TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
KHOA LUẬT


LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP CỬ NHÂN LUẬT
NIÊN KHÓA: 2009 – 2013
ĐỀ TÀI:

XÂM PHẠM QUYỀN TÁC GIẢ Ở VIỆT NAM
THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP

Cán Bộ hướng dẫn:
ThS. Nguyễn Phan Khôi
Bộ môn Tư Pháp

Sinh viên thực hiện:
Nguyễn Thị Oanh
Mã số sinh viên: 5095545
Lớp: Luật Thương Mại 3
Khóa 35

Cần Thơ, tháng 5 năm 2013


LỜI CẢM ƠN
Trong suốt quá trình được đào tạo tại Đại Học Cần Thơ, tác giả bài viết xin
chân thành cảm ơn Ban lãnh đạo nhà trường, Ban Giám Hiệu, thầy cô giảng dạy đã rèn
luyện nâng cao kiến thức để hồn thành tốt q trình học tập.
Tác giả bài viết xin gửi lời cảm ơn chân thành đến thầy Nguyễn Phan Khơi đã
tận tình hướng dẫn để hồn thành tốt luận văn tốt nghiệp. Trong quá trình nghiên cứu,
do còn hạn chế về kiến thức nên vẫn con nhiều điểm thiếu sót về nội dung lẫn hình

thức, mong q thầy cơ thơng cảm và góp ý thêm để bài luận văn được hoàn chỉnh.

Tác giả bài viết

Nguyễn Thị Oanh

NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN




..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................

..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
Cần thơ, tháng 5 năm 2013

NHẬN XÉT CỦA HỘI ĐỒNG PHẢN BIỆN




..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................

..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
Cần thơ, tháng 5 năm 2013

MỤC LỤC
LỜI NÓI ĐẦU .........................................................

1

1. Lý do chọn đề tài ...................................................

1


2. Giới hạn nghiên cứu .............................................

1

3. Phương pháp nghiên cứu .....................................


2

4. Bố cục đề tài..........................................................

2

CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN VỀ QUYỀN TÁC GIẢ VÀ XÂM PHẠM
QUYỀN TÁC GIẢ ...................................................

3

1.1 Khái niệm quyền tác giả và hành vi xâm phạm quyền tác giả

3

1.2 Lịch sử hình thành và phát triển quyền tác giả trên thế giới

6

1.3 Một vài Điều ước Quốc tế về quyền tác giả ........

8

1.3.1 Công ước Berne năm 1886 ..........................

8

1.3.2 Cơng ước quyền tác giả tồn cầu .................

9


1.3.3 Hiệp định TRIPS năm 1994 (Trade Related Intellectual Property Rights)

9

1.3.4 Công ước Rome năm 1961 ..........................

10

1.3.5 Hiệp ước WPPT 1996 (WIPO Performances and Phonograms Treaty)

10

1.3.6 Hiệp ước WCT 1996 (WIPO Copyright Treaty)

11

1.3.7 Cơng ước Geneva năm 1971 ........................

11

1.4 Lịch sử hình thành và phát triển quyền tác giả trong pháp luật Việt Nam

11

1.4.1 Giai đoạn trước năm 2005 ...........................

11

1.4.2 Giai đoạn sau năm 2005...............................


15

1.5 Sự cần thiết phải quy định các hành vi xâm phạm quyền tác giả

17

CHƯƠNG 2: CÁC HÀNH VI XÂM PHẠM QUYỀN TÁC GIẢ THEO
PHÁP LUẬT VIỆT NAM .......................................

18

2.1 Khái niệm hành vi xâm phạm quyền tác giả.......

18

2.2 Các hành vi xâm phạm quyền tác giả .................

20

2.2.1 Xâm phạm quyền thân thân của tác giả ........

20

2.2.2 Xâm phạm quyền tài sản của tác giả, chủ sở hữu tác phẩm

25

2.3 Các biện pháp tự bảo vệ quyền tác giả...................


36

2.3.1 Biện pháp tự bảo vệ ........................................

36

2.3.2 Biện pháp kiểm soát hàng hóa xuất nhập khẩu, nhập khẩu liên
quan đến quyền tác giả ............................................

37

2.4 Các chế tài xử lý các hành vi xâm phạm quyền tác giả

38

2.4.1 Biện pháp dân sự ............................................

38

2.3.3 Biện pháp hành chính .....................................

41


2.3.4 Biện pháp hình sự ...........................................

43

CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG XÂM PHẠM QUYỀN TÁC GIẢ Ở VIỆT NAM
HIỆN NAY, NGUYÊN NHÂN, GIẢI PHÁP VÀ MỘT

SỐ KIẾN NGHỊ ..........................................................

46

3.1 Thực trạng xâm phạm quyền tác giả ở Việt Nam hiện nay

46

3.1.1 Tình hình chung trên phạm vi cả nước ............

46

3.1.2 Trong một số lĩnh vực.....................................

48

3.1.2.1 Vụ án First News – Trí Việt kiện 2 trường Anh ngữ xâm phạm
bản quyền ..............................................................

48

3.1.2.2 Vụ Microsoft kiện Cơng ty bán lẻ máy tính Sáng Tạo vi phạm bản
quyền phần mềm Microsoft .....................................

49

3.1.2.3 Vụ kiện xâm phạm bản quyền tác giả và yêu cầu bồi thường
thiệt hại do danh dự uy tín bị xâm phạm giữa nguyển đơn là ông
Nguyễn Quang Tuân và bị đơn là ông Đào Thái Tôn


50

3.1.2.4 Trong lĩnh vực sáng tác tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học

52

3.1.2.5 Trong lĩnh vực báo chí .................................

54

3.1.2.6 Trong lĩnh vực nhiếp ảnh, hội họa, điêu khắc

55

3.1.2.7 Trong lĩnh vực biểu diễn nghệ thuật.............

56

3.1.2.8 Trong lĩnh vực chương trình máy tính..........

57

3.1.2.9 Trong lĩnh vực xuất bản, in ấn sách .............

58

3.2 Nguyên nhân dẫn đến tình trạng xâm phạm quyền tác giả hiện nay

59


3.2.1 Những quy định của pháp luật .......................

59

3.2.2 Ý thức của con người......................................

62

3.3 Giải pháp và một số ý kiến đề xuất nhằm hạn chế tình trạng
xâm phạm quyền tác giả ở Việt Nam hiện nay ............

63

3.3.1 Một số giải pháp .............................................

63

3.3.2 Một số phương hướng hồn thiện luật nhằm hạn chế tình trạng
xâm phạm quyền tác giả ở Việt Nam hiện nay .........
KẾT LUẬN
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

65
67


PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Trong những năm qua, hệ thống pháp luật nước ta, pháp luật về sở hữu trí tuệ
nói chung và quyền tác giả nói riêng đang từng bước được hoàn thiện. Hoạt động

nghiên cứu, xây dựng và thực thi pháp luật có những bước tiến quan trọng. Quyền và
lợi ích hợp pháp của từng chủ thể từng bước được quan tâm chú trọng.
Bảo hộ quyền tác giả là một công cụ hữu hiệu nhất nhằm khuyến khích, làm
giàu cho di sản văn hóa quốc gia. Sự phát triển của một đất nước phụ thuộc chủ yếu
vào hoạt động sáng tạo của người dân và khuyến khích hoạt động sáng tạo của cá
nhân, phổ biến sáng tạo đó là điều kiện thiết yếu đối với quá trình phát triển. Đất nước
ta đang trong thời kỳ hội nhập, việc xây dựng hệ thống pháp luật bảo hộ hữu hiệu
quyền sỡ hữu với các đối tượng Sở hữu trí tuệ, trong đó có quyền tác giả phù hợp với
các Điều ước Quốc tế là nhu cầu cần thiết đối với sự phát triển nền kinh tế của mỗi
quốc gia.
Tuy nhiên, một thực tế là tình trạng vi phạm quyền tác giả vẫn đang diễn ra ở
hầu hết các lĩnh vực với nhiều hình thức và mức độ khác nhau. Tình trạng này gây ảnh
hưởng đến tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế nói chung và ảnh hưởng tiêu cực đến
hoạt động sáng tạo của con người nói riêng. Nói về ngun nhân của tình trạng trên là
do sự nhận thức, hiểu biết của các tổ chức, cá nhân, ý thức chấp hành pháp luật về bản
quyền tác giả và quyền liên quan cịn hạn chế. Có thể nói trong nhiều năm qua, mặc dù
Nhà nước ban hành khá nhiều văn bản pháp luật để bảo vệ quyền tác giả, nhưng trong
lĩnh vực này vẫn còn nhiều hành vi xâm phạm nghiêm trọng đang diễn ra. Để làm rõ
hơn về những quy định của pháp luật liên quan đến vấn đề bảo vệ quyền tác giả trong
giai đoạn hiện nay, cũng như cách xác định hành vi nào là xâm phạm quyền này cũng
như các chế tài xử lý được được quy định như thế nào? Người viết chọn đề tài: “Xâm
phạm quyền tác giả ở Việt Nam, thực trạng và giải pháp” để làm bài luận văn tốt
nghiệp.
2. Giới hạn nghiên cứu
Trong giới hạn của đề tài luận văn, người viết xin đề cập đến một phần trong
lĩnh vực sở hữu trí tuệ là “các hành vi xâm phạm quyền tác giả”. Trên cơ sở các quy
định của pháp luật và so sánh tình hình thực tiễn hiện nay, từ đó nêu lên các hành vi
xâm phạm quyền tác giả, cách xác định hành vi xâm phạm, nguyên nhân của sự xâm



phạm, hướng hoàn thiện nhằm ngăn chặn, đẩy lùi và hạn chế hành vi xâm phạm quyền
tác giả.
3. Phương pháp nghiên cứu
Trong quá trình nghiên cứu, người viết người viết đã sử dụng kiến thức có được
từ q trình học tập; đọc sách, báo, internet và các tài liệu có liên quan đến đề tài, cũng
như vận dụng phương pháp: phân tích, tổng hợp, liệt kê, so sánh đối chiếu giữa lý luận
và thực tiễn.
4. Bố cục đề tài
Đề tài bao gồm:
-

Phần mở đầu

-

Chương 1: Lý luận về quyền tác giả và xâm phạm quyền tác giả

-

Chương 2: Các hành vi xâm phạm quyền tác giả theo pháp luật Việt Nam

-

Chương 3: Thực trạng xâm phạm quyền tác giả ở Việt Nam hiện nay, nguyên
nhân, giải pháp và một số kiến nghị.

-

Kết luận


-

Danh mục tài liệu tham khảo

Chương I


LÝ LUẬN VỀ QUYỀN TÁC GIẢ VÀ XÂM PHẠM QUYỀN TÁC GIẢ
Trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ, trong đó có quyền tác giả ngày càng có vị trí quan
trọng trong đời sống kinh tế hiện đại của mỗi quốc gia, đặc biệt là trong bối cảnh hội
nhập và toàn cầu hóa. Do vậy, việc xây dựng một hệ thống pháp luật về thiết lập và
bảo hộ hữu hiệu quyền sở hữu trí tuệ trong nước phù hợp với các Điều ước quốc tế là
nhu cầu cấp thiết đối với sự phát triển nền kinh tế của quốc gia và là yêu cầu tất yếu
của quá trình hội nhập và tồn cầu hóa.
1.1 Khái niệm quyền tác giả và hành vi xâm phạm quyền tác giả
Quyền tác giả hay tác quyền (tiếng Anh: Copyright) là độc quyền của một tác
giả cho tác phẩm của người này. Quyền tác giả được dùng để bảo vệ các sáng tạo tinh
thần có tính chất văn hóa (cũng cịn được gọi là tác phẩm) thí dụ như các bài viết về
khoa học hay văn học, sáng tác nhạc, ghi âm, tranh vẽ, hình ảnh, phim và các chương
trình truyền thanh. Quyền này bảo vệ các quyền lợi cá nhân và lợi ích kinh tế của tác
giả trong mối liên quan tác phẩm này. Một phần người ta cũng nói đó là sở hữu trí tuệ
(intellctual property) và vì thế là đặc việc bảo vệ sở hữu vật chất và sở hữu trí tuệ song
đơi với nhau, thế nhưng khái niệm này đang được tranh cãi gay gắt. Mỗi một quốc gia
khác nhau lại có những khái niệm khác nhau về quyền tác giả.
Ở Việt Nam, theo Luật sở hữu trí tuệ năm 2005 tại khoản 2 Điều 4 định nghĩa:
quyền tác giả là quyền của tổ chức, cá nhân đối với tác phẩm do mình sáng tạo ra
hoặc sở hữu. Như vậy, về mặt khách quan có thể hiểu: quyền tác giả là những quyền
mà mọi người được hưởng đối với một tác phẩm văn học nghệ thuật, khoa học.
Người đó có thể là người sáng tạo ra tác phẩm hay chỉ đơn thuần là người sở hữu
tác phẩm.

Còn về mặt pháp lý quyền tác giả được hiểu là tổng hợp các quy phạm pháp
luật quy định về quyền nhân thân và quyền tài sản của tác giả đối với tác phẩm của
mình. Các quyền này hướng tới mục đích nhằm đem lại cho người sáng tác những lợi
ích vật chất và tinh thần tương xứng với cơng sức lao động trí tuệ mà họ đã bỏ ra,
thông qua việc cho phép họ được độc quyền kiểm soát việc khai thác và sử dụng tác
phẩm của mình. Tuy nhiên, độc quyền được trao cho chủ sở hữu tác phẩm sẽ không
bao gồm việc ngăn cản người khác sử dụng hợp lý tác phẩm đó. Việc sử dụng hợp lý


có thể bao gồm các cơng việc nhằm mục đích phê bình, bình luận, đưa tin, dạy học,
học tập hoặc nghiên cứu.
Theo Luật sở hữu trí tuệ năm 2005, quyền tác giả bao gồm các quyền nhân thân
và quyền tài sản.
- Quyền nhân thân: là những quyền có mối quan hệ gắn liền giữa tác giả và tác phẩm
mà họ sáng tạo ra. Quyền nhân thân được xác định vào thời điểm mà tác phẩm được
tạo ra. Đặc trưng của quyền nhân thân là độc lập với quyền tài sản, về bản chất luôn
gắn liền với tác giả và không thể chuyển giao (trừ quyền công bố tác phẩm).
- Quyền tài sản: là các quyền độc quyền do chủ sở hữu thực hiện hoặc cho phép người
khác khai thác, sử dụng hoặc chuyển giao bao gồm các quyền mang tính chất tài sản.
Tổ chức cá nhân được hưởng quyền tài sản, có độc quyền thực hiện hoặc cho phép
người khác khai thác sử dụng các quyền này. Theo thông lệ, loại trừ những trường hợp
giới hạn quyền được luật quyền tác giả quy định thì chủ sở hữu quyền tác giả có quyền
cho phép hoặc ngăn cấm việc khai thác, sử dụng tác phẩm của mình; đặt điều kiện
thanh tốn nhuận bút, thù lao và các quyền lợi vật chất khác đối với việc khai thác, sử
dụng tác phẩm trong thời hạn bảo hộ.
Đặc trưng của quyền tác giả:
- Quyền tác giả không phải là một quyền sở hữu tài sản vật chất thông thường
Khác với quyền sở hữu tài sản vật chất thông thường, quyền tác giả vừa là một
quyền lợi về trí tuệ tình thần, vừa là một quyền lợi về tài sản. Quyền sở hữu này không
thuộc vào nhóm các quyền sở hữu tài sản (động sản hoặc bất động sản). Sự khác biệt

lớn nhất của hai đối tượng này trước hết thể hiện ở dạng thuộc tính của đối tượng sở
hữu. Với sở hữu tài sản vật chất thông thường theo cách hiểu đơn giản nhất có nghĩa là
sở hữu các loại tài sản vật chất hữu hình, là loại tài sản mà con người có thể sờ nắm,
chiếm giữ được. Ví dụ như một căn nhà, một chiếc ơ tơ,… Cịn đối với sở hữu trí tuệ,
đối tượng sở hữu là tài sản vơ hình, là kết quả của một quá trình sáng tạo tư duy của
con người, không thể nắm giữ được một cách hữu hình. Ví dụ như họa sĩ vẽ một bức
tranh, nhạc sĩ sáng tác một ca khúc,…
Trong sở hữu tài sản vật chất thơng thường, với tính chất là vật hữu hình nên
quyền chiếm hữu chiếm vị trí quan trọng bởi nó thể hiện trong thực tế ai là người đang
chiếm giữ, quản lý tài sản, người đó có phải là người chủ sở hữu hay không. Nếu họ


khơng phải là người chiếm hữu thì việc chiếm hữu ấy có hợp pháp hay khơng và từ đó
tìm ra những biện pháp bảo vệ quyền chiếm hữu hợp pháp.
Còn trong sở hữu tài sản trí tuệ, do đặc tính vơ hình của đối tượng sở hữu trí
tuệ, nên khi một sản phẩm trí tuệ được cơng khai có thể được lan truyền và khó kiểm
sốt được. Do đó, nếu sản phẩm trí tuệ được đưa vào sử dụng mà khơng cho người
khác biết nội dung của nó thì quả thực là chuyện khó làm được.
- Quyền tác giả là quyền nhân thân gắn với quyền tài sản
Đặc điểm của quyền nhân thân là quyền gắn liền với mỗi cá nhân, không thể
chuyển giao cho người khác trừ trường hợp pháp luật có quy định khác (Điều 24
BLDS). Theo quy định của Luật sở hữu trí tuệ quyền tác giả là quyền nhân thân gắn
với quyền tài sản nên ngoài giá trị nhân thân, chủ thể quyền tác giả còn được hưởng
các lợi ích về tài sản. Quyền nhân thân là tiền đề, là cơ sở để chủ thể hưởng quyền tài
sản tiếp theo. Quyền tài sản là hệ quả của quyền nhân thân. Chẳng hạn, một tác phẩm
được tác giả trải qua một quá trình sáng tạo, tư duy, nếu khơng có các quyền nhân thân
từ việc đặt tên cho tác phẩm, đứng tên tác phẩm, bảo vệ sự tồn vẹn tác phẩm,…thì khi
đó tác giả sẽ khơng được hưởng nhuận bút, khoản lợi từ việc cho thuê, phóng tác,
trưng bày,…
Trong đó, sự chuyển giao quyền tác giả, thời hạn bảo hộ, kế thừa quyền tác giả

chỉ áp dụng đối với quyền tài sản và một số quyền nhân thân gắn với việc khai thác, sử
dụng tác phẩm vì mục đích kinh tế. Cịn các quyền nhân thân khác theo bản chất của
nó thì phải gắn bó vĩnh viễn với bản thân tác giả, không thể chuyển giao, kế thừa,
khơng giới hạn thời gian bảo hộ.
Nói cách khác, các quyền nhân thân đó phản ánh rõ nét nhất đặc trưng của
quyền tác giả nên luôn gắng với con người và tên tuổi tác giả, không chỉ trong suốt
cuộc đời họ mà còn mãi mãi sau này – khi các thế hệ kế tiếp còn trân trọng, tiếp cận và
thưởng thức tác phẩm của tác giả 1.
Khái quát xâm phạm quyền tác giả:
Một tác phẩm trí tuệ được hình thành là cả một q trình sáng tạo bằng trí tuệ,
suy nghĩ, tình cảm, cũng như cơ sở vật chất kỹ thuật cần thiết để tạo ra nó. Vì vậy, có
thể nói rằng việc xâm phạm các quyền này là việc làm sai trái từ khía cạnh pháp luật
lẫn đạo đức. Như đã nói trong khái niệm, quyền tác giả bao gồm quyền nhân thân và
1
Theo Luật gia Nguyễn Bình, Luật gia Nguyễn Thị Chính - Bình luận về quyền tác giả theo pháp luật Việt Nam.
NXB Tư Pháp – Hà Nội năm 2005.


quyền tài sản. Do đó, bất kỳ hành vi nào xâm phạm đến hai quyền này mà không được
phép của tác giả, chủ sở hữu tác phẩm điều coi là xâm phạm.
Xâm phạm quyền tác giả là hành vi xâm phạm bất kỳ một quyền được bảo hộ
nào của tác giả và chủ sở hữu tác phẩm đối với tác phẩm được bảo hộ 2.
1.2 Lịch sử hình thành và phát triển quyền tác giả trên thế giới
Ngay từ thời kỳ xa xưa, cụ thể là trong thời kỳ Cổ đại và thời kỳ Trung cổ
người ta chưa biết đến quyền cho một tác phẩm trí tuệ. Các quy định của pháp luật chỉ
có cho những vật mang tác phẩm trí tuệ, đặc biệt là quyền sở hữu. Việc nhiều nghệ sĩ
và tác giả cùng làm việc trong một đề tài, cũng như việc các nhạc sĩ lấy hay thay đổi
bài hát và tác phẩm âm nhạc của nhau là những trường hợp bình thường. Để tránh tình
trạng này, các tác giả chỉ cịn có cách gắn một lời nguyền của mình vào tác phẩm mà
mình tạo ra.

Vào khoảng năm 1440, sự ra đời của phát minh in ấn, các bản sao chép lại của
một tác phẩm bắt đầu có thể được sản xuất ở số lượng lớn một cách dễ dàng hơn.
Nhưng tác giả vẫn chưa có được “quyền tác giả” ở bên cạnh và còn phải vui mừng là
chẳng những tác phẩm được in hay nhà xuất bản còn trả cho họ một số tiền cho bản
viết tay. Nhưng lại dẫn đến trường hợp là bản in đầu tiên bị các nhà in khác in lại. Việc
này làm cho việc kinh doanh của nhà in đầu tiên khó khăn đi vì người này đã đầu tư
lao động nhiều hơn và có thể cũng đã trả tiền cho tác giả, những người in lại tự nhiên
là có thể mời chào sản phẩm của họ rẻ tiền hơn. Tác giả cũng có thể khơng bằng lịng
với các bản in lại vì những bản in lại này thường được sản xuất ít kỹ lưỡng hơn: có lỗi
hay thậm chí bài viết cịn bị cố ý sửa đổi.
Vì thế, để chống lại tệ nạn in lại, các nhà in đã xin các quyền lợi đặc biệt từ phía
chính quyền, cấm in lại một tác phẩm ít nhất là trong một thời gian nhất định. Lợi ích
của nhà in trùng với lợi ích của nhà cầm quyền vì những người này muốn có ảnh
hưởng đến những tác phẩm được phát hành trong lãnh địa của họ. Đặc biệt là nước
Pháp do có chế độ chuyên chế sớm nên đã thực hiện được điều này, ít thành cơng hơn
là ở Đức.
Đến Thời kỳ Phục Hưng, cá nhân con người trở nên quan trọng hơn và đặc
quyền tác giả cũng được ban phát để thưởng cho những người sáng tạo ra tác phẩm
của họ. Tại nước Đức thí dụ như là Albrecht Dürer (năm 1511) đã được cơng nhận một
2
Theo Luật gia Nguyễn Bình, Luật gia Nguyễn Thị Chính - Bình luận về quyền tác giả theo pháp luật Việt Nam.
NXB Tư Pháp – Hà Nội năm 2005, (trang 103).


đặc quyền như vậy. Nhưng việc bảo vệ này chỉ dành cho người sáng tạo như là một cá
nhân (quyền cá nhân) và chưa mang lại cho tác giả một thu nhập nào. Giữa thế kỷ XVI
các đặc quyền lãnh thổ được đưa ra, cấm in lại trong một vùng nhất định trong một
thời gian nhất định. Khi các nhà xuất bản bắt đầu trả tiền nhuận bút cho tác giả thì họ
tin rằng cùng với việc này họ có được một độc quyền kinh doanh (thuyết về sở hữu
của nhà xuất bản), ngay cả khi họ khơng có đặc quyền cho tác phẩm này. Vì thế mà

việc in lại bị cấm khi các quyền từ tác giả được mua lại.
Mãi đến thế kỷ XVIII, lần đầu tiên mới có các lý thuyết về các quyền giống như
sở hữu cho các lao động trí óc.
Trong một Bộ luật của nước Anh năm 1710, Statue of Anne, lần đầu tiên một
độc quyền sao chép của tác giả được công nhận. Tác giả sau đó nhượng quyền này lại
cho nhà xuất bản. Sau một thời gian được thỏa thuận trước tất cả các quyền lại thuộc
về tác giả. Tác phẩm phải được ghi vào trong danh mục của nghiệp hội các nhà xuất
bản và phải có thêm ghi chú copyright để được bảo vệ. Phương pháp này được đưa
vào ứng dụng tại Mỹ vào năm 1795 (yêu cầu phải ghi vào danh mục được bãi bỏ tại
Anh vào năm 1956 và tại Hoa Kỳ vào năm 1978). Ý tưởng về sở hữu trí tuệ phần lớn
được giải thích bằng thuyết về quyền tự nhiên (tiếng Anh: natural law).
Tại Pháp một Propriété littéraire et artistique (Sở hữu văn học và nghệ thuật)
được đưa ra trong hai bộ luật vào năm 1791 và 1793. Tại nước Phổ một bảo vệ tương
tự cũng được đưa ra vào năm 1837. Cũng vào năm 1837 Hội đồng liên bang của Liên
minh Đức quyết định thời hạn bảo vệ từ khi tác phẩm ra đời là 10 năm, thời hạn này
được kéo dài thành 30 năm sau khi tác giả qua đời (post mortem auctoris) vào năm
1845. Trong Liên minh Bắc Đức việc bảo vệ quyền tác giả được đưa ra vào năm 1857
và được Đế chế Đức thu nhập và tiếp tục mở rộng sau đó.
Trước sự phát triển kỹ thuật đều tương tự nhau trên toàn thế giới, trong khi đó
những vướng mắc được đưa ra trong các cuộc thảo luận về quyền tác giả đặt ra câu hỏi
phải phản ứng như thế nào là điều cần quan tâm. Nói về thế mạnh của các nước trên
thế giới thì Mỹ là quốc gia có phạm vi tự do rộng lớn nhất, đã định hướng sẵn chiều
hướng chung của quyền tác giả, từ đó việc bảo vệ quyền tác giả một cách nghiêm ngặt
hơn.
Tại châu Âu các chỉ thị của Liên minh châu Âu chỉ có tính chất tạo khuôn khổ
và phải được bổ sung bằng các luật lệ của từng quốc gia. Bắt đầu từ ngày 13 tháng 9


năm 2003 một quyền tác giả được sửa đổi có hiệu lực tại Đức mà trong đó, ngồi
những điều lệ khác, việc vơ hiệu hóa các phương pháp bảo vệ chống sao chép cho các

mục đích thương mại cũng như cá nhân đều sẽ bị phạt. Điều 95 a của Luật quyền tác
giả quy định về việc "bảo vệ các biện pháp kỹ thuật". Theo điều 95 khoản 1 của Luật
quyền tác giả, các biện pháp kỹ thuật không được phép vơ hiệu hóa khi chưa có sự
đồng ý của người đang sở hữu quyền này. Các biện pháp bảo vệ chống sao chép ở các
đĩa compact (CD) ghi âm thanh hay DVD khơng cịn được phép vơ hiệu hóa vì mục
đích sao chép cho cá nhân nữa3.
1.3 Một vài Điều ước Quốc tế về quyền tác giả
1.3.1 Công ước Berne năm 1886
Hệ thống luật án lệ và hệ thống luật thành văn là hai triết lí phát sinh sự khác
nhau, đang tồn tại trong hệ thống các quyền của tác giả. Sự khác nhau này điều đã thể
hiện tại các điều ước quốc tế song phương. Theo thời gian điều ước quốc tế song
phương đã được ký kết, đặc biệt là sự gia tăng vào nữa cuối thế kỷ XIX. Từ đó ý tưởng
về một điều ước quốc tế ra đời. Tại cuộc họp lần thứ ba năm 1886, Công ước Berne
bảo hộ tác phẩm văn học và nghệ thuật đã được thông qua.
Công ước ta đời cách đây 127 năm và là Công ước lâu đời nhất về quyền tác
giả. Để tồn tại và phù hợp với thời đại, với sự tiến bộ của khoa học và công nghệ Công
ước Berne đã trải qua 8 lần sửa đổi, bổ sung. Trong đó lần đầu tiên vào năm 1896 tại
Paris, tiếp đó tại Berlin năm 1908, tại Berne năm 1914, tại Rome năm 1928, tại
Brussels năm 1948, tại Stockholm năm 1967, tại Paris năm 1971 và bổ sung năm
1979.
Việt Nam tham gia Công ước Berne ngày 7 tháng 6 năm 2004, trở thành quốc
gia thứ 156 tham gia Công ước và Cơng ước này có hiệu lực thi hành đối với Việt
Nam từ ngày 26/10/2004. Từ khi trở thành thành viên của Công ước Berne, Việt Nam
phải bảo hộ quyền tác giả cho các tác giả và chủ sở hữu tác phẩm trong nước cũng như
cho các tác giả và chủ sở hữu tác phẩm của các quốc gia khác là thành viên Công ước,
đồng thời các quốc gia thành viên khác của Cơng ước cũng sẽ có nghĩa vụ bảo bộ
quyền tác giả cho các tác giả và chủ sở hữu tác phẩm Việt Nam 4.
1.3.2 Công ước quyền tác giả toàn cầu
3


/>Cục bản quyền tác giả - Bài 6: Các Điều ước quốc tế
/>4


Cơng ước quyền tác giả tồn cầu (UCC) bảo hộ các tác phẩm văn học, nghệ
thuật và khoa học do Tổ chức các nước Châu Mỹ quản lý, được thông qua tại Geneve,
Thụy Sỹ ngày 6/9/1952 và sửa đổi ngày 24/7/1971 tại Paris Cộng hịa Pháp.
Cơng ước quy định thời hạn bảo hộ quyền tác giả không ngắn hơn cuộc đời tác
giả và 20 năm sau khi tác giả chết. Công ước UCC đặc biệt quy định về quyền dịch,
các hạn chế và ngoại lệ đối với quyền này. Thời hạn xin cấp giấy phép dịch thuật
cưỡng bức đối với tác phẩm là 7 năm, với điều kiện là người nắm giữ dịch thuật khơng
cơng bố bản dịch của mình bằng ngơn ngữ phổ thơng tại nước có liên quan. Thời hạn
này có thể giảm xuống 3 hoặc 1 năm tùy vào từng trường hợp cụ thể. Tại thời điểm
này Việt Nam chưa nộp đơn tham gia Công ước UCC 5.
1.3.3 Hiệp định TRIPS năm 1994 (Trade Related Intellectual Property Rights)
TRIPS là một hiệp định đa phương nằm trong hệ thống các hiệp định của Tổ
chức thương mại thế giới. Hiệp định TRIPS về các khía cạnh thương mại của quyền sở
hữu trí tuệ là kết quả của việc ký kết các thỏa thuận theo vòng đàm phán Uruguay,
được ký kết ngày 15/4/1994 và có hiệu lực từ ngày 01/01/2000.
Hiệp định TRIPS ngoài phần mở đầu với 73 Điều, trong đó phần III với 21 điều
(từ điều 41 đến điều 61) quy định về thực thi quyền sở hữu trí tuệ. Hiệp định TRIPS là
văn bản chính của Tổ chức thương mại thế giới (WTO: The word trade organization).
Việc gia nhập WTO đồng nghĩa với việc bị ràng buộc bởi nghĩa vụ thi hành Hiệp định
TRIPS. Hiệp định TRIPS bao gồm các vấn đề chính sau: các tiêu chuẩn về nội dung
các quyền; các nguyên tắc cơ bản; thực thi; ngăn ngừa và giải quyết tranh chấp; các
thủ tục, biện pháp chế tài dân sự, hành chính và hình sự đối với các hành vi xâm phạm
quyền sở hữu trí tuệ.
Với đóng góp quan trọng của Hiệp định TRIPS, lĩnh vực pháp luật về sở hữu trí
tuệ nói chung và quyền tác giả nói riêng đã đạt được một mức độ hài hịa khá cao,
khơng chỉ ở các nước cơng nghiệp phát triển, mà cả trên quy mơ tồn thế giới. Tuy

nhiên, các yêu cầu của Hiệp định TRIPS cho thấy các nước đang phát triển buột phải
chấp nhận các nguyên tắc, luật lệ do các nước phát triển ấn định. Luật về sở hữu trí tuệ
đã mang tính tồn cầu, không những về nội dung, mà cả về thủ tục và cơ chế thực thi.

5

Cục bản quyền tác giả - Bài 6: Các Điều ước quốc tế
/>

Hiệp định TRIPS có hiệu lực tại Việt Nam vào thời điểm Việt Nam là thành
viên của Tổ chức Thương mại thế giới ngày 07 tháng 01 năm 2006.
1.3.4 Công ước Rome năm 1961
Công ước Rome bảo hộ người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm và tổ chức
phát sóng được ký kết ngày 26 tháng 10 năm 1961 tại Rome. Người biểu diễn là các
diễn viên, ca sĩ, vũ công, nhạc công và những người khác biểu diễn các tác phẩm văn
học và nghệ thuật được bảo hộ, chống lại các hành vi không được sự đồng ý của họ.
Các hành vi này cụ thể: phát sóng và truyền đạt tới công chúng cuộc biểu diễn trực
tiếp của họ, sao chép các bản định hình, hoặc nếu việc sao chép này được thực hiện
nhằm khác với mục đích mà họ cho phép.
Nhà sản xuất bản ghi âm được hưởng quyền cho phép hoặc ngăn cấm việc sao
chép trực tiếp hoặc gián tiếp bản ghi âm của họ. Thời hạn bảo hộ phải kéo dài ít nhất là
20 năm tính từ khi kết thúc năm bản ghi âm, cuộc biểu diễn được định hình, chương
trình phát sóng được thực hiện.
Công ước Rome không quy định về việc tạo ra một Liên hiệp và tài chính riêng.
Ngày 01 tháng 03 năm 2007 Việt Nam là quốc gia thứ 86 tham gia công ước Rome.
1.3.5 Hiệp ước WPPT 1996 (WIPO Performances and Phonograms Treaty)
Trước sự phát triển của những kỹ thuật cơng nghệ mới, các Điều ước quốc tế
trước đó khơng giải quyết được những vấn đề mới phát sinh trong lĩnh vực cơng nghệ.
Để đáp ứng tình hình thực tế, công việc chuẩn bị cho việc ban hành những quy
định mới về quyền tác giả đã được tiến hành tại ủy ban WIPO. Hội nghị ngoại giao đã

thông qua 2 Điều ước quốc tế đó là Hiệp ước WCT về quyền tác giả và Hiệp ước
WIPO về cuộc biểu diễn và bản ghi âm vào ngày 20 tháng 12 năm 1996. Hiệp ước
WPPT gồm phần mở đầu và 33 Điều chính thức có hiệu lực vào ngày 20 tháng 05 năm
2002. Ngày 12 tháng 01 năm 2006, Việt Nam chính thức là thành viên của Hiệp ước
WPPT.

1.3.6 Hiệp ước WCT 1996 (WIPO Copyright Treaty)
Hiệp ước quyền tác giả của Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WCT), được ký kết
tại Geneva ngày 20 tháng 12 năm 1996. Nó mở rộng việc phê chuẩn, chấp thuận cho


gia nhập cho các quốc gia thành viên của Wipo và cộng đồng Châu Âu. Hiệp ước gồm
phần mở đầu và 25 Điều.
Nội dung cơ bản của Hiệp ước đề cập đến 3 quyền: quyền phân phối, quyền cho
thuê, quyền truyền thông công cộng. Trừ các hạn chế và ngoại lệ cụ thể các quyền này
là quyền độc quyền.
1.3.7 Công ước Geneva năm 1971
Tình hình thực tế lúc bấy giờ, tình trạng tràn lan tăng nhanh các bản sao khơng
được sự cho phép của tác giả của các bản ghi âm và tình trạng đó xâm phạm đến
quyền và lợi ích các tác giả. Từ đó, người ta thấy rằng sự cần thiết phải bảo hộ nhà sản
xuất bản ghi âm trước sự phát triển của những công nghệ mới kỹ thuật sao chép ngày
càng sử dụng ngày càng dễ dàng và phổ biến hơn.
Công ước bảo hộ nhà sản xuất bản ghi âm chống lại việc sao chép không được
phép các bản ghi âm của họ, công ước được soạn thảo tại Geneva ngày 29 tháng 10
năm 1971. Công ước không quy định các quyền đặc biệt cụ thể, mà chỉ đưa ra các quy
định bảo hộ thích hợp chống lại những người có hành vi vi phạm. Văn phòng quốc tế
của WIPO được giao nhiệm vụ thư ký của cơng ước. Hiện tại cơng ước có 77 quốc gia
thành viên.
Việt Nam gia nhập công ước Geneva ngày 6 tháng 7 năm 2005.
1.4 Lịch sử hình thành và phát triển quyền tác giả trong pháp luật Việt Nam

1.4.1 Giai đoạn trước năm 2005
Ở Việt Nam, do hoàn cảnh lịch sử của đất nước những năm 1945 nên vấn đề
quy định về quyền tác giả còn rất hạn chế. Sau Cách mạng tháng 8 năm 1945, do điều
kiện phát triển kinh tế xã hội, đất nước vẫn trong tình trạng chiến tranh nên ngay cả
trong chế độ dân chủ mới, chúng ta chỉ có những ghi nhận mang tính ngun tắc và hết
sức khái quát trong Hiến pháp về một vài vấn đề liên quan đến quyền và lợi ích của
người sáng tạo. Ngay từ bản hiến pháp đầu tiên vào năm 1946, Nhà nước Việt Nam đã
ghi nhận những quyền cơ bản của công dân liên quan đến quyền tác giả. Nó thể hiện tư
tưởng tiến bộ, nhân văn về con người. Đó là quyền tự do ngơn luận, tự do xuất bản của
công dân; là việc Nhà nước cam kết bảo vệ quyền lợi của trí thức; tơn trọng quyền tư
hữu tư nhân về tài sản. Tại Hiến pháp năm 1946 chỉ có Điều 13 quy định: “Quyền lợi
của giới cần lao trí thức và chân tay được bảo đảm”. Còn Hiến pháp năm 1959 quy
định rộng hơn: “…Nhà nước khuyến khích tính sáng tạo và tinh thần tích cực trong


lao động của những người lao động chân tay và lao động trí óc” (Điều 21). Ở Điều
34: “Cơng dân nước Việt Nam dân chủ Cộng hịa có quyền tự do nghiên cứu khoa học,
sáng tác văn học, nghệ thuật và tiến hành các hoạt động văn hóa khác. Nhà nước
khuyến khích và giúp đỡ tính sáng tạo của những công dân theo đuổi sự nghiệp khoa
học, văn học nghệ thuật và các sự nghiệp văn hóa khác”.
Đến những năm Tám mươi, pháp luật về quyền tác giả được chú trọng hơn. Nhà
nước đã ban hành một số văn bản pháp luật quy định về lĩnh vực bảo hộ quyền tác giả,
chẳng hạn như Hiếp pháp năm 1992, Luật xuất bản, Bộ luật hình sự,…
Như vậy, pháp luật về bảo hộ quyền tác giả ở Việt Nam ra đời muộn hơn nhiều
nước trên thế giới khoảng gần 100 năm. Trong khi vào năm 1886, các nước ở Châu Âu
và một vài nước ở Châu lục khác cùng nhau ký kết Công ước đầu tiên về bảo hộ tác
phẩm văn học nghệ thuật thì mãi đến những năm 80 Nhà nước ta mới bắt đầu ban hành
các văn bản quy định về quyền tác giả. Năm 1986 với Nghị định số 142/HĐBT, lần
đầu tiên ở Việt Nam, một văn bản riêng biệt về quyền tác giả đã được ban hành với
một số quy định cơ bản. Qua một số năm thực hiện Nghị Định 142-HĐBT đã tạo tiền

đề pháp lý nhằm đáp ứng yêu cầu bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của tác giả, là
căn cứ để cơ quan bảo hộ quyền tác giả, thực hiện đăng ký quyền tác giả và giải quyết
các tranh chấp về quyền tác giả.
Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện, Nghị định số 142-HĐBT đã bộc lộ một số
hạn chế cả về nội dung và hình thức:
Những hạn chế về mặt nội dung như: một số đối tượng của quyền tác giả chưa
được quy định bảo hộ như cương trình phần mềm máy tính; thời hạn bảo hộ quyền tác
giả cịn q ngắn (30 năm sau khi tác giả mất), chưa có quy định về bảo hộ quyền liên
quan (quyền của người biểu diễn, của tổ chức sản xuất băng, đĩa ghi âm, ghi hình và
của tổ chức phát thanh, truyền hình).
Những hạn chế về hình thức như: Nghị định số 142-HĐBT là văn bản dưới luật
nên hạn chế về hiệu lực thi hành, chưa đáp ứng được những yêu cầu đặt ra trong lĩnh
vực bảo hộ quyền tác giả ở nước ta trong thời kỳ đầu của công cuộc chuyển đổi nền
kinh tế. Đối với nước ngoài, Nghị Định 142-HĐBT chưa được xem là văn bản có giá
trị pháp lý cao để nhà nước ta tham gia các hiệp định song phương hoặc đa phương về
quyền tác giả.


Để khắc phục các khuyết điểm trên đây của Nghị định số 142-HĐBT, ngày 12
tháng 12 năm 1994, Ủy ban thường vụ Quốc Hội đã thông qua Pháp lệnh bảo hộ
quyền tác giả. Với bố cục 7 chương của 47 Điều Pháp lệnh bảo hộ quyền tác giả đã
quy định tương đối đầy đủ và cụ thể những vấn đề về bảo hộ quyền tác giả.
So với Nghị định số 142- HĐBT, Pháp lệnh bảo hộ quyền tác giả quy định đầy
đủ hơn về các đối tượng được bảo hộ, bao gồm cả phần mềm máy tính; quy định cụ
thể các quyền của tác giả. Về thời hạn bảo hộ, Pháp lệnh đã tăng cường thời hạn bảo
hộ đối với quyền tác giả trong suốt cuộc đời của tác giả và 50 năm tiếp theo năm tác
giả chết. Ngoài ra, Pháp lệnh cịn quy định cụ thể về mốc tính thời hạn bảo hộ đối với
tác phẩm đồng tác giả, tác phẩm di cảo; quy định về các quyền về nghĩa vụ của người
biểu diễn, của tổ chức sản xuất băng, đĩa ghi âm, ghi hình và của tổ chức phát thanh
truyền hình.

Tại kỳ họp thứ 8 Khóa IX, ngày 28 tháng 10 năm 1995, Quốc hội nước Cộng
hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã thông qua Bộ Luật Dân sự. Với 36 Điều luật quy
định riêng về quyền tác giả tại Chương I, Phần thứ 6 và phần thứ 7 Bộ Luật Dân sự từ
Điều 745 đến Điều 779 và tại một số Điều khác có liên quan của Bộ luât dân sự. Bộ
luật dân sự có hiệu lực vào ngày 1 tháng 7 năm 1996, do đó, Pháp lệnh bảo hộ quyền
tác giả hết hiệu lực.
Quy định quyền tác giả trong Bộ luật dân sự đã kế thừa và phát triển các quy
định của Pháp lệnh bảo hộ quyền tác giả. Bộ luật dân sự đã kế thừa các quy định còn
phù hợp của Pháp lệnh bảo hộ quyền tác giả như: khái niệm tác giả, thời điểm phát
sinh quyền tác giả, các loại hình tác phẩm được bảo hộ, các tác phẩm không được Nhà
nước bảo hộ, thời hạn bảo hộ quyền tác giả. Nó đã điều chỉnh hầu hết các quan hệ dân
sự về quyền tác giả trong điều kiện đất nước chuyển đổi cơ chế quản lý từ tập trung
bao cấp sang cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước. Việc ra đời của Bộ Luật
Dân sự, với các quy định về quyền tác giả là một bước tiến dài về hoạt động lập pháp
ở Việt Nam trong lĩnh vực này, có sự trợ giúp của Tổ chức Sở hữu Trí tuệ Thế giới
(WIPO). Nó đã tiếp thu những giá trị tiến bộ từ những văn bản pháp luật đã qua kiểm
nghiệm trong cuộc sống, về cơ bản phù hợp với chuẩn mực chung của thế giới. Đồng
thời nó đã phản ánh được xu thế phát triển quyền tác giả ở Việt Nam.
Bên cạnh đó, trong Bộ luật dân sự cũng bổ sung một số quy định mới so với
Pháp lệnh bảo hộ quyền tác giả như: quy định cụ thể về chủ sở hữu tác phẩm, quy định


liên quan đến nghĩa vụ của người biểu diễn, của tổ chức sản xuất băng đĩa ghi âm ghi
hình và của tổ chức phát thanh truyền hình. Điểm cần nhấn mạnh là Bộ luật dân sự
năm 1995 chỉ đề cập đến quyền tác giả dưới góc độ là một quyền dân sự. Các vấn đề
khác có liên quan đến quyền quản lý Nhà nước về quyền tác giả như thủ tục đăng ký
quyền tác giả, việc xử lý các tổ chức, cá nhân có hành vi xâm phạm quyền tác
giả,…cũng như giải quyết các tranh chấp về quyền tác giả được quy định trong các
văn bản pháp luật khác như nghị định của Chính phủ, thơng tư của Bộ Văn hóa Thơng tin, Thơng tư liên tịch giữa Bộ Văn hóa – Thơng tin và một số cơ quan có liên
quan6. Chẳng hạn, để hiểu một cách rõ ràng các quy định về quyền tác giả trong Bộ

luật dân sự, ngày 29 tháng 11 năm 1996 Chính Phủ ban hành Nghị định số 76 về việc
hướng dẫn thi hành một số quy định về quyền tác giả trong Bộ luật dân sự. Nghị định
có quy định đến các hành vi “xâm phạm” quyền tác giả tại Điều 35. Theo đó, tác giả
hoặc chủ sở hữu tác phẩm có quyền yêu cầu được bảo hộ khi tiến hành các hành vi sau
mà không được sự cho phép của tác giả hoặc chủ sở hữu tác phẩm: công bố, biểu diễn
tác phẩm sân khấu; thêm bớt, sửa chữa nội dung tác phẩm, sao chép,…
Về tội phạm xâm phạm quyền tác giả được đưa vào trong Bộ luật hình sự năm
1985 và được sửa đổi bổ sung cụ thể hơn trong Bộ luật hình sự năm 1999. Tuy nhiên,
pháp luật hình sự của Việt Nam lúc bấy giờ quy định các tội phạm về quyền tác giả
còn khá sơ sài và chưa cụ thể hóa. Để hướng dẫn một cách cụ thể về việc truy cứu
trách nhiệm hình sự đối với các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ được đúng và
thống nhất, góp phần bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ ở Việt Nam, trong đó có quyền tác
giả. Cho nên, ngày 29 tháng 02 năm 2008 Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát
nhân dân tối cao, Bộ Công an và Bộ Tư pháp thống nhất ban hành Thông tư số
01/2008/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BCA-BTP để hướng dẫn vấn đề này.
Thời điểm lúc bấy giờ, có thể nói quyền tác giả là một lĩnh vực còn khá mới mẻ
ở Việt Nam, mãi đến khi Bộ luật dân sự 1995 ra đời thì những quy định về quyền tác
giả được ghi nhận nhiều hơn, mặc dù quyền tác giả có thể xem là được hình thành từ
bản Hiến pháp năm 1946 và các bản Hiến pháp sau đó.
Đến năm 2005, Việt Nam đã ban hành Bộ luật dân sự 2005 cùng với luật
chuyên ngành về sở hữu trí tuệ năm 2005, cũng như đã và đang gia nhập các Điều ước

6

Một số vấn đề về quyền tác giả trong Luật dân sự Việt Nam. Viện nghiên cứu khoa học pháp lý – Bộ Tư Pháp.
NXB Chính trị Quốc gia, năm 2000.


quốc tế, các Hiệp định song phương và đa phương về lĩnh vực sở hữu trí tuệ nói chung
và quyền tác giả nói riêng.

1.4.2 Giai đoạn sau năm 2005
Nhìn chung, khi Việt Nam chính thức gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới thì
thực tiễn đặt ra những vấn đề bức bách đòi hỏi phải giải quyết trước áp lực trong và
ngồi nước về bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, nhằm tạo dựng hành lang pháp lý khuyến
khích hoạt động sáng tạo có giá trị của cơng dân.
Năm 2005 là năm đánh dấu những thành tựu to lớn trong việc xây dựng và phát
triển hệ thống pháp luật của nước ta, trong đó có lĩnh vực sở hữu trí tuệ. Đó là việc
thơng qua Bộ luật dân sự 2005 và Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 đã tạo bước ngoặt lớn
trong lĩnh vực Sở hữu trí tuệ nói riêng.
Bộ Luật dân sự năm 2005 được thông qua ngày 14 tháng 6 năm 2005, Bộ luật
dành 3 chương cho lĩnh vực sở hữu trí tuệ, trong đó có quyền tác giả. Sau đó, ngày 19
tháng 11 năm 2005 tại kỳ họp thứ 8, Quốc hội khóa XI đã thơng qua Luật Sở hữu trí
tuệ với 6 phần, 18 chương và 222 điều.
Bộ luật dân sự 2005 và Luật sở hữu trí tuệ năm 2005 đã pháp điển hóa được
những quy định về quyền tác giả trong chiến lược phát triển kinh tế xã hội, phát triển
các loại hình dịch vụ khoa học, sản phẩm trí tuệ,… cho nên việc thực hiện tốt chính
sách bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, đãi ngộ đặc biệt đối với các nhà khoa học có cơng
trình sáng tạo trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ là cần thiết và đúng đắn. Ngày 19/6/2009,
Quốc hội nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XII, kỳ họp thứ 5 đã thơng
qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu Trí tuệ và Luật sửa đổi, bổ
sung một số điều của Bộ Luật hình sự, trong đó có các tội xâm phạm quyền sở hữu trí
tuệ. Cả hai đạo luật này đều có hiệu lực từ ngày 01/01/2010. Luật sửa đổi, bổ sung một
số điều Luật Sở hữu Trí tuệ năm 2009 đã sửa đổi một số Điều Luật Sở hữu Trí tuệ năm
2005. Từ đây, vấn đề về bảo hộ quyền tác giả được chú trọng và thực thi hơn. Bảo hộ
quyền tác giả được hiểu là việc Nhà nước ra các quy định pháp luật về các quyền, các
giới hạn quyền và một số ngăn cấm các hành vi xâm phạm quyền của các tác giả, chủ
sở hữu quyền tác giả, người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm, tổ chức phát sóng
nhằm bảo đảm những quyền lợi hợp lý và chính đáng của họ đối với tác phẩm, cuộc
biểu diễn, bản ghi âm, chương trình phát sóng. Để hồn thiện khả năng bảo hộ pháp lý
và tính hiệu lực của các quyền này, Nhà nước quy định các chế tài phù hợp và áp dụng



các biện pháp thực thi về hành chính, dân sự, hình sự nhằm chống lại các hành vi trái
pháp luật. Ngồi ra, nhà nước cịn ban hành các quy định về địa vị pháp lý của hệ
thống quản lý hành chính, thẩm quyền của các cơ quan thực thi tại thị trường nội địa,
cửa khẩu, biên giới; hệ thống tư pháp để xét xử các vụ án xâm phạm quyền tác giả,
quyền liên quan. Hệ thống hỗ trợ thực thi bao gồm các tổ chức đại diện tập thể và các
tổ chức tư vấn, dịch vụ về quyền tác giả. Hệ thống pháp luật về quyền tác giả bao gồm
các quy định trong Hiến pháp, Bộ Luật dân sự, Luật Sở hữu Trí tuệ, Bộ Luật hình sự,
Luật báo chí, Luật Xuất bản, Luật Di sản Văn hóa, Luật Điện ảnh, Luật Hải quan,
Pháp lệnh Quảng cáo, Pháp lệnh thư viện, Pháp lệnh xử phạt vi phạm hành chính và
các văn bản pháp luật khác có liên quan.
Cịn về Bộ luật hình sự năm 1999, sửa đổi bổ sung năm 2009, vẫn dành một số
Điều luật riêng dành cho tội xâm phạm quyền tác giả.
Tuy nhiên, pháp luật hình sự của Việt Nam vẫn chưa dự liệu hết các loại tội
phạm xâm phạm quyền tác giả. Ví dụ, Bộ luật hình sự chưa có quy định đối với loại
tội phạm xâm phạm phần mềm máy tính. Bên cạnh đó, các mức hình phạt cũng chưa
thể hiện tính răn đe. Đối với các vi phạm thông thường, người phạm tội chỉ bị phạt
tiền từ 20 triệu đồng đến 500 triệu đồng, hoặc cải tạo không giam giữ đến 2 năm.
Phạm tội thuộc trong những trường hợp như: có tổ chức, phạm tội nhiều lần có thể bị
phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm. Ngồi ra có thể chịu một số hình phạt bổ sung: bị phạt
tiền, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 1 đến 5
năm. Quy định này cho thấy pháp luật hình sự Việt Nam đã có những điều chỉnh phù
hợp với pháp luật quốc tế về tội xâm phạm quyền tác giả. Tuy nhiên, để mang tính
chất ngăn ngừa cao thì luật hình sự cần có những quy định cụ thể, đầy đủ hơn về loại
tội phạm này, theo hướng tăng mức chế tài đối với những hành vi xâm phạm quyền tác
giả.
Nhìn chung, từ khi Quốc hội ban hành Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 và Việt
Nam là thành viên chính thức của WTO thì hoạt động này trở nên sôi động với tất cả
các dạng tài sản trí tuệ được bảo hộ, bao gồm: bản quyền tác giả và các sáng chế, kiểu

dáng công nghiệp, nhãn hiệu hàng hóa, tên gọi xuất xứ và chỉ dẫn địa lý, giống cây
trồng mới, cũng như các hành vi xâm phạm các quyền này.
1.5 Sự cần thiết phải quy định các hành vi xâm phạm quyền tác giả


Trí tuệ vốn là tài sản của cơng dân, vì vậy, bản thân các quan hệ của quyền tác
giả, quyền liên quan quyết định nội dung pháp luật bảo hộ nó. Trên thực tế hiện nay,
tình trạng vi phạm quyền sở hữu trí tuệ nói chung và đặc biệt là quyền tác nói riêng,
đang diễn ra ở hầu hết các lĩnh vực với các hình thức và mức độ khác nhau, nhất là
trong lĩnh vực âm nhạc, văn học, bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng,…Tình
trạng này gây thiệt hại và ảnh hưởng tiêu cực đến sự sáng tạo, thúc đẩy cạnh tranh lành
mạnh đồng thời sử dụng một cách tiết kiệm, có hiệu quả nhất các nguồn lực trí tuệ của
xã hội, mơi trường đầu tư, phát triển kinh tế - văn hóa – xã hội của đất nước và tiến
trình hội nhập kinh tế quốc tế.
Pháp luật cần phải quy định các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ nói
chung, quyền tác giả nói riêng để đề ra những biện pháp bảo hộ thật hiệu quả:
Thứ nhất, nếu không quy định những hành vi nào là xâm phạm quyền tác giả thì
rất khó có thể xác định được hành vi nào là xâm phạm và hành vi nào là không xâm
phạm. Đặc biệt là đối với một bộ phận công chúng chưa am hiểu nhiều về lĩnh vực sở
hữu trí tuệ nên tự nhận thức của họ sẽ khơng biết hành vi của mình như thế là ảnh
hưởng đến người sáng tạo. Các nghệ sĩ, người sáng tác cần phải được hưởng thành quả
lao động của mình trong một khoảng thời gian nhất định và sau đó là những thành quả
này thuộc về tồn thể xã hội. Xã hội sẽ được lợi bởi quy định này sẽ khuyến khích
sáng tạo ra những sản phẩm văn hóa phong phú đa dạng cho mọi người. Do đó, cần
phải có những quy định để bảo vệ cho những quyền này.
Thứ hai, một khi đã xác định những hành vi nào là xâm phạm và từ đó, các cơ
quan có thẩm quyền sẽ dễ dàng hơn nữa trong việc quy định cũng như xác định các
chế tài sao cho phù hợp với từng hành vi xâm phạm. Tùy theo từng hành vi xâm phạm
mà người vi phạm sẽ chịu những mức chế tài dân sự, hành chính hay cao nhất là chế
tài hình sự.

Việc quy định các hành xi xâm phạm như thế có thể giảm phần nào tình trạng
gây thiệt hại cho tác giả. Từ đó, những quy định của pháp luật về bảo hộ quyền tác giả
được thực thi một cách có hiệu quả và đúng đắng hơn.

Chương II


CÁC HÀNH VI XÂM PHẠM
QUYỀN TÁC GIẢ THEO QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VIỆT NAM
Cùng với sự phát triển của nền khoa học kỹ thuật hiện đại, việc bảo vệ quyền
tác giả nói riêng và quyền sở hữu trí tuệ nói chung là một vấn đề ngày càng trở nên cấp
thiết. Đứng trước yêu cầu đó và thực tế phát triển kinh tế xã hội của nước ta, việc bảo
hộ quyền sở hữu trí tuệ, trong đó có quyền tác giả đang được Nhà nước quan tâm hơn
bằng việc ban hành các văn bản pháp luật quy định về lĩnh vực này. Tuy được Nhà
nước quan tâm hơn, nhưng bên cạnh đó thì hiện nay tình trạng xâm phạm quyền sở
hữu nói chung và quyền tác giả nói riêng đang ngày càng gia tăng, gây ảnh hưởng đến
người sáng tạo, đến sự phát triển của xã hội. Do đó, chúng ta cần tìm hiểu thế nào là
xâm phạm đến quyền này, các hành vi nào bị coi là xâm phạm và những chế tài sẽ
được áp dụng để xử lý như thế nào?
2.1 Khái niệm hành vi xâm phạm quyền tác giả
Trước hết, cần tìm hiểu thế nào là hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Có
thể hiểu, việc người thứ ba sử dụng tài sản trí tuệ của tổ chức, cá nhân có quyền đối
với tài sản trí tuệ đó, bao gồm quyền tác giả, quyền liên quan, quyền sở hữu công
nghiệp và quyền đối với giống cây trồng đang trong thời hạn bảo hộ và trong lãnh thổ
bảo hộ mà không được sự cho phép của người nắm giữ quyền, nhằm mục đích kinh
doanh mà khơng thuộc vào những trường hợp loại trừ thì được coi là xâm phạm quyền
sở hữu trí tuệ. Người thứ ba được hiểu là bất cứ ai ngoài người nắm giữ quyền sở hữu
trí tuệ ra, kể cả cá nhân trong nước và ngoài nước. Việc sử dụng của các đối tượng trên
bất kể là lỗi cố ý hay vô ý, nhằm mục đích lợi nhuận mà khơng được sự cho phép của
người nắm giữ quyền thì điều bị xem là hành vi xâm phạm. Quyền của một chủ sở hữu

quyền tác giả bị xâm phạm khi những người khác thực hiện một trong những hành vi
cần phải có sự đồng ý của chủ sở hữu tác phẩm mà không được sự đồng ý của chủ sở
hữu. Việc sao chép tác phẩm vì mục đích thương mại và giao dịch kinh doanh khơng
có sự cho phép được gọi là “ ăn cắp bản quyền”7.
Theo quy định tại Điều 28 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005; sửa đổi, bổ sung
năm 2009 quy định về các hành vi xâm phạm quyền tác giả. Theo đó, hành vi
7

Cẩm nang sở hữu trí tuệ WIPO: chính sách, pháp luật và áp dụng (trang 51).


xâm phạm quyền tác giả được hiểu là việc làm gây ảnh hưởng đến quyền nhân
thân của tác giả chẳng hạn như danh dự, uy tín của tác giả hay việc sao chép lại
tác phẩm, sử dụng, khai thác tác phẩm của người khác mà không xin phép tác
giả, chủ sở hữu quyền tác giả.
Ví dụ: Cơng bố và phổ biến tác phẩm là độc quyền của tác giả trong trường
hợp tác giả đồng thời là chủ sở hữu tác phẩm. Nếu một người thứ ba nào đó
cơng bố tác phẩm mà không được sự đồng ý của tác giả hoặc chủ sở hữu
tác phẩm thì bị coi là xâm phạm quyền của tác giả hoặc chủ sở hữu tác
phẩm. Tương tự như thế, quyền bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm thuộc
quyền tuyệt đối của tác giả. Chỉ có tác giả là người duy nhất được sửa đổi
tác phẩm. Tác giả được cấm mọi người khác có hành vi sửa đổi tác phẩm
nếu sự sửa đổi này làm phương hại đến uy tín, danh dự của tác giả.
Khác với quyền sở hữu tài sản thông thường, quyền của tác giả vừa là quyền
một quyền lợi về trí tuệ và tinh thần, vừa là một quyền lợi về tài sản. Chúng ta điều
biết rằng việc ăn cắp tài sản của một người khác là sai trái, cũng có thể là tội phạm.
Còn đối với những tài sản phi vật thể như quyền tác giả thì việc sử dụng sai trái thì
dường như người ta khơng bức rức và suy nghĩ nhiều. Không những hành vi sao chép,
bán tác phẩm sao chép bị coi là xâm phạm, mà hành vi mua những sản phẩm đó, dù để
sử dụng hay đề bán, tặng cho, cũng bị coi là xâm phạm quyền tác giả.

Các hành vi sử dụng không bị coi là xâm phạm: hành vi sử dụng với sự đồng ý
của chủ sở hữu quyền tác giả không bị coi là xâm phạm quyền tác giả. Và sử dụng vào
mục đích nghiên cứu, giảng dạy,.. nhưng không làm ảnh hưởng đến sự khai thác bình
thường của tác phẩm, khơng gây phương hại đến các quyền của tác giả, chủ sở hữu
quyền tác giả; phải đưa thông tin về tên tác giả và nguồn gốc, xuất xứ của tác phẩm.
Quyền tác giả với tính cách một quyền sở hữu trí tuệ, là một quyền dân sự căn
bản được pháp luật bảo hộ trong và ngoài nước tùy theo sự thỏa thuận của mỗi quốc
gia. Dù được pháp luật bảo hộ, nhưng hiện nay tình trạng xâm phạm quyền tác giả
đang diễn ra ngày càng phổ biến. Mọi sự xâm phạm đến quyền tác giả điều bị coi là
bất hợp pháp, trừ một số trường hợp được pháp luật cho phép nhưng vẫn có một giới
hạn nhất định. Khi có hành vi xâm phạm đến quyền và lợi ích của mình, tác giả, chủ sở
hữu quyền tác giả có nhiều cách để buột người xâm phạm chấm dứt hành vi xâm
phạm, xin lỗi, cải chính cơng khai và bồi thường thiệt hại. Nhìn chung, ta có thể phân