Tư tưởng Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa
pháp luật và đạo đức
Vương Thanh Huyền
Khoa Luật
Luận văn Thạc sĩ ngành: Lí luận và lịch sử Nhà nước và pháp luật
Mã số: 60 38 01
Người hướng dẫn: PGS.TS. Hoàng Thị Kim Quế
Năm bảo vệ: 2009
Abstract: Nghiên cứu những sự kiện lịch, những mẩu chuyện về Hồ Chí Minh nhằm
chỉ ra tư tưởng của Người về pháp luật, về đạo và mối quan hệ giữa pháp luật và đạo
đức. Thông qua những câu chuyện đó nhằm đưa ra những nhận định và đánh giá của
Người về tầm quan trọng của pháp luật và đạo đức trong việc quản lý đất nước và sự
cần thiết phải vận dụng mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức trong thực tế. Tìm hiểu
và đánh giá thực trạng thực thi pháp luật và sự xuống cấp về đạo đức trong từng tầng
lớp nhân dân từ đó tìm ra nguyên nhân của thực trạng đó. Trên cơ sở đó đưa ra những
giải pháp và kiến nghị để vận dụng tốt tư tưởng Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa
pháp luật và đạo đức trong thực tế
Keywords: Pháp luật; Tư tưởng Hồ Chí Minh; Đạo đức
Content
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài:
Hiện nay, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế, xã hội Việt Nam đang có
những bước chuyển lớn. Sự giao thoa của nhiều nền văn hoá trong thời kỳ hội nhập đã làm
cho nền tảng đạo đức truyền thống bị lung lay và có nguy có bị lãng quên trước “cơn lốc” thị
trường. Bên cạnh đó, nhu cầu làm giàu đã khiến không ít người vượt qua ranh giới của pháp
luật nhằm thu lợi bất chính. Tình hình phạm tội luôn là điểm nóng trong những năm vừa qua
đặc biệt là bộ phận thanh thiếu niên - thế hệ tương lai của đất nước và trong đội ngũ công
chức - những người nắm trong tay quyền lực nhà nước. Thực tế đó đã gióng lên hồi chuông
báo động về sự xuống cấp về mặt đạo đức và ý thức pháp luật trong đại bộ phận dân chúng
Việt Nam. Bác Hồ đã từng nói: con người là tài nguyên của đất nước. Để xây dựng một nước
Việt Nam : “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, văn minh thì phải có những con người

mang trong mình ý thức pháp luật của thời đại và nền tảng đạo đức cách mạng truyền thống
của dân tộc”. Trong điều kiện xây dựng nhà nước pháp quyền việc nghiên cứu và vận dụng tư


tưởng Hồ Chí Minh về pháp luật và đạo đức được đặt ra như một yêu cầu cấp thiết. Pháp luật
và đạo đức là hai hình thái ý thức xã hội tham gia vào việc điều chỉnh hành vi con người và
được nhà nước sử dụng trong hoạt động quản lý xã hội. Trước Hồ Chí Minh đã có rất nhiều
những nhà tư tưởng đề cập đến vấn đề đạo đức và pháp luật trong quản lý xã hội. Tuy nhiên,
những quan điểm này thường tuyệt đối hóa một bên đạo đức hoặc một bên pháp luật mà chưa
nhận thấy được vai trò của sự kết hợp giữa pháp luật và đạo đức trong hoạt động quản lý xã
hội. Trên cơ sở phân tích những ưu điểm và hạn chế của pháp luật và đạo đức, Hồ Chí Minh
đưa ra quan điểm về mối quan hệ biện chứng giữa pháp luật và đạo đức từ đó Người chủ
trương phải kết hợp pháp luật và đạo đức trong việc điều chỉnh hành vi con người và quản lý
xã hội.
Hiện nay, Đảng và nhà nước ta đã và đang có nhiều chủ trương nhằm vận dụng tư
tưởng Hồ Chí Minh về pháp luật và đạo đức. Trong điều kiện đó, tác giả mạnh dạn chọn
nghiên cứu đề tài: “Tư tưởng Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức” nhằm
góp phần bổ sung vào hệ thống lý luận về pháp luật và đạo đức.
2. Tình hình nghiên cứu:
Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống các quan điểm về nhiều lĩnh vực của đời sống
xã hội được xây dựng trên cơ sở sự tiếp thu chủ nghĩa Mác – Lê Nin và thành tự khoa học xã
hội trên thế giới. Vấn đề pháp luật và đạo đức chiếm một vị trí quan trọng trong tư tưởng Hồ
Chí Minh về nhà nước và pháp luật. Từ trước đến nay đã có rất nhiều những đề tài nghiên cứu
tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước pháp quyền và pháp luật trong nhà nước pháp quyền.
Trong giai đoạn phát triển nền kinh tế hiện nay, sự xuống cấp về ý thức đạo đức đã gióng lên
hồi chuông báo động về tình trạng hỗn loạn, phức tạp của xã hội trong tương lai. Điều này đã
đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nghiên cứu và vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về việc kết hợp
pháp luật và đạo đức trong hoạt động quản lý xã hội. Ngày càng xuất hiện nhiều đề tài nghiên
cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về pháp luật và đạo đức. Nhà nước ta cũng đã và đang đẩy mạnh
cuộc vận động học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh. Đó là những nguồn tư

liệu quý giá phục vụ cho việc nghiên cứu đề tài Tư tưởng Hồ Chí Minh về pháp luật và đạo
đức.
3. Mục đích của đề tài:
- Nghiên cứu những quan niệm của Hồ Chí Minh về đạo đức, về pháp luật và mối quan hệ
giữa pháp luật và đạo đức trong hoạt động quản lý xã hội. Trên cơ sở đó chỉ ra được tầm quan
trọng của pháp luật và đạo đức cũng như việc kết hợp pháp luật và đạo đức trong việc xây
dựng Nhà nước pháp quyền ở Việt Nam.

2


- Chỉ ra thực trạng thực thi pháp luật và sự xuống cấp về mặt đạo đức trong xã hội Việt Nam
trong những năm đổi mới.
- Đưa ra những giải pháp mới góp phần vận dụng một cách có hiệu quả tư tưởng Hồ Chí Minh
về mối quan hệ giữ pháp luật và đạo đức.
4. Nhiệm vụ của đề tài:
Trên cơ sở mục đích của đề tài nêu trên, đề tài nghiên cứu cần phải thực hiện những
nhiệm vụ sau:
- Nghiên cứu những sự kiện lịch, những mẩu chuyện về Hồ Chí Minh nhằm chỉ ra tư tưởng
của Người về pháp luật, về đạo và mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức. Thông qua những
câu chuyện đó nhằm đưa ra những nhận định và đánh giá của Người về tầm quan trọng của
pháp luật và đạo đức trong việc quản lý đất nước và sự cần thiết phải vận dụng mối quan hệ
giữa pháp luật và đạo đức trong thực tế
- Tìm hiểu và đánh giá thực trạng thực thi pháp luật và sự xuống cấp về đạo đức trong từng
tầng lớp nhân dân từ đó tìm ra nguyên nhân của thực trạng đó.
- Trên cơ sở đó đưa ra những giải pháp và kiến nghị để vận dụng tốt tư tưởng Hồ Chí Minh về
mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức trong thự tế
5. Phạm vi nghiên cứu:
Với mục đích nhằm nghiên cứu về Tư tưởng Hồ Chí Minh mối quan hệ giữa pháp luật
và đạo đức, đề tài chỉ tập trung nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức về pháp luật

cũng như mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức.
Nghiên cứu thực trạng đạo đức và thực thi pháp luật ở Việt Nam trong giai đoạn thực
hiện công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước và hội nhập khu vực, quốc tế.
6. Phương pháp nghiên cứu:
Luận văn có sử dụng một số phương pháp nghiên cứu sau trên cơ sở chủ nghĩa duy vật
biện chứng và duy vật lịch sử:
- Phương pháp thu thập tài liệu ghi nhận các sự kiện lịch sử liên quan đến hoạt động chính trị
của Hồ Chí Minh.
- Trên cơ sở các tài liệu thu thập được, tác giả sử dụng phương pháp phân tích nhằm phân
tích các sự kiện lịch sử liên quan đến tư tưởng quan điểm Hồ Chí Minh về đạo đức và pháp
luật
- Tham khảo các tài liệu chuyên khảo về Hồ Chí Minh bổ sung cho việc phân tích và đưa ra
nhận định về tư tưởng Hồ Chí Minh về pháp luật và đạo đức.
7. Kết cấu luận văn:

3


Ngoài phần mở đầu và kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung luận văn gồm 3
chương:
Chương 1: Những nội dung cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh về pháp luật và đạo đức.
Chương 2: Thực trạng đạo đức và pháp luật ở nước ta hiện
Chương 3: Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức trong
điều kiện xây dựng nhà nước pháp quyền ở nước ta hiện nay.
nước pháp quyền, bảo vệ, phát huy các giá trị đạo đức truyền thống.
References
1. Lê Thị Tuyết Ba(2005), “Vai trò của của pháp luật đối với việc hình thành và phát
triển ý thức đạo đức ở nước ta hiện nay”, Tạp chí triết học(6), tr.15-16.
2. Thành Duy (1996), Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà
nội.

3. Giáo trình tư tưởng Hồ Chí Minh (2003), Nxb. Chính trị Quốc gia, Hà Nội,
4. Vũ Đình Hòe (2005), “Đạo đức và pháp luật trong tư tưởng Hồ Chí Minh – Đức trị
hay pháp trị”, Cổng thông tin điện tử, Bộ Tư pháp, tr.5-6.
5. Vũ Đình Hòe (2001), Pháp quyền nhân nghĩa Hồ Chí Minh, Nxb. Văn hóa thông tin,
Trung tâm văn hóa Đông Tây
6. Hồ Chí Minh toàn tập, tập 4, Nxb. Chính trị Quốc gia (2000) , Hà Nội, 2000.
7. Hồ Chí Minh toàn tập, tập 5, Nxb. Chính trị Quốc gia(2000) , Hà Nội, 2000.
8. Hồ Chí Minh toàn tập, tập 7, Nxb. Chính trị Quốc gia(2000) , Hà Nội, 2000.
9. Hồ Chí Minh toàn tập, tập 9, Nxb. Chính trị Quốc gia(2000) , Hà Nội, 2000.
10. Vũ Khiêu,Thành Duy (2000), Đạo đức và pháp luật trong triết lý phát triển ở Việt
Nam, Nxb. Khoa học xã hội, Hà nôi.
11. Khoa Luật, Đại học Quốc gia (2004) Giáo trình Lý luận chung về Nhà nước và pháp
luật.
12. Trần Ngọc Liêu (2009), “Tư tưởng quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân của Hồ Chí
Minh”, Tạp chí cộng sản, (23), tr12-13.
13. Lê Xuân Lựu (2004), “Xây dựng nhà nước pháp quyền của nhân dân, do nhân dân và
vì nhân dân”, Tạp chí cộng sản, (61), tr 5-6.
14. C. Mác và Ph. Ăng-ghen. Toàn tập, (20). Nxb. Chính trị Quốc gia (1994), Hà Nội.
15. Đỗ Hữu Nhân (2004), “Quan điểm Mác xít về mối quan hệ đạo đức – chính trị - pháp
quyền”, Tạp chí triết học, (8), tr.8-9.

4


16. Hoàng Thị Kim Quế (1999), “Một số suy nghĩ về mối quan hệ giữa pháp luật và đạo
đức trong hệ thống điều chỉnh xã hội”, Tạp chí nhà nước và pháp luật số (7), tr. 5-6.
17. Hoàng Thị Kim Quế (2006), “Nghiên cứu, vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà
nước và pháp luật trong bối cảnh hội nhập Quốc tế hiện nay”.
18. Hoàng Thị Kim Quế (2007), Pháp luật và đạo đức , Nxb Chính trị quốc gia, Hà nội.
19. Huy Rứa (2009), “Quan điểm của Hồ Chí Minh về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã

hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân, Tạp chí cộng sản”, (23),
tr.11-12.

5