1
NỘI DUNG
Đạo đức cách mạng là cái gốc của người cách mạng, là nền tảng phẩm
chất của người cán bộ, đảng viên, là điều kiện và nhân tố đảm bảo cho người
cán bộ, đảng viên hoàn thành nhiệm vụ của mình. Đạo đức còn là thành tố có
vai trò quyết định chi phối tới sự hoàn thiện nhân cách và phát huy tài năng
của mỗi con người; đồng thời đạo đức còn là một bộ phận cốt lõi của văn hóa,
tạo nên nền tảng đời sống tinh thần của xã hội, nó có vai trò điều chỉnh hành
vi, định hướng giá trị và cổ vũ hành động tích cực của mỗi con người. Chủ
tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “cũng như sông thì có nguồn mới có nước,
không có nguồn thì sông cạn. Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo.
Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng
không lãnh đạo được nhân dân. Vì muốn giải phóng cho dân tộc, giải phóng
cho loài người là một công việc to tát, mà tự mình không có đạo đức, không
có căn bản, tự mình đã hủ hóa, xấu xa thì còn làm nổi việc gì” 1. Suốt cuộc đời
hoạt động của Hồ Chí Minh, Người quan niệm đạo đức là gốc của người cán
bộ cách mạng. Nó có vai trò đặc biệt quan trọng trong phẩm chất nhân cách
của người cán bộ, bởi muốn làm cách mạng trước hết phải có tâm, có đạo đức
trong sáng, có tình thường yêu, quý trọng đối với nhân dân lao động, có tình
cảm giai cấp, dân tộc, đấu tranh xóa bỏ mọi áp bức, bất công, đem lại cuộc
sống ấm no, hạnh phúc cho mỗi người và cả cộng đồng dân tộc.
Ngày nay, trước những biến động to lớn của tình hình thế giới, trong
nước, trước sự tác động mặt trái của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội
chủ nghĩa ở nước ta, một số người không còn coi trọng cái gốc, cái nguồn ấy
nữa. Họ mỉa mai rằng: “đạo đức phải chăng mài ra mà ăn được”. Khi thấy
những cán bộ, đảng viên suốt đời trong sạch, tận tuỵ nay về hưu sống quá
đạm bạc. Họ không muốn sống đạo đức nhưng nghèo khổ, thậm trí chê trách
thế hệ cha anh quá đạo đức, coi đức trọng hơn tài nên đất nước cứ mãi nghèo
1

Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 5, Nxb CTQG.H.1995, tr. 252, 253

2
nàn, lạc hậu. Đúng là mặt trái của nền kinh tế thị trường nó tác động đến các
giá trị chuẩn mực đạo đức, thậm trí làm đảo lộn các giá trị ấy. Sự nghiệp đổi
mới đất nước đã đạt được những thành tựu có ý nghĩa lịch sử, phía trước của
sự nghiệp ấy sẽ còn rất nhiều chông gai, thử thách; nhất là khi nước ta tham
gia vào quá trình hội nhập quốc tế. Để thực hiện thành công sự nghiệp đổi
mới trong chặng đường tiếp theo, lực lượng tiến hành sự nghiệp đó không
ngoài ai khác chính là nhân dân, trong đó và trước hết đòi hỏi đội ngũ cán bộ,
đảng viên phải có đức trọng, tài cao, lấy đức làm gốc, làm nền tảng thì mới có
thể ngăn chặn và đấu tranh với những tác động tiêu cực mặt trái của nền kinh
tế thị trường, giữ gìn và phát huy những giá trị đạo đức truyền thống, đạo đức
Hồ Chí Minh trong thời đại mới. Chính vì vậy, tăng cường giáo dục, rèn luyện
đạo đức cách mạng cho cán bộ, đảng viên hiện nay là vấn đề bức thiết và phải
được tiến hành thường xuyên, không ngừng, không nghỉ, trở thành nhu cầu
thiết yếu của mỗi cán bộ, đảng viên.
Đạo đức thuộc lĩnh vực đời sống tinh thần, là một bộ phận của kiến
trúc thượng tầng xã hội, có vai trò điều chỉnh hành vi của con người, là sự thể
hiện quan hệ ứng xử và hành vi của con người đem lại lợi ích cho con người
và xã hội. Như vậy, đạo đức là một hình thái ý thức xã hội, bao gồm hệ thống
những quan điểm, những nguyên tắc, quy tắc và chuẩn mực nhất định, điểu
chỉnh hành vi của con người trong mối quan hệ giữa con người với con người,
giữa cá nhân với cộng đồng, giữa con người với môi trường sinh thái đáp ứng
với lợi ích của con người và nhu cầu của sự phát triển, tiến bộ xã hội, gắn với
một giai cấp, một chế độ xã hội và thời đại lịch sử nhất định. Trong bất kỳ
một xã hội nào cũng cần hình thành những nguyên tắc sống, để con người
tuân theo, nhằm ổn định trật tự xã hội, bảo đảm cho sự tồn tại và phát triển
của mỗi người và toàn xã hội.
Dưới chế độ xã hội chủ nghĩa, những quan niệm, quan hệ, nguyên tắc,

chuẩn mực đạo đức là sự kế thừa những giá trị đạo đức tốt đẹp nhất của đạo
đức truyền thống dân tộc và đạo đức nhân loại, đồng thời đạo đức xã hội chủ


3
nghĩa cũng làm phong phú thêm, phát triển những giá trị mới. Đạo đức xã hội
chủ nghĩa là đạo đức cách mạng.
Đạo đức cách mạng là hiện thân trực tiếp của tư tưởng, là một biểu hiện
sinh động của thế giới quan, là cốt lõi của nhân sinh quan Cộng sản chủ
nghĩa, chỉ đạo định hướng tư duy và hành động của con người. Bởi vậy, người
có đạo đức cách mạng phải là người sẵn sàng hy sinh vì sự nghiệp cách mạng,
vì hạnh phúc của nhân dân, vì công bằng và lẽ phải, sống trong sáng và lành
mạnh; ngược lại sự suy thái về đạo đức tất yếu sẽ dẫn đến sự suy thoái về tư
tưởng và hành động, đưa con người tới chỗ đánh mất phẩm chất, đạo đức,
nhân cách nghĩa là đánh mất mình, mà khi không còn giữ nổi mình thì không
làm được cách mạng, không lãnh đạo được nhân dân.
Khi phân tích nội dung của đạo đức cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh
khẳng định đạo đức cách mạng là: quyết tâm suốt đời phấn đấu cho Đảng, cho
cách mạng, đó là điều chủ chốt nhất; ra sức làm việc cho Đảng, giữ vững kỷ
luật Đảng, thực hiện tốt đường lối chính sách của Đảng; đặt lợi ích của Đảng
và của nhân dân; vì Đảng, vì dân mà đấu tranh quên mình, gương mẫu trong
mọi việc; ra sức học tập chủ nghĩa Mác - Lênin; luôn tự phê bình và phê bình
để nâng cao tư tưởng và cải tiến công tác của mình và cùng đồng chí mình
tiến bộ.
Đạo đức cách mạng trong giai đoạn hiện nay ở nước ta vẫn là đạo đức
cách mạng mà Đảng và Bác Hồ đã dày công xây dựng trong hơn nửa thế kỷ
qua. Tuy nhiên, đạo đức đó phải được phát triển lên một trình độ mới; đó là
một nền đạo đức cách mạng được đổi mới cùng với sự nghiệp đổi mới theo
hai hướng:
Thứ nhất, những nhân tố xã hội chủ nghĩa sẽ ngày càng mở rộng trong

các chuẩn mực của đạo đức xã hội. Đạo đức cách mạng của người cán bộ,
đảng viên không chỉ dừng lại ở những biểu hiện về mặt tư tưởng, ý thức,
những quan niệm về đạo làm người, quan hệ đối nhân xử thế cho hợp với tình
người, đạo lý mà còn được thể hiện trong mọi hành vi hoạt động của cán bộ,


4
đảng viên. Đó là hành động thực tiễn nhằm cải tạo xã hội cũ, xây dựng xã hội
mới- xã hội chủ nghĩa làm cho các nhân tố xã hội chủ nghĩa ngày càng đầy
đủ, hoàn thiện, vì sự nghiệp giải phóng giai cấp, giải phóng con người, dân
tộc và nhân loại.
Thứ hai, các chuẩn mực đạo đức xã hội chủ nghĩa hình thành từ thời cơ
chế tập trung quan liêu, bao cấp, được điều chỉnh cho phù với việc chuyển
sang thời kỳ kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Một nền kinh tế
nhiều thành phần tất yếu sẽ sản sinh ra một nền đạo đức không thuần nhất;
cũng giống như trong kinh tế, đạo đức xã hội Việt Nam trong thời kỳ quá độ
là một nền đạo đức thống nhất nhưng lại chứa đựng những quan niệm, những
môi trường đạo đức khác nhau, thậm chí đối lập nhau, tác động ảnh hưởng lẫn
nhau và đấu tranh với nhau, giành giật địa vị chủ đạo trong đời sống tinh thần,
đạo đức của xã hội.
Đạo đức cách mạng có vai trò rất quan trọng trong đời sống xã hội xã
hội chủ nghĩa và vai trò của nó càng quan trọng hơn bao giờ hết trong nền
kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay. Đạo đức cách mạng
được biểu hiện ở thế giới quan, nhân sinh quan cộng sản chủ nghĩa, lập
trường giai cấp công nhân trong mỗi cán bộ, đảng viên, mỗi con người và
cộng đồng xã hội; thế giới quan, nhân sinh quan, lập trường giai cấp công
nhân đó chỉ đạo mọi tư duy và hành động của con người, xã hội Việt Nam
vươn lên đấu tranh vì mục tiêu độc lập dan tộc và chủ nghĩa xã hội. Đạo đức
cách mạng là phương thức điều chỉnh thái độ, hành vi con người trong mọi
lĩnh vực của đời sống xã hội, có sức mạnh to lớn trong xây dựng và cải tạo

con người, xã hội, sự tiến bộ về đạo đức là dấu hiệu quan trọng của sự tiến bộ
xã hội và con người, ngược lại sự suy thoái, xuống cấp về đạo đức là dấu hiệu
của sự suy thoái xã hội, đây là nguy cơ rất quan trọng gây lên sự mất ổn định
trật tự xã hội, làm cho xã hội bị chệch hướng trong tiến trình phát triển.
Đạo đức giúp con người hoàn thiện nhân cách của mình; những người
đức hạnh bao giờ cũng có những phẩm chất cao quý, điều đó được nhân dân


5
ta thường dùng những từ ngữ tốt đẹp nhất để ca ngợi những người cán bộ có
tấm gương sáng về đạo đức và những kẻ không có đạo đức được nhân dân
giành cho sự phê phán, giễu cợt. Như vậy, quần chúng nhân dân lao động
bằng kinh nghiệm thực tiễn đã phác họa ra ở mức độ nào đó những tiêu chuẩn
giá trị đạo đức, khuôn mẫu về cách ứng xử của con người trong xã hội. Chính
nhờ những hành vi đạo đức tốt con người mới đem lại hạnh phúc cho mình và
cho người khác như C. Mác đã nói: người hạnh phúc nhất là người biết đem
lại hạnh phúc cho người khác. Câu nói đó càng có ý nghĩa quan trọng trong
điều kiện nước ta hiện nay. Nghị quyết hội nghị TW 5 khoá VIII, Đảng ta đã
nêu lên phương châm xây phải đi đôi với chống, lấy xây làm chính. Muốn
khẳng định được vai trò chủ đạo trên thực tế đạo đức cách mạng, đấu tranh
khắc phục môi trường đạo đức tư sản, môi trường này có xu hướng phát triển
cùng với sự phát triển của nền kinh tế nhiều thành phần và cơ chế thị trường,
cùng với sự mở cửa giao lưu hội nhập kinh tế, văn hóa quốc tế. Chúng ta
không chống đạo đức tư sản một cách hư vô chủ nghĩa, trong văn hóa và đạo
đức của các xã hội tư sản hiện tại, có những yếu tố tích cực, nhân văn và dân
chủ mà xã hội ta cần và có thể tiếp thu, phát triển, nhưng về cơ bản, chúng ta
không thể chấp nhận những chuẩn mực đạo đức tư sản, coi đó là định hướng
giá trị đạo đức của xã hội ta trên bước đường đi lên chủ nghĩa xã hội. Trong
giai đoạn cách mạng hiện nay, muốn xây dựng đạo đức cách mạng, chúng ta
càng phải ra sức chống chủ nghĩa cá nhân, chống quan liêu, tham nhũng đặc

quyền đặc lợi, bên cạnh cái bản chất tiểu tư hữu và gia trưởng phong kiến,
ngày càng có nhiều màu sắc tư sản nảy sinh từ một cơ cấu kinh tế và một cơ
chế thị trường trong đó các yếu tố tư sản chủ nghĩa cũng ngày càng gia tăng.
Mặt khác, chúng ta đang chứng kiến một sự du nhập ồ ạt thiếu phê phán các
chuẩn mực đạo đức, lối sống của thế giới tư bản chủ nghĩa, những chuẩn mực
mà ngay chính thế giới tư bản chủ nghĩa cũng phải lên tiếng cảnh báo về tính
chất phá hoại của chúng đối với đời sống xã hội.


6
Đạo đức cách mạng theo định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện
nay phải là một nền đạo đức của toàn xã hội; trong nền đạo đức chung của
toàn xã hội có một môi trường đạo đức cực kỳ quan trọng đóng vai trò là hạt
nhân của đạo đức xã hội đó là đạo đức của Đảng cộng sản, đạo đức trong
Đảng cộng sản, đạo đức của những người đảng viên hoạt động trong mọi mắt
khâu của công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, đó cũng là đạo đức của toàn
bộ hệ thống chính trị do Đảng lãnh đạo. Đạo đức xã hội và đạo đức của Đảng
có quan hệ hữu cơ với nhau, tác động thúc đẩy lẫn nhau, Đảng là một bộ phận
của xã hội, cho nên đạo đức của Đảng trong Đảng và từng cán bộ đảng viên
cũng là một bộ phận của đạo đức xã hội; một nền đạo đức xã hội phát triển
lành mạnh, tiến bộ hay xuống cấp suy thoái sẽ tác động tích cực hay tiêu cực
đến đạo đức của Đảng. Tuy nhiên, Đảng là một bộ phận lãnh đạo xã hội, là
đội tiên phong của giai cấp và dân tộc cho nên đạo đức của Đảng, trong Đảng
lại là đầu tàu thúc đẩy sự phát triển đi lên của đạo đức xã hội. Đạo đức của
Đảng đóng vai trò lãnh đạo nêu gương cho xã hội noi theo, điều này có tầm
quan trọng đặc biệt đối với nước ta-một nước có nền văn hiến lâu đời, nhân
dân rất coi trọng đạo đức và đánh giá người cán bộ lãnh đạo, tổ chức lãnh đạo
của mình trước hết về mặt đạo, lối sống.
Đạo đức cách mạng của người cán bộ, đảng viên, tổ chức đảng còn
được thể hiện trong cuộc đấu tranh chống lại những quan điểm, tư tưởng sai

trái, phản động, đặc biệt là chủ nghĩa cá nhân, bệnh tham lam, kiêu ngạo, hiếu
danh, lười biếng, kém kỷ luật, ích kỷ, cục bộ…Hiện nay, trước những diễn
biến phức tạp của tình hình thế giới, trước những cám dỗ của điều kiện vật
chất đã xuất hiện tư tưởng lối sống thực dụng, chạy theo đồng tiền, coi thường
đạo lý, sự suy thoái về đạo đức lối sống của một bộ phận cán bộ, đảng viên
đang là một nguy cơ đe doạ chế độ xã hội chủ nghĩa mà chúng ta đang xây
dựng. Vì vậy, đòi hỏi Đảng, Nhà nước, mỗi tổ chức và con người phải nhận
thức đầy đủ sự phá hoại của nó và đấu tranh khắc phục bằng nhiều hình thức
và biện pháp để giáo dục, rèn luyện cán bộ, đảng viên để xây dựng họ thành


7
những cán bộ vừa “hồng” vừa “chuyên”; có đức, đủ tài vượt qua những khó
khăn, thách thức, là “vắc xin” hữu hiệu để ngăn ngừa và vô hiệu hoá những
tác động từ mặt trái nền kinh tế thị trường thực hiện thắng sự nghiệp công
nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, vì mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa
xã hội, như lời Bác Hồ dạy “Người cách mạng phải có đạo đức cách mạng
làm nền tảng mới hoàn thành được nhiệm vụ cách mạng vẻ vang”1.
Tuy nhiên cũng cần phải thừa nhận rằng, giáo dục, rèn luyện đạo đức
cách mạng cho từng cán bộ, đảng viên hiện nay khó khăn và phức tạp hơn
nhiều so với giai đoạn cách mạng trước, bởi vì những yêu cầu đạo đức trên
một số mặt cụ thể nào đó mới hơn và cao hơn trước; mặt khác những điều
kiện khách quan về mặt tồn tại xã hội ngày nay đặt ra những thách thức nghiệt
ngã và phức tạp hơn. Song xét đến cùng thì bao giờ việc tu dưỡng, rèn luyện
đạo đức của người cán bộ, đảng viên cũng là do ý thức chủ động, tự giác của
từng người quyết định.
Từ khi đất nước ta thực hiện đổi mới, việc giáo dục, rèn luyện đạo đức
cách mạng càng trở nên phức tạp hơn. Việc xây dựng một Đảng đạo đức văn
minh không chỉ trong điều kiện đát nước hòa bình mà còn là cầm quyền trong
điều kiện phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, cầm

quyền trong điều kiện tồn tại thực sự một môi trường văn hóa và đạo đức tư
sản đang hàng ngày, hàng giờ gây sức ép tác động vào tổ chức Đảng và cán
bộ, đảng viên, vào các thành tố của hệ thống chính trị do Đảng lãnh đạo. Đây
thực sự là một cuộc đấu tranh gay go quyết liệt giữa đạo đức cách mạng theo
định hướng xã hội chủ nghĩa và đạo đức tư sản. Ví dụ như về thói tham nhũng
trong bộ máy nhà nước không phải đến hiện nay mới có; trong kháng chiến
chống Pháp đã từng có vụ tham nhũng của Trần Dụ Châu; nhưng chỉ đến thời
nay, khi lề thói kinh doanh Tư bản chủ nghĩa và cơ chế thị trường được phát
triển mở rộng, khi động cơ lợi nhuận làm cho hành vi hối lộ trở nên phổ biến
chi phí hối lộ được tính vào giá thành đồng tiền gắn với quyền lực thì tệ nạn
1

Hồ Chí Minh, toàn tập, tập 9, NXBCTQG.H.1996, trang 283


8
tham nhũng mới có quy mô rộng lớn và tác động phá hoại đối với bộ máy
kinh tế và chính trị của chúng ta càng mạnh mẽ.
Hiện nay, mặt trái của cơ chế thị trường, của toàn cầu hóa đang tác
động không nhỏ đến việc xây dựng đạo đức, lối sống của đội ngũ cán bộ,
đảng viên, công nhân viên chức, sỹ quan quân đội, công an…Sự phân hóa đó
kéo theo sự phân hóa về thành phần xã hội của đảng viên, cán bộ và như vậy
chúng ta không thể không tính đến ảnh hưởng của thành phần xã hội của bản
thân người cán bộ, đảng viên và gia đình họ trong cuộc vận động xây dựng
chỉnh đốn Đảng, đặc biệt là trong công tác giáo dục cán bộ, đảng viên về đạo
đức cách mạng. Các kỳ Đại hội gần đây Đảng ta đã đề cập nhiều về vấn đề
đạo đức, lối sống của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên. Đại hội X
Đảng ta tiếp tục khẳng định: “nổi lên là sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo
đức, lối sống của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên diễn ra nghiêm
trọng, tệ quan liêu, tham nhũng, lãng phí chưa được ngăn chặn, đẩy lùi, làm

giảm lòng tin của cán bộ, đảng viên và nhân dân”1
Đây cũng là một trong 4 nguy cơ đe doạ sự sống còn của chế độ xã hội
chủ nghĩa mà Đảng và nhân dân ta đã lựa chọn.
Như vậy, giáo dục, rèn luyện đạo đức cách mạng cho cán bộ, đảng viên
trước tác động của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là một
công việc rất khó khăn, phức tạp. Về thực chất đó là một cuộc đấu tranh giai
cấp phức tạp và lâu dài trong mỗi con người, trong từng tổ chức và cả hệ
thống chính trị, để xây dựng chủ thể đạo đức của xã hội ta trên con đường đi
lên chủ nghĩa xã hội, xây dựng nhân tố chủ quan có vai trò quyết định trực
tiếp tới sự thắng lợi của cách mạng. Sau 30 năm đổi mới, cùng với sự phát
triển về kinh tế - xã hội trên lĩnh vực văn hóa và đạo đức chúng ta cũng đã
xây dựng được đội ngũ cán bộ, đảng viên giàu lòng nhiệt huyết, đạo đức trong
sáng, lối sống lành mạnh, góp phần không nhỏ vào việc giũ gìn và phát triển
một nền đạo đức xã hội đáp ứng với yêu cầu của sự nghiệp đổi mới đặt ra.
1

Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, Nxb CTQG, H,
2006, tr. 274


9
Trong tình hình hiện nay, việc giáo dục, rèn luyện đạo đức cách mạng cho
cán bộ, đảng viên cần thực hiện tốt một số vấn đề sau:
Thứ nhất: kết hợp chặt chẽ việc nâng cao nhận thức chính trị, tư
tưởng với việc rèn luyện phẩm chất đạo đức cách mạng cho người cán bộ,
đảng viên.
Đại hội X, Đảng ta đã xác định, phải chủ động hơn trong công tác tư
tưởng. Nghiên cứu xây dựng chiến lược công tác tư tưởng trong tình hình
mới. Đổi mới mạnh mẽ nội dung, hình thức, biện pháp giáo dục chủ nghĩa
Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; tuyên truyền sâu rộng đường lối chủ

trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; bồi dưỡng lòng yêu
nước yêu nhân dân, lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, tăng cường
giáo dục phẩm chất đạo đức cách mạng trong toàn Đảng, toàn dân, đặc biệt là
đối với thế hệ trẻ, xây dựng cho họ lối sống trong sạch, cần kiệm liêm chính,
chí công vô tư, giữ gìn và phát huy phẩm chất của người chiến sỹ cộng sản,
người cán bộ cách mạng, hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao.
Thứ hai, giáo dục cho cán bộ, đảng viên thấy được vai trò, tầm quan
trọng đặc biệt của đạo đức cách mạng, coi đó là cái “gốc”, cái “nguồn” để
xây dựng phẩm chất, nhân cách của người cán bộ, đảng viên.
Trước sự vận động của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ
nghĩa, thì đạo đức cách mạng càng có vai trò quan trọng hơn bao giờ hết. Bởi
nó là nền tảng vững chắc để mỗi cán bộ, đảng viên đứng vững lập trường,
không dao động, ngả nghiêng, thậm trí gục ngã trước uy lực của đồng tiền.
Đồng thời nó còn là thước đo đánh giá lòng trung thành tuyệt đối với Đảng,
Tổ quốc và nhân dân đối với cán bộ, đảng viên. Nhận thức đúng đắn vai trò
của đạo đức cách mạng, mọi cán bộ, đảng viên cần phải đặt trong mối quan hệ
giữa đức và tài. Vì thời nào cũng cần người có tài. Tài mỗi thời mỗi khác, một
nhiều và muôn vẻ, tài càng cao càng quý. Sự nghiệp đổi mới đát nước, với
tính khốc liệt của nền kinh tế thị trường càng cần người có tài ở tầm vóc thời
đại mới trên khắp mọi lĩnh vức của đời sống. Kinh tế thị trường đòi hỏi càng


10
nhiều tri thức, tài năng mới không phải trên lý thuyết mà cả trong hành động
và đặc biệt là hành động có hiệu quả, ra tiền, ra của. Tuy nhiên có tài phải có
đức. Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn ghép “bậc tài đức”, “kẻ hiền năng”. Tài khác
nhau, “nhưng ai giữ được đạo đức đều là người cao thượng” 1. Người còn
khẳng đinh: “có tài không có đức, tham ô hủ hoá có hại cho nước. Có đức
không có tài như ông bụt ngồi trong chùa, không giúp ích gì được ai” 2. Đức
và tài là sự thống nhất trên cơ sở đức. Đức là cái nền cho tài năng nảy nở và

phát triển. Cho nên cán bộ, đảng viên cần phải nhận thức đầy đủ điều đó.
Người cách mạng trước hết cần có đạo đức cách mạng, xã hội có đạo đức
công dân. Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh: là người lãnh đạo phải có trí tuệ
hơn người minh mẫn, sáng suốt, nhìn xa trông rộng, gần gũi nhân dân trọng
dụng hiền tài. Để hoàn thành sứ mệnh vẻ vang của người cán bộ, đảng viên
trong thời kỳ Đảng cầm quyền phải có đức trọng tài cao, phải vừa hiền lại vừa
minh mẫn. Như vậy, “Đức là cái gốc, cái nguồn”, câu nói ấy ngày nay vẫn
đúng, đúng với mọi xã hội của con người biết tôn trọng nhân cách, phẩm giá
con người.
Thứ ba, thường xuyên rèn luyện đạo đức cách mạng, chống chủ nghĩa
cá nhân.
Rèn luyện đạo đức cách mạng, xây dựng chủ nghĩa tập thể, đấu tranh
kiên quyết chống chủ nghĩa cá nhân là điều chủ chốt, là nguyên tắc xuyên
suốt trong đạo đức cách mạng. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng đinh: “Đạo
đức cách mạng là đạo đức tập thể, nó phải đánh thắng và tiêu diệt chủ nghĩa
cá nhân”3. Văn kiện Đại hội X, Đảng ta đã chỉ rõ: đặc biệt quan tâm giáo dục,
rèn luyện cán bộ, đảng viên thực sự là tấm gương sáng về phẩm chất, đạo đức,
lối sống, hết lòng vì nhân dân, vì sự nghiệp cách mạng. Đạo đức cách mạng
không phải từ trên trời rơi xuống, nó do đấu tranh, rèn luyện hàng ngày mà
1
2
3

3

Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 7, Nxb Chính trị quốc gia, H, 1996, tr. 256
Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 7, Nxb Chính trị quốc gia, H, 1996, tr. 452
Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 9, Nxb Chính trị quốc gia, H, 1996, tr. 57



11
phát triển củng cố, cũng như “ngọc càng mài càng sáng, vàng càng luyện càng
trong” nếu không như vậy thì hôm nay có thể giữ được, nhưng ngày mai có
thể lại thoái hoá biến chất, hư hỏng. Đó là điều diễn ra trong cuộc sống hàng
ngày. Đối với mỗi cán bộ, đảng viên, việc tu dưỡng, rèn luyện đạo đức cách
mạng phải được thực hiện trong mọi hoạt động thực tiễn của bản thân mình,
trong đời tư, cũng như đời công, trong sinh hoạt, học tập, lao đọng, trong mọi
mối quan hệ từ hẹp đến rộng, từ nhỏ đến lớn, từ quan hệ đồng chí, bạn bè, với
cấp trên, cấp dưới, với Đảng, với Tổ quốc và nhân dân …Trong cuộc sống
mỗi cán bộ, đảng viên có một cương vị, vai trò khác nhau, đòi hỏi phải điều
chỉnh hành vi của mình và phẩm chất đạo đức của mỗi người phải được thể
hiện rất cụ thể, phong phú, đa dạng.
Sau 20 năm đổi mới chủ nghĩa cá nhân phát triển, sự suy thoái về đạo
đức, lối sống, phai nhạt lý tưởng diễn ra trầm trọng ở một bộ phận không nhỏ
cán bộ, đảng viên, thậm chí có người sống truỵ lạc, sám hối, phản bội lý
tưởng cách mạng, phản bội Tổ quốc và nhân dân. Đặc biệt nhức nhối là nạn
tham nhúng ngày càng trầm trọng và các tệ nạn xã hội ngày càng gia tăng. Tất
cả những vấn đề này gọi theo cách gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh đó là chủ
nghĩa cá nhân phát triển rộng khắp và trầm trọng. Thực tế này đặt sự nghiệp
đổi mới, đặt chủ nghĩa xã hội ở nước ta trước sự thách đố mát còn. Vì sự
thắng lợi của chủ nghĩa xã hội, vì sự hưng thịnh của đất nước, Đảng và nhân
dân ta chỉ có một con đường kiên quyết đấu tranh và chiến thắng CNXH cá
nhân, chiến thắng tham nhũng và tiêu cực xã hội. Đây thực sự là một thử
thách ngặt nghèo. Như vậy, giáo dục, rèn luyện đạo đức cách mạng một cách
công phu, tích cực đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân, mỗi cán bộ, đảng viên
mới có được phẩm chất đạo đức tốt đẹp và những phẩm chất ấy ngày càng
được bồi đắp, nâng cao.
Thứ tư, Đẩy mạnh thực hiện cuộc vận động học tập và làm theo tư
tưởng, tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh.



12
Đây là một phong trào hành động cách mạng mang tính chính trị - xã
hội sâu rộng và thiết thực đối với toàn Đảng và toàn dân ta. Mỗi cán bộ, đảng
viên phải nêu cao tinh thần gương mẫu, trách nhiệm cao nhất trong thực hiện
cuộc vận động đó, phải biến nó thành hành động thực tế, thiết thân trong mọi
lĩnh vực hoạt động của mỗi cá nhân cán bộ, đảng viên. Đối với mỗi tổ chức
đảng phải đổi mới nội dung và hình thức sinh hoạt, thường xuyên lấy ý kiến
nhận xét của nhân dân về tư cách, đạo đức của cán bộ, đảng viên. coi trọng
công tác kiểm tra, giám sát, kỷ luật nghiêm những cán bộ, đảng viên vi phạm
những quy định về trách nhiệm, phẩm chất, đạo đức, lối sống. Không ngừng
phát huy những phẩm chất tốt đẹp của đạo đức truyền thống dân tộc và tiếp
thu những giá trị, chuẩn mực đạo đức tiến bộ của nhân loại, để xây dựng
những cán bộ, đảng viên trở thành những con người xã hội chủ nghĩa góp
phần xây dựng nền đạo đức xã hội chủ nghĩa.
Thứ năm, mỗi cán bộ, đảng viên phải tự mình nêu gương đạo đức.
Một tấm gương sống có giá trị hơn cả trăm bài diễn văn tuyên truyền.
Nói chung như vậy trong đạo đức lại càng như vậy. Truyền thống, đạo lý của
người Việt Nam thường tôn trọng đạo đức, niềm tin đạo đức thường đến
trước, mở đường và nuôi dưỡng niềm tin chính trị. Vì thế mà Chủ tịch Hồ Chí
Minh rất chú trọng đến việc nêu gương về đạo đức, coi đó là vật liệu quý để
xây dựng con người, là phương pháp lấy quần chúng giáo dục quần chúng rất
sinh động và có sức thuyết phục lớn. Đặc biệt là Người tự mình nêu tấm
gương về đạo đức trong sáng tuyệt vời, tiêu biểu cho tinh hoa và khí phách
dân tộc, được toàn dân tin theo, thế giới ngưỡng mộ: suốt đời hy sinh phấn
đấu cho lý tưởng cứu nước cứu dân, hết lòng thương yêu nhân dân theo tinh
thần “nước lấy dân làm gốc”, suốt đời không ngừng học tập rèn luyện, thực
hiện cần kiệm, liêm, chính, chí công, vô tư sống giản dị, khiêm tốn thanh cao.
Trước tác động cả tích cực và tiêu cực nền kinh tế thị trường ở nước ta hiện
nay, mỗi cán bộ, đảng viên phải thể hiện được tấm gương sáng về phát huy

mặt tích cực, hạn chế, ngăn ngừa mặt tiêu cực, giữ vững phẩm chất đạo đức


13
cách mạng, phải thể hiện là những điển hình tiên tiến trong sự nghiệp công
nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, vì sự phát triển đất nước và hạnh phúc của
nhân dân. cho quần chúng noi theo. Do đó phải thường xuyên tự tu dưỡng,
rèn luyện bản thân, tự giác học tập nâng cao trình độ mọi mặt, đề cao tự phê
bình, và phê bình, góp phần thực hiện thắng lợi sự nghiệp đổi mới và chỉnh
đốn Đảng theo tinh thần Nghị quyết Đại hội X của Đảng.
Như vậy, giáo dục, rèn luyện đạo đức cách mạng cho cán bộ, đảng viên
trong điều kiện hiện nay, phải tiến hành đồng bộ các giải pháp, đi từ việc nâng
cao nhận thức chính trị, tư tưởng, vai trò của đạo đức cách mạng đến từng
hành động cụ thể, thực tiễn của mỗi cán bộ, đảng viên. Có như vậy mới không
trở nên sáo rỗng, tránh được căn bệnh khẩu hiệu, hô hào chung chung.
Quân đội nhân dân Việt Nam là một tổ chức vũ trang có vị trí, vai trò,
đặc điểm hoạt động đặc thù cho nên việc giáo dục, rèn luyện đạo đức cách
mạng cho cán bộ, đảng viên quân đội ngoài việc tuân thủ những nguyên tắc,
chuẩn mực, giá trị đạo đức chung còn phải chú ý đến những hoạt động đặc thù
quân sự, do đó giáo dục, rèn luyện đạo đức cách mạng còn phải phù hợp với
đặc điểm riêng của quân đội. Mỗi quân nhân trong quân đội vừa mang đầy đủ
những phẩm chất đạo đức cách mạng xã hội chủ nghĩa, đồng thời cũng có
những phẩm chất đặc thù phù hợp với lĩnh vực hoạt động của quân đội, như
Ăngghen nói: “ngay cả mỗi nghề nghiệp đều có đạo đức riêng của mình” 1.
Ngoài những phẩm chất đạo đức cách mạng xã hội chủ nghĩa, quân nhân
trong quân đội còn có những biểu hiện riêng đó là:
- Trung thành tuyệt đối với Đảng, Tổ quốc, nhân dân và chế độ xã hội
chủ nghĩa, kiên định mục tiêu, lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội,
quyết tâm phấn đấu hy sinh cho mục tiêu đó.
-Nhận thức sâu sắc nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, nâng cao ý

thức cảnh giác cách mạng, đánh bại chiến lược “diễn biến hòa bình”, bạo loạn
lật đổ và mọi âm mưu thủ đoạn của chủ nghĩa đế quốc và các thế lực thù địch
1

Mác - Ăngghen, Toàn tập, tập 21. Nxb CTQG. H.1995, trang 425


14
trong mọi tình huống, dũng cảm trong chiến đấu, cần cù, sáng tạo trong lao
động; thực hiện tốt chức năng đội quân chiến đấu, lao động sản xuất và đội
quân công tác.
- Tự giác chấp hành kỷ luật, trung thực, không cơ hội, không tham
nhũng, đặt lợi ích của Đảng, của dân tộc, của cộng động đồng lên trên lợi ích
cá nhân, biết và thực hành tiết kiệm, không tham ô lãng phí.
- Tích cực học tập để có trình độ hiểu biết về mọi mặt đáp ứng với yêu
cầu ngày càng cao của nhiệm vụ cách mạng và quân đội trong giai đoạn cách
mạng mới.
- Kết hợp chặt chẽ chủ nghĩa yêu nước nước chân chính với chủ nghĩa
quốc tế của giai cấp công nhân và tinh thần nhân đạo xã hội chủ nghĩa.
Để xây dựng và nâng cao đạo đức cách mạng cho cán bộ đảng viên
trong quân đội hiện nay, đáp ứng với yêu cầu ngày càng cao của nhiệm vụ bảo
vệ Tổ quốc trong tình hình mới, cần tập trung thực hiện một số giải pháp cơ
bản sau:
Một là, đổi mới và tăng cường công tác giáo dục, quản lý cán bộ, đảng
viên nhằm nâng cao đạo đức cách mạng; trong đó tập trung vào một số nội
dung:
Nâng cao chất lượng giáo dục chủ nghĩa Mác - Lê nin, tư tưởng Hồ Chí
Minh, đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước, nhiệm vụ của quân đội,
của đơn vị và chức trách nhiệm vụ từng người. Phát huy dân chủ trong quá
trình giáo dục chính trị - đạo đức cho đội ngũ cán bộ, đảng viên, biến quá

trình giáo dục thành quá trình tự giáo dục, quản lý, rèn luyện đạo đức cách
mạng.
Hai là, chăm lo cải thiện và tạo điều kiện môi trường văn hoá đạo đức
thuận lợi, khắc phục những cản trở trong quá trình nâng cao đạo đức cách
mạng cho cán bộ, đảng viên, giải pháp này cần phải làm tốt các biện pháp
như: giải quyết tốt các mối quan hệ trong và ngoài đơn vị; xây dựng tập thể
quân nhân vững mạnh về mọi mặt ở các đơn vị; thường xuyên chăm lo đời


15
sống vật chất và tinh thần của đơn vị, của cán bộ các cấp, thực hiện tốt chính
sách hậu phương quân đội; khắc phục ngăn chặn có hiệu quả những tác động
tiêu cực của đạo đức phi xã hội chủ nghĩa và những tiêu cực ngoài xã hội xâm
nhập vào đơn vị.
Ba là, làm tốt cuộc vận động xây dựng và chỉnh đốn Đảng, thực hiện tự
phê bình và phê bình trong các tổ chức Đảng và chỉ huy. Tự phê bình và phê
bình về đạo đức, lối sống của cán bộ, đảng viên, cần tập trung vào các vấn đề
sau:
- Tinh thần trách nhiệm đối với nhiệm vụ được phân công, với việc lãnh
đạo chỉ huy, quản lý cán bộ, chiến sỹ thuộc quyền, ý thức chấp hành mệnh
lệnh cấp trên, việc nhận và hoàn thành nhiệm vụ được giao.
- ý thức, ý chí rèn luyện tu dưỡng, giữ gìn phẩm chất đạo đức cách
mạng trước tác động tiêu cực của mặt trái cơ chế thị trường, thái độ ứng xử
trước các hiện tượng tiêu cực về đạo đức.
- Giải quyết các mối quan hệ giữa lãnh đạo - chỉ huy, cấp trên - cấp
dưới, cán bộ - chiến sỹ, quân - dân, quan hệ giữa lợi ích chung - riêng, giữa
đơn vị mình với đơn vị bạn và nhân dân nơi đóng quân.
- Tinh thần, ý thức đấu tranh với các biểu hiện vi phạm đạo đức quân
nhân, vi phạm kỷ luật quân đội, kỷ luật Đảng, tham gia vào các tệ nạn xã
hội…

Kết luận
Giáo dục, rèn luyện đạo đức cách mạng cho cán bộ, đảng viên trước sự
tác động của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta
hiện nay là một tất yếu khách quan, yêu cầu bức thiết; là cuộc đấu tranh phức
tạp, lâu dài trong mỗi con người, trong từng tổ chức và trong toàn xã hội.
Những biểu hiện của đạo đức cách mạng trong sự nghiệp đổi mới đã có những
thay đổi, phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa, trong đó cuộc đấu tranh
giữa đạo đức cách mạng xã hội chủ nghĩa và đạo đức cũ, đạo đức tư sản là
một thực tế của đấu tranh giai cấp trên lĩnh vực văn hóa - đạo đức và ý thức


16
hệ. Chúng ta cần phải nhận thức đầy đủ cả những thuận lợi và khó khăn của
việc giáo dục, rèn luyện đạo đức cách mạng cho người cán bộ, đảng viên, từ
đó kiên định lập trường giai cấp công nhân, kiên quyết đấu tranh với những
biểu hiện phi giáo dục, phi đạo đức. Giáo dục, rèn luyện đạo đức cách mạng
cho cán bộ, đảng viên hiện nay là vấn đề có tính quy luật trong sự nghiệp xây
dựng con người - chủ nhân của sự nghiệp đổi mới đất nước. Đó là việc làm
không ngừng, không nghỉ đối với mỗi tổ chức và mỗi con người. Hơn lúc nào
hết mỗi cán bộ, đảng viên phải thường xuyên tu dưỡng, rèn luyện đạo đức
cách mạng, chống chủ nghĩa cá nhân, coi đó là nhu cầu hàng ngày của mỗi
người, là lẽ sống của những người đảng viên cộng sản chân chính vì sự
nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ
nghĩa của chúng ta.