Luận văn

Pháp luật về bảo hiểm tiền gửi

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
KHOA LUẬT
----------

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP CỬ NHÂN LUẬT
KHÓA 35 (2009-2013)
Đề tài:

PHÁP LUẬT VỀ BẢO HIỂM TIỀN GỬI

Giảng viên hướng dẫn

Sinh viên thực hiện

Ths. Lê Huỳnh Phương Chinh

Lê Thị Anh Thư

Bộ môn Luật Thương mại

MSSV: 5095568
Lớp: LK0964A3

Cần Thơ,
tháng 05/2013

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU ................................................................................................................ 1

1

GVHD: Ths. Lê Huỳnh Phương Chinh

SVTH: Lê Thị Anh Thư


Luận văn

Pháp luật về bảo hiểm tiền gửi

LỜI CẢM ƠN
Trong suốt quá trình học tập tại Khoa Luật Trường Đại học Cần
Thơ, người viết đã được sự hướng dẫn tận tình của Quý thầy cô và đã
tiếp thu được rất nhiều kiến thức bổ ích, đặc biệt trong quá trình thực
hiện Luận văn tốt nghiệp.
Người viết xin chân thành cảm ơn sự hỗ trợ của Khoa và Quý thầy
cô Khoa Luật trong quá trình thực hiện Luận văn. Đặc biệt người viết
xin chân thành cám ơn cô Lê Huỳnh Phương Chinh đã không ngại vất
vả tận tình hướng dẫn và tạo mọi điều kiện tốt nhất cho người viết trong
quá trình thực hiện luận văn.
Sau cùng, người viết xin gửi lời cám ơn đến gia đình đã khuyến
khích, động viên, và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho người viết để hoàn
thành Luận văn.
Kính chúc sức khỏe Quý thầy cô, gia đình và các bạn.

Cần thơ, ngày


tháng

năm 2013

Sinh viên thực hiện

.

2

GVHD: Ths. Lê Huỳnh Phương Chinh

SVTH: Lê Thị Anh Thư


Luận văn

Pháp luật về bảo hiểm tiền gửi

NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN
----------

...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................

...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
Cần Thơ, ngày .... tháng .... năm 2013
Giảng viên hướng dẫn

3

GVHD: Ths. Lê Huỳnh Phương Chinh

SVTH: Lê Thị Anh Thư


Luận văn

Pháp luật về bảo hiểm tiền gửi


NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN PHẢN BIỆN
----------

.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
Cần Thơ, ngày .... tháng .... năm 2013

Giảng viên phan biện

4

GVHD: Ths. Lê Huỳnh Phương Chinh

SVTH: Lê Thị Anh Thư


Luận văn

Pháp luật về bảo hiểm tiền gửi

LỜI CẢM TẠ

Trong suốt quá trình học tập tại Khoa Luật Trường Đại học Cần Thơ, người
viết đã được sự hướng dẫn tận tình của Quý thầy cô và đã tiếp thu được rất nhiều
kiến thức bổ ích, đặc biệt trong quá trình thực hiện Luận văn tốt nghiệp.
Người viết xin chân thành cảm ơn sự hỗ trợ của Khoa và Quý thầy cô Khoa
Luật trong quá trình thực hiện Luận văn. Đặc biệt người viết xin chân thành cám
ơn cô Lê Huỳnh Phương Chinh đã không ngại vất vả tận tình hướng dẫn và tạo
mọi điều kiện tốt nhất cho người viết trong quá trình thực hiện luận văn.
Sau cùng, người viết xin gửi lời cám ơn đến gia đình đã khuyến khích, động
viên, và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho người viết để hoàn thành Luận văn.
Kính chúc sức khỏe Quý thầy cô, gia đình và các bạn.

Cần thơ, ngày

tháng


năm 2013

Sinh viên thực hiện

Lê Thị Anh Thư

5

GVHD: Ths. Lê Huỳnh Phương Chinh

SVTH: Lê Thị Anh Thư


Luận văn

Pháp luật về bảo hiểm tiền gửi

CHƯƠNG 1:
GIỚI THIỆU CHUNG VỀ BẢO HIỂM TIỀN GỬI VÀ PHÁP LUẬT VỀ BẢO HIỂM
TIỀN GỬI .......................................................................................................................... 4
1.1. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ BẢO HIỂM TIỀN GỬI.............................................. 4
1.1.1. Khái niệm bảo hiểm tiền gửi ......................................................................................... 4
1.1.2. Đặc điểm của Bảo hiểm tiền gửi.................................................................................... 6
1.1.3. Vai trò của bảo hiểm tiền gửi………………................................................................ 11

1.2.SƠ LƯỢC QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA BẢO HIỂM
TIỀN GỬI ……………………………………………………………………….............15
1.2.1. Quá trình hình thành và phát triển của bảo hiểm tiền gửi trên thế giới .......................... 15
1.2.2. Quá trình hình thành và phát triển của bảo hiểm tiền gửi tại Việt Nam......................... 18
1.2.2.1.Bối cảnh trong nước ............................................................................................... 19

1.2.2.2. Bối cảnh quốc tế .................................................................................................... 20

1.3.SỰ ĐIỀU CHỈNH CỦA PHÁP LUẬT ĐỐI VỚI BẢO HIỂM TIỀN GỬI .......... 21
1.3.1. Sự cần thiết phải điều chỉnh bằng pháp luật đối với bảo hiểm tiền................................ 21
1.3.2. Giới thiệu nội dung điều chỉnh của pháp luật về bảo hiểm tiền gửi............................... 23

CHƯƠNG 2:
QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ BẢO HIỂM TIỀN GỬI TẠI VIỆT NAM..................... 28
2.1. QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ CHỦ THỂ TRONG QUAN HỆ BẢO HIỂM
TIỀN GỬI .................................................................................................................... 28
2.1.1. Quy định pháp luật về tổ chức bảo hiểm tiền gửi ...................................................... 28
2.1.1.1. Vị trí pháp lý của tổ chức bảo hiểm tiền gửi ........................................................... 28
2.1.1.2. Cơ cấu tổ chức của tổ chức bảo hiểm tiền gửi Việt Nam ......................................... 31
2.1.1.3. Nhiệm vụ và quyền hạn của tổ chức bảo hiểm tiền gửi Việt Nam ............................ 35
2.1.2. Quy định pháp luật về tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi............................................. 38
2.1.3.Quy định pháp luật về chủ thể được bảo hiểm tiền gửi ................................................... 40

2.2. QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ LOẠI TIỀN VÀ PHÍ BẢO HIỂM ...................... 42
2.2.1. Loại tiền được bảo hiểm ............................................................................................... 42
2.2.2. Quy định pháp luật về phí bảo hiểm tiền gửi ................................................................. 45
6

GVHD: Ths. Lê Huỳnh Phương Chinh

SVTH: Lê Thị Anh Thư


Luận văn

Pháp luật về bảo hiểm tiền gửi


2.3. QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT CHI TRẢ BẢO HIỂM TIỀN GỬI............................ 47
2.3.1.Thời điểm chi trả bảo hiểm tiền gửi ............................................................................... 47
2.3.2. Quy định pháp luật về thủ tục chi trả bảo hiểm tiền gửi ................................................. 49
2.3.3. Hạn mức chi trả bảo hiểm ............................................................................................. 50

CHƯƠNG 3:
NHẬN XÉT PHÁP LUẬT VỀ BẢO HIỂM TIỀN GỬI VIỆT NAM – MỘT SỐ ĐỊNH
HƯỚNG HOÀN THIỆN ................................................................................................. 53
3.1. NHỮNG TÁC ĐỘNG CỦA PHÁP LUẬT ĐIỀU CHÍNH VỀ BẢO HIỂM TIỀN
GỬI............................................................................................................................... 53
3.1.1. Quản lý nhà nước về bảo hiểm tiền gửi ......................................................................... 53
3.1.2. Đối với tổ chức Bảo hiểm tiền, nâng cao nghiệp vụ của tổ chức bảo hiểm tiền gửi...... 54
3.1.3. Mở rộng hoạt động đầu tư của tổ chức bảo hiểm tiền gửi............................................. 55
3.1.4. Đối với người gửi tiền thời điểm xác định việc chi trả tiền bảo hiểm được quy định rõ
ràng và tách biệt .......................................................................................................... 56
3.2.

MỘT SỐ TỒN TẠI TRONG CÁC QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT ĐIỀU CHỈNH VỀ
BẢO HIỂM TIỀN GỬI - MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN........................... 57

3.2.1. Về địa vị pháp lý của tổ chức bảo hiểm tiền gửi và mô hình hoạt động của tổ chức BHTG
............................................................................................................................... 58
3.2.2. Vấn đề hổ trợ tài chính đối với tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi............................... 60
3.2.3. Đối với loại tiền được bảo hiểm ................................................................................... 62
3.2.4. về phí bảo hiểm tiền gửi................................................................................................ 64
3.2.5. Vấn đề hạn mức chi trả bảo hiểm ................................................................................. 66
3.2.6. Vấn đề xử lý vi phạm đối với tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi.................................. 69

KẾT LUẬN...................................................................................................................... 72

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO......................................................................... 74

7

GVHD: Ths. Lê Huỳnh Phương Chinh

SVTH: Lê Thị Anh Thư


Luận văn

Pháp luật về bảo hiểm tiền gửi

PHẦN MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Kể từ năm 1986, Việt Nam đã thực hiện thành công đường lối đổi mới. Nền kinh
tế được phát triển theo xu hướng thị trường có sự quản lý của Nhà nước, đã liên tục đạt
được tốc độ tăng trưởng cao, đời sống vật chất và tinh thần của người dân không ngừng
được cải thiện. Nhiều thành phần, lĩnh vực, ngành nghề ra đời và chiếm vị trí quan trọng
trong đời sống kinh tế - xã hội. Tính cạnh tranh của thị trường vì vậy mà ngày càng khốc
liệt hơn. Bên cạnh đó, việc hội nhập kinh tế quốc tế đã mở ra những cơ hội cũng như
thách thức to lớn đối với mọi lĩnh vực, mọi ngành nghề của nền kinh tế Việt Nam, đặc
biệt là đối với lĩnh vực tài chính - ngân hàng.
Cùng với sự phát triển của nền kinh tế đất nước, hoạt động của hệ thống ngân
hàng Việt Nam đã đạt được những kết qủa đáng khích lệ. Qua đó, hệ thống ngân hàng
phần nào đã khẳng định được vị trí của mình với vai trò cung cấp vốn cho nền kinh tế.
Trong quá trình phát triển đó, các sản phẩm- dịch vụ mà ngân hàng mang lại cho nền
kinh tế ngày càng đa dạng và phong phú hơn nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển của nền
kinh tế trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế.
Tuy nhiên, hoạt động được xem là cơ bản và quan trọng nhất của các ngân hàng là

huy động vốn từ công chúng bằng cách nhận tiền gửi dưới những hình thức nhất định và
sử dụng khoản tiền đó để cấp vốn cho các chủ thể khác đang có nhu cầu sử dụng trong
nền kinh tế. Như vậy, có thể nói một cách khái quát rằng, hoạt động cơ bản của các ngân
hàng là đi vay để cho vay- đây là căn nguyên chính dẫn đến nguy cơ rủi ro luôn tiềm ẩn
đối với hoạt động ngân hàng. Bên cạnh đó trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, Việt
Nam gia nhập tổ chức thương mại quốc tế (WTO), phải đối mặt với sự cạnh tranh khốc
liệt và giữa các tổ chức tài chính giữa các quốc gia thành viên trong tổ chức và nguy cơ
xảy ra sự đổ vỡ đối với các ngân hàng là điều hoàn toàn có thể xảy ra. Mặt khác, đặc
trưng lớn nhất của hoạt động ngân hàng so với các loại hình doanh nghiệp khác là tính hệ
thống rất cao. Do vậy, khi xảy ra rủi ro, đổ vỡ của một ngân hàng rất có thể sẽ dẫn đến đổ
vỡ của cả một hệ thống, thậm chí có có thể gây hoảng loạn cho cả một nền kinh tế. Để
đối phó với vấn đề này, Việt Nam cũng giống như các quốc gia khác đang áp dụng nhiều
biện pháp thông qua việc ban hành các quy định của pháp luật nhằm đem lại sự an toàn ở
mức độ cao nhất có thể trong hoạt động ngân hàng và đảm bảo an toàn số tiền gửi của
người gửi tiền. Do vậy, bảo hiểm tiền gửi (BHTG) xuất hiện được xem như hoạt động kết
hợp hài hoà lợi ích, một mặt bảo vệ lợi ích của người gửi tiền, mặt khác tạo điều kiện
thuận lợi cho sự tồn tại và phát triển an toàn, bền vững của hệ thống ngân hàng.
1

GVHD: Ths. Lê Huỳnh Phương Chinh

SVTH: Lê Thị Anh Thư


Luận văn

Pháp luật về bảo hiểm tiền gửi

Xuất phát từ tầm quan trọng của định chế BHTG đối với nền kinh tế, tổ chức Bảo
hiểm tiền gửi Việt Nam (BHTGVN) ra đời năm 1999 nhằm hướng tới bảo vệ quyền và

lợi ích hợp pháp của người gửi tiền, góp phần đảm bảo cho hoạt động của tổ chức tín
dụng (TCTD) được an toàn, lành mạnh và ngăn ngừa các cuộc khủng hoảng tài chính.
Sau hơn 10 năm hoạt động thì lĩnh vực BHTG đã được điều chỉnh bởi Luật Bảo hiểm tiền
gửi 2012 được Quốc Hội khóa 13 thông qua và có hiệu lực từ ngày 01 tháng 01 năm
2013. Luật ra đời đã cũng cố được cơ sở pháp lý cho lĩnh vực BHTG, có những quy định
tiến bộ thông qua quá trình tích lũy kinh nghiệm trong hoạt động. Tuy nhiên, sự ra đời
của Luật vẫn chưa giải quyết được hết những khó khăn, vướng mắc và tồn tại trước đó.
Với mong muốn BHTG tìm hiểu những ưu điểm cùng những bất cập và hạn chế của hệ
thống pháp luật về BHTG tại Việt Nam, thông qua đó đánh giá những quy định trong
Luật bảo hiểm tiền gửi mới ra đời và có những biện pháp nhằm góp phần hoàn thiện hơn
nữa pháp luật về BHTG tại Việt Nam là việc làm cần thiết và có ý nghĩa thiết thực trong
thời điểm hiện nay. Đó là lý do thôi thúc người viết lựa chọn đề tài: “ Pháp luật về bảo
hiểm tiền gửi” làm luận văn tốt nghiệp đại học của mình.
2. Mục đích nghiên cứu của đề tài
Với việc lựa chon đề tài “Pháp luật về Bảo hiểm tiền gửi” làm đề tài luận văn tốt
nghiệp đại học, thông qua việc làm rõ bản chất, đặc điểm, vai trò, chức năng và mô hình
hoạt động của BHTG, người viết sẽ tập trung nghiên cứu và làm rõ các quy định pháp
luật cũng như thực tiển áp dụng các quy định đó trên thực tế để tìm ra những ưu điểm cần
tiếp tục phát huy, những bất cập, hạn chế cần khắc phục. Để từ đó đề xuất những giải
pháp nhằm góp phần củng cố, hoàn thiện và nâng cao khuôn khổ pháp lý cho hoạt động
BHTG tại Việt Nam.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Luận văn sẽ tập trung làm sáng tỏ những vấn đề có tính chất pháp lý về BHTG để
từ đó phân tích những nội dung mang tính thực tiển liên quan pháp luật BHTG tại Việt
Nam. Từ góc độ nhìn nhận, đánh giá những thành tựu cũng như những hạn chế của quy
định pháp luật hiện hành, luận văn có nhiệm vụ đề xuất những giải pháp cơ bản nhằm
hoàn thiện pháp luật về hoạt động BHTG ở nước ta.
Phạm vi nghiên cứu của luận văn giới hạn ở khía cạnh pháp lý về tổ chức và hoạt
động BHTG, những nội dung cơ bản của Luật về chủ thể tham gia BHTG, về loại tiền
được bảo hiểm, về mức phí tham gia BHTG cũng như việc chi trả BHTG khi có sự kiện

bảo hiểm xảy ra. Qua đó làm tiền đề nhận xét các quy định pháp luật về BHTG và đưa ra
một số định hướng hoàn thiện pháp luật về BHTG tại Việt Nam
4. Phương pháp nghiên cứu
2

GVHD: Ths. Lê Huỳnh Phương Chinh

SVTH: Lê Thị Anh Thư


Luận văn

Pháp luật về bảo hiểm tiền gửi

Để có thể thực hiện việc nghiên cứu đề tài nhằm đạt được những mục đích nêu
trên, người viết có sử dụng một số phương pháp nghiên cứu cụ thể như phương pháp,
phương pháp so sánh đối chiếu, phương pháp liệt kê, phương pháp phân tích- tổng hợp để
làm sáng tỏ những nội dung của đề tài.
5. Bố cục của luận văn
Ngoài lời nói đầu, kết luận, mục lục, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn bao
gồm ba chương được bố cục như sau:
Chương 1: Giới thiệu chung về bảo hiểm tiền gửi và pháp luật về bảo hiểm tiền
gửi
Chương 2: Quy định pháp luật về Bảo hiểm tiền gửi tại Việt Nam
Chương 3: Thực trạng và phương hướng hoàn thiện pháp luật về bảo hiểm tiền gửi
Việt Nam

3

GVHD: Ths. Lê Huỳnh Phương Chinh


SVTH: Lê Thị Anh Thư


Luận văn

Pháp luật về bảo hiểm tiền gửi

CHƯƠNG 1
GIỚI THIỆU CHUNG VỀ BẢO HIỂM TIỀN GỬI VÀ
PHÁP LUẬT VỀ BẢO HIỂM TIỀN GỬI
Trong phạm vi chương 1, người viết sẽ tập trung làm rõ cơ sở lý luận về
bảo hiểm tiềm gửi (BHTG) cũng như mục đích và vai trò của BHTG trong hệ
thống tài chính nói riêng cũng như vai trò của BHTG đối với nền kinh tế nói
chung, từ đó nêu lên sự cần thiết của Luật bảo hiểm tiền gửi trong bối cảnh nền
kinh tế hiện nay.
1.1. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ BẢO HIỂM TIỀN GỬI
1.1.1. Khái niệm bảo hiểm tiền gửi
Trong cuộc sống hàng ngày chúng ta có thể dễ dàng bắt gặp những thông
tin về bảo hiểm, có thể là bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm nhân thọ, phi
nhân thọ...Điều đó khẳng định sự có mặt không thể thiếu được của bảo hiểm trong
mọi hoạt động của con người bởi rủi ro nhiều hơn, các nhu cầu về an toàn cũng
lớn hơn. Bảo hiểm đã xuất hiện từ rất lâu trong lịch sử pháp triển của văn minh
nhân loại, bảo hiểm trở nên phổ biến và được nhiều người biết đến từ thế kỷ XIV,
ở Floren, Genoa nước Ý1, khi xuất hiện các hợp đồng bảo hiểm hàng hải đầu tiên
mà theo đó một người bảo hiểm cam kết với người được bảo hiểm sẽ bồi thường
những thiệt hại về tài sản mà người được bảo hiểm phải gánh chịu khi có thiệt hại
xảy ra trên biển, đồng thời với việc nhận lại một khoản phí. Cũng từ đó bảo hiểm
phát triển một cách mạnh mẽ và trở thành một ngành dịch vụ chia sẻ rủi ro trong
cuộc sống hiện nay. Để hiểu rõ hơn về bảo hiểm nói chung chúng ta tìm hiểu khái

niệm sau đây:
Theo đó: “Bảo hiểm là mộ hoạt động mà qua đó một cá nhân có quyền
được hưởng trợ cấp nhờ vào một khoảng đóng góp cho mình hoặc cho người thứ
ba trong trường hợp xảy ra rủi ro. Khoản trợ cấp này do một tổ chức trả, tổ chức

1

Lịch sử phát triển bảo hiểm, xem tại />
4

GVHD: Ths. Lê Huỳnh Phương Chinh
Thư

SVTH: Lê Thị Anh


Luận văn

Pháp luật về bảo hiểm tiền gửi

này có trách nhiệm đối với toàn bộ các rủi ro và đền bù các thiệt hại theo các
phương pháp của thống kê .2(theo Monique Gaultier)
Bảo hiểm là biện pháp chia sẻ rủi ro của một người hay của một số ít người
cho cả cộng đồng những người có khả năng gặp rủi ro cùng loại; bằng cách mỗi
người trong cộng đồng góp một số tiền nhất định vào một quỹ chung và từ quỹ
chung đó bù đắp thiệt hại cho thành viên trong cộng đồng không may bị thiệt hại
do rủi ro đó gây ra. Bảo hiểm là một cách thức trong quản trị rủi ro, thuộc nhóm
biện pháp tài trợ rủi ro, được sử dụng để đối phó với những rủi ro có tổn thất,
thường là tổn thất về tài chính, nhân mạng,… Bảo hiểm được xem như là một
cách thức chuyển giao rủi ro tiềm năng một cách công bằng từ một cá

thể sang cộng đồng thông qua phí bảo hiểm.
Bảo hiểm tiền gửi (BHTG) cũng ra đời trong hoàn cảnh hoạt động tài chính
của đất nước xuất hiện ngày càng nhiều các rủi ro và chúng ta cần một công cụ
hữu hiệu để góp phần tạo nên sự ổn định và phát triển bền vững của hệ thống tài
chính - ngân hàng. Bảo hiểm tiền gửi ra đời, kế thừa những nền tảng bảo hiểm
thuần túy ban đầu nhưng bên cạnh đó BHTG cũng tạo ra được những điểm khác
biệt của mình và ngày càng khẳng định vai trò chia sẻ rủi ro trên thị trường tài
chính. Để hiểu rõ hơn về BHTG chúng ta cũng phân tích khái niệm dưới đây:
Theo khoản 1 Điều 4 Luật Bảo hiểm tiền năm 2012 gửi thì:
Bảo hiểm tiền gửi là sự bảo đảm hoàn trả tiền gửi cho người được bảo
hiểm tiền gửi trong hạn mức trả tiền bảo hiểm khi tổ chức tham gia bảo hiểm tiền
gửi lâm vào tình trạng mất khả năng chi trả tiền gửi cho người gửi tiền hoặc phá
sản.
Như vậy, từ khái niệm bảo hiểm tiền gửi trên ta có những đặc trưng sau
đây:
-

Có thể hiểu BHTG là cam kết công khai của tổ chức BHTG với tổ chức
tham gia BHTG và người gửi tiền về việc tổ chức BHTG sẽ chi trả tiền khi
tổ chức tham gia BHTG bị chấm dứt hoạt động hoặc mất khả năng thanh
toán cho người gửi tiền;

2

PGS.TS Phan Thị Cúc, “Giáo trình nguyên lý bảo hiểm”, NXB Thống Kê, tr 21

5

GVHD: Ths. Lê Huỳnh Phương Chinh
Thư


SVTH: Lê Thị Anh


Luận văn
-

Pháp luật về bảo hiểm tiền gửi

Đối tượng phải tham gia bảo hiểm tiền gửi là các tổ chức tín dụng (TCTD)
và các tổ chức khác có hoạt động ngân hàng có nhận tiền gửi của cá nhân
bằng đồng Việt Nam thì bắt buộc phải tham gia đóng phí bảo hiểm tiền gửi
cho tổ chức BHTG Việt Nam theo quy định. BHTG đã trở thành một
nghiệp vụ bắt buộc đối với các TCTD và tổ chức khác có nghiệp vụ ngân
hàng ở hầu hết các quốc gia trên thế giới trong đó có Việt Nam;

-

Khi xảy ra sự kiện bảo hiểm thì tổ chức BHTGVN có trách nhiệm thay tổ
chức tham gia BHTG trả các khoản tiền gửi được bảo hiểm của các cá nhân
gửi tiền tại tổ chức tín dụng tham gia bảo hiểm theo hạn mức quy định của
pháp luật;

-

Biện pháp này được thực hiện bởi tổ chức bảo hiểm tiền gửi quốc gia, “Bảo
hiểm tiền gửi Việt Nam (DIV)”. Đối tượng thụ hưởng là người gửi tiền tại
các tổ chức tín dụng có tham gia BHTG;

-


BHTG là một dịch vụ mang tính xã hội cao, thông qua cơ chế bảo hiểm
nhằm mang lại sự ổn định của hệ thống tài chính quốc gia.

1.1.2. Đặc điểm của Bảo hiểm tiền gửi
Thứ nhất, chủ thể trong mối quan hệ BHTG là những chủ thể đặc thù;
Tính đặc thù thể hiện ở chổ chỉ các tổ chức tài chính có hoạt động nhận tiền
gửi dưới các hình thức nhất định mới có thể tham gia quan hệ BHTG.
Trong mối quan hệ BHTG chúng ta thấy xuất hiện ba mối quan hệ chính
yếu sau:
- Tổ chức BHTG và tổ chức tham gia BHTG
Tại hầu hết các quốc gia có hoạt động BHTG trên thế giới, trong đó có Việt
Nam, đều quy định việc tham gia BHTG là bắt buộc đối với các tổ chức nhận tiền
gửi. Tính bắt buộc này tạo nên sự bình đẳng giữa các TCTD có quy mô hoạt động
khác nhau trong hệ thống tài chính ngân hàng. Ngoài ra,việc bắt buộc các tổ chức
nhận tiền gửi tham gia BHTG cũng góp phần đảm bảo thực hiện tốt bản chất lấy
“số đông bù số ít” của loại hình dịch vụ này. Các TCTD và Chi nhánh ngân hàng
nước ngoài, khi tham gia BHTG có trách nhiệm đóng góp phí bảo hiểm cho tổ
chức BHTG; ngược lại tổ chức tham gia BHTG được quyền yêu cầu tổ chức
6

GVHD: Ths. Lê Huỳnh Phương Chinh
Thư

SVTH: Lê Thị Anh


Luận văn

Pháp luật về bảo hiểm tiền gửi


BHTG chi trả tiền gửi được bảo hiểm cho người gửi tiền tại tổ chức mình trong
trường hợp tổ chức tham gia BHTG mất khả năng thanh toán hoặc bị cơ quan nhà
nước chấm dứt hoạt động.
Mối quan hệ giữa tổ chức huy động tiền gửi với tổ chức BHTG được hình
thành khi có hai điều kiện sau đây xảy ra3:
TCTD, Chi nhánh ngân hàng nước ngoài nhận tiền gửi của cá nhân
TCTD, Chi nhánh ngân hàng nước ngoài tham gia tổ chức BHTG
Văn bản chứng minh mối quan hệ này đã được hình thành trên thực tế
thường là văn bản được phát hành bởi tổ chức BHTG. Theo đó tổ chức BHTG
thừa nhận việc tổ chức huy động tiên gửi đã tham gia BHTG bằng văn bản có tên
gọi là “ chứng nhận bảo hiểm tiền gửi”4
- Tổ chức tham gia BHTG và người gửi tiền.
Mối quan hệ giữa người gửi tiền với tổ chức nhận tiền gửi hình thành ngay
khi cá nhân gửi tiền vào các tổ chức huy động tiền gửi5. Khi gửi tiền vào các tổ
chức nhận tiền gửi, người gửi tiền không phải làm thủ tục để tham gia BHTG,
cũng như sẽ không có bất kỳ hợp đồng hợp đồng bảo hiểm nào được hình thành
giữa người gửi tiền và tổ chức tham gia BHTG, việc xác nhận số tiền gửi của
người gửi tiền được cụ thể hóa bằng xác nhận “tiền gửi được bảo hiểm” trong giấy
chứng nhận gửi tiền tổ chức BHTG cấp cho người gửi tiền. Mối quan hệ ba bên
giữa tổ chức BHTG, tổ chức tham gia BHTG và người gửi tiền sẽ xuất hiện khi
người gửi tiền gửi tiền vào tổ chức tham gia BHTG. Người gửi tiền sẽ được tổ
chức BHTG bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp khi tổ chức nhận tiền gửi mất khả
năng thanh toán hoặc chấm dứt hoạt động.
- Tổ chức BHTG và người gửi tiền
Mối quan hệ giữa tổ chức BHTG với người gửi tiền chỉ xuất hiện khi tổ
chức huy động tiền gửi bị phá sản hoặc bắt buộc giải thể theo yêu cầu của cơ quan
3

Hoài Phương (2009), “Bảo hiểm tiền gửi và các loại hình bảo hiểm thương mại thông thường: Đâu là khác

biệt cơ bản”, xem tại />4
Điều 14 Luật Bảo hiểm tiền gửi 2012
5
Hoài Phương (2009), “Bảo hiểm tiền gửi và các loại hình bảo hiểm thương mại thông thường: Đâu là
khác biệt cơ bản”, xem tại />
7

GVHD: Ths. Lê Huỳnh Phương Chinh
Thư

SVTH: Lê Thị Anh


Luận văn

Pháp luật về bảo hiểm tiền gửi

nhà nước có thẩm quyền. Cũng giống như mối quan hệ với tổ chức tham gia
BHTG, người gửi tiền trong mối quan hệ với tổ chức BHTG cũng không hề có bất
kỳ hợp đồng nào được ký kết trực tiếp, nhưng khi có sự kiện bảo hiểm xảy ra, tổ
chức BHTG có trách nhiệm đứng ra chi trả tiền bảo hiểm theo hạn mức quy định
của pháp luật.
Một điểm khác cần lưu ý ở đây là người nộp phí BHTG trong mọi trường
hợp luôn tách rời với người thụ hưởng bảo hiểm, người gửi tiền trong mọi trường
hợp luôn là người thụ hưởng bảo hiểm. Người nộp phí BHTG luôn luôn là các
TCTD, căn cứ phát sinh là khi TCTD huy động tiền gửi dưới hình thức nhận tiền
gửi từ khách hàng. Trong khi đó, người gửi tiền là đối tượng được thụ hưởng tiền
bảo hiểm, những người đã gửi tiền tại tổ chức tham gia BHTG và khoản tiền đó
thuộc đối tượng được bảo hiểm theo quy định của pháp luật nhưng không phải
tham gia đóng góp cho tổ chức BHTG mà vẫn được tổ chức BHTG thanh toán tiền

gửi theo hạn mức quy định khi xảy ra sự kiện bảo hiểm
Thứ hai, đối tượng được bảo hiểm là nghĩa vụ thanh toán các khoản tiền
gửi tại các TCTD, tổ chức có hoạt động huy động tiền gửi;
Có thể nói, rủi ro tiền gửi có mối quan hệ mật thiết với hoạt động của các tổ
chức nhận tiền gửi. Người gửi tiền, người thụ hưởng bảo hiểm không trưc tiếp tạo
ra các rủi ro từ hoạt động của mình. Rủi ro ở đây đến từ hoạt động của chính tổ
chức tham gia BHTG, hoặc cũng có thể đến gián tiếp từ rủi ro của các tổ chức
tham gia BHTG khác trong cùng một hệ thống tài chính ngân hàng. Việc tham gia
BHTG là bắt buộc đối với các TCTD, tổ chức huy động tiền gửi khác. Do đó, khi
gửi tiền tại các tổ chức huy động tiền gửi, ngay lập tức người gửi tiền sẽ được bảo
hiểm đối với số tiền đó theo quy định pháp luật, thông qua việc tổ chức huy động
tiền gửi thực hiện nghĩa vụ tham gia BHTG ở tổ chức BHTG. Số tiền tối đa được
tổ chức BHTG chi trả khi tổ chức tham gia bảo hiểm mất khả năng thanh toán
được quy định bởi các văn bản quy phạm pháp luật, cụ thể hạn mức đang áp dụng
hiện nay cho việc chi trả bảo hiểm là 50 triệu đồng được quy định tại Nghị định
109/2005/NĐ-CP ngày 24 tháng 8 năm 2005 về việc sửa đổi, bổ sung một số điều
của nghị định số 89/1999/NĐ-CP ngày 01 tháng 9 năm 1999 của chính phủ về bảo
hiểm tiền gửi (Sau đây gọi tắt là Nghị Định 109/2005/NĐ-CP). Người gửi tiền , tổ
chức tham gia BHTG không thể tăng hạn mức bảo hiểm bằng cách tăng phí đóng
8

GVHD: Ths. Lê Huỳnh Phương Chinh
Thư

SVTH: Lê Thị Anh


Luận văn

Pháp luật về bảo hiểm tiền gửi


góp và tổ chức bảo hiểm tiền gửi. Chỉ có nhà nước là chủ thể duy nhất có quyền
quyết định thay đổi hạn mức chi trả bảo hiểm nói riêng và các quy định khác về
BHTG nói chung. Quyết định thay đổi của nhà nước cũng không phải là quyết
định tùy tiện, duy ý chí, ngược lại phải dựa trên các điều kiện kinh tế - xã hội nhất
định trong từng thời kỳ, thời điểm khác nhau.
Khi so sánh với dạng bảo hiểm khác, đối tượng được bảo hiểm của các dịch
vụ bảo hiểm thương mại khác chính là tính mạng, sức khỏe, tài sản,…loại hình
bảo hiểm này phát sinh trên sơ sở thỏa thuận trực tiếp giữa doanh nghiệp kinh
doanh bảo hiểm với người tham gia bảo hiểm. Khác với BHTG, cá nhân chỉ được
bảo hiểm tính mạng, sức khỏe, tài sản,…sau khi hợp đồng bảo hiểm đã được hình
thành. Việc bảo hiểm sẽ không phát sinh một cách tự động như BHTG. Người
tham gia bảo hiểm thương mại có thể điều hành các rủi ro từ hoạt động của chính
mình. Số tiền bảo hiểm có thể được thỏa thuận với tổ chức, doanh nghiệp kinh
doanh bảo hiểm. Người được bảo hiểm có thể tăng mức đền bù bằng cách tăng
mức phí đóng góp.
Thứ ba, cơ sở pháp lý ràng buộc trách nhiệm của các chủ thể tham gia
BHTG được quy định cụ thể trong các văn bản quy phạm pháp luật;
Sẽ không có việc thỏa thuận giữa tổ chức tham gia BHTG và tổ chức
BHTG, giữa người gửi tiền và tổ chức BHTG giống như các loại bảo hiểm thương
mại khác. Tổ chức tham gia BHTG, người gửi tiền cũng như tổ chức BHTG không
thể tự thỏa thuận với nhau để thay đổi một nội dung nào đó nếu không hài lòng về
việc bảo hiểm cho số tiền gửi. Do BHTG là hình dịch vụ thực hiện chính sách
công của Nhà nước với mục tiêu là bảo vệ người gửi tiền, góp phần đảm bảo sự
phát triển an toàn và lành mạnh của hệ thống tài chính ngân hàng, nên ở đây hoàn
toàn không có sự cạnh tranh trong lĩnh vực hoạt động BHTG. Như vậy, người gửi
tiền sẽ được tổ chức BHTG thanh toán tiền bảo hiểm khi tổ chức tham gia BHTG
bị mất khả năng thanh toán hoặc bị chấm dứt hoạt động. Việc thanh toán của tổ
chức BHTG sẽ được thực hiện căn cứ trên việc tham gia BHTG của tổ chức huy
động tiền gửi, tuân theo các quy định tại các văn bản pháp luật, chứ không tuân

theo thỏa thuận giữa các bên chủ thể trên cơ sở hợp đồng.

9

GVHD: Ths. Lê Huỳnh Phương Chinh
Thư

SVTH: Lê Thị Anh


Luận văn

Pháp luật về bảo hiểm tiền gửi

Ngược lại, cơ sơ pháp lý của các sản phẩm bảo hiểm thương mại khác cũng
là văn bản quy phạm pháp luật. Tuy nhiên, các văn bản quy phạm pháp luật này
quy định về những vấn đề bảo hiểm mang tính thương mại, hay nói cách khác, đó
là những văn bản pháp luật quy định về vấn đề kinh doanh trong lĩnh vực bảo
hiểm. Doanh nghiệp kinh doanh bảo hiểm và người tham gia bảo hiểm có thể thỏa
thuận với nhau về những điều kiện riêng biệt và phù hợp với từng người. Yếu tố
thỏa thuận, đàm phán ở đây mang tính cơ sở và quyết định đối với từng hợp đồng
cụ thể. Khác với BHTG, hai bên chủ thể hợp đồng có thể thay đổi, bổ sung hợp
đồng nếu đạt thỏa thuận bất kỳ lúc nào. Và như vậy, giữa các doanh nghiệp kinh
doanh bảo hiểm luôn có sự cạnh tranh với nhau nhằm đem lại kết quả kinh doanh
tốt nhất cho doanh nghiệp mình. Việc bảo hiểm sẽ được thực hiện dựa trên cơ sở
hợp đồng đã ký kết trước đó giữa doanh nghiệp kinh doanh bảo hiểm và người
tham gia bảo hiểm.
Thứ tư, phí bảo hiểm hình thành không dựa trên sự thỏa thuận của các
bên tham gia BHTG.
Phí BHTG là những khoảng phí được quy định trực tiếp trong các văn bản

pháp luật. Các bên tham gia quan hệ BHTG không thể thỏa thuận về mức phí
BHTG. Người nộp phí BHTG, trong mọi trường hợp, luôn tách rời với người thụ
hưởng BHTG, hai đối tượng này luôn luôn có sự phân biệt rạch ròi. Người nộp phí
BHTG bao giờ cũng là các TCTD, các tổ chức có hoạt động huy động tiền gửi,
người thụ hưởng BHTG là cá nhân có gửi tiền tại tổ chức tham gia BHTG. Hiện
nay, các hệ thống BHTG trên thế giới đang áp dụng hai loại phí cơ bản:
-

Một là, phí đồng hạng. Đây là loại phí được “áp dụng chung cho tất cả các

tổ chức tham gia BHTG trong cùng hệ thống BHTG của một quốc gia”6. Hiện nay,
BHTGVN đang áp dụng loại phí này;
-

Hai là, phí được tính căn cứ vào mức độ rủi ro của các tổ chức tham gia

BHTG. Theo đó, cơ sở để xác định tỷ lệ phí BHTG là kết quả phân loại theo tiêu
chí rủi ro trong quá trình hoạt động của các tổ chức tham gia BHTG.

6

Ts. Nguyễn Thị Kim Oanh, “Định hướng về phí bảo hiểm tiền gửi ở Việt Nam “, xem tại
/>
10

GVHD: Ths. Lê Huỳnh Phương Chinh
Thư

SVTH: Lê Thị Anh



Luận văn

Pháp luật về bảo hiểm tiền gửi

Dù phí BHTG được tính và áp dụng theo phương pháp nào thì phương pháp
được chọn cũng đều được thể hiện cụ thể và rõ ràng trong các văn bản pháp luật
chuyên ngành về BHTG. Tổ chức tham gia BHTG không có quyền lựa chọn hay
thỏa thuận điều chỉnh với tổ chức BHTG. Nguyên tắc bắt buộc, cưỡng chế thực
hiện chi phối toàn bộ tiến trình BHTG từ lúc hình thành đến lúc kết thúc.
Trong khi đó, ở các loại hình bảo hiểm thương mại khác, phí bảo hiểm
được hình thành trên sơ sở hợp đồng bảo hiểm, được thỏa thuận, thương lượng
trực tiếp giữa tổ chức, doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ bảo hiểm với người tham
gia bảo hiểm. Nguyên tắc thương lượng, đàm phán được áp dụng xuyên suốt quá
trình hình thành nên hợp đồng bảo hiểm.
Tóm lại, đều là loại hình dịch vụ bảo hiểm, đều hoạt động trên nguyên tắc
lấy “số đông bù số ít”, nhưng BHTG là loại hình dịch vụ thuộc loại hàng hóa công
không thuận túy; là loại hình dịch vụ bắt buộc các tổ chức huy động tiền gửi tham
gia trên cơ sở đóng phí bảo hiểm theo quy định của pháp luật; và tổ chức BHTG sẽ
bảo đảm chi trả tiền bảo hiểm cho người gửi tiền theo quy định của pháp luật.
1.1.3. Vai trò của bảo hiểm tiền gửi
Bảo hiểm tiền gửi xuất phát từ bản chất từ bản chất của hoạt động tài chính
luôn gắn liền với yếu tố niềm tin, mang tính nhạy cảm và có tính lan truyền cao.
Trong hoạt động ngân hàng, nếu niềm tin của người gửi tiền vào hệ thống tài
chính - ngân hàng bị khủng hoảng, điều đó không chỉ ảnh hưởng đến một TCTD
đơn lẻ mà còn ảnh hưởng đến cả hệ thống tài chính – ngân hàng. Niềm tin của
người gửi tiền đối với hệ thống tài chính - ngân hàng là rất quan trọng vì niềm tin
đó thường dựa vào yếu tố tâm lý và khi họ gửi tiền vào ngân hàng họ thường đặt
câu hỏi liệu số tiền của mình gửi vào ngân hàng có an toàn hay không? Hoạt động
của ngân hàng có an toàn hay không? Hoặc nếu xảy ra trường hợp xấu nhất xảy ra

thì liệu họ có mất số tiền đã gửi hay không?
Bảo hiểm tiền gửi góp phần tạo nên sự ổn định của hệ thống tài chính và ổn
định tăng trưởng kinh tế thông qua các quy định an toàn và cơ chế giám sát hoạt
động ngành ngân hàng, BHTG đã góp phần nâng cao khả năng quản trị rủi ro, khả
năng điều hành ngành ngân hàng nói riêng và ngành tài chính nói chung. Với
nguồn lực là quỹ bảo hiểm tiền gửi có thể can thiệp kịp thời khi tổ chức tham gia
11

GVHD: Ths. Lê Huỳnh Phương Chinh
Thư

SVTH: Lê Thị Anh


Luận văn

Pháp luật về bảo hiểm tiền gửi

bảo hiểm tiền gửi lâm vào tình trạng khó khăn. Bảo hiểm tiền gửi ngăn chặn kịp
thời cô lập hiệu ứng rút tiền hàng loạt và tránh được sự sụp đổ của hệ thống ngân
hàng khi một vài tổ chức gặp rắc rối.
Cụ thể bảo hiểm tiền gửi có những vai trò quan trọng sau đây:
Thứ nhất, bảo hiểm tiền gửi bảo vệ người gửi tiền và góp phần mang lại
niềm tin của công chúng đối với hệ thống ngân hàng;
Tính đến thời điểm Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam đi vào hoạt động
(7/7/2000), Việt Nam đã thực hiện đổi mới kinh tế được 15 năm. Việc một tổ chức
tài chính Nhà nước ra đời nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi
tiền, góp phần duy trì sự ổn định của các tổ chức tham gia BHTG và sự phát triển
an toàn lành mạnh hoạt động ngân hàng là một sự kiện có ý nghĩa to lớn trong
quản lý và điều hành nền kinh tế của đất nước, góp phần quan trọng vào việc thúc

đẩy quá trình hội nhập với đời sống kinh tế thế giới. Từ trước tới nay, kể từ khi có
hoạt động ngân hàng ở Việt Nam đến trước tháng 7/2000, do chưa có một định chế
tài chính triển khai chính sách BHTG công khai theo đúng nghĩa của nó nên việc
bảo vệ quyền lợi của người gửi tiền có khó khăn nhất định. Vì vậy, đã có những
thời kỳ, đặc biệt trong giai đoạn xảy ra đổ vỡ Hợp tác xã (HTX) tín dụng vào đầu
những năm 90 của thế kỷ XX7, lòng tin của người gửi tiền và công chúng đối với
các tổ chức huy động tiền gửi đã bị ảnh hưởng. Sự ra đời của BHTGVN và hoạt
động tích cực của tổ chức này thời gian qua đã và đang trở thành chỗ dựa quan
trọng cho các tổ chức tín dụng trong việc củng cố, duy trì và nâng cao lòng tin của
người dân và toàn xã hội trong việc mở rộng hoạt động huy động vốn.
Như chúng ta đã biết, tiền gửi là “của cải” chủ yếu, thuộc sở hữu của số
đông dân cư, là lợi ích của nhiều tầng lớp trong xã hội. Nhiều thành phần trong xã
hội như vậy nên việc tiếp cận và phân tích thông tin về hoạt động của tổ chức huy
động tiền gửi cũng phần nào bị hạn chế. Khi có thông tin thất thiệt xảy ra họ
thường có các động thái gây ra hiệu ứng dây chuyền, hiệu ứng đó có khả năng gây
đổ cả hệ thống khi nó xảy ra. Chẳng hạn, khi có một thông tin đồn đại xấu về ngân
hàng nào đó thì họ có thể ồ ạt rút tất cả tiền gửi tại ngân hàng này mặc dù nhu cầu

7

TS. Phùng Văn Hùng, “ vai trò của tổ chức bảo hiểm tiền gửi trong việc bảo vệ người gửi tiền và đảm
bảo sự phát triển an toàn của hệ thống ngân hàng” xem tại:

12

GVHD: Ths. Lê Huỳnh Phương Chinh
Thư

SVTH: Lê Thị Anh



Luận văn

Pháp luật về bảo hiểm tiền gửi

chi tiêu chủ quan của họ chưa nhất thiết phải làm như vậy. Hiện tượng rút tiền ồ ạt
vì một thông tin thất thiệt ở Ngân hàng Thương mại cổ phần Á Châu tại Việt Nam
trong tháng 10/2003 là một minh chứng cụ thể8. Các hiện tượng đó nếu không
được xử lý kịp thời có thể là nguyên nhân dẫn đến sự đổ vỡ ngân hàng hàng loạt.
Thứ hai, BHTG đảm bảo hệ thống tài chính – ngân hàng hoạt động lành
mạnh, ổn định và ngăn chặn sự đổ vỡ của các TCTD thông qua các nghiệp vụ
của bảo hiểm tiền gửi;
Cùng với việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền thì việc
đảm bảo hệ thống tài chính – ngân hàng hoạt động lành mạnh và ổn định cũng là
một trong những vai trò quan trọng của BHTG.
Trong nền kinh tế hiện nay, các ngân hàng luôn tìm mọi cách để thu hút
khách hàng về phía mình bằng việc cố gắng mang lại lợi ích cao nhất cho người
gửi tiền. Sự cạnh tranh giữa các ngân hàng sẽ ngày càng trở nên gay gắt và theo đó
sẽ dẫn đến nguy cơ đổ vỡ của các ngân hàng yếu kém do không huy động được
nguồn vốn để kinh doanh. Thông qua quỹ BHTG được hình thành từ vốn ngân
sách nhà nước và phí đóng góp từ các tổ chức tham gia BHTG, tổ chức BHTG bảo
đảm sự ổn định và an toàn của hệ thống tài chính bằng những nghiệp vụ sau:
+ Khi một tổ chức tham gia BHTG gặp khó khăn về tài chính, tổ chức
BHTG sẽ thực hiện các biện pháp hổ trợ tài chính cần thiết nhằm giúp tổ chức
tham gia BHTG đó thoát khỏi tình trạng khó khăn, trở lại hoạt động bình thường9.
Các biện pháp hổ trợ tài chính sẽ được áp dụng khi tổ chức BHTG xét thấy tổ
chức tham gia BHTG gặp khó khăn có thể dẫn đến chấm dứt hoạt động, và việc
giải thể hay phá sản của tổ chức tham gia BHTG có ảnh hưởng đến sự an toàn của
hệ thống tài chính. Nhờ những biện pháp hỗ trợ tài chính mà các tổ chức tham gia
BHTG tránh được những đổ vỡ không cần thiết.

+ Trong trường hợp tổ chức tham gia BHTG hoạt động không hiệu quả,
mất khả năng thanh toán, và đặc biệt là vẫn không thể khắc phục được tình trạng
khó khăn sau khi đã tiếp nhận các biện pháp hổ trợ tài chính từ tổ chức BHTG, tổ
chức tham gia BHTG bắt buộc phải giải thể hoặc phá sản để tránh ảnh hưởng đến
8
9

Sau ""ngày thứ ba đen tối"" ở ngân hàng Á Châu: ACB không phá sản” xem tại:
Chức năng, nhiệm vụ của Bảo hiểm tiền gửi, xem tại:

13

GVHD: Ths. Lê Huỳnh Phương Chinh
Thư

SVTH: Lê Thị Anh


Luận văn

Pháp luật về bảo hiểm tiền gửi

hoạt động lành mạnh của các tổ chức tham gia BHTG khác trong cùng hệ thống tổ
chức BHTG sẽ đứng ra chi trả tiền gửi kịp thời đến người gửi tiền, nhằm bảo vệ
quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền không bị ảnh hưởng và ngăn chặn
việc rút tiền hàng loạt, tránh dẫn đến sự đổ vỡ dây chuyền của hệ thống ngân hàng.
Từ đó đảm bảo cho hệ thống ngân hàng hoạt động an toàn, hiệu quả, góp phần
củng cố và tăng cường uy tín của các ngân hàng.
Thứ ba, bảo hiểm tiền gửi góp phần thúc đẩy huy động các nguồn vốn
cho đầu tư phát triển đất nước;

Bằng chức năng vốn có của mình, hoạt động BHTG tạo ra và củng cố niềm
tin của người gửi tiền đối với các tổ chức huy động tiền gửi. Trong mọi hoàn cảnh,
tiền gửi của người dân luôn được đảm bảo thanh toán theo quy định của pháp luật.
Do đó, nhờ có BHTG, việc gửi tiền tại các TCTD, các tổ chức huy động vốn khác
ngày càng được dân người dân lựa chọn như là một trong những kênh sinh lời cho
nguồn vốn nhàn rỗi. Dù là ngân hàng hoạt động lâu năm, có quy mô hoạt động lớn
hay các ngân hàng nhỏ mới thành lập, người dân đều tin tưởng chọn nó là nơi cất
giữ tiền cho mình. Nếu ngân hàng hoạt động hiệu quả, xác định mức lãi suất thỏa
đáng, thủ tục rút tiền và gửi tiền nhanh gọn, đảm bảo an toàn tiền gửi cho người
gửi tiền thì ngân hàng sẽ chiếm được ưu thế trong việc huy động tiền gửi của
người dân. Chính nhờ vậy mà hệ thống ngân hàng đã thực hiện được chức năng
trung gian tài chính một cách tích cực. Các TCTD, tổ chức huy động tiền gửi khác
làm cầu nối giữa người cần vốn và người có vốn nhàn rỗi gửi tại các TCTD, các tổ
chức huy động tiền gửi đó. Với chức năng này, TCTD được xem như là người đi
vay để cho vay, từ đó phân bổ các nguồn vốn một cách hợp lý nhằm giúp nền kinh
tế vận hành thông suốt và hiệu quả. Điều này có tầm quan trọng đặc biệt, nhất là
đối với những nước có nhu cầu vốn phục vụ cho đầu tư phát triển cao, điển hình là
Việt Nam.
Thứ tư, BHTG tạo điều kiện tồn tại và phát triển đối với các tổ chức tín
dụng có quy mô hoạt động nhỏ và mới thành lập;
Trong nền kinh tế thị trường, tổ chức kinh tế nào hoạt động hiệu quả, có ưu
thế về quy mô vốn và các yếu tố hỗ trợ kỹ thuật khác cao hơn thì khả năng cạnh
tranh cà thành công sẽ cao hơn. Các tổ chức huy động tiền gửi cũng không ngoại
14

GVHD: Ths. Lê Huỳnh Phương Chinh
Thư

SVTH: Lê Thị Anh



Luận văn

Pháp luật về bảo hiểm tiền gửi

lệ. Các tổ chức huy động tiền gửi có uy thế về quy mô hoạt động, uy tín về bề dày
phát triển sẽ tạo được niềm tin cho người gửi tiền, nhờ đó huy động vốn được dễ
dàng hơn. Ngược lại, các tổ chức huy động tiền gửi mới ra đời hoặc có quy mô
nhỏ sẽ bị thiệt thòi do chưa tạo được vị thế. Ngoài ra độ tin cậy của người gửi tiền
cũng khác nhau giữ ngân hàng thuộc sở hữu nhà nước với các ngân hàng thương
mại cổ phần hoặc sở hữu tư nhân. Do đó, trong quá trình chạy đua giành thị phần
thì khách hàng thông thường lợi thế thuộc về các tổ chức tín dụng có quy mô và
uy tín lớn hoặc TCTD được bảo đảm hoạt động bởi nguồn ngân sách nhà nước.
Khi có hoạt động BHTG với quy định bắt buộc tham gia đối với các tổ chức huy
động tiền gửi, thì người gửi tiền sẽ được bảo vệ dù họ gửi tiền ở bất cứ TCTD nào
làm cho vị thế của các TCTD trên thị trường được thu hẹp bớt khoảng cách. Người
gửi tiền có thêm nhiều cơ hội lựa chọn TCTD mà họ tin tưởng, đánh giá trên
những phương diện khác bên cạnh quy mô và uy tín miễn sao phù hợp với mục
đích họ mong muốn đạt được với khoảng tiền họ sẽ gửi vào TCTD. Khi đó các
ngân hàng nhỏ và mới thành lập khi tham gia bảo hiểm tiền gửi sẽ có nhiều co hội
thu hút được những nguồn vốn từ bên ngoài để đầu tư phát triển tổ chức mình.
1.2. SƠ LƯỢC QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA BẢO
HIỂM TIỀN GỬI
1.2.1. Quá trình hình thành và phát triển của bảo hiểm tiền gửi trên thế
giới
Khái niệm về bảo hiểm tiền gửi đã được hình thành từ rất lâu trên thế giới.
Hoạt động tài chính – ngân hàng luôn gắn liền với sự nhạy cảm và tiềm ẩn rủi ro,
chính vì vậy mỗi quốc gia cần phải có tổ chức đứng ra bảo vệ người gửi tiền trong
trường hợp ngân hàng xảy ra đổ vỡ để ổn định tình hình an ninh xã hội. Trong
thực tế, khi các quốc gia chưa hình thành hệ thống bảo hiểm tiền gửi thì họ cũng

đã sử dụng hình thức “Bảo vệ ngầm” là việc “Ngân hàng Trung ương hoặc Chính
phủ có cam kết (không công khai) sẽ bảo đảm hoàn trả tiền gửi cho nguười gửi
tiền nếu có hiện tượng đóng của các ngân hàng hoặc ngân hàng đó không có khả
năng thanh toán cho người gửi tiền”10. Tuy nhiên, việc bảo vệ ngầm đó không
thật sự mang lại lợi ích cho quốc gia cũng như không mang lại niềm tin của công
10

Lê Phương Trang, “Bảo hiểm tiền gửi: cái nhìn từ Mỹ tới Việt Nam” xem tại
/>
15

GVHD: Ths. Lê Huỳnh Phương Chinh
Thư

SVTH: Lê Thị Anh


Luận văn

Pháp luật về bảo hiểm tiền gửi

chúng đối với hệ thống tài chính – ngân hàng, vì vậy hệ thống bảo hiểm công khai
đã ra đời.
Việc bảo vệ tiền gửi công khai đầu tiên được thành lập ở Mỹ với tên gọi “
Chương trình bảo hiểm trách nhiệm ngân hàng” ở New York năm 1829. Theo đó,
người gửi tiền sẽ được chi trả một phần hoặc toàn bộ tiền gửi khi ngân hàng đổ bể
theo hợp đồng hoặc cam kết công khai. Trách nhiệm trong chương trình này đề
cập đến tiền gửi ngân hàng và chứng chỉ huy động tiền gửi. Tiếp theo chương trình
này từ năm 1831 đến năm 1858 các Bang: Vermont, Indiana, Michigan, Ohia và
Iowa đã thành lập tổ chức BHTG và sự tham gia của các ngân hàng vào tổ chức

BHTG là tự nguyện.
Mục đích của chương trình này là:
 Bảo vệ cộng đồng khi có ngân hàng đổ vỡ.
 Bảo vệ người gửi tiền cá nhân và người giữ các công cụ huy động tiền gửi.
Mặc dù trong thời gian đầu, tổ chức BHTG hoạt động tương đối hiệu quả
nhưng cuối cùng các tổ chức BHTG này đã phải đóng của do những nguyên nhân
sau đây:
Thứ nhất, vào cuối những năm 1830 do sự ra đời của chính sách ngân hàng
tự do ở Mỹ đã tạo điều kiện cho một số lượng lớn ngân hàng rút khỏi tham gia
BHTG;
Thứ hai, sự thành lập hệ thống ngân hàng quốc gia năm 1886 ở Mỹ cho
phép các ngân hàng Nhà nước các bang được chuyển thành ngân hàng quốc gia và
những ngân hàng này có thể rút khỏi sự tham gia BHTG;
Thứ ba, thời kỳ thử nghiệm của hoạt động BHTG diễn ra ở Mỹ vào những
năm 1908 đến năm 1930. Cụ thể, từ năm 1908 đến năm 1917 ở Mỹ có 8 bang
thành lập hệ thống BHTG. Tuy nhiên, đến năm 1930 cả 8 bang này đều bị đóng
của do điều kiện kinh tế suy thoái nên nhiều ngân hàng phải đóng của và dẫn đến
các tổ chức BHTG cũng phải đóng của theo. Theo các tài liệu nghiên cứu ở Mỹ
cho thấy, vào những năm 1930 các ngân hàng ở Mỹ hoạt động rất khó khăn và

16

GVHD: Ths. Lê Huỳnh Phương Chinh
Thư

SVTH: Lê Thị Anh


Luận văn


Pháp luật về bảo hiểm tiền gửi

đỉnh cao là năm 1933 có đến 4000 ngân hàng bị đóng cửa do suy thoái kinh tế11.
Trong bối cảnh như vậy, để ứng phó với tình huống nhằm ổn định tình hình kinh
tế, chính trị thì Chính phủ cần phải bảo vệ tiển gửi của người dân, do đó Chính
phủ Mỹ đã quyết định thành lập BHTG liên bang (FDIC) vào năm 1933. FDIC bắt
đầu hoạt động vào ngày 1/1/1934 và sau đó nhanh chóng trở thành mô hình bảo
hiểm tiền gửi công khai đầu tiên trên thế giới12.
Với sự phát triển ngày càng mạnh mẽ của hệ thống tài chính – ngân hàng
trên thế giới, xu thế hội nhập kinh tế quốc tế diễn ra ngày càng sâu rộng, nhu cầu
về bảo vệ người tiêu dung nói chung và người gửi tiền nói riêng là đòi hỏi tất yếu
đặt ra cho bất kỳ Chính phủ nào. Bởi lẽ, niềm tin của người gửi tiền rất quan trọng
đối với sự an toàn và phát triển lành mạnh của hệ thống tài chính - ngân hàng
trong thế giới hiện đại. Với những ưu thế và tính chuyên nghiệp trong việc bảo vệ
người gửi tiền và góp phần đảm bảo sự ổn định của hoạt động tài chính - ngân
hàng, hệ thống bảo hiểm tiền gửi công khai ngày càng phát triển trên thế giới. Tính
đến thời điểm hiện nay, có hơn hơn 90 quốc gia trên thế giới đã sử dụng hệ thống
BHTG để công khai bảo vệ người gửi tiền. Và xu hướng này vẫn tiếp tục tăng cao
khi có nhiều nước, nhất là các nước đang phát triển đã nhanh chóng thành lập hệ
thống BHTG. Châu Á là khu vực có nền kinh tế phát triển năng động nhất thế giới
hiện nay. Điều này được thể hiện rõ trong biểu đồ thời gian một số nước hoặc
vùng lãnh thổ của khu vực châu Á thành lập hệ thống BHTG
Thời gian thành lập hệ thống BHTG ở một số quốc gia13:
STT

Tên nước

Thời gian

1


Philipine

1963

2

Nhật bản

1971

3

Đài Loan

1985

11

Bảo hiểm tiền gửi trên thế giới và Việt Nam. Xem tại:
/>12
Bảo hiểm tiền gửi cái nhìn từ Mỹ tới Việt Nam. Xem tại: />13

Bảo hiểm tiền gửi tại một số quốc gia, xem tại
/>
17

GVHD: Ths. Lê Huỳnh Phương Chinh
Thư


SVTH: Lê Thị Anh


Luận văn

Pháp luật về bảo hiểm tiền gửi
4

Hàn Quốc

1996

5

Việt Nam

2000

6

Indinesia

2005

7

Malaysia

2005


Hiện nay, một số nước trong khu vực có hệ thống BHTG nằm trong Ngân
hàng Trung ương đang có xu hướng tách thành cơ quan độc lập, ví dụ như: Thái
Lan, Lào, và đặc biệt là Trung Quốc đang khẩn trương xúc tiến chuẩn bị thành lập
hệ thống BHTG. Như vậy, xu hướng hình thành hệ thống BHTG và chuyển đổi
mô hình ở khu vực châu Á ngày càng diển ra phổ biến và mạnh mẽ.
1.2.2. Quá trình hình thành và phát triển của bảo hiểm tiền gửi tại Việt
Nam
Sự hình thành của BHTG Việt Nam (BHTGVN) liên quan trực tiếp đến bối
cảnh trong nước và quốc tế.

18

GVHD: Ths. Lê Huỳnh Phương Chinh
Thư

SVTH: Lê Thị Anh