Đề tài: Quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
KHOA LUẬT
-----------

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP CỬ NHÂN LUẬT
KHÓA 35 (2009 – 2013)
ĐỀ TÀI

QUY HOẠCH KHÔNG GIAN XÂY DỰNG
NGẦM ĐÔ THỊ

Giảng viên hướng dẫn:
Châu Hoàng Thân
Bộ môn Luật Hành chính

Sinh viên thực hiện:
Phạm Hữu Bình
MSSV: 5095309
Lớp: Luật Hành chính - K35

Cần Thơ, tháng 04/2013

GVHD: Châu Hoàng Thân

Trang 1

SVTH: Phạm Hữu Bình

Đề tài: Quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị

NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................

................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
Cần Thơ, ngày…tháng…năm 2013.

GVHD: Châu Hoàng Thân

Trang 2

SVTH: Phạm Hữu Bình


Đề tài: Quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị

NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN PHẢN BIỆN
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................

................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
Cần Thơ, ngày…tháng…năm 2013.

GVHD: Châu Hoàng Thân

Trang 3

SVTH: Phạm Hữu Bình


Đề tài: Quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị


MỤC LỤC
Trang
LỜI MỞ ĐẦU......................................................................................................1
1. Lý do chọn đề tài..............................................................................................1
2. Mục đích nghiên cứu .......................................................................................2
3. Phạm vi nghiên cứu .........................................................................................2
4. Phương pháp nghiên cứu ................................................................................2
5. Kết cấu của đề tài ............................................................................................3
CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ QUY HOẠCH ĐÔ THỊ VÀ QUY
HOẠCH KHÔNG GIAN XÂY DỰNG NGẦM ĐÔ THỊ ..................................4
1.1 Khái quát về Quy hoạch đô thị......................................................................4
1.1.1 Khái niệm về Đô thị ..................................................................................4
1.1.2 Khái niệm về Quy hoạch đô thị .................................................................5
1.1.3 Nhiệm vụ của quy hoạch đô thị .................................................................6
1.1.4 Nguyên tắc lập quy hoạch đô thị ...............................................................7
1.1.5 Phân loại quy hoạch đô thị ........................................................................8
1.1.5.1 Quy hoạch chung .............................................................................8
1.1.5.2 Quy hoạch phân khu ........................................................................9
1.1.5.3 Quy hoạch chi tiết ............................................................................9
1.2 Lược sử phát triển về quy hoạch đô thị .......................................................9
1.2.1 Lược sử phát triển quy hoạch đô thị ..........................................................9
1.2.2 Lược sử phát triển quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị.. ...........11
1.3 Quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị............................................13
1.3.1 Khái niệm về quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị.....................13
1.3.2 Đặc điểm của quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị ....................15
1.3.3 Nguyên tắc lập quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị và quản lý
không gian xây dựng ngầm đô thị........................................................................16
1.3.3.1 Nguyên tắc lập quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị .........16
1.3.3.2 Nguyên tắc quản lý không gian xây dựng ngầm đô thị....................16
1.3.4 Quy chuẩn, tiêu chuẩn về xây dựng ngầm đô thị .....................................18

1.3.5 Phân loại quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị ...........................19
1.3.6 Sử dụng đất cho xây dựng công tình ngầm đô thị ....................................19
1.4 Ý nghĩa của quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị ........................21
1.5 Những yếu tố tác động đến quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô
thị…....................................................................................................................21

GVHD: Châu Hoàng Thân

Trang 4

SVTH: Phạm Hữu Bình


Đề tài: Quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị

1.6 Mối quan hệ của quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị với quy
hoạch khác. ........................................................................................................22
CHƯƠNG 2 PHÁP LUẬT VỀ QUY HOẠCH KHÔNG GIAN XÂY DỰNG
NGẦM ĐÔ THỊ.................................................................................................25
2.1 Căn cứ lập quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị..........................25
2.2 Nội dung quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị.............................25
2.2.1 Nội dung quy hoạch chung không gian xây dựng ngầm đô thị.................25
2.2.2 Nội dung quy hoạch chi tiết không gian xây dựng ngầm đô thị ...............31
2.2.3 Trình tự lập, thẩm định, phê duyệt quy hoạch không gian xây dựng ngầm
đô thị...................................................................................................................32
2.2.3.1 Trách nhiệm lập quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị........32
2.2.3.2 Cơ quan thẩm định quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị....33
2.2.3.3 Thẩm quyền phê duyệt quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô
thị............................................................................................................................34
2.3 Công trình ngầm đô thị ...............................................................................36

2.3.1 Xây dựng công trình ngầm đô thị ............................................................36
2.3.1.1 Giấy phép xây dựng công trình ngầm đô thị...................................36
2.3.1.2 Khảo sát, thiết kế công trình ngầm đô thị.......................................39
2.3.1.3 Thi công xây dựng công trình ngầm đô thị ....................................41
2.3.1.4 Hạ ngầm đường dây, đường cáp đi nổi tại các đô thị ....................43
2.3.2 Tổ chức đấu nối, Quan trắc địa kỹ thuật và Bảo trì công trình ngầm đô
thị........................................................................................................................44
2.3.2.1 Tổ chức đấu nối công trình ngầm đô thị .........................................44
2.3.2.2 Quan trắc địa kỹ thuật và Bảo trì công tình ngầm đô thị ................45
2.4 Thời gian lập quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị......................48
2.5 Công bố công khai quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị.............48
2.6 Điều chỉnh quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị..........................49
CHƯƠNG 3 THỰC TRẠNG VỀ QUY HOẠCH KHÔNG GIAN XÂY
DỰNG NGẦM ĐÔ THỊ Ở NƯỚC TA .............................................................52
3.1 Kinh nghiệm quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị và công trình
ngầm của các nước trên thế giới .......................................................................52
3.2 Thực trạng quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị ở nước ta ........54
3.3 Những tồn tại trong quá trình thực hiện quy hoạch không gian xây dựng
ngầm đô thị. Nguyên nhân và giải pháp hoàn thiện.........................................59
3.3.1 Những tồn tại trong quá trình thực hiện quy hoạch không gian xây dựng
ngầm đô thị .........................................................................................................59

GVHD: Châu Hoàng Thân

Trang 5

SVTH: Phạm Hữu Bình


Đề tài: Quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị


3.3.2 Nguyên nhân và Giải pháp hoàn thiện.....................................................60
KẾT LUẬN........................................................................................................65
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

GVHD: Châu Hoàng Thân

Trang 6

SVTH: Phạm Hữu Bình


Đề tài: Quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị

LỜI NÓI ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài:
Nước ta đã trải qua 2 cuộc đấu tranh chống ách thống trị của thực dân Pháp
và đế quốc Mỹ. Sau khi giành độc lập lại đối mặt với chiến tranh bảo vệ biên giới
năm 1979 làm cho tình hình kinh tế kém phát triển, cơ sở hạ tầng bị phá hủy
nghiêm trọng. Công cuộc công nghiệp hóa hiện đại hóa diễn ra mạnh mẽ từ sau
đổi mới làm cho kinh tế phát triển không ngừng, bộ mặt đô thị nước ta có bước
phát triển mạnh mẽ, cơ sở hạ tầng được xây dựng ngày càng hiện đại phục vụ tốt
nhu cầu phát triển kinh tế và nhu cầu của người dân. Tính đến 6/2012, cả nước có
gần 758 đô thị với tỉ lệ đô thị hóa đạt 31%, 10 năm tới thì tỉ lệ này đạt 45%.1 Quy
mô các đô thị ngày càng được mở rộng, đặc biệt là Hà Nội và TP.Hồ Chí Minh.
Khi đô thị tăng trưởng đến mức độ nhất định thì sức tải (dung lượng) hiện hữu đạt
tới mức độ tới hạn, khiến sự vận hành của đô thị bị tắc nghẽn và môi trường đô thị
bị ô nhiễm nặng nề; nhu cầu xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ phát triển kinh tế xã
hội của các đô thị dẫn đến diện tích đất đô thị bị thu hẹp, sự chật chội khiến cho
các cư dân đô thị phải đối mặt với nhiều vấn đề khó khăn, gây bức bách, phiền

toái như thiếu chỗ đỗ xe, thiếu không gian công cộng để thư giãn, không gian
xanh….cơ sở hạ tầng đô thị không đáp ứng đủ. Do đó, để phát triển đô thị một
cách hiện đại và bền vững, đòi hỏi việc phát triển phải hướng tới khả năng tận
dụng, phát triển song song cả chiều cao lẫn chiều sâu của đô thị. Khai thác không
gian xây dựng ngầm đô thị chính là giải pháp thích hợp để tăng diện tích xây dựng
nhằm nâng cao mật độ đô thị mà vẫn đảm bảo giao thông thông suốt, ít tiếng ồn,
môi trường trong lành, cung ứng đầy đủ nhà ở và các dịch vụ công cộng, góp phần
phát triển đô thị bền vững và ứng phó với biến đổi khí hậu toàn cầu. Để làm được
điều này, Quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị là tất yếu. Quy hoạch sẽ tổ
chức không gian xây dựng dưới mặt đất để bố trí xây công trình ngầm phục vụ tốt
cho công cuộc phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
Được sự quan tâm chỉ đạo của Đảng và Nhà Nước, các văn bản quy phạm
pháp luật được ra đời. Trong đó, Luật quy hoạch đô thị năm 2009, Nghị định số
39/2010/NĐ-CP, 07/04/2010, Về quản lý không gian xây dựng ngầm đô thị được
xem là công cụ hữu ích để điều chỉnh những quy phạm pháp luật về quy hoạch
không gian xây dựng ngầm đô thị. Điều đáng lưu ý là để đưa các quy định của

1

Trương Văn Quảng, Điều chỉnh định hướng quy hoạch tổng thể phát triển hệ thống đô thị Việt nam đến
năm 2025, tầm nhìn 2050, [Truy cập: 04/05/2013]

GVHD: Châu Hoàng Thân

Trang 7

SVTH: Phạm Hữu Bình


Đề tài: Quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị


phát luật vào thực tiễn, áp dụng một cách đúng đắn và đầy đủ thì quy hoạch không
gian xây dựng ngầm đô thị cần được quy hoạch và triển khai trên thực tế.
Nhận thức được tầm quan trọng của công tác quy hoạch không gian xây
dựng ngầm đô thị hiện nay, cùng với kiến thức đã học, người viết chọn đề tài:
“Quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị” để làm đề tài luận văn tốt
nghiệp.
2. Mục đích nghiên cứu
Qua đề tài, trước tiên người viết muốn nói lên các tình hình Quy hoạch
không gian xây dựng ngầm đô thị hiện nay của cả nước và sự cần thiết của công
tác quy hoạch. Bằng các quy định của pháp luật người viết muốn làm rỏ các yêu
cầu đối với công trình ngầm đô thị cũng như trách nhiệm của các cơ quan trong
việc quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị. Và mục đích cuối cùng và cũng
là mong muốn của người viết là có thể đóng góp một phần nhỏ trong việc hoàn
thiện các quy định của pháp luật về Quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị.
3. Phạm vi nghiên cứu
Trong phạm vi luận văn này, người viết tập trung nghiên cứu các quy định
về Quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị. Đồng thời, người viết cũng
nghiên cứu thực tiễn áp dụng pháp luật về công tác quy hoạch không gian xây
dựng ngầm đô thị của Việt Nam hiện nay. Từ đó, đề ra các giải pháp nhằm nâng
cao hiệu quả của việc áp dụng pháp luật vào thực tiễn.
Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, người viết tập trung phân tích các
quy định về Quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị, chủ yếu tập trung vào
quy định hiện hành được quy định tại nghị định số 39/2010/NĐ-CP, 07/04/2010,
Về quản lý không gian xây dựng ngầm đô thị.
4. Phương pháp nghiên cứu
Trong quá trình thực hiện luận văn, người viết sử dụng các phương pháp cụ
thể như sau: phương pháp phân tích luật viết, phương pháp liệt kê, phương pháp
so sánh, tổng hợp, phương pháp thu thập tổng hợp và xử lý thông tin, phương
pháp nghiên cứu tài liệu để thực hiện việc nghiên cứu đề tài. Theo đó, người viết

đã tiến hành phân tích làm rõ các kiến thức chuyên môn, xây dựng cơ sở lý luận
cho vấn đề mình đang nghiên cứu. Tiến hành trình bày các quy định của pháp luật,
giải thích và chỉ ra các điểm tích cực và những điểm tồn tại trong quy định này.
Sau đó đánh giá, so sánh, giữa cơ sở lý luận và pháp lý có mâu thuẩn hay thống
nhất với nhau. Bên cạnh đó, người viết thu thập các sự kiện và số liệu trên thực tế
để chứng minh cho vấn đề được nêu. Cuối cùng, người viết tổng hợp các vấn đề

GVHD: Châu Hoàng Thân

Trang 8

SVTH: Phạm Hữu Bình


Đề tài: Quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị

đã được phân tích để giúp người đọc có cái nhìn tổng quát và nhìn nhận đúng bản
chất của vấn đề.
5. Kết cấu của đề tài
Đề tài luận văn: “Quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị”. Ngoài
lời nói đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm có
3 chương:
Chương 1 Khái quát chung về Quy hoạch đô thị và Quy hoạch không gian
xây dựng ngầm đô thị.
Người viết trình bày khái niệm, đặc điểm, phân loại cũng như nguyên tắc
quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị; Ý nghĩa của công tác quy hoạch
cũng như những yếu tố tác động đến quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô
thị……
Chương 2 Pháp luật về Quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị.
Người viết tập chung phân tích các quy định của pháp luật về công tác lập,

thẩm định và phê duyệt quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị; Phân tích
nội dung của quy hoạch cũng như các yêu cầu đối với công trình ngầm đô thị….
Chương 3 Thực trạng về Quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị ở
nước ta.
Người viết đề cập đến thực trạng quy hoạch hiện nay thông qua việc xây
dựng công trình ngầm. Những tồn tại và giải pháp góp phần hoàn thiện công tác
quy hoạch quy hoạch không gian xây dựng ngầm. Bên cạnh đó, người viết còn tìm
hiểu kinh nghiệm quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị và công trình ngầm
của các nước trên thế giới….

GVHD: Châu Hoàng Thân

Trang 9

SVTH: Phạm Hữu Bình


Đề tài: Quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị

CHƯƠNG 1
KHÁI QUÁT CHUNG VỀ QUY HOẠCH ĐÔ THỊ VÀ QUY HOẠCH
KHÔNG GIAN XÂY DỰNG NGẦM ĐÔ THỊ
1.1 Khái quát về Quy hoạch đô thị
1.1.1 Khái niệm về Đô thị:
Lịch sử nhân loại của loài người từ thời công xã nguyên thủy cho đến cuộc
sống văn minh, ở mỗi giai đoạn con người đã thể hiện hình thức quần cư khác
nhau. Quá trình vận động và phát triển của xã hội, nhu cầu tất yếu của cuộc sống,
một bộ phân dân cư đã tách ra khỏi hình thức quần cư nông thôn để hình thành
nên một quần cư mới với hình thức lao động mới hơn quần cư nông thôn như:
thương nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, dịch vụ và nhiều nghành nghề khác. Nhưng

gia đình sống trong hình thức quần cư mới này chủ yếu sống bằng hình thức kinh
doanh, buôn bán, dịch vụ. Một nét đặc trưng mới của hình thức này là phi nông
nghiệp. Điểm quần cư mới người ta gọi đó là “Đô thị”. Vậy Đô thị là tên gọi của
hình thức quần cư mới xuất phát từ sự phát triển kinh tế, xã hội, do sự phân công
lao động xã hội mà chủ yếu là sự thay đổi cơ cấu kinh tế.
Theo đó, Đô thị được hiểu là trung tâm kinh tế xã hội trên một địa bàn, địa
phương. Đó là nơi tập trung đông đúc dân cư, lao động chủ yếu là phi nông
nghiệp, sống và làm việc theo phong cách, lối sống đô thị.2
Đô thị là khoảng không gian cư trú của cộng đồng người sống tập chung và
hoạt động trong khu vực kinh tế phi nông nghiệp.
Đô thị là nơi tập trung dân cư, chủ yếu lao động phi nông nghiệp, sống và
làm việc theo kiểu thành thị.
Khái niệm pháp lý về đô thị được ấn định trong đạo luật về Quy hoạch đô
thị. Được quy định trong luật Quy hoạch đô thị năm 2009, cụ thể như sau:
“Đô thị là khu vực tập trung dân cư sinh sống có mật độ cao và chủ yếu
hoạt động trong lĩnh vực kinh tế phi nông nghiệp, là trung tâm kinh tế, hành chính,
kinh tế, văn hóa hoặc chuyên nghành, có vai trò thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã
hội của quốc gia hoặc một vùng lãnh thổ, một địa phương, bao gồm nội thành,
ngoại thành của thành phố; nội thị, ngoại thị của thị xã; trị trấn”3
Ta thấy, đô thị thường là trung tâm của một địa giới hành chính trung ương
hoặc địa phương, lối sống đô thị được đặc trưng bởi những đặc điểm: có nhu cầu
về tinh thần cao, tiếp thu văn minh nhân loại nhanh chóng, có đầu tư xây dựng và

2
3

TS. Phan Trung Hiền, Giáo trình Luật hành chính đô thị, nông thôn, 02-2009, tr. 45
Khoản 1 Điều 3 Luật Quy hoạch đô thị năm 2009

GVHD: Châu Hoàng Thân


Trang 10

SVTH: Phạm Hữu Bình


Đề tài: Quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị

phát triển mạng lưới cơ sở hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội. Đô thị ở Việt nam
gồm các thành phố, thị xã, thị trấn được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết
định thành lập.
Trong 10 năm thực hiện định hướng Quy hoạch tổng thể phát triển đô thị
Việt Nam đến năm 2020 theo Quyết định số 10/1998/QĐ-TTg ngày 23/01/1998
của Thủ tướng Chính phủ, hệ thống đô thị đã phát triển nhanh chóng. Năm 1998,
tổng số đô thị trên toàn quốc là 633 đô thị, tỉ lệ đô thị hóa là 24%; năm 2005 là
700 đô thị, tỉ lệ đô thị hóa là 27%; đến tháng 6/2012 con số này là 758 đô thị và tỉ
lệ đô thị hóa là 31,0%. Kết quả tăng trưởng kinh tế - xã hội của đất nước cũng có
sự đóng góp quan trọng của khu vực đô thị. Theo đánh giá của Ngân hàng thế
giới, năm 2005 các đô thị của Việt Nam đã đóng góp khoảng 70% sản lượng kinh
tế. Cơ cấu GDP của nhóm ngành phi nông nghiệp năm 2007 cũng đã chiếm 79,3%
tổng giá trị GDP toàn quốc. Khu vực đô thị ngày càng có xu hướng đóng góp cao
hơn vào tổng giá trị GDP của đất nước. Những cơ hội kinh tế ở các đô thị đã và
đang tạo ra sức hút đầu tư phát triển và làm mới hệ thống đô thị Việt Nam.4
1.1.2 Khái niệm về Quy hoạch đô thị
Bên cạnh những thành tựu đạt được, thực tế phát triển đô thị ở nước ta còn
có một số vấn đề tồn tại làm ảnh hưởng xấu đến sự phát triển các đô thị nói riêng
và kinh tế - xã hội nói chung. Tốc độ phát triển nhanh của đô thị vượt khả năng
điều hành của các địa phương, các đô thị phát triển tự phát, hệ thống hạ tầng kỹ
thuật và hệ thống hạ tầng xã hội đô thị hiện chưa đáp ứng được yêu cầu và tốc độ
phát triển kinh tế - xã hội, cảnh quan suy thoái dẫn đến nhiều đô thị phát triển

không đồng bộ, kiến trúc đô thị còn chắp vá, thiếu bản sắc, vấn đề nhà ở, giao
thông đô thị đang gây nhiều bức xúc. Để các đô thị phát triển bền vững, thiết thực
cần phải quy hoạch đô thị trong cả nước. Do đó, Luật quy hoạch đô thị năm 2009
ra đời đánh dấu sự kiện về lập pháp chuyên biệt hoạt động quy hoạch đô thị.
Theo đó, Quy hoạch đô thị là bộ môn khoa học và nghệ thuật về tổ chức
không gian cho các đô thị và các khu vực đô thị. Nó liên quan đến nghệ thuật sắp
xếp các hình thái không gian, kiến trúc trong đô thị, khoa học tính toán các nhu
cầu và nguồn lực trong các đô thị, khoa học nghiên cứu văn hóa, lối sống của xã
hội dân cư đô thị.5
Quy hoạch đô thị còn gọi là quy hoạch không gian đô thị nghiên cứu có hệ
thống các phương pháp để bố trí hợp lý các thành phần của đô thị, phù hợp với
4

Trương Văn Quảng, Điều chỉnh định hướng quy hoạch tổng thể phát triển hệ thống đô thị Việt nam đến
năm 2025, tầm nhìn 2050, [Truy cập: 12/11/2012]
5
Thể loại:Quy hoạch đô thị, [Truy cập:
12/11/2012]

GVHD: Châu Hoàng Thân

Trang 11

SVTH: Phạm Hữu Bình


Đề tài: Quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị

nhu cầu của con người và điều kiện tự nhiên, đồng thời đề ra những giải pháp kỹ
thuật để thực hiện các phương pháp bố trí đó.Quy hoạch đô thị là bộ môn khoa

học tổng hợp liên quan tới nhiều ngành nghề, nhiều vấn đề: đời sống, văn hóa, xã
hội, khoa học kỹ thuật, nghệ thuật và cấu tạo môi trường sống6…
Quy hoạch đô thị là bộ môn khoa học kỹ thuật, xã hội, nhân văn, là nghệ
thuật về tổ chức không gian cho các đô thị và các khu vực đô thị. Nó là nghệ thuât
sắp xếp tổ chức không gian, chức năng, khống chế hình thái kiến trúc trong các đô
thị trên cơ sở điều tra, dự báo, tính toán sự phát triển, đặc điểm, vai trò, nhu cầu và
nguồn lực của các đô thị, nhằm cụ thể hóa chính sách phát triển, giảm thiểu các
tác động có hại phát sinh trong quá trình đô thị hóa, tận dụng tối đa mọi nguồn lực
và hướng tới sự phát triển bền vững.7
Theo Luật Quy hoạch đô thị năm 2009: “Quy hoạch đô thị là việc tổ chức
không gian, kiến trúc, cảnh quan đô thị, hệ thống hạ tầng kỹ thuật, công trình hạ
tầng xã hội và nhà ở để tạo lập môi trường sống thích hợp cho người dân sinh
sống trong đô thị, được thể hiện thông qua đồ án quy hoạch”.8
Về mặt kỹ thuật khi lập quy hoạch đô thị, phải đảm bảo hai nội dung là
nhiệm vụ quy hoạch và đồ án quy hoạch đô thị.
Nhiệm vụ quy hoạch là các yêu cầu về nội dung nghiên cứu và tổ chức thực
hiện được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt làm cơ sở để lập đồ án quy hoạch đô
thị.
Đồ án quy hoạch đô thị là tài liệu thể hiện nội dung quy hoạch đô thị, bao
gồm các bản vẽ, mô hình, thuyết minh và quy định quản lý theo quy hoạch đô thị.
Quy hoạch đô thị là công cụ hiệu quả để nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản
lý nhà nước trong xây dựng và phát triển đô thị; bảo đảm phát triển hệ thống các
đô thị và từng đô thị bền vững, có bản sắc, văn minh, hiện đại; đồng bộ với phát
triển kinh tế và xã hội, bảo vệ môi trường.
1.1.3 Nhiệm vụ của Quy hoạch đô thị9
Đối với quy hoạch chung đô thị phải xác định tính chất, vai trò của đô thị,
yêu cầu cơ bản cho việc nghiên cứu để khai thác tìm năng, động lực phát triển,

6


Nguyễn Ngọc Đăng, Tiểu luận môn học cơ sở quy hoạch và kiến trúc “quy hoạch đô thị”,
/>.486682.html. [Truy cập: 30/11/2012]
7

Văn phòng tư vấn thiết kế kiến tạo, Quy hoạch đô thị, [Truy

cập: 5/12/2012]
8
Khoản 4 Điều 3 Luật Quy hoạch đô thị năm 2009
9
Điều 23 Luật Quy hoạch đô thị năm 2009

GVHD: Châu Hoàng Thân

Trang 12

SVTH: Phạm Hữu Bình


Đề tài: Quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị

hướng phát triển, mở rộng đô thị, bố trí hệ thống hạ tầng xã hội, hạ tầng kỹ thuật
đô thị trong nội thị và khu vực ngoại thị; yêu cầu đánh giá môi trường chiến lược.
Đối với quy hoạch phân khu phải xác định phạm vi ranh giới, diện tích về
dân số, sử dụng đất, hạ tầng xã hội, hạ tầng kỹ thuật; yêu cầu, nguyên tắc cơ bản
về phân khu chức năng để bảo đảm phù hợp về không gian kiến trúc, đấu nối hạ
tầng kỹ thuật với quy hoạch chung đã được phê duyệt và các khu vực xung quanh;
yêu cầu đánh giá môi trường chiến lược.
Đối với quy hoạch chi tiết phải xác định giới hạn về chỉ tiêu sử dụng đất,
dân số; yêu cầu, nguyên tắc về tổ chức không gian kiến trúc, hạ tầng xã hội, hạ

tầng kỹ thuật trong khu vực lập quy hoạch, bảo đảm phù hợp với quy hoạch
chung, quy hoạch phân khu đã được phê duyệt và khu vực xung quanh; yêu cầu
đánh giá môi trường chiến lược.
Trong trường hợp quy hoạch để cải tạo, chỉnh trang đô thị, nhiệm vụ quy
hoạch phải xác định yêu cầu nghiên cứu để đảm bảo đô thị hoặc khu vực quy
hoạch phát triển cân bằng, ổn định, giữ gìn được không gian kiến trúc và nét đặc
trưng của đô thị, nâng cao điều kiện sống của người dân.
Trong trường hợp quy hoạch đô thị mới, khu đô thị mới, nhiệm vụ quy
hoạch phải xác định yêu cầu nghiên cứu để bảo đảm sự đồng bộ và hoàn thiện về
hệ thống hạ tầng xã hội, hạ tầng kỹ thuật trong đô thị, và kết nối hạ tầng kỹ thuật
bên ngoài đô thị, có không gian kiến trúc và môi trường sống hiện đại.
1.1.4 Nguyên tắc lập Quy hoạch đô thị10
Để đảm bảo sự kết hợp hoài hòa, thống nhất các loại quy hoạch đô thị, việc
lập quy hoạch đô thị cần phải đảm bảo những nguyên tắc sau:
Thành phố trực thuộc trung ương, thành phố trực thuộc tỉnh, thị xã, thị trấn,
đô thị mới phải được lập quy hoạch chung, đảm bảo phù hợp với định hướng quy
hoạch tổng thể hệ thống đô thị quốc gia;
Các khu vực sống trong thành phố, thị xã phải được lập quy hoạch phân
khu để cụ thể hóa quy hoạch chung, làm cơ sở để xác định các dự án đầu tư xây
dựng và lập quy hoạch chi tiết.
Các khu vực sống trong thành phố, thị xã, thị trấn, khi thực hiện đầu tư xây
dựng thì phải lập quy hoạch chi tiết để cụ thể hóa quy hoạch chung, quy hoạch
phân khu, làm cơ sở để lập dự án đầu tư xây dựng và cấp giấy phép xây dựng
Đối với dự án đầu tư xây dựng do một chủ đầu tư tổ chức thực hiện có quy
mô nhỏ hơn 5 ha (nhỏ hơn 2 ha đối với dự án đầu tư xây dựng nhà ở chung cư) thì
có thể lập dự án đầu tư xây dựng mà không phải lập quy hoạch chi tiết. Bản vẽ
10

Điều 14 Nghị định số 37/NĐ-CP, 07/04/2010, Về lập, thẩm định, phê duyệt và quản lý quy hoạch đô thị


GVHD: Châu Hoàng Thân

Trang 13

SVTH: Phạm Hữu Bình


Đề tài: Quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị

tổng mặt bằng, phương án kiến trúc công trình, giải pháp về hạ tầng kỹ thuật trong
nội dung thiết kế cơ sở phải phù hợp với quy hoạch phân khu; đảm bảo sự đấu nối
hạ tầng kỹ thuật và phù hợp với không gian kiến trúc với khu vực xung quanh
Hiện nay, một số đô thị chủ yếu phát triển trên cơ sở quy hoạch chung. Về
nguyên tắc, lập quy hoạch phân khu để cụ thể hóa quy hoạch chung, làm cơ sở để
lập dự án đầu tư xây dựng nhưng nhiều đô thị phát triển lại không căn cứ vào quy
hoạch phân khu, không trên cơ sở của quy hoạch phân khu. Nhiều đô thị hiện nay,
quy hoạch phân khu chưa xong nhưng dự án đô thị là đã hình thành. Tình trạng
không căn cứ vào nguyên tắc lập quy hoạch nên quy hoạch phân khu là sự hợp
thức hóa lại những dự án đã có. Dẫn chứng từ dự án đô thị Linh Đàm và Mỹ đình,
đây là dự án đôc lập, không trên cơ sở quy hoạch phân khu nên không có tính kết
nối hạ tầng vùng, khu vực.11 Do đó, để phát triển bền vững và đạt hiệu quả cao,
trước tiên cần phải bám sát vào nguyên tắc khi lập quy hoạch đô thị.
1.1.5 Phân loại Quy hoạch đô thị
Tất cả các đô thị đều phải có quy hoạch. Các đồ án quy hoạch được duyệt
là cơ sở pháp lý để quản lý xây dựng đô thị, tiến hành công tác chuẩn bị đầu tư
xây dựng cơ bản.
Nếu Luật Xây dựng năm 2003 phân loại quy hoạch xây dựng thành 2 loại:
 Quy hoạch chung xây dựng đô thị
 Quy hoạch chi tiết xây dựng đô thị
Khi Luật quy hoạch đô thị năm 2009 ra đời luật quy định phân chia quy

hoạch đô thị gồm ba loại chủ yếu:
 Quy hoạch chung
 Quy hoạch phân khu
 Quy hoạch chi tiết
Ngoài ra, quy hoạch hạ tầng kỹ thuật là một nội dung trong đồ án quy
hoạch chung, quy hoạch phân khu, quy hoạch chi tiết.
1.1.5.1 Quy hoạch chung
Nhằm tổ chức không gian, hệ thống hạ tầng kỹ thuật, công trình xã hội và
nhà ở cho một đô thị phù hợp với sự phát triển kinh tế - xã hội của đô thị, bảo đảm
quốc phòng, an ninh và phát triển bền vững.
Thời gian quy hoạch:
 Đối với đồ án quy hoạch chung thành phố trực thuộc trung ương từ 20
đến 25 năm, tầm nhìn đến 50 năm

11

Xuân Thân, Phát triển đô thị tại Việt Nam còn tự phát, [Truy cập: 12/12/2012]

GVHD: Châu Hoàng Thân

Trang 14

SVTH: Phạm Hữu Bình


Đề tài: Quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị

 Đối với đồ án quy hoạch chung thành phố trực thuộc tỉnh, thị xã từ 20
đến 25 năm.
 Đối với đồ án quy hoạch chung thị trấn từ 10 đến 15 năm

 Đối với đồ án quy hoạch chung đô thị mới từ 20 đến 25 năm.
1.1.5.2 Quy hoạch phân khu
Nhằm phân chia và xác định chức năng, chỉ tiêu sử dụng đất quy hoạch đô
thị của các khu đất, mạng lưới công trình hạ tầng kỹ thuật, công trình hạ tầng xã
hội trong một khu vực nhằm cụ thể hóa nội dung quy hoạch chung.
Thời gian quy hoạch: được xác định trên cơ sở thời hạn quy hoạch chung
và yêu cầu quản lý, phát triển đô thị
1.1.5.3 Quy hoạch chi tiết
Nhằm phân chia và xác định chỉ tiêu sử dụng đất quy hoạch đô thị, yêu cầu
quản lý kiến trúc cảnh, cảnh quan của từng lô đất; bố trí công trình hạ tầng kỹ
thuật, công trình hạ tầng xã hội nhằm cụ thể hóa nội dung của quy hoạch phân khu
hoặc quy hoạch chung.
Thời gian quy hoạch: Được xác định trên cơ sở thời hạn quy hoạch phân
khu và yêu cầu quản lý, phát triển đô thị
1.2 Lược sử phát triển về Quy hoạch đô thị
1.2.1 Lược sử phát triển quy hoạch đô thị
Trước đại hội toàn quốc lần thứ VI năm 1986: ở nước ta nhiều đồ án quy
hoạch đô thị được lập như: Vào cuối năm 1861 chính quyền đô hộ Pháp quy
hoạch Sài Gòn thành một thành phố lớn với hai khu trung tâm là Sài Gòn và Chợ
Lớn với sức chứa độ nửa triệu người.12 Năm 1921, Toàn quyền Maurice
Long giao trách nhiệm cho kiến trúc sư Ernest Hébrard thiết lập đồ án quy hoạch
thành phố với nhiệm vụ thiết kế: Phát triển Đà Lạt từ một nơi nghỉ dưỡng
thành thủ đô hành chính của Liên bang Đông Dương khi cần thiết…. Năm 1958,
Cục đô thị và nông thôn ra đời khi Bộ kiến trúc tách khỏi Bộ Thủy Lợi – Kiến
trúc. Thời gian đó, quy hoạch là một khái niệm mới, nó được “xã hội hóa” tiêu
dùng rộng rãi khi Cục đô thị và nông thôn chuyển thành Viện Quy hoạch đô thị và
Nông thôn. Ngành quy hoạch đô thị non trẻ của chúng ta ra đời trong hoàn cảnh
đặc biệt này, là xây dựng đô thị trong một đất nước có chiến tranh. Tiếp sau đó,
hai đồ án quy hoạch do hai công ty rất có tên tuổi trên thế giới lúc đó thực
hiện: Quy hoạch chung thành phố Sài Gòn do công ty Doxiadis Associates –

Consultants on Development and Ekistics (Hy Lạp) lập năm 1965 và Quy hoạch
12

Sở Xây dựng TP. Hồ Chí Minh, Tìm hiểu lịch sử Sài Gòn – Thành phố Hồ Chí Minh – Phần 1,
/>=2405&CAP_ID=2&VIEW=1&NHOM=0, [Truy cập: 12/12/2012]

GVHD: Châu Hoàng Thân

Trang 15

SVTH: Phạm Hữu Bình


Đề tài: Quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị

phát triển Thủ Thiêm do công ty Wurster, Bernardi and Emmons (Hoa Kỳ) chủ trì
lập năm 1972 thực hiện.13 Sau đại thắng 1975, đất nước được thống nhất, tình hình
chính trị kinh tế có nhiều biến động. Tuy nhiên, đất nước vừa thoát ra khỏi chiến
tranh lớn, thì năm 1979 chiến tranh biên giới lại bùng nổ, chiến tranh nối tiếp
chiến tranh làm cho yếu tố quốc phòng gần như chi phối cả tư tưởng quy hoạch.
Năm 1981- 1986, kinh tế nước ta gặp nhiều khó khăn, các đồ án quy hoạch được
lập chủ yếu theo kinh nghiệm quy hoạch nước ngoài nên không thực hiện được.14
Từ sau năm 1986-2003: Từ sau đại hội đảng toàn quốc lần thứ VI, được sự
quan tâm của đảng và nhà nước nhiều chỉ thị, quyết định về công tác quy hoạch đô
thị được đề ra như Chỉ thị số 15/CT về việc phân cấp xét duyệt đồ án thiết kế quy
hoạch xây dựng đô thị, Hội đồng bộ trưởng ra chỉ thị số 10-CT về việc chấn chỉnh
công tác quản lý đô thị; Thông báo số 20TB-TW về việc điều chỉnh quy hoạch
tổng mặt bằng thủ đô Hà Nội; Thông báo số 36TB-TW về việc quy hoạch tổng thể
xây dựng thành phố Hồ Chí Minh. Năm 1998, Thủ tướng Chính Phủ chủ trì hội
nghị đô thị toàn quốc công bố và tổ chức thực hiện định hướng QHTT phát triển

đô thị toàn quốc bản hành kèm theo Quyết định số 10/1998/QĐ-TTg ngày
23/1/1998 của Thủ Tướng chính phủ tại Hà nội. Tiếp theo đó, ngày 03/09/2002
Thủ Tướng chính phủ ra quyết định số 112/2002/QĐ-TTg phê duyệt định hướng
phát triển kiến trúc việt nam đến năm 2020.
Từ năm 2003 - 2009: Đánh dấu bước quan trọng trong công tác lập pháp
của nước ta. Luật xây dựng năm 2003 ra đời trong đó phân loại quy hoạch xây
dựng gồm quy hoạch chung xây dựng đô thị và quy hoạch chi tiết xây dựng đô thị.
Kể từ khi Luật Xây dựng được ban hành, công tác quản lý quy hoạch xây dựng đã
có nhiều chuyển biến tích cực.
Năm 2009 đến hiện nay: Bên cạnh những thành tựu đã đạt được, thực tế
phát triển đô thị ở nước ta vẫn còn một số vấn đề tồn tại làm ảnh hưởng xấu đến
sự phát triển các đô thị nói riêng và kinh tế - xã hội nói chung.. Tiếp tục hoàn
thiện hệ thống pháp luật về quy hoạch đô thị. Tại kỳ hợp thứ 5 – Khóa VII ngày
17 tháng 6 năm 2009 Quốc Hội đã thông qua Luật quy hoạch đô thị năm 2009,
luật có hiệu lực thì hành ngày 01 tháng 01 năm 2010. Ngoài ra, Chính phủ còn ban
hành nhiều Nghị định hướng dẫn trên lĩnh vực quy hoạch đô thị, Nghị định
37/2010/NĐ-CP, 07/04/2010, Về lập, thẩm định, phê duyệt và quản lý quy hoạch
đô thị, Nghị định số 38/2010/NĐ-CP, 07/04/2010, về quản lý kiến trúc, cảnh quan,
13

Đô thị Việt nam, Quy hoạch Sài Gòn trước năm 1975 dưới ảnh hưởng của hoa kỳ,
[Truy cập: 12/12/2012]
14
Thanglonghanoi/Vietnam+, Những vấn đề trong quy hoạch phát triển Hà Nội,
/>[Truy cập: 12/12/2012]

GVHD: Châu Hoàng Thân

Trang 16


SVTH: Phạm Hữu Bình


Đề tài: Quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị

không gian đô thị; Thông tư 10/2010/TT-BXD, 11/8/2010, Quy định hồ sơ của
từng loại quy hoạch đô thị….
1.2.2 Lược sử phát triển Quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị
Ở nước ta, trước cách mạng tháng 8/1945, năm 1930 nước ta đã xây dựng
hầm Rú cốc ở xã nam sơn, huyện Anh sơn, tỉnh Nghệ An. Hầm ngầm tạo điều
kiện thuận lợi cho các thuyền bè từ phía thượng nguồn xuống hạ lưu sông Lam để
tránh đi qua đập Đô Lương. Ngành đường sắt có vài hầm ngầm ở miền trung mà
điển hình là hầm Phước Tượng qua đèo Hải Vân thuộc địa phận tỉnh Thừa Thiên
Huế.15
Trong chiến tranh chống Pháp, Mỹ hầm được xây dựng nhiều nhằm phục
vụ quốc phòng làm kho tàng hay công vụ. Nổi tiếng là Địa đạo Củ Chi ở TP. Hồ
Chí Minh.
Sau khi đất nước giải phóng năm 1975, nước ta xây dựng hầm Dốc Xây
trên quốc lộ 1A , ớ phía nam tỉnh Ninh Bình dài khoảng 100km
Chứng tỏa, nước ta đã xây dựng các công trình ngầm từ lâu nhưng việc quy
hoạch không gian xây dựng ngầm lại chưa được đề cập đến.
Ứng dụng không gian xây dựng ngầm đô thị vào phát triển đô thị được
manh mún từ năm 2007. Khi Viện Quy hoạch Xây dựng Thanh Hóa cùng với
Louis Berger Group điều chỉnh Quy hoạch Tổng thể thành phố Thanh Hóa đã
duyệt từ năm 1999, với tầm nhìn đến 2020 và xa hơn.
Chính phủ đã ban hành Nghị định số 41/2007/NĐ-CP ngày 22/3/2007 về
Xây dựng ngầm đô thị. Đây là văn bản pháp lý đầu tiên đề cập khá đầy đủ những
vấn đề cơ bản của quản ký xây dựng ngầm trong đô thị bao gồm: các quy định về
sử dụng không gian ngầm; quy hoạch xây dựng ngầm; các quy định chi tiết liên
quan đến khảo sát, thiết kế, thi công, quan trắc, bảo trì công trình ngầm.

Tại Viện kiến trúc, quy hoạch đô thị và nông thôn ( Bộ xây dựng), từ năm
2007 – 2008 đã bắt đầu phối hợp với Công ty Moh and associates (MAA, Đài
loan) thực hiện thí điểm quy hoạch không gian ngầm đô thị Nhơn Trạch, tỉnh
Đồng Nai. Theo quy hoạch, dân số nội thị 450 nghìn người, ngoại thị 150 nghìn
người; nhu cầu đất xây dựng đô thị đến 2020 khoảng 27.700ha, trong đó đất xây
dựng dân dụng khoảng 9.200ha. Đồ án này hiện nay đang được hoàn thiện để báo
cáo UBND tỉnh Đồng Nai.16

15

Nguyễn Xuân Tống, thi công hầm và công trình ngầm, nhà xuất bản xây dựng, 2010, tr. 6
Lưu Đức Hải, Đô thị ngầm - kết quả của quy hoạch không gian ngầm đô thị,
[Truy cập: 12/12/2012]
16

GVHD: Châu Hoàng Thân

Trang 17

SVTH: Phạm Hữu Bình


Đề tài: Quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị

Những năm gần đây quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị mới trở
nên tương đối cấp bách đối với Hà Nội và TP Hồ Chí Minh, trong bối cảnh cần
triển khai các dự án hầm đỗ xe, nhất là dự án phát triển tàu điện ngầm, và đáp ứng
nhu cầu cải tạo khu thương mại trung tâm mà vẫn bảo tồn được cảnh quan đặc sắc
vốn có.
Hội thảo lớn đầu tiên về “Những bài học kinh nghiêm quốc tế và Việt Nam

về công trình ngầm đô thị đã được tổ chức ngày 22/10/2008 tại TP.Hồ Chí Minh,
nhằm xác định rõ được mục đích yêu cầu chính đối với phát triển công trình ngầm
đô thị Việt Nam là gì? Khái niệm về không gian được tạo ra dưới mặt đất tại đô
thị để sử dụng cho mục đích xây dựng công trình ngầm đô thị được ra đời.
Năm 2009 ngành thông tin và truyền thông tham gia đề xuất xây dựng
“thành phố không dây” và đầu tiên sẽ tập trung vào hai thành phố lớn của cả nước
là Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh. Theo ông Lê Doãn Hợp – Bộ trưởng Bộ thông tin
và truyền thông: “Chủ trương là xây dựng hai thành phố văn minh, lịch sự, kỷ
niệm 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội. Một trong những công việc cụ thể là phải
đưa các loại dây trên mặt đất xuống lòng đất, thành phố phải dần chia tải với các
loại dây mạng nhện chằng chịt hiện nay”.
Luật quy hoạch đô thị năm 2009 ra đời có một số điều khoản đề cập đến
không gian ngầm và công trình ngầm. Theo đó, được quy định cụ thể từ điều 63
đến điều 68, Mục 4, chương V, Luật quy hoạch đô thị năm 2009.
Tháng 7/2009 tập đoàn APAVE (Pháp) đã phối hợp với Bộ Xây dựng tổ
chức Hội thảo Quản lý và Đầu tư xây dựng công trình ngầm đô thị
Tiếp tục hoàn thiện hệ thống văn bản pháp lý về quy hoạch không gian
ngầm đô thị. Chính phủ ban hành Nghị định 39/2010/NĐ-CP, 07/04/2010, về quản
lý không gian xây dựng ngầm đô thị ra đời thay thế nghị định số 41/2007/NĐ-CP,
22/3/2007, về Xây dựng ngầm đô thị.
Sau đó, Bộ Xây dựng ban hành Thông tư số 11/2010/TT-BXD, 17/8/2010,
Hướng dẫn về quản lý cơ sở dữ liệu công trình ngầm đô thị.
Tiếp theo đó, để có cách nhìn nhận một cách toàn diện về không gian xây
dựng ngầm đô thị, Tổng hội Xây dựng Việt Nam với sự bảo trợ của Bộ xây dựng,
Bộ giao thông vận tải, Ủy ban nhân dân TP.Hồ Chí Minh, Hội thảo Không gian
ngầm và Hầm quốc tế, đã tổ chức Hội thảo Quy hoạch và quản lý phát triển không
gian ngầm đô thị tại trường Đại học Kiến trúc Thành phố Hồ Chí Minh ngày
28/7/2012.
Khai thác, sử dụng không gian xây dựng ngầm đô thị hiệu quả là mục tiêu
và hướng phấn đấu của các đô thị Việt Nam trong thế kỷ XXI. Xây dựng công


GVHD: Châu Hoàng Thân

Trang 18

SVTH: Phạm Hữu Bình


Đề tài: Quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị

trình ngầm phải đối mặt với nhiều thách thức và cũng chứa đựng những rủi ro,
chính vì vậy cần phải có những bước đi hợp lý phù hợp với điều kiện phát triển
kinh tế - xã hội của đất nước theo từng giai đoạn. Để phát triển không gian xây
dựng ngầm đô thị có hiệu quả cần phải tiến hành quy hoạch không gian xây dựng
ngầm đô thị. Trên cơ sở đó, xây dựng đô thị việt nam ngày càng hiện đại, văn
minh và phát triển bền vững theo định hướng của Đảng và Nhà nước đề ra.
1.3 Quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị
1.3.1 Khái niệm về Quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị
Trong những năm gần đây, tốc độ đô thị hóa nước ta ngày càng nhanh, hệ
thống đô thị phát triển cả về số lượng, chất lượng và quy mô. Đặc biệt là ở các đô
thị lớn như TP. Hồ Chí Minh và Hà Nội, tốc độ phát triển nóng tạo ra các áp lực
về hạ tầng đô thị, về nhà ở, văn phòng, giao thông và không gian công cộng trong
đô thị. Quỹ bề mặt của các đô thị lớn dần cạn kiệt, các không gian xanh, không
gian công cộng bị thu hẹp. những điều này cộng với nhu cầu về tính văn minh,
hiện đại và mỹ quan đô thị đã và đang đòi hỏi việc phát triển song song cả về
chiều cao lẫn chiều sâu của các đô thị. Trong đó, vấn đề chiều sâu, vấn đề không
gian ngầm thì dường như chưa được chú ý đến.
Nền kinh tế việt nam đang phát triển năng động với nhiều dấu hiệu khả
quan. Hệ thống đô thị đang phát triển nhanh chóng, chỉ trong vòng 10 năm (1999
– 2009) đã có trên 100 đô thị lớn nhỏ ra đời và phát triển,17 các thành phố mới và

cũ đều có nhu cầu xây dựng hiện đại và có xu hướng phát triển hệ thống công
trình ngầm đô thị là một trong những yêu cầu cấp thiết, nhằm kết hợp các công
trình trên mặt đất và các công trình được xây dựng dưới mặt đất, làm thỏa mãn tối
đa nhu cầu xây dựng, cải tạo và phát triển đô thị. Những điều này dẫn đến một
thực trạng hết sức bất cập trong việc phát triển không gian xây dựng ngầm ở đô thị
- một xu thế tất yếu mà chúng ta phải tính toán đến. Như thế, chúng ta cần phải có
quy hoạch tổng thể đô thị ngầm, cũng như Quy hoạch không gian xây dựng ngầm
đô thị thị nhằm quản lý, quy hoạch và khai thác có hiệu quả không gian ngầm đô
thị. Được Đảng và Nhà nước quan tâm chỉ đạo, Nghị định số 41/2007/NĐ-CP
ngày 22/03/2007 của chính phủ về xây dựng ngầm đô thị ra đời, là văn bản đầu
tiên, đề cập khá đầy đủ về một số vấn đề cơ bản. Nghị định cũng đưa ra khái niệm
về Quy hoạch xây dựng ngầm đô thị. Theo đó, “Quy hoạch xây dựng ngầm đô thị
là việc tổ chức không gian xây dựng dưới mặt đất nhằm khai thác, sử dụng hợp lý,
hiệu quả không gian ngầm đáp ứng nhu cầu phát triển đô thị”.18
17

Minh Tuấn, Hội nghị Đô thị toàn quốc 2009,
[Truy cập: ngày 13/12/2012]
18
Khoản 9 Điều 2 Nghị định số 41/2007/NĐ-CP,22/03/2007, Về xây dựng ngầm đô thị

GVHD: Châu Hoàng Thân

Trang 19

SVTH: Phạm Hữu Bình


Đề tài: Quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị


Tiếp theo đó, Nghị định số 39/2010/NĐ-CP của chính phủ ngày 07/4/2010
về quản lý không gian xây dựng ngầm đô thị ra đời, thay thế nghị định số
41/2007/NĐ-CP. Đánh dấu một bước tiến mới hệ thống văn bản pháp quy về
không gian ngầm đô thị.
Nghị định số 39/2010/NĐ-CP của chính phủ ngày 07/4/2010 về quản lý
không gian xây dựng ngầm đô thị quy định:
“Quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị là việc tổ chức không gian
xây dựng dưới mặt đất để xây dựng công trình ngầm”.19
“Công trình ngầm đô thị là những công trình được xây dựng dưới mặt đất
tại đô thị bao gồm: công trình công cộng ngầm, công trình giao thông ngầm, các
công trình đầu mối kỹ thuật ngầm và phần ngầm của các công trình xây dựng trên
mặt đất, công trình đường dây, cáp, đường ống kỹ thuật ngầm, hào và tuy nen kỹ
thuật”.20
“Công trình công cộng ngầm là công trình phục vụ hoạt động công cộng
được xây dựng dưới mặt đất”.21
“Công trình giao thông ngầm là các công trình đường tàu điện ngầm, nhà
ga tàu điện ngầm, hầm đường bộ, hầm cho người đi bộ và các công trình phụ trợ
kết nối (kể cả phần đường nối phần ngầm với phần mặt đất)”.22
“Công trình đầu mối kỹ thuật ngầm là các công trình hạ tầng kỹ thuật
ngầm, bao gồm: trạm cấp nước, trạm xử lý nước thải, trạm biến áp, trạm gas…
được xậy dựng dưới mặt đất”.23
“Công trình dây, cáp, đường ống kỹ thuật ngầm là các công trình đường
ống cấp nước, cấp năng lượng, thoát nước; công trình đường xây cấp điện, thông
tin liên lạc được xây dựng dưới mặt đất”.24
“Phần ngầm của công trình xây dựng trên mặt đất là tầng hầm (nếu có) và
các bộ phận của công trình nằm dưới mặt đất”.25
“Tuy nen kỹ thuật là công trình ngầm theo tuyến có kích thước lớn đủ để
đảm bảo cho con người có thể thực hiện các nhiệm vụ lắp đặt, sữa chữa và bảo trì
các thiết bị, đường ống kỹ thuật”.26
“Hào kỹ thuật là công trình ngầm theo tuyến có kích thước nhỏ để lắp đặt

các đương dây, cáp và các đường ống kỹ thuật”.27
19

Khoản 3 Điều 2 Nghị định số 39/NĐ-CP, 07/04/2010, Về quản lý không gian xây dựng ngầm đô thị
Khoản 4 Điều 2 Nghị định số 39/NĐ-CP, 07/04/2010, Về quản lý không gian xây dựng ngầm đô thị
21
Khoản 5 Điều 2 Nghị định số 39/NĐ-CP, 07/04/2010, Về quản lý không gian xây dựng ngầm đô thị
22
Khoản 6 Điều 2 Nghị định số 39/NĐ-CP, 07/04/2010, Về quản lý không gian xây dựng ngầm đô thị
23
Khoản 7 Điều 2 Nghị định số 39/NĐ-CP, 07/04/2010, Về quản lý không gian xây dựng ngầm đô thị
24
Khoản 8 Điều 2 Nghị định số 39/NĐ-CP, 07/04/2010, Về quản lý không gian xây dựng ngầm đô thị
25
Khoản 9 Điều 2 Nghị định số 39/NĐ-CP, 07/04/2010, Về quản lý không gian xây dựng ngầm đô thị
26
Khoản 10 Điều 2 Nghị định số 39/NĐ-CP, 07/04/2010, Về quản lý không gian xây dựng ngầm đô thị
20

GVHD: Châu Hoàng Thân

Trang 20

SVTH: Phạm Hữu Bình


Đề tài: Quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị

“Cống, bể kỹ thuật là hệ thống ống, bể cáp để lắp đặt đường dây, cáp ngầm
thông tin, viễn thông, cáp truyền tín hiệu, cáp truyền hình, cáp điện lực, chiếu

sáng”.28
Quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị là một nội dung của đồ án
quy hoạch đô thị. Nội dung của quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị trong
đồ án quy hoạch đô thị phải tuân theo các quy định của pháp luật về quy hoạch đô
thị.
1.3.2 Đặc điểm của Quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị
Quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị là một dạng quy hoạch nhưng
có những đặc điểm như:
Quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị là công tác có tính chính
sách: nhằm thể hiện phương hướng, chính sách nhà nước đề ra trong định hướng
phát triển đô thị. Bên cạnh đó, quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị đề ra
những mục tiêu phát triển nhằm hướng đến việc phát triển bền vững và toàn diện
trên các lĩnh vực kinh tế - văn hóa – xã hội – môi trường.
Quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị là công tác có tính tổng hợp:
biểu hiện thông qua việc kết hợp giữa các công trình với nhau tạo thành một mạng
lưới. Cùng với đó là sự kết nối đồng bộ và tương thích giữa công trình ngầm và
công trình ngầm với các công trình trên mặt đất.
Quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị là công tác có tính dự đoán và
cơ động: dự đoán nhu cầu sự dụng các công trình ngầm trong khu quy hoạch để từ
đó tổ chức không gian xây dựng dưới mặt đất.
Quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị là công tác có tính đồng bộ.
Theo đó, phù hợp với quy hoạch đô thị. Quy hoạch đô thị làm cơ sở để lập quy
hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị. Quy hoạch đô thị và quy hoạch không
gian xây dựng ngầm đô thị gắn kết song song với nhau.
Quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị dựa trên cơ sở pháp lý là Luật
Quy hoạch đô thị năm 2009.
Do tính chất quan trọng và nền tản, chính phủ thống nhất quản lý trên cơ sở
giao ủy ban nhân dân cấp tỉnh quản lý không gian xây dựng ngầm đô thị trên địa
bàn mình quản lý.


27
28

Khoản 11 Điều 2 Nghị định số 39/NĐ-CP, 07/04/2010, Về quản lý không gian xây dựng ngầm đô thị
Khoản 12 Điều 2 Nghị định số 39/NĐ-CP, 07/04/2010, Về quản lý không gian xây dựng ngầm đô thị

GVHD: Châu Hoàng Thân

Trang 21

SVTH: Phạm Hữu Bình


Đề tài: Quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị

1.3.3 Nguyên tắc lập quy hoạch không gian xây dựng ngầm và quản lý
không gian xây dựng ngầm đô thị
1.3.3.1 Nguyên tắc lập quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị
Nghị định số 39/2010/NĐ-CP, 07/04/2010, Về quản lý không gian xây dựng
ngầm đô thị quy định:
“Quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị là một nội dung của đồ án
quy hoạch đô thị”. Do đó, nguyên tắc lập quy hoạch không gian dựng ngầm đô thị
tuân thủ các nguyên tắc lập quy hoạch đô thị. Bên cạnh đó, trong quá trình nghiên
cứu tại Nghị định số 39/2010/NĐ-CP, 07/04/2010, Về quản lý không gian xây
dựng ngầm đô thị. Người viết rút ra được một số nguyên tắc khi lập quy hoạch
không gian xây dựng ngầm đô thị. Cụ thể như sau:
Quy hoạch không gian xây dựng ngầm phải đảm bảo sử dụng đất hợp lý,
tiết kiệm và có hiệu quả; kết nối tương thích và đồng bộ các công trình ngầm và
giữa công trình ngầm với các công trình trên mặt đất.
Quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị phải bảo đảm các yêu cầu về

bảo vệ môi trường và nguồn nước ngầm, an toàn các công trình ngầm và phần
ngầm của các công trình trên mặt đất.
Việc áp dụng tiêu chuẩn xây dựng ngầm của nước ngoài phải tuân thủ các
quy định của pháp luật về áp dụng tiêu chuẩn xây dựng nước ngoài trong hoạt
động xây dựng ở việt nam.
1.3.3.2 Nguyên tắc Quản lý không gian xây dựng ngầm đô thị29
Nghị định số 39/2010/NĐ-CP, 07/04/2010, Về quản lý không gian xây
dựng ngầm quy định nguyên tắc quản lý không gian xây dựng ngầm đô thị, cụ thể
như sau:
“Chính phủ thống nhất quản lý trên cơ sở giao ủy ban nhân dân cấp tỉnh
quản lý không gian xây dựng ngầm đô thị trên địa bàn mình quản lý
Không gian xây dựng ngầm đô thị phải được quy hoạch, xây dựng, quản lý
và sử dụng. Quy hoạch, phát triển không gian đô thị trên mặt đất phải kết hợp chặt
chẽ với việc sự dụng an toàn và hiệu quả không gian ngầm.
Việc sử dụng không gian xây dựng ngầm để xây dựng công trình ngầm
phải đảm bảo sử dụng tiết kiệm đất, bảo vệ môi trường và các yêu cầu về an ninh,
quốc phòng.
Chủ đầu tư các khu đô thị mới, khu nhà ở mới và các tuyến đường phố mới
xây dựng hoặc cải tạo, mở rộng có trách nhiệm đầu tư xây dựng các công trình
cống, bể kỹ thuật hoặc hào, tuy nen kỹ thuật để bố trí, lắp đặt các đường dây và
29

Điều 3 Nghị định số 39/2010/NĐ-CP, 07/04/2010, Về quản lý không gian xây dựng ngầm đô thị

GVHD: Châu Hoàng Thân

Trang 22

SVTH: Phạm Hữu Bình



Đề tài: Quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị

đường ống kỹ thuật theo quy hoạch được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Đối với
các đô thị cũ, đô thị cải tạo Ủy ban nhân dân tỉnh phải có kế hoạch đầu tư xây
dựng cống, bể kỹ thuật hoặc hào, tuy nen kỹ thuật để từng bước hạ ngầm đường
dây, cáp nỗi.
Việc xây dựng công trình ngầm đô thị phải tuân theo các quy định sau:
 Quy hoạch đô thị, quy chuẩn về xây dựng ngầm, cấp phép xây dựng;
 Không được xây dựng vượt quá chỉ giới xây dựng hoặc phạm vi sử
dụng đất được xác định theo quyết định giao đất, thuê đất của cơ quan
nhà nước có thẩm quyền. khi có nhu cầu xây dựng vượt quá chỉ giới xây
dựng hoặc phạm vi sử dụng đất đã được xác định ( trừ phần đấu nối kỹ
thuật của hệ thống đường dây, đường ống ngầm) thì phải được cơ quan
nhà nước có thẩm quyền cho phép;
 Bảo đảm an toàn cho cộng đồng, cho bản thân các công trình và các
công trình lân cận; không làm ảnh hưởng đến việc sử dụng, khai thác,
vận hành của các công trình lân cận cũng như các công trình đã có hoặc
đã xác định trong quy hoạch đô thị”
Đối với nguyên tắc “Chính phủ thống nhất quản lý trên cơ sở giao ủy ban
nhân dân cấp tỉnh quản lý không gian xây dựng ngầm đô thị trên địa bàn mình
quản lý”. Hiện nay công tác quản lý không gian xây dựng ngầm đô thị đã có các
sở chuyên ngành phụ trách. Chẳng hạn như Ủy ban nhân dân thành phố đã phân
công cho công tác cấp phép, kiểm tra giám sát các hoạt động ảnh hưởng đến
không gian xây dựng của thành phố cho các sở chuyên ngành như sở xây dựng, sở
giao thông vận tải…
Dưới đây là một số thông tin cơ bản về công tác quản lý các công trình hạ
tầng kỹ thuật ngầm trong thành phố Hồ Chí Minh:
 Các Khu Quản lý giao thông đô thị: quản lý phần mặt đường các tuyến
đường lớn, đường kết nối nhiều quận huyện trên địa bàn thành phố (dài

khoảng 1.165km).
 Ủy ban nhân dân các quận, huyện: quản lý các tuyến đường nội quận,
đường khu vực (dài khoảng 2.259km), đường hẻm, hệ thống thoát nước
(dài khoảng 899,8km) và toàn bộ vỉa hè (bao gồm cả bó vỉa) trên địa
bàn (kể cả vỉa hè trên các đường do các Khu Quản lý giao thông đô thị
quản lý).
 Trung tâm điều hành chương trình chống ngập nước thành phố: quản lý
hệ thống thoát nước được phân cấp cho đơn vị quản lý (dài khoảng
1.039,5km).

GVHD: Châu Hoàng Thân

Trang 23

SVTH: Phạm Hữu Bình


Đề tài: Quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị

 Tổng Công ty cấp nước Sài Gòn và Trung tâm nước sạch nông thôn (Sở
Nông nghiệp và phát triển NT) quản lý hệ thống các ống cấp nước trên
địa bàn thành phố.
 Tổng công ty điện lực thành phố và các Công ty điện lực của Trung
ương: quản lý hệ thống các cáp ngầm điện lực trên địa bàn thành phố
(do Sở Công thương quản lý nhà nước).
 Các Công ty quản lý hệ thống cáp ngầm viễn thông của Trung ương và
địa phương: quản lý hệ thống cáp viễn thông, cáp truyền hình... (do Sở
Thông tin và Truyền thông quản lý nhà nước).
 Ngoài ra, còn có một số đơn vị khác quản lý hệ thống hạ tầng kỹ thuật
khác như Ban Quản lý các khu chế xuất và công nghiệp, các doanh

nghiệp B.O.T được giao nhiệm vụ quản lý từng khu vực trên địa bàn
thành phố Hồ Chí Minh (Công ty liên doanh Phú Mỹ Hưng, Công ty cổ
phần đầu tư phát triển hạ tầng IDICO-IDI; Công ty cổ phần đầu tư hạ
tầng kỹ thuật thành phố - CII...)30
Hiện nay, các công trình xây dựng ngầm có quá nhiều đầu mối quản lý nên
đôi khi gặp sự cố có nơi không xác định được đơn vị quản lý công trình ngầm là
đơn vị nào.
Các quy định về quy hoạch, các tiêu chuẩn, quy trình cụ thể cho các loại
công trình ngầm vẫn chưa hoàn chỉnh, việc quản lý các công trình ngầm về mặt
quản lý nhà nước, sử dụng, khai thác vẫn còn nhiều bất cập.
Thông tư 11/2010/TT-BXD,17/8/2010, Hướng dẫn về quản lý cơ sở dữ liệu
công trình ngầm vẫn mới nói về việc quản lý các cơ sở dữ liệu, ngay cả việc này
vẫn còn lúng túng trong công tác triển khai tại các thành phố lớn.
1.3.4 Quy chuẩn, tiêu chuẩn về xây dựng ngầm đô thị31
Để thực hiện tốt công tác quy hoạch không gian xây dựng ngầm và xây
dựng công trình ngầm, việc quy hoạch và xây dựng cần phải tuân thủ quy chuẩn,
tiêu chuẩn về xây dựng ngầm đô thị:
“Các tổ chức và cá nhân hoạt động trong lĩnh vực quy hoạch không gian
xây dựng ngầm và xây dựng công trình ngầm có trách nhiệm tuân thủ quy định về
quy chuẩn kỹ thuật có liên quan do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành
Bộ xây dựng, các bộ có xây dựng chuyên ngành tổ chức xây dựng tiêu
chuẩn quốc gia; ban hành quy chuẩn kỹ thuật có liên quan về xây dựng công trình
ngầm theo chức năng, nhiệm vụ được chính phủ giao
30

Vương Hoàn Thành, Quản lý không gian xây dựng ngầm tại thành phố Hồ Chí Minh-thực trạng và giải
pháp, [ Truy cập: 15/01/2013]
31
Điều 7 Nghị định số 39/NĐ-CP, 07/04/2010, Về quản lý không gian xây dựng ngầm đô thị.


GVHD: Châu Hoàng Thân

Trang 24

SVTH: Phạm Hữu Bình


Đề tài: Quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị

Việc áp dụng tiêu chuẩn xây dựng ngầm của nước ngoài phải tuân thủ các
quy định của pháp luật về áp dụng tiêu chuẩn xây dựng nước ngoài trong hoạt
động xây dựng ở Việt Nam”.
Nghị định số 41/2007/NĐ-CP về xây dựng công trình ngầm hết hiệu lực
vào ngày 24 tháng 5 năm 2010 và được thay thế bằng Nghị định số 39/2010/NĐCP, 07/04/2010, Về quản lý không gian xây dựng ngầm đô thị. Nghị định mới cho
phép áp dụng tiêu chuẩn xây dựng ngầm của nước ngoài trong hoạt động xây
dựng ở Việt Nam. Đây là điểm mới, tiến bộ và phù hợp trong hoàn cảnh hiện tại
cần sự trở giúp về kỹ thuật, về vốn và cũng như quy chuẩn, tiêu chuẩn về xây
dựng ngầm đô thị.
1.3.5 Phân loại Quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị
Nếu Luật quy hoạch đô thị năm 2009 không đề cập đến vấn đề phân loại
quy hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị mà chỉ quy định khi lập đồ án quy
hoạch chung thành phố trực thuộc trung ương; đồ án quy hoạch chung thành phố
trực thuộc tỉnh, thị xã thì phải lập cả phần không gian ngầm.
Nghị định số 37/2010/NĐ-CP, 07/04/2010, Về lập, thẩm định, phê duyệt và
quản lý quy hoạch đô thị thì việc lập quy hoạch chung, quy hoạch phân khu, quy
hoạch chi tiết cũng phải thể hiện cho cả phần công trình ngầm.
Tại Nghị định số 39/2010/NĐ-CP, 07/4/2010, Về quản lý không gian xây
dựng ngầm đô thị phân chia quy hoạch gồm 2 loại chủ yếu:
 Quy hoạch chung : Quy hoạch chung không gian xây dựng ngầm đô thị
được lập cho đô thị.

 Quy hoạch chi tiết: Quy hoạch chi tiết không gian xây dựng ngầm đô thị
được lập cho khu vực đô thị hoặc lập để làm cơ sở lập dự án đầu tư xây
dựng công trình ngầm.
Nội dụng của quy hoạch chung và quy hoạch chi tiết cũng như việc thẩm
định, phê duyệt quy hoạch sẽ nghiên cứu kỹ ở chương 2: “Pháp luật về Quy
hoạch không gian xây dựng ngầm đô thị”.
1.3.6 Sử dụng đất cho xây dựng công trình ngầm đô thị
Luật Đất đai năm 2003 sửa đổi, bổ sung năm 2009, 2010 quy định: “Việc
sử dụng đất xây dựng công trình công cộng có hành lang bảo vệ an toàn phải bảo
đảm kết hợp khai thác cả phần trên không và trong lòng đất, bố trí kết hợp các loại
công trình trên cùng một khu đất nhằm tiết kiệm đất và phải tuân theo các quy
định của pháp luật chuyên ngành có liên quan về bảo vệ an toàn công trình”.32 Ta
thấy, luật Đất đai năm 2003 sửa đổi, bổ sung năm 2009, 2010 mới quy định việc
32

Khoản 2 Điều 97 Luật Đất đai năm 2003 sửa đổi, bổ sung năm 2009, 2010

GVHD: Châu Hoàng Thân

Trang 25

SVTH: Phạm Hữu Bình