OẠI HỌC TổNG HỢP HÀ NỘI
TẠP CHÍ KHOA HỌC só 6 -1993

VÀI KINH NGHIỆM VÊ HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ VÀ sự
PHÁT TRIỂN QUỐC GIA TRONG CÁC NƯỚC ASEAV
GS. Vũ Đ ư ơ n g Mnh
T r o n g vài t h ậ p n iê n qua, c ặ c n ư đ c A S E A N đ ả d ầ n d ầ n nổi lèn n h ư m ộ t đ i ể m Siĩìg ở
Đ ô n g N a m Á nhờ p h ử n g t h à n h c ô n g t r o n g s ự n g h i ệ p xây d ự n g đ ấ t nước. C á c n h à kinh
t ế h ọ c p h ả n tíc h từ c á c s ố liệu t h ố n g kê, từ n h đ n g biế n c h u y ể n t r o n g cơ cấu c ô n g n;hiệp

và t r o n g n ề n k in h tê, từ n h ứ n g c h í n h s á c h rfồu tư, tồi c h í n h , giá cả, ngoại t h ư ơ n g đ* t ì m
r a n g u v ê n n h â n c ủ a sự p h á t t r i ể n đó. Bài v iế t này, từ góc độ sử học, p h á c lê n đ ôi n?t vê
t á c đ ộ n g c ủ a hệ t h ố n g c h í n h t r ị đôi vđi n h đ n g t h à n h t ự u k in h tế t r o n g c á c n ư ớ c ASvAN.
*
* *
1.

T ừ s a u c h i ế n t r a n h th è giđi t h ứ hai, c á c nước Đ ô n g N a m Á lần lượt bướ c v à c c u ộ c

h à n h t r ì n h k iế n qu ố c với tư c á c h n h ữ n g quốc g ia độc ỉập, có ch ủ q u y ê n . B à n g p h ư d n f t h ứ c
k h á c n h a u và (ì m ứ c độ k h á c n h a u t r o n g q u á t r ì n h ti ến tới độc lập, c á c n ư ớc t r o n ' khu
vự c đ êu t h o á t khỏi á c h t h ố n g t r ị t h ự c d â n , t h à n h lặp n hà nước c ủ a r i ê n g m ì n h và lánh
đ ạ o c ổ n g c u ộ c xây d ự n g kinh t ế -xả hội c ủ a đ ấ t nước m ì n h
N ử a t h ế kỷ đã trối qua, hiệ n t ư ợ n g n à y t ư ở n g n h ư m ộ t lẽ đ ư ơ n g nh iê n, n h ư n g thío ra
m a n g ý n g h ĩ a hết sứt' q u a n t r ọ n g Bííi vì n ế u k h ồ n g có ti ên đố cùa một n ê n c h í n h t ' dộc
lập th ì n ẻ n k in h tè - xà hội á t sẽ d i ễ n biế n t h e o m ộ t ch íẻ u h ư đ n g k h á c N h ữ n g t h a m tựu
dù có đ ạ t đượ c c ủ n g chi n à m t r o n g k h u ồ n k h ô lệ t h u ộ c vào cá c c ư ờ n g q u ô c k h á c mè thôi.
C h í n h yế u t ố cơ b ả n nà y đả khơi d ậ y t i n h t h ầ n d â n tộc t ự c ư ờ n g t r o n g sự n g h i ệ p xAy ì ự n g
đ ất n ư ớ c và n ả n g cao vị t r í củ a q u ố c gia t r o n g mối q u a n hệ qu ốc t ế N gay từ n h ữ n g ngày
đ à u sau t h ố c h iế n, sự

t h à n h lậ p 2 n h à n ư ớ c độc lập I n đ ỏ n ê x i a và Việt N a m đỗ bá( hiệu

s ự phAn hổa the o 2 xu h ư d n g T B C N và X H C N t r è n b ả n dfô c h í n h t r ị D ô n g N a m Á G á n
hốt n ừ a sa u t h ế kỷ XX, vÃu t ố này đá chi phối s âu s ắc tì n h hình mỗi q u ố c gia và r o n g
to à n k h u vực Sa u n híẻ u cô g á n g t h ư đ n g lượng, t h á n g 8- 1967, n á m nước D ô n g N a m A đá
tụ hội t r o n g một tố c h ứ c ỉiôn kốt, gọi tắt là A S E A N í l ) .
C á c t h à n h viẻn c ủ a A SE AN gộp gỡ n h a u ò m ụ c đích xây d ự n g s ự hợp t á c đô ph á t riển
k i n h tế, xá hội và v an hóa Nó hao h à m ý t ư ở n g liên kết đ ể giảm bớt s ứ c é p từ cá c nước
lớn, n g â n c h ặ n "làn s ó n g c ộ n g sá n " đ a n g t h ắ n g t h è ở T r u n g Q u ốc và c á c n ư dc D ồ n g Drơng.
C á c n ư ớc A S E A N có (‘h u n g m ụ c ti£u xảv d ự n g q u ố c gia độc ỉảp the o xu h ư ớ n g nBCN
t r o n g đíè u kiện lịc'h sử t h u ậ n lợi c ủ a n h ữ n g n ũ m t h á n g kòa b ìn h , k h ổ n g bị c h i ê n ranh
tà n p h á ( r i ẻ n g I n đ ỏ n ê x i a phai t r ả i q u a cu ộc k h á n g c h i ế n c h ố n g H à Lan 5 nftm 194* 50).

(1) A S E A N A s s o c ia t io n of South E a s t A s i a N a tio n s
M a la ix ia , S in q a p o , P h i l i p p m N a m 1984 thè m B r u n á y

62

Hói c á c nư ớ c D ỏ n g Nam A, g ô m ĩ h à i Lan

Incnnèxia,


H ơn t h ế n i i a , m ộ t s ố n ư ớc đ ã lợi d ụ n g thời cơ là m g ià u tr o n g cuộc c h i ế n tr a n h Đ ồ n g d ư ơ n g .
Các n ư ớ c A S E A N c h u y ế n t ừ c h ế độ t h u ộ c đ ịa c ủ a c á c n ư ớ c t ư b ả n t h à n h q u ố c gia độc lộp
theo c o n đ ư ơ n g t ư bá n . N g h ĩ a là nó có m ộ t quá t r ì n h p h á t t r i ể n l i ê n tục t r ê n q u ỹ đ ạo
T B C N , v ẫ n t u â n th e o qu y lu ậ t k in h t ế T R O N và m ộ t c u n g cá c h là m ă n, ván g á n líẽn với
thị t r ư ờ n g t h ế giới và n h ứ n g b ạ n h à n g qu en th u ộ c . Việc k h ỏ n g t r ả i q u a sự t à n p h á t r o n g
c h i ế n t r a n h , k h ồ n g ph ải đi con đ ư ờ n g q u a n h co g ấ p k h ú c để ti ếp c ậ n thị t r ư ờ n g đá t h u
n g á n m ộ t k h o ả n g thời gian đ á n g kể t r è n con đ ư ờ n g x â y d ự n g đ ấ t nưđc. Điêu n à y có ả n h

h ư ở n g lđn đ ế n vi ệc x á v d ự n g hệ t h ố n g chính trị và bảo đ ả m sự phá t tri ển kinh t ế c ủ a nó.

2.

L ự c i ư ợ n g lã nh đạ o ỏ c á c q u ố c gia A S E A N là g ia i cáp t ư s ả n d à n tộ c , ĩììột giai c ấ p

iã m a n g lại n ề n độc lậ p cho đấ t nước

Sau g ầ n n ử a t h ế kỷ p h á t t r i ể n , nó đã vượt q u a

được giai đ o ạ n nh ò bé vê k i n h tế, y ếu ớt vè c h í n h t r ị c ủ a c h ế độ t h u ộ c địa. N g à y n a y ' g i a i
c ấ p tư sản. đ a n g c â m q u y ê n ỏ A S E A N đá m a n g t r o n g m ì n h m ộ t t i ê m n ă n g lớn v'ẽ k i n h
ỉê. n ắ m c á c vị t r i k in h t ế q u a n t r ọ n g và là m c h ủ n ê n k in h t ế đ ả n tộ c H ọ c ũ n g k h ô n g
con là n h ứ n g t r í t h ứ c n h ỏ đă t ừ n g d ẩ n đâu p h o n g t r a o y ê u nước vào n ử a đ ầ u t h ế kỷ XX.
Dược đ à n -'.ỊO 1ÌÌỘI c á c h hệ t h ô n g t r o n g n h à t r ư ờ n g t ư b ả n ch ủ nghĩ a, các t h ế hệ .t iế p nối
d â n d á n h ì n h t h à n h m ộ t đội ng ũ t r í t h ứ c mới, có m ộ t t i ê m n ă n g lớn vê tri th ứ c đ ể b ắ t
kịp đà t . è n bộ c ù a k h o a học ký t h u ậ t , để hòa n h ậ p vào t h ế giới đ a n g b iế n c h u y ể n n h a n h
(‘h ó n g v ã t ừ dó, đ ị n h h ư ớ n g c h i ế n lược p h á t t r i ể n đ ú n g đ ắ n ch o đ ấ t nước. N g u ồ n t r í t u ệ
có đ à o t a o va b iế t kha i t h á c tạ o n è n đ ộ n g lực m ạ n h m ẽ đ ể bưđc vào t h è giới ti n hợc đ a n g
đ ó n chờ ờ phí a tr ư ớ c . T r o n g m ộ t số nước A S E A N ( I n đ ô n ê x i a , P h il i p p in , T h á i La n ), q u ý ê n
lụ c c h i n h vrị t h ư ờ n g ơ t r o n g ta y cá c t ư ớ n g lĩnh. H ọ d ư ợ c đào tạo ò cá c t r ư ờ n g võ bị t r o n g
nư ớc h a y n ư ớ c ngoài, đượ c tieh lũy m ộ t n g u ồ n t r i t h ứ c đ á n g kể, n ắ m t r o n g tay m ộ t t i ê m
n ù n g lớn ù ê q u ầ n sự. Với c ô n g cụ bạo lực m ạ n h , họ á p đ ảo giới đ á n sự và c á c p he ph ái
đối lập. D ồ n g thời, họ t h a m gia kinh d o a n h lđn, đ ạ c b iệ t n h ờ vào các v ùng , c á c m ạ c h giao
í h ô n g d ư đ i q u ỳ ê n cai q u ả n c ủ a họ. D ầ n cfân, lớp ngư ời n à y vừa có t i ê m n ă n g k in h tế, vừa
có t r ì n h đ ộ t r i th ứ c, lại n ắ m t r o n g tay lực lư ợ n g q u â n đội. Nhờ vậy, họ c h i ế m lĩ nh CÁC vị
t r í q u a n t r ọ n g c ủ a bộ m á y N h à nước, và n h iê u khi g i à n h c h ứ c vị t ổ n g t h ô n g hay t h ủ t ư đ n g
chính phủ
Đi th e o qu ỷ đạo T B C N , c á c q u ố c gia A S E A N t ì m k i ế m đượ c đ i ể m tự a m ạ n h tr o n g qu a n
h ệ quốc t ẽ


M ặ c d â u cổ s ự c ạ n h t r a n h thị t r ư ờ n g n h i ê u khi đ ế n độ gay gắt, lại c h ị u s ứ c

é p vê c h í n h t r ị có lúc k h ô n g k é m p h â n thô bạo, A S E A N v ấ n t ì m t h ấ y ỏ cá c n ư đ c t ư b ả n
lớn m ộ t đ ồ n g Iiìinh c h í n h tr ị , m ộ t b ạ n h à n g có s ứ c n ặ n g về k i n h tế, m ộ t n g u ồ n d ầ u t ư
và c u n g cA'p kỹ t h u ậ t t h i ế t bị. K h ô n g t r á n h khỏi n h ử n g cu ộ c k h ủ n g h o ả n g có t í n h qu y
l u ậ t c ủ a c h ủ n g h ĩa t ư bản, n h ìn vê t ổ n g t h ể t h ì sự p h á t t r i ể n c ủ a t h ế giđi tư b ả n đ ế n n a y
vản giơ đ u ợ c s ự y ê n ô n c ủ a nó Yếu t ố quô'c t ế n à y g ó p p h ầ n c ủ n g cô c h ế độ n h à n ư đ c và
t h ú c đẩ y s ự p h á t t n ê n k in h t ế ỏ c á c nưđ c A S E A N .
N h ữ n g y ế u t ố t r ê n là m c h o giai c ấ p t ư s ả n c á c n ư đ c A S E A N có k h ả n ố n g l ả n h đạ o đ ấ t
nước hợ v à đ ư ợ c n h â n d á n t h ừ a n h ộ n là người l ả n h đ ạo đ ấ t n ư ớc Do q u y ề n lợi giai cấp ,
t ì n h t r ạ n g bóc lột v ẳ n duy trì , m â u t h u ấ n g i ử a ng ư ờ i c h ủ và người lao đ ộ n g k h ô n g b iế n
m ấ t , sự c h ê n h lệch m ứ c Hống t r o n g xả hội v ẩ n n ặ n g nê... N h ư n g ỏ thời đ i ể m h i ệ n tạ i, sự
p h á t t r i ể n n é n k i n h t ế c ủ a đ ấ t n ư ớc c ũ n g đ e m lại lợi ích c h o b ả n t h â n họ và s ự ch&m ío
lợi ích c ủ a c h í n h họ c ủ n g l à m ch o k in h tê' c ủ a q u ố c gia t â n g ti ến. C ho n ẻ n , m ặ c d ầ u oố
s ự k h á c b i ệ t , t h ậ m c h í m â u t h u ả n vê q uy ến lợi, n h ư n g t r o n g giai đ o ạ n h iệ n nay, v ả n có

63


sự p h ù hợp g iử a lợi ích của g ia i cấp còm q u yền với lợi ích của quốc gia. C hính 8ự jnù hợp
này đố tá c đ ộn g m ạnh đến sự phát tr iể n kinh tế - xá hội tro n g các nưđc A SE A N
3.

Giai c ấ p t ư s ả n c ẳ m q u ỳ ê n n á m t r o n g ta y và sử d ụ n g 3 c ô n g cụ c h í n h là >ộ m á y

n h à nưđ c, c h í n h đ ả n g và q u â n đội đ ể c ủ n g c ố đ ịa vị t h ố n g tr ị c ủ a m ì n h .
T r ở t h à n h q u ố c gia độc lập, các n ư đ c n à y xây d ự n g bộ m á y n h à n ư ớ c t h e o nô h ìn h
h iệ n đại, d ự a t r ê n n g u y ê n t ắ c p h â n lậ p b a q u ỳ ẽ n : lập ph áp , h à n h p h á p và t ư phá); h o ạ t
đ ộ n g c ủ a n h à nước d ự a t r è n cơ sở củ a h i ế n p h á p và p h á p luật; th i ố t lộp c á c cơ q u a i q u ỳ ê n

lực t h í c h ơ n g vđi sự p h â n q u ỳ ê n t r ê n . M ộ t s ố nư ớc c h ọ n lựa c h í n h t h ể C ộ n g hxi n h ư
I n đ ô n ẻ x ia , Ph ili pp in , Singap o, một s ố k h á c d uy t r ì t r a ỳ ẻ n t h ố n g lịch sử, giđ lại njôi vua
với c h ế độ V ư ơng quốc n h ư Thói Lan , Malaixia, B r u n â y

T r o n g khi xAy d ự n g h( t h ố n g

q u y ê n lực, họ t h ư ờ n g phải giải q u y ế t 2 v ấ n đẻ lđn, đôi khi d ản đ ế n t ì n h t r ạ n g ga) c ấ n là
vấn đè dân tộc và Vấn đè tôn giáo. Xu h ư ớ n g ch u n g tro n g nhíèu quốc gia là tìm cich xóa
bò n g u ồ n gốc x u ấ t t h â n để tạo n è n m ộ t d â n tộc t h ô n g n h ấ t Đó là t ì n h t r ạ n g Sinfapo và
Malaixia, Bự p h ấ n biệt giữa các c ộ n g đ ồ n g người Ản, người Hoa, người Malai đ a n g bị loại
t r ừ đ ể ti ế n đ ến một d â n tộc mđi: d â n t ộ c S ing apo , d ả n tộc Malaixia Sự c ố g ắ n g t h e c h ư đ n g
đó c h ư a phải đả đ em lại kết q uả vì ấ n t ư ợ n g và tó m lý d â n tộ c â n sâu b é n rẻ tr o i g mỗi
con người. Vả lại, hi ến p h á p Liên b a n g Ma laixia vẫn quy đ ị n h ngồi v ua (được gq là Vị
c h ấ p c h í n h tối cao) và t h ủ t ư đ n g phải là n h ứ n g người gốc Malai, theo đ ạ o Hỏi. Đỏìiị N a m
Á là nơi tụ hội c ủ a các t ỏ n giáo lón, đa s ố c ư d â n ỏ P h i l i p p i n theo đạo Cơ đốc; ỏ Inđ»nẽxia,
Malaixia, B r u n ô y theo đạo Hôi, ở cá c n ư ớ c lục đị a th eo đạo P h ậ t

Ng oài ra cò n các tôn

giáo k h á c n đ a N h ử n g m â u t h u ẳ n t ô n giáo v ấ n là v ân đẻ n h ứ c n h ố i dai d ả n g , tuy k h ô n g
b ù n g nổ dứ dội n h ư ỏ A n Độ hay v ù n g N a m A.
H ệ t h ố n g các c h í n h đ à n g c ú n g là v ấ n đê râ't được q u a n t â m . C ác n ư đ c A S E / N đêu
theo c h ế độ nhiêu đảng, n h ư n g giđi c ầ m q u y ê n bao giờ c ũ n g n ắm c h ắ c m ộ t đ ả n g hcHc m ộ t

tổ c h ứ c có vai tr ò n h ư m ộ t đ ả n g Nổi b ậ t là D à n g H à n h đ ộ n g n h ố n d ồ n ở S in g a p o t h à n h
lập n ô m 1954, cho đ ến nay v ẩ n c h i ế m đ ị a vị lả n h đạo độc t ô n t r ê n q u ố c gia - đảo ìày. Có
t h ể t ì m ra 4 lý do tạo n ê n ưu t h ế c ủ a đ ả n g H à n h đ ộ n g n h â n d â n : r a đời t r o n g CIỎC đấu
t r a n h g ià n h độc lập và t r é n t h ự c t ế đ ả m a n g lại độc lộp c h o đ ấ t nưđc; t r o n g hơn

phàn


4 t h ế kỷ đả lả nh đạo t h à n h c ô n g 3ự n g h i ệ p xAy d ự n g đấ t nưđc t h à n h m ộ t t r o n g n h đ n g
con r ồ n g ch âu A; xây d ự n g tố c h ứ c 3C ( C it iz en C o n s u l t a t i v e C o m m i t t e e s : U y ban ư vến
c ô n g d â n ) , một hệ t h ố n g liẻn k ết cá c v iẻ n c h ứ c t ư cơ sò đ ế n t r u n g ương, h o ạ t độ ìg nh ư
c á n h tav c ủa đ ả n g H Đ N D ; có lả nh t ụ tà i n ă n g là Lý Q u a n g Diệu t r o n g khi l à m gàu cho
đ ấ t n ưđ c thì c ủ n g q u a n t â m n â n g cao đời s ố n g củ a người lao động, cô' t h u hẹp ihoảng
các h giàu - ngh èo t r o n g xã hội N h ứ n g yếu t ố t r ê n n â n g cao uv tín c ủ a đ ả n g cA mqưỳèn
và xác lập địa vj lả n h đạo cùa nó đối VỚI q u ố c gia
ơ Ị n đ ồ n ẽ x i a , sau sự ta n vở c ủa liẽn m i n h NASAKOM ( đ ả n g Q uố c d â n , đ à n g ffù giáo,
đ ả n g C ộ n g san> dưổi thời Xueacnô, c h ế độ " T r ậ t t ự nidi" c ù a X u h a e t ô v ẳ n t h ự c hi»n ché
độ n h íẽ u đan g , n h ư n g k h ô n g nìột đ ả n g nào đư ợc p h é p hoạt đ ỹ n g n h ư m ộ t lực lượig đối
lập, m à phải là " n h ứ n g t h á n h viẻn t r o n g m ộ t gia đình" T u y vậy, giđi c ầ m q u yê n Cố n ắ m
t r o n g ta y tô c h ứ c GO LK A R (có ng h ĩa là N h ó m vièn c h ứ c ) t ậ p hợ p tấ t cả vièn chĩc dân
sự t ừ n g đ ịa p h ư ơ n g đè n qu y mô cả nưđc, h o ạ t đ ộ n g n h ư m ộ t đ ả n g bên t r ẻ n cá c đ ân( k h á c
Khó m à tí n h đ ế m c h í n h xác số đ ả n g ở T h á i L a n , n h ấ t là t r ư ớ c m ỗi kỳ bàu cử, cá* đảng
phái "mọc lên n h ư nấm". N h ư n g lực l ư ợ n g q u y ế t đ ị n h lại t h u ộ c vê g iớ i quàn sự, ìh đ n g
64


Igười n ắ m

t h ự c lực và t h a y n h a u c â m q u ý ẻ n ỏ T h á i Lan t r o n g hơn m ộ t th ẻ kỷ qua, t r ừ

u ộ t sô t h ờ i g ia n n g á n q u v ẻ n lực t h u ộ c phái d â n sự Ở P h i l i p p i n c ũ n g vậy, sau hai nh iệ m
ty đâ u g â t

hái n hí^ u t h à n h tích r ự c rỡ, F M a c c ỏ t t ừ nAm 1973 đã c h u y ể n s a n g c h ế độ

lộc tài q u â n sự , gia đ in h tri để ngôi lỳ t r ô n c h i íc vị t ỏ n g t h ô n g Thời gian đó kéo dài đế n
lAm 198ft, do s ứ c é p c ủ a q u â n c h ú n g n h ả n d ả n , s ự q u a y l ư n g c ủ a q u á n đội và sự bỏ rơi

:ua Mỷ, M R c c ô t đ à n h phải ra đi N h ư n g c h í n h q u ỳ è n d â n sự C .A ki nô c ũ n g chỉ tồn tại 1
nhiệm kỳ d ể s a u đó t h a y b ằ n g t ư ớ n g P h . R a m ô t , n h à đ ạ o diến n h ứ n g biến đ ộ n g c h í n h tr ị
ỉ P h i l i p p m t r o n g t h ậ p kỷ q u a
4

H ệ t h ố n g c h í n h t r ị n h ư t r ê n đ á tác đ ộ n g n h ư t h ế nào đ ế n s ư p h á t t r i ể n củ a n ê n

ítinh t ế - x ã nội c á c nướ c A S E N A ? Sự t á c đ ộ n g ấy, x é t t ừ góc độ lịch sừ, c h í n h là việc giải
}uyết m ấ y c ậ p q u a n hệ s au đây:
T r ư d c h*ểt là m ố i quan h ệ g iữ a d ốn chù và p h á t t r i ể n . Sẽ k h ò n g h o à n to à n đ ú n g nế u
3hác họ a n h ư m ộ t tỷ lộ t h u ậ n , c à n g d â n chủ thì c à n g p h á t t r i ể n , hay n gư ợc lại

Bỏi vì

:ác n ư ớc A S E A N c ũ n g n h ư n hi ê u n ư đc p h ư ơ n g D ô n g kh ác, vừa ra khỏi c h ế độ t h u ộ c địa
õ n g vrti *THĩ
N h i ệ m vụ đ ạt ra h à n g đ â u là s ắ p

<ẻ”p cơ dồ t r £ n m ộ t n ê n t ả n g ng hè o n à n vè k in h tế, cò n m a n g n h iê u dấu ấ n n ặ n g nẻ c ù a
^uá k h ứ , lại c h ư a t r ả i q u a m ộ t cuộc c á c h m ạ n g tư s à n đích t h ự c với d ầy đủ ý n g h ĩa c ủ a
nó. N g h ĩ n là, n ổ ph ải giải q u y ế t t r ẻ n nhiêu m ặ t k i n h tế, c h í n h trị , xả hội, kể cả n h ứ n g
:hói q u e n t r o n g bưđ c c h u y ê n hiế n t ừ m ộ t n ẻ n v ă n m i n h n ô n g n g h i ệ p s a n g v ăn m i n h c ô n g
ngh iệ p vồ h ậ u c ô n g n g h i ệ p T h ự c h iệ n c h ế độ d â n c h ủ ià đíẽu r ế t c ầ n t h i ế t n h ă m đ á p ứ n g
n h ữ n g đ ò i hòi c h í n h đ á n g c ủ a người d â n

N h ư n g n ế u th i ế u t h ậ n t r ọ n g , th i ế u t í n h to á n

t r ê n cơ s ỏ đ ặ c đ i ể m p h ư ơ n g D ô n g thì h ậu q uả lại d ả n đ ế n t ì n h t r ạ n g th iế u tổ c hứ c, t h ậ m
2 hí

vô c h í n h p h ù Khi ti ế n h à n h cuộc cải cách M i n h tr ị , N h ậ t Bàn đã c h ọ n cho m ì n h ch í n h

thể lậ p h i ế n p h ù hợp vđi t r u y ẽ n t h ố n g và t r ì n h độ d á n t r í khi đó

N h ì n vào c á c N I C ’s

l ư ợ c tftn v i n h lèn h àn g " tiểu long" thì th ấ y rõ. đó k h ô n g ph ải là nơi có c h ế độ d â n ch ủ
n h ấ t . Lời gi ải đ á p c ù a bài to á n là ớ chồ, t r o n g khi t h i h à n h c á c q u y ẻ n t ự do d â n chù cơ
bản c ủ a í*ÔTìg d â n đả đượ c ghi n h ậ n t r o n g h iế n p h á p t h ì r ấ t c â n c ù n g c ố m ộ t q u y ê n lực

tộp tru n g cao đ ủ SIÍC m ạ n h đ ể bảo đ á m sự ổ n đ ị n h c h i n h tr ị , giơ v ơ n g kỷ c ư ơ n g xá hội
và tô c h ứ c p h á t t r i ẻ n H ơ n t h ế nứa, t r o n g khi nÁm v ử n g quyV>n lực c h í n h tr ị thi phải tion
dân đ ế n t ự do hỏa vẽ k i n h tế, h ư ớ n g hoặt đ ộ n g tư n h ả n vào lĩnh vực k in h d o a n h để đe m
lại sự t ă n g t r ư ờ n g k in h t ế và nAng cao m ứ c s ô n g xá hội
H a i là, m ố i q ua n hộ g iữ a g iớ i cằ m q u y ê n và th à n h tựiỉ p h ả i t r i ể n . Nói đ ế n q u ý è n lực
t ậ p t r u n g c h í n h là nói đốn vai tr ò c ù a hộ m á y n h a nư ớc, c ủ a đ à n g c a m q u y ê n và của cá
n h â n vị ngxiyẻn t h ả q u ố c gia. Kinh n g h i ệ m lịch sử ch o t h ấ y khi q u ý è n d â n c h ủ rơi vào
tay n h ữ n g n g ư ờ i k h ô n g có n à n g lực thì tinh h ì n h s ẻ tôi tệ hơn nhfêu lân so với qu y ê n lực

t ậ p t r u n g v à o m ộ t t ậ p đ o à n hay một con người có tài n ă n g . Đ ư ơ n g n h iê n , t ì n h h ìn h sẻ
ng uy h iể m hơn n ế u q u y ề n lực ở t r o n g tay m ộ t n h à đ ộc tài k è m cđi. Cho n ê n , n â n g lực
của người c.'âm q u ỳ ê n có ý n g h ĩa vô c ù n g q u a n t r ọ n g , t h ậ m chí có vai t r ò q u y ế t đ ị n h đối
với n h ữ n g b ư ớ c n g o ặ t c ủ a đ ất nước N h f ê u n h â n v ậ t t r è n c h í n h t r ư ờ n g Á đ ô n g h iệ n đại
đả để lại n h ứ n g d ấ u ấ n đ ậ m n é t t r o n g bưđc t i ế n t r i ể n c ủ a đ ấ t n ứ đ c họ

Từ hoàn cành

k h á c n g h i ệ t c ủ a n h ữ n g h ò n đảo n g h è o tài n g u y è n , S i n g a p o và Đài Loan đả bưđ c lẻn h à n g
các qu ốc g i a có độ t â n g t r ư ờ n g cao K h á c p h ụ c h ậ u q u ả c ủ a cu ộ c c h i ế n t r a n h kh ổ c liệt,

N a m T r í ê u T i è n xây d ự n g đ ấ t nư đc t ừ con sổ k h ô n g , T h á i Lan và Malaixia đ a n g vươn tới

65


d ế t r ò t h à n h "con r ô n g t h ứ nôm" c ủ a c h â u Á Mổi nơi m ộ t các h, vai t r ò l ị c h sử ' ù a cá c
n h à l ã n h đạo và giđi c à m q u ỳ ẽ n c á c nước đó c h í n h là đá t i m ro đ ư ờ n g h ư ở n g c h ờ n lược
p h á t t r i ề n p h ù hợp với hoàn c à n h th ự c tẻ\ khởi t h à o cốc k ế ho ạ c h và ban h à n h c*c c h í n h
s á c h t h í c h ứ n g vđi t ừ n g giai đoạn , dfẽu h à n h có hiệu qu ả c ổ n g cu ộ c xảy d ự n g đit nưđc.
Họ vượt q u a n h i ê u c h ậ n g đ ư ờ n g để đư a d ắ t n ư đ c t r ò t h à n h n h đ n g đ i ể m s á n g t n n g khu
vực.
Ba là, m ố i quan h ệ g iữ a con n gư ờ i và s ự p h á i t r i ể n

Vai t r ò c ủ a người l ã n h (ạo là đ

ch ỗ h o ạ c h đ ị n h c h i ế n lược p h á t t r i ể n q u ố c gia S o n g cá c k ế hoạ ch có t r ỏ t h à n h hr>n t h ự c
hay k h ô n g , đíèu chủ yếu t ù y t h u ộ c vào s ự p h á t h u y y ế u t ố con n g ư ờ i với t í n h cá ch 'ờ đ ộ n g

lực p h á t tr iể n Đó là n h ữ n g con người tro n g m ột cộ n g đ ồn g có tổ ch ứ c, có s ự phin côn g
lao đòng : nhà hoạc h đ ịn h c h i ế n lược, người diêu hà nh và quản lý, nhà p há t miih khoa

học kỷ t h u ậ t , người lao đ ộ n g t r ự c ti ế p

T ấ t cả tạ o t h à n h m ộ t d ảy c h u ỳ ẻ n xả hội m à mỗi

cá n h â n p h á t huy t í ẻ m nftng c ủ a b ả n t h ả n t r o n g p h ả n ơ n g t ư ơ n g t á c với c à cộig d ồn g
th e o lôgich và biện c h ứ n g t ự n h i ê n c ủ a nó. T r o n g mối q u a n hệ t ổ n g hòa c ù a xá toi, cách
p h ả n loại giản đơn và xơ c ứ n g vè người laò đ ộ n g và kè bóc lột, ve lao đ ộ n g trực t i ế p và
lao đ ộ n g gián ti ế p để ròi đê cao m ộ t c h i ê u lao đ ộ n g c h â n tay là k h ô n g phù hợp /ới niột
xá hội c ô n g n g h ệ có t r ì n h độ kỷ t h u ậ t cao đòi hỏi mối người lao đ ộ n g đêu p h ả i li nhứn g

người có tri t h ứ c kỹ t h u ậ t Vì thế , yếu t ố con người c ủ a xá hội h iệ n đạ i k h ô n g dụi vào sổ
đ ô n g m à điều chủ yếu p hâ i là n h ữ n g con n g ư ờ i t r i tu ệ , n g h ĩ a là n h ứ n g ngư ời drợc giáo
d ụ c , đư ợc dào tạo. N h à t ư ơ n g lai học Alvin T o f f l e r n h ắ c n h ỏ r ằ n g : "con ng ườ i nồ) khổn(
đ ư ợ c đ ào tạo, con người đó sẽ bị xả hội loại bò. D â n tộ c nào k h ô n g dược đào t ạ o , d â n tộc
đó sẽ bị đào thải". N h ộ n t h ứ c rổ vai t r ò c ủ a sự d ào tạo, giđi c ầ m q u y ê n n h i ê u qute gia đả
đ ặ c b i ệ t coi t r o n g c ô n g t á c giáo d ụ c b ằ n g s ự d ầ u t ư lđn vđi n h ứ n g c h í n h sá ch ưu đải
S in g a p o đả n h ậ n t h ứ c đ ú n g r à n g n g u ồ n tài n g u y ê n d uy n h ấ t c ủ a họ là con người n è n đi
q u y ế t t â m giáo d ụ c và đào tạ o " n h ứ n g con người t r í tuệ" và biến đ ấ t nư đc t h à n h h ò n đảo
t h ô n g mi nh".
N h i ê u học giả p h á t h iệ n m ộ t y ếu t ố t i n h t h â n t h ú c đẩy sự p h á t t r i ể n ở p h ư ơ ig ĐônjỊ
là vai trò cùa K h ổ n g giáo. H . T . O s h i m a n h ậ n x é t vê Sing apo : " C ủ n g n h ư ở c á c nưic Đông
Ả, họ có m ộ t t r ệ t t ự lao đ ộ n g c h ị u ả n h h ư ò n g lđn c ủ a giáo lý dạo Khổng". C á c m à NhẠt
h a n học ò Mỹ n ê u lèn: "Yếu t ố K h ổ n g giáo là y ế u t ố làm cho p h ư ơ n g Đ ô n g p h á triển"!
Cò n

L V a n d e r m e e s c h thì n h ì n n h ậ n r à n g " t h ế giđi H á n h ó a sẽ ch o ra đời m ộ t ỉèn văn

m i n h n g a n g với p h ư ơ n g T â y vẻ k in h tế, k h o a h ọ c kỷ t h u ậ t n h ư n g lại d ự a vào n ộ t n h â n
sin h quan và th ế giới quan khác hản M ột tro n g n h ơ n g n ét mà cá c nước phương n h ộ n ả n h h ư ỏ n g N h o giáo là ỏ chỗ coi đó n h ư m ộ t kỷ c ư ơ n g vê t r ậ t tự xá h ộ iv u a -t ô ỉ,
c h a con, c h ồ n g vợ m à n g à y n ay dược á p d ụ n g vào mối q u a n hệ c h ủ - t h ợ . K h á c vđi *ác nưóc
ả u Mỹ, giđi ch ù N h ậ t B ản đ â tạ o n ẻn mối q u a n hệ c h ủ - t h ợ vừ a m a n g yếu t ố r ằ ỉ g bu ộct
vừa m a n g y ế u tố t ự n g u y ệ n c ủ a n h ữ n g t h à n h vièn t r o n g m ộ t gia đ ìn h . N h ư n g sẽ à k hôn g
(íây đủ nếu chì n h ấ n m ạ n h vai t r ò c ủ a K h ô n g giáo, bơi vì n g ay t r è n qu ẻ h ư ơ n g :ủ a n èn
t r i ^ t h ọ c cổ đại này, nước T r u n g Hoa lục đị a lại c h ư a có n h ứ n g b ư đ c c h u y ể n mini lđn lao
n h ư c á c l á n g g f è n g c ủ a họ

Cho nèn, díòu q u a n t r ọ n g c h í n h là ỏ s ự k ế t hợp qum đ i ể m

ỉ r i ê t lý tr u y ề n th ố n g p h ư ơ n g đ ồ n g với n h ữ n g yếu tố l ă n hóa xă hộ i c ồ n g n g h i ệ p tiệ n đ ạ i,

nó l à m t h a y đổi h ả n c á c h t h ơ c lao động, xóa bò cfân n hứ n g * th ó i q u e n lạc h ậu c u a ;ản x u ấ t
n ô n g n g h iộ p và do đó làm t h a y đổi c u n g c á c h tư duy. Việc r è n l u y ệ n cho cả một d â n tộc


tỉốn bwtfic tử nên vftn m i n h n ỏ n g ng hi ệp , th í c h ứ n g vđi n h đ n g đòi hỏi c ủ a vAn m i n h c ồ n g
Tìghiộp), khAng phâi là đfẻu d í d à n g

Ch ín h ỏ đ iể m này, giđi cAm q u y ê n nhíõu nư(V đá

n h ộ n u h i í o đư ợ c và đưa nổ vào nội d u n g giáo dục, tạ o n è n 8ự kốt hợp gi ứa t r u y ề n t h ố n g
vq hiệ>n đại t r o n g lĩnh vực t ư tư ỏ ng , rồi từ đó tạo n ẽ n sự c h u y ể n biốn t r o n g sả n xuất
Rốrn là m ố i quan hệ g iữ a p h á p lý và đạo lý
hr-t là h iế n p h á p
hay V u íd n g q u ố c

N^ẻn t ả n g p h á p lý c ù a mối qu ốc gia, t r ư ớ c

Các n h à n ư đ c độ c lập được c ấ u t r ú c theo kiểu hiện đại đu là C ộ n g hòa
đ è u h a n h à n h h i ố n p h á p , r ỏ i t ừ đ ó s o ạ n t h á o c á c t)ộ k i ậ t

D ố i v đ i ( íte

r ư t i r pohá t t r i ^ n á u Mỹ. h i ẻ n p h á p đ ư ợ c ổ n đ ị n h và đ ư ợ c coi lồ vftn ki ôn cơ b à n r u a quó<

ị\ÌH N l h ư n g đối với các n ư ổ c p h ư ơ n g Đổng, nơi mà tư duy lý tín h t h ư ờ n g đ ơ ợ r pha t r ộ n
■"tạm m é t c ả m ti n h có tí nh t r u v è n t h ỗ n g th ì h i n h n h ư r i£ n g hiẻn p h á p là ch ư a đu C â n phải
ó rnộit lý th u y ế t quốc g ia bao h ă m n h ữ n g yếu tố đạo ỉ ý m à q u a đó, người d á n dễ ti ế p n h ậ n
va thi

hành

t r ị ỉ ớni

N ếu hiến p h á p là văn kiện cơ b ả n vè p h á p ìý, thi iý th u y ế t q uốc gia cổ giá

vỏ m ặ t t i n h t h á n r ủ a n g ư ờ i d â n

H i ế n p h á p q u y đ ị n h c h í n h t h è . nhi ĨTì g n g u y c n

; V' c ấ i u t r u e q u y è n iực. q u ỳ ê n lợi và n g h ĩ a vụ c ổ n g dAn, r ò n lý t h u y ế t q u ố c gi a có V n g h ĩ a

n. t<;

•

OP H ị ỵ u '

họp vdi y êu tố tôn giáo và b ả n sác d â n tộc, nẻu lèn bỏ lì p h ậ n c ù a mồi

lỏ i \ đ i T h ư ơ n g đ ế . vđi T ổ q u ố c , với C ộ n g đ ô n g .

N a in'.

XiK-acnồ đư a ralý t h u y ế t P A N C H A SI LA bao gôm 5 n g u vẻn tăc: N íô m tin

rurợrnỵ di

■, nghĩa n h ả n đao, chù n gh ĩa d á n tộc, ch ủ n g h ĩ a d â n c h ủ , c ồ n g h á n g xà hội

Từ đó., PAN í HA Sỉ LA t r ờ t h a n h đ ộ n g lực t i n h t h â n của s ự đ oàn kế t cá c t h à n h p h â n xá

hội t n o n g 'ỏ n g c u ộ c g ià n h đ ộ c lầp và xAv d ự n g đ ấ t nước I n đ ô n ẻ x i a T ổ n g t h ố n g t i ế p the o
là XuhìrtOtỏ v ấn coi " P A N C H A SỈLA và H I Ể N P H Á P 1945" là n ẻn t à n g cù a xã hội I n đ ỏ n ó x i a
dưới " chẽ độ t r ậ t t ự mới" đ ư ợ c rfê x ư ớ n g t ừ n á m 1965
Nftini

1970, sau

VỌI x u n g đột gav g ắ t vẽ sắc tộc, Malaixia đá đưa r a !ý t h u y ế t

K U C L J N E G A R A có n g hí a lả "Nến t ả n g Q uốc gift" Vồn kiện nẽu lAn 3 m ụ c ti ẻu Cfỉ hổn ciìa
đ ấ t n i ư ^ e là:
D)oàn kết CÁC đ ộ n g cĩỏng dán tộc t r o n g m ộ t dân tộc t h ố n g nhât Malaixia

T'hực' m ộ n d â n chủ, xây d ự n g xả hội b in h đ ẩ n g , c h í n h nghĩa, giàu m ạ n h
P ’hat huy t r u yên t h ố n g vân hóa (JAn tộc, t i ê n kịp khoa học kỷ t h u ậ t hiện đai
N h i A t n n i i K’ t i ê u đ ổ , 4 đ í ỏ u tAr n n i ộ m í n g u y è n t á c ) c ủ a n i ổ i n g ư ờ i d A n l à: t i n v à o T h ư ợ n g

t r u i n g t h i n h vđi Nhà vua và Tố quỏe, tỏn t r ọ n g hi^n ph ó p vã p h á p luật, gìn giơ p h ẩ m
hạnh

và đạ o lý

Rỏ r à n g P A N C I Ỉ A SĨLA r u n g n h ư R U C U N E G A R A đả đ ú c kốt n h ứ n g m ụ c tiôu cơ bản
nhAt

c u a Q u ố c gÌH, đ ồ n g t hời là h ỏ n p h ậ n c ủ a c ỏ n g d â n m à mọ i người ố(*u có n g h ĩ a vụ

h ả o v(ệ và t hơ;
nèn, 'viẽc

hiộĩì n h ư nhi Tng giá t r ị đ ạ o đ ứ c r ù a mố i t h ồ n h vi ^n t r o n g r ộ n g (Íố ĩig C h o

xu Át nh ư n g ly thuvốt qu ố c gia. m ộ t hệ t h ố n g iý luận kết hợp pháp !ý và đao

ỉý, ke»t hợp mòì q u a n hộ Tỏ qu ố c - T ô n giáo - D àn tộc - C ộ n g (ÍAng. được r ỏ đ ú c và đai
c h ú n g hổ.'j l à đ f à ii r ấ t c A n t h i ^ t t h u h ú t

CÁC

l ự c l ư ợ n g d An t ộ r v à o s ư n g h i ệ p c h u n g riịp .

đất nuí^c

*
*

*

T ù r £ỏi độ n g h i ê n c ứ u l ị ch s ư CÁC n ư ớ c A S E A N , c h ú n g tôi m u ố n d ừ n g bài v i ế t ỡ đ a v
N è n c hìr.y. coi n h ứ n g đÍPii t r ô n n h ư k i n h n g h i ệ m gợi m ò c h o vi ệc n h ì n vè c o n d ư ờ n g c ù a

67


c h ú n g ta Đ ến nay, k h ông có m ộ t m ô hình nào là tu yệt đối, ch ỉ có 8ự lựa ch ọn n h m g yếu
tố tích cự c tro n g m ỗi m ô h ình th ích hợp vđi hoàn cản h củ a đ ất nưđc mđi dưa dẾì thÀnh
cỏ n g Và tron g cu ộc hành trìn h k iến quốc ấy, k h ôn g d ừ n g lại ỏ kinh n g h iệm củ a n^ười đỉ
trưđc mà còn phải tự khai phá đư ờn g đi nưđc bước của ch ín h c h ủ n g ta. Đ íèu đó lại là m ột
đê tài cần dược n gh iên cứu sâu 8ắc vđi n h ữ n g dự án p hát triể n của cá c nhà khoa h e cú n g
như cá c nhà hoạch đ ịnh ch iến lược q uốc gia

68