo, Nguyễn Việt Hà, Tạ
Duy Anh, Nguyễn Bình Phƣơng... Nguyễn Xuân Khánh đƣợc đánh giá là một trong
những hiện tƣợng nổi bật của tiểu thuyết Việt Nam đƣơng đại. Thế giới nghệ thuật
trong tiểu thuyết của Nguyễn Xuân Khánh không chỉ bao quát một phạm vi hiện
thực rộng lớn, mà còn hàm chứa nhiều suy ngẫm về đời sống lịch sử và số phận dân
tộc từ quá khứ đến hiện tại. Trong hành trình sáng tạo, với những cuốn tiểu thuyết
dày dặn, đƣợc độc giả tiếp nhận nồng nhiệt, tác phẩm của Nguyễn Xuân Khánh đã
kết tụ nhiều vấn đề có ý nghĩa tiêu biểu cho tiểu thuyết Việt Nam hiện đại và hậu
hiện đại trên cả bình diện mĩ học lẫn kĩ thuật viết và mô hình tiểu thuyết. Với lối
viết giàu trải nghiệm và dồi dào tri thức văn hóa, lịch sử, đa dạng về bút pháp,
phong cách, tiểu thuyết của Nguyễn Xuân Khánh đã quy tụ nhiều giá trị văn hóa,
văn học. Bằng niềm đam mê và tinh thần dũng cảm dấn thân, bằng tài năng nghệ
thuật và bản lĩnh cầm bút, và hơn hết là nỗi đau đáu khắc khoải về những vấn đề
dân tộc, lịch sử, văn hóa, nhân sinh; bằng quan niệm coi văn chƣơng là một cuộc
trải nghiệm những
tƣởng đã đƣợc
ngấm và lọc
qua những năm tháng nhiều thăng
DemoýVersion
- Select.Pdf
SDK
trầm của cuộc đời mình, Nguyễn Xuân Khánh đã tạo nên một thế giới tiểu thuyết
với sự đan bện, xuyên dệt những kỹ thuật và ý nghĩa mới trong một trƣờng kết nối
vô hạn, một sự trùng phùng của nhiều tƣ duy nghệ thuật. Thế giới tiểu thuyết
Nguyễn Xuân Khánh thực sự là một thế giới liên văn bản.
Lựa chọn đề tài "Tiểu thuyết Nguyễn Xuân Khánh từ góc nhìn liên văn bản",

chúng tôi hi vọng việc vận dụng lí thuyết liên văn bản sẽ làm phong phú hơn cách
tiếp cận với các hiện tƣợng văn học, giải mã những ẩn số của các tác phẩm văn
chƣơng mà trƣớc đó vẫn còn tiềm tàng. Đây là một phƣơng thức tiếp cận tác phẩm
đầy tiềm năng, phù hợp với xu thế nghiên cứu văn học hiện đại và hậu hiện đại,
thích ứng với bút pháp của nhà văn. Đồng thời, qua việc khai mở những tầng nghĩa
còn ẩn sâu trong những cuốn trƣờng thiên tiểu thuyết của Nguyễn Xuân Khánh, sẽ
giúp hình dung giá trị và diện mạo của một thời đại tiểu thuyết Việt.

4


2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
2.1. Các công trình, bài viết nghiên cứu về tính liên văn bản.
Lý thuyết liên văn bản từ lâu đã đƣợc giới nghiên cứu phê bình phƣơng Tây
đào sâu nghiên cứu và giới thiệu. Kể từ khi tính liên văn bản do Julia Kristeva phát
hiện và đề xƣớng, đã có nhiều công trình lớn: Palimpsestes: la litérature au second
desgré (1982) của Gérard Genette, Intertextuality – The New critical Idiom (2000)
của Graham Allen, Intertextuality: Debates and Context của Mary Orr (2004) … đƣa
liên văn bản trở thành một hệ thống lý thuyết quan trọng trong nghiên cứu văn học.
Lý thuyết liên văn bản đƣợc biết đến lần đầu tiên ở Việt Nam từ công trình
nghiên cứu của Hoàng Trinh (Từ kí hiệu học đến thi pháp học) khi thể nghiệm đọc
thơ theo quan niệm liên văn bản của Riffaterre. Tiếp đến, có các bài nghiên cứu, tìm
hiểu, dịch thuật nhƣ: Liên văn bản – sự xuất hiện của khái niệm về lịch sử và lí
thuyết của vấn đề (L.P. Rjanskaya, Ngân Xuyên dịch), Graham Allen,
Intertextuality (Nguyễn Văn Thuấn dịch), Mục Văn bản và Liên Văn bản (trong
Mấy vấn đề phê bình và lí thuyết văn học – Nguyễn Hƣng Quốc), các công trình của
Nguyễn Văn Thuấn: Liên văn bản: Từ Mikhail Bakhtin đến Julia Kristeva, luận án
tiến sĩ: Liên văn bản trong sáng tác của Nguyễn Huy Thiệp, đề tài nghiên cứu khoa

Demo Version - Select.Pdf SDK


học: Tiểu thuyết Số đỏ của Vũ Trọng Phụng từ góc nhìn liên văn bản… Các công
trình trên đã trình bày, phân tích về lý thuyết liên văn bản một cách khá đầy đủ và
hệ thống; đóng vai trò giới thiệu, truyền bá hệ thống lý luận của liên văn bản đến
những ngƣời quan tâm ở Việt Nam, cung cấp những tri thức nền tảng của hệ thống
lý thuyết cho những ai có nhu cầu nghiên cứu, ứng dụng.
Ngoài ra, phải kể đến những ứng dụng thuyết liên văn bản để tiếp cận và giải
mã tác phẩm văn học. Xuất phát từ những cách tiếp cận khác nhau để soi chiếu văn
bản, các công trình này đã tạo nên bức tranh muôn màu, muôn vẻ về vận dụng liên
văn bản. Có thể điểm qua một số công trình nhƣ: Khoảng trống văn chương và tiếp
cận liên văn bản (Nguyễn Nam), Chƣơng 2, 3 của đề tài Tiểu thuyết Số đỏ của Vũ
Trọng Phụng dưới góc nhìn liên văn bản (Nguyễn Văn Thuấn), Chƣơng 3, 4 của đề
tài: Liên văn bản trong sáng tác của Nguyễn Huy Thiệp (Nguyễn Văn Thuấn), Liên
văn bản trong tiểu thuyết Kafka bên bờ biển - H.Murakami từ quan niệm của
Gérard Genette của Lê Thị Tuyết, Tiểu thuyết Nỗi buồn chiến tranh – nhìn từ lí

5


thuyết liên văn bản (Phạm Thị Thanh Hoa), Tiểu thuyết Thuận từ góc nhìn liên văn
bản (Trịnh Thị Hồng), Tiểu thuyết Lều đỏ của Andita Diamant - tiếp nhận từ lý
thuyết liên văn bản (Hồ Thị Trà Thƣơng)… Sự đa dạng của các công trình ứng
dụng đã cho thấy tính ƣu việt của lý thuyết liên văn bản trong đời sống phê bình,
tiếp nhận văn học hôm nay.
2.2. Các công trình, bài viết nghiên cứu về tính liên văn bản trong tiểu thuyết
Nguyễn Xuân Khánh.
Kể từ khi ra mắt độc giả lần đầu với cuốn Hoang tưởng trắng, cho đến nay,
Nguyễn Xuân Khánh đã cho ra đời nhiều tiểu thuyết: Hoang tưởng trắng, Chuyện
ngõ nghèo, Hồ Quý Ly, Mẫu thượng ngàn, Đội gạo lên chùa. Trong số đó, có những
tiểu thuyết mới ra đời, có những tác phẩm đƣợc nối lại sau một thời gian dài im

lặng. Nguyễn Xuân Khánh là cái tên không còn xa lạ với giới phê bình. Đã có nhiều
bài viết, nhiều công trình nghiên cứu bàn về các giá trị tiểu thuyết; các bài viết,
chuyên luận công phu của Lã Nguyên, Hoàng Thị Huế, Nguyễn Hồng Dũng trên
các website: , ,...; những bài phê bình
trên tạp chí Văn nghệ, Nghiên cứu Văn học của Nguyễn Văn Hùng, Mai Anh Tuấn,
Lã Nguyên...Cũng cần kể thêm các đề tài tốt nghiệp của các sinh viên, học viên cao

Demo Version - Select.Pdf SDK

học ở các trƣờng đại học và các cơ quan nghiên cứu khoa học đã tạo nên một mảng
màu đa sắc trong phê bình, tiếp nhận tiểu thuyết của Nguyễn Xuân Khánh.
Thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu, phê bình văn học, tiểu thuyết
của Nguyễn Xuân Khánh đã đƣợc nhiều học giả, giới nghiên cứu phê bình từ những
góc độ khác nhau, trong đó có những bài viết, công trình nghiên cứu có liên quan
đến góc tiếp cận liên văn bản. Bài viết: Bước đầu tiếp cận Mẫu thượng ngàn từ lý
thuyết liên văn bản của tác giả Bùi Hải Yến, Phạm Văn Đại đăng trên tạp chí Khoa
học-đại học Sƣ phạm Hà Nội đã khám phá sự xếp chồng văn bản trong tiểu thuyết
Mẫu Thượng Ngàn ở các cấp độ ngôn từ và nhân vật, đối chiếu yếu tố xây dựng
nhân vật của Mẫu Thượng Ngàn với một số tác phẩm văn học đƣợc xem là tiền văn
bản nhƣ Chùa Đàn của Nguyễn Tuân, Chí Phèo của Nam Cao. Sự so sánh này dù
chỉ dừng ở những nhận xét sơ khởi nhƣng cũng đã hé mở một số điều thú vị về cách
tiếp cận tác phẩm từ góc nhìn liên văn bản. Bài viết: Mã lịch sử và mã văn hóa
trong tiểu thuyết lịch sử Việt Nam sau 1986 của Nguyễn Văn Hùng trên tạp chí

6


Quân đội đã soi rọi các tiểu thuyết lịch sử Việt Nam sau thời kỳ Đổi mới, trong đó
có tiểu thuyết của nhà văn Nguyễn Xuân Khánh và kết luận: thông qua “trò chơi”
xuyên văn bản, nhà văn khơi dậy những kí ức lịch sử, văn hóa của một thời đại đã

qua, khai phá, giải mã các lớp trầm tích lịch sử - văn hóa - huyền thoại của dân
tộc[73]. Và cũng tác giả này trong chuyên luận Liên văn bản thể loại và tính đối
thoại trong tiểu thuyết lịch sử Việt Nam sau 1986 cho rằng, tiểu thuyết Hồ Quý Ly
đặt ra vấn đề đối thoại lịch sử: Cách nhìn của Nguyễn Xuân Khánh về Hồ Quý Ly và
công cuộc canh tân đất nước có tính phản biện, đối thoại lại cách nhìn của sử sách
chính thống và kinh nghiệm cộng đồng [72].
Trên Website vannghequandoi.com.vn, trong bài viết Các khuynh hướng tiểu
thuyết Việt Nam đầu thế kỷ XXI, tác giả Thái Phan Vàng Anh đƣa ra nhận định: các
tiểu thuyết viết về đề tài lịch sử của Nguyễn Xuân Khánh hoài nghi đại tự sự, đối
thoại lại với các văn bản mang tính chất lập thuyết của quá khứ. Cũng theo tác giả,
qua kiểu trần thuật đối thoại, trần thuật từ lời thoại… Nguyễn Xuân Khánh đã đối
thoại về tư tưởng, quan niệm, đối thoại với lịch sử - văn hóa… để nhìn lại quá khứ
từ góc nhìn của hiện tại, trăn trở về những vấn đề hôm nay [65]. Còn ở bài viết
Nguyễn Xuân Khánh và sự va chạm với cái vảy ngược trên ngực của những con

Demo Version - Select.Pdf SDK

rồng, tác giả Phan Tuấn Anh có sự lý giải mang tính phát hiện khi cho rằng tiểu
thuyết của Nguyễn Xuân Khánh có tính đối thoại nhờ vào cảm quan đa trị và nghệ
thuật tự sự đa thanh.
Lã Nguyên ở bài viết Về những cách tân nghệ thuật trong Hồ Quý Lý, Mẫu
Thượng Ngàn, Đội gạo lên chùa của Nguyễn Xuân Khánh đã khám phá những nỗ
lực của nhà văn để làm đổi mới nguyên tắc truyện kể theo xu hướng tiểu thuyết hóa.
Nhà phê bình đã tìm hiểu không gian các lớp truyện kể, định danh chúng bằng các
tên gọi đầy hình tƣợng: cái chung cục, cái khởi nguyên, cái đương đại đang tiếp
diễn và đi đến kết luận: tiểu thuyết của nhà văn đã tạo ra không gian truyện kể đa
tầng, nhiều lớp, làm thay đổi mã nghĩa từ lâu đã được định hình trong kí ức văn
hoá thể loại [75].
Kết quả nghiên cứu và ý kiến gợi mở từ các bài phê bình, chuyên khảo nói
trên đã giúp chúng tôi có thêm các định hƣớng trong tiếp cận tiểu thuyết của

Nguyễn Xuân Khánh từ góc độ liên văn bản.

7


Nhƣ vậy, những nỗ lực vận dụng kỹ thuật và tƣ duy tiểu thuyết theo lối hiện
đại và hậu hiện đại khiến cho sáng tác của Nguyễn Xuân Khánh ngay khi mới ra đời
đã gây xôn xao dƣ luận, thu hút nhiều luồng ý kiến khác nhau của giới nghiên cứu,
phê bình. Tuy nhiên, có thể thấy, rất ít bài viết bàn về liên văn bản trong tiểu thuyết
Nguyễn Xuân Khánh và hầu nhƣ chƣa có hẳn một công trình nghiên cứu chuyên
biệt nào. Vì thế, tiếp cận tiểu thuyết của Nguyễn Xuân Khánh từ góc nhìn liên văn
bản vẫn là một vấn đề còn để ngỏ, một khoảng trống hứa hẹn những tìm tòi thú vị.
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tƣợng nghiên cứu: tiểu thuyết của Nguyễn Xuân Khánh.
Góc tiếp cận: vận dụng lý thuyết liên văn bản để soi chiếu các giá trị của tiểu
thuyết Nguyễn Xuân Khánh.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
Thực hiện đề tài, chúng tôi tập trung khảo sát ba tiểu thuyết:
- Hồ Quý Ly (2000)
- Mẫu thượng ngàn (2006)
- Đội gạo lên chùa (2010)

Demo Version - Select.Pdf SDK

Chọn ba tiểu thuyết này trong số năm tiểu thuyết của Nguyễn Xuân Khánh,
bởi theo chúng tôi, đây là nhóm tiểu thuyết đặc sắc cho phong cách tiểu thuyết văn
hóa - lịch sử trong hành trình tiểu thuyết của nhà văn. Đây cũng là những tiểu thuyết
thể hiện đậm đặc yếu tố liên văn bản trong sáng tác của tác giả. Ngoài ra, chúng tôi
còn tìm hiểu các tiểu thuyết khác của Nguyễn Xuân Khánh nhƣ: Hoang tưởng

trắng, Chuyện ngõ nghèo,... và văn bản, tiểu thuyết của nhiều nhà văn trong và
ngoài nƣớc để có tƣ liệu đối sánh, nghiên cứu liên văn bản.
4. Phƣơng pháp nghiên cứu
Xuất phát từ lý thuyết liên văn bản, để thực hiện đề tài, chúng tôi sử dụng
các phƣơng pháp nghiên cứu cơ bản sau:
- Phƣơng pháp hệ thống – cấu trúc: từ việc xem xét cấu trúc của các tác
phẩm, mối quan hệ giữa tác giả, tác phẩm, ngƣời đọc; tìm hiểu sự vận động về nhận
thức, tình cảm của nhà văn và của nhân vật trong quá trình sáng tác để hệ thống
theo cách diễn giải của thuật ngữ liên văn bản thành chƣơng mục cụ thể.

8


- Phƣơng pháp loại hình: xem xét, phân tích tác phẩm từ lý thuyết loại hình
tiểu thuyết; các yếu tố biểu đạt nhƣ cốt truyện, đề tài, chủ đề, tuyến nhân vật để tạo
nên thế giới tiểu thuyết; các yếu tố tạo thành bản chất thể loại nhƣ cách tái hiện hiện
thực đời sống, tính chất tiếp xúc tối đa với đƣơng đại ở thời chƣa hoàn thành, tính
chất đối thoại của tiểu thuyết để đem đến hiệu quả liên văn bản.
- Phƣơng pháp so sánh – đối chiếu: đặt tác phẩm của nhà văn trong mối liên hệ
với các tác phẩm ra đời trƣớc đó và cùng thời để tìm nét tƣơng đồng, khác biệt và sự
sáng tạo của tác giả khi sử dụng liên văn bản; từ đó thấy đƣợc những đặc sắc trong
nghệ thuật và cá tính sáng tạo, khả năng khơi mở những sáng tạo mới của nhà văn.
- Phƣơng pháp phân tích - tổng hợp: cảm nhận, lí giải, đánh giá các khía
cạnh nghệ thuật của tiểu thuyết Nguyễn Xuân Khánh ở phƣơng diện khám phá thẩm
mĩ, từ đó có những khái quát mang tính kết luận về giá trị của tác phẩm.
Ngoài ra, trong quá trình thực hiện, chúng tôi còn sử dụng các phƣơng pháp
hỗ trợ nhƣ thống kê, phân loại, phƣơng pháp liên văn hóa - văn học...Tất cả các
phƣơng pháp đƣợc vận dụng sẽ mở ra hƣớng tiếp cận thú vị cho sự sinh sản vô tận
''tính năng sản'' - một thuộc tính cơ bản của liên văn bản trong tiểu thuyết Nguyễn
Xuân Khánh.Demo Version - Select.Pdf SDK

5. Đóng góp của luận văn
Thực hiện đề tài: Tiểu thuyết của Nguyễn Xuân Khánh từ góc nhìn liên văn
bản, chúng tôi mong muốn đạt đƣợc những kết quả:
Thứ nhất, bằng việc phân tích, soi chiếu tiểu thuyết Nguyễn Xuân Khánh từ
góc độ liên văn bản, hy vọng có thể "bóc tách" tác phẩm, tìm ra đƣợc từng lớp văn
bản chồng chéo, đan cài vào nhau cũng nhƣ những giao điểm của các văn bản và
các "giải trình ngôn ngữ" để thấy đƣợc một thế giới đa tầng, quy tụ, xuyên bện của
nhiều yếu tố trong tiểu thuyết của Nguyễn Xuân Khánh.
Thứ hai, khảo sát liên văn bản trong tiểu thuyết Nguyễn Xuân Khánh trên
bình diện ý thức nghệ thuật và tổ chức tác phẩm để khẳng định tính mới mẻ, độc
sáng và những đóng góp đáng trân trọng của nhà văn trong việc vận dụng các kỹ
thuật hiện đại kết hợp lối biểu đạt truyền thống nhằm tạo nên tiếng nói riêng trong
việc cách tân thể loại tiểu thuyết lịch sử.

9


Thứ ba, khảo sát một số bình diện đối thoại trong tiểu thuyết của
Nguyễn Xuân Khánh, xác lập đối thoại nhƣ một đặc trƣng cơ bản của thể
loại tiểu thuyết, trở thành nguyên lí trong tiểu thuyết Nguyễn Xuân Khánh. Từ
đó khẳng định, vận dụng lí thuyết đối thoại sẽ gợi ra những góc nhìn gợi mở,
tƣơng tác đa chiều ở thể loại văn chƣơng chƣa hoàn kết này.
Nhƣ vậy, đề tài hƣớng đến nhiệm vụ trọng tâm: khảo sát, nhận diện tiểu
thuyết Nguyễn Xuân Khánh từ góc nhìn liên văn bản trên các bình diện nội dung,
hình thức tác phẩm; phân tích, đánh giá ý nghĩa của các yếu tố liên văn bản mà tác
giả lựa chọn; từ đó xác lập vị trí, đóng góp của nhà văn trong nền tiểu thuyết Việt
Nam đƣơng đại.
6. Bố cục luận văn
Ngoài phần Mở đầu, phần Kết luận và danh mục Tài liệu tham khảo, phần
Nội dung luận văn đƣợc triển khai thành 3 chƣơng:

Chƣơng 1. Liên văn bản trong tiểu thuyết Nguyễn Xuân Khánh - nhìn từ hệ
đề tài và nhân vật.
Chƣơng 2. Các hình thức liên văn bản trong tiểu thuyết Nguyễn Xuân
Khánh.

Demo Version - Select.Pdf SDK

Chƣơng 3. Đối thoại liên văn bản trong tiểu thuyết Nguyễn Xuân Khánh.

10