THUẾ NHẬP KHẨU
1.

Thuế nhập khẩu

Thuế nhập khẩu là một loại thuế mà một quốc gia hay vùng lãnh thổ đánh vào hàng
hóa có nguồn gốc từ nước ngoài trong quá trình nhập khẩu. Khi phương tiện vận tải (tàu
thủy, máy bay, phương tiện vận tải đường bộ hay đường sắt) đến cửa khẩu biên giới (cảng
hàng không quốc tế, cảng sông quốc tế hay cảng biển quốc tế, cửa khẩu biên giới bộ) thì
các công chức hải quan sẽ tiến hành kiểm tra hàng hóa so với khai báo trong tờ khai hải
quan đồng thời tính số thuế nhập khẩu phải thu theo các công thức tính thuế nhập khẩu đã
quy định trước.
2. Hiện trạng trốn thuế nhập khẩu (Ở Việt Nam)

Thuế là nguồn thu chủ yếu của ngân sách Nhà nước, là quyền lợi và nghĩa vụ của mọi
tổ chức, doanh nghiệp và công dân. Tuy nhiên, hiện nay tình trạng trốn thuế đang diễn ra
phổ biến ở hầu hết các đối tượng nộp thuế với các mức độ khác nhau, đặc biệt là tình
trạng trốn thuế trong lĩnh vực xuất nhập khẩu. Đây là lĩnh vực mà việc trốn thuế diễn ra
rất nghiêm trọng và phổ biến với nhiều phương thức và thủ đoạn rất tinh vi, phức tạp, gây
thiệt hại cho ngân sách Nhà nước mỗi năm hàng trăm tỷ đồng. Việc trốn thuế xảy ra ở tất
cả các con đường xuất nhập khẩu, từ đường bộ, đường biển, đường hàng không đến
đường bưu điện, tại hầu hết các cửa khẩu quốc tế, quốc gia…
a. Đánh giá chung

Theo đánh giá của Tổng cục Hải quan, trong thời gian qua tình trạng gian lận thuế
xuất nhập khẩu ngày càng trở nên phức tạp. Trung bình hằng năm có khoảng 10.000 mẫu
hàng hóa được phân tích phân loại, trong đó mẫu khai sai khoảng 53%, giảm thuế khoảng
7,4%. Bên cạnh đó, tình trạng DN câu kết với đối tác nước ngoài làm giả hồ sơ, khai báo
cao hơn thực tế một số mặt hàng có thuế nhập khẩu bằng 0% để giảm trị giá tính thuế các
mặt hàng có thuế suất nhập khẩu cao cũng được sử dụng để gian lận thuế.
b. Nguyên nhân

Nguyên nhân của tình trạng này do ý thức chấp hành pháp luật của DN chưa cao,
trong khi đó cơ chế chính sách trong lĩnh vực quản lý hải quan còn nhiều kẽ hở, thiếu tính
đồng bộ, nhiều kẽ hở... Cho đến nay, hải quan vẫn chưa chú trọng đến việc xác định lại trị
giá tính thuế, tỉ giá tại thời điểm chuyển tiêu thụ nội địa. Do vậy, DN lợi dụng để trốn
thuế. Bên cạnh đó, hải quan các địa phương nêu ra là biểu thuế nhập khẩu ưu đãi, tuy đã
được sửa đổi theo hướng tích cực, nhưng các mặt hàng có tên gọi hoặc phạm vi sử dụng


tương tự nhau vẫn có mức thuế suất chênh lệch và chưa có tiêu chuẩn phân biệt dẫn đến
tranh chấp, khiếu kiện kéo dài. Cụ thể

-

Thiếu nhiều quy định

Qua quá trình khảo sát thực tiễn hoạt động hải quan cũng như đối chiếu với các chuẩn
mực hải quan quốc tế và các cam kết, theo phản ánh của Cục Thuế XNK (Tổng cục Hải
quan), Luật Thuế Xuất khẩu, thuế Nhập khẩu hiện hành có những điểm chưa nội luật
hoặc nội luật chưa đầy đủ theo quy định của Công ước Kyoto, của các hiệp định song
phương và đa phương đã, đang và sẽ ký kết.
Cụ thể, theo phản ánh của Hải quan một số tỉnh, thành phố, Luật Thuế Xuất khẩu, thuế
Nhập khẩu thiếu quy định miễn thuế đối với hàng hóa có trị giá tối thiểu hoặc có số tiền
thuế phải nộp dưới mức quy định, thiếu quy định về miễn thuế đối với ấn phẩm quảng
cáo có trị giá thấp và hàng mẫu theo đơn hàng để phục vụ sản xuất, ảnh, phim, mô hình
hoặc bất kỳ hàng hóa tương tự nào khác thay thế cho hàng mẫu đó, ấn phẩm quảng cáo...
đã gây khó khăn vướng mắc cho cơ quan Hải quan trong thực hiện.
Bên cạnh đó, Luật cũng thiếu quy định về thuế hỗn hợp (gồm cả thuế suất theo tỷ lệ phần
trăm và thuế suất tuyệt đối), hạn ngạch thuế quan; thiếu quy định điều kiện hoàn thuế;
thiếu quy định về miễn thuế đối với máy móc, thiết bị, linh kiện, phụ tùng tạm nhập để

phục vụ thay thế, sữa chữa tàu biển, tàu bay nước ngoài, tạm xuất để phục vụ thay thế,
sửa chữa tàu biển, tàu bay Việt Nam ở nước ngoài, máy móc thiết bị NK để phục vụ thử
nghiệm nghiên cứu phát triển sản phẩm, hàng hóa tạm nhập, tái xuất, tạm xuất, tái nhập
để bảo hành, sửa chữa theo hợp đồng mua bán hàng hóa, phương tiện chứa hàng hóa tạm
nhập, tái xuất, tạm xuất, tái nhập theo phương thức quay vòng không phải thanh toán.
Cũng theo phản ánh của Hải quan địa phương, một số nội dung của Luật Thuế Xuất khẩu,
thuế Nhập khẩu hiện hành cần được sửa đổi, bổ sung để thực hiện mục tiêu cải cách hành
chính, giảm vướng mắc cho thực hiện, nâng cao tính pháp lý của các quy định về thuế
XK, thuế NK đã được Chính phủ quy định chi tiết thi hành các Luật có liên quan và triển
khai có hiệu quả trên thực tế, như:
Luật chưa quy định đại lý hải quan, người bảo lãnh, người sử dụng hàng hóa NK nhưng
chưa nộp thuế, người thu gom hàng hóa của cư dân biên giới là đối tượng nộp thuế nên
thực tế nhiều trường hợp không thu được thuế của các đối tượng này. Hoặc Luật quy định
về thời điểm tính thuế là ngày đăng ký tờ khai hải quan chưa phù hợp với trường hợp
chuyển đổi đối tượng sử dụng; quy định tách riêng miễn thuế và xét miễn thuế thành 2
điều (1 điều miễn thuế, 1 điều xét miễn thuế là không cần thiết, gây hiểu nhầm là phải
“xin cho” mới được miễn thuế. Việc quy định phải nộp thuế trước khi thông quan đối với


hàng XK, NK để kinh doanh chưa phân biệt mức độ chấp hành tốt pháp luật của DN như
Luật Quản lý thuế là chưa khuyến khích DN chấp hành tốt pháp luật...

-

Bất cập với thực tế

Cũng theo đánh giá của Cục Thuế XNK, Luật Thuế Xuất khẩu, thuế Nhập khẩu hiện
hành chưa đáp ứng yêu cầu của tình hình phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, cần
được cải cách, đổi mới hơn nữa, như: Quy định mức khung thuế suất, bao gồm cả mức tối
thiểu và mức tối đa như hiện nay không có ý nghĩa, vì thực chất mức thuế suất trần tối đa

đã được cam kết cho toàn bộ biểu thuế với Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) tại thời
điểm gia nhập.
Cục Thuế XNK phân tích, quy định về các nguyên tắc ban hành Biểu thuế, thuế suất đã
được nêu trong Luật chưa thật sự phù hợp trong điều kiện thực hiện lộ trình cắt giảm thuế
quan đối với hàng hóa NK của một số Hiệp định thương mại quốc tế, vai trò bảo hộ và
thu cho NSNN của thuế XK sẽ không như giai đoạn trước đây. Các nguyên tắc này cũng
chưa đủ để xử lý các vấn đề đặt ra nhằm đảm bảo tính hợp lý giữa thuế suất thuế nhập
khẩu đánh vào nguyên liệu, vật tư, linh kiện, phụ tùng, bán thành phẩm và sản phẩm
nguyên chiếc...
Cùng với đó, theo phản ánh của Hải quan địa phương, quy định các biện pháp về thuế để
tự vệ, chống bán phá giá, chống trợ cấp, chống phân biệt đối xử tuy đã được quy định
trong Luật nhưng chưa đầy đủ và chưa bao quát được hết các vấn đề cần thiết để áp dụng
các loại thuế này, nên thực tế việc áp dụng được thực hiện theo quy định tại Pháp lệnh
Chống bán phá giá, Pháp lệnh Chống trợ cấp, Pháp lệnh Chống phân biệt đối xử.
Đặc biệt, với quy định miễn thuế NK 5 năm cho nguyên liệu, vật tư, linh kiện phục vụ
sản xuất những dự án ưu đãi đầu tư thuộc lĩnh vực đặc biệt khuyến khích đầu tư hoặc địa
bàn đặc biệt khuyến khích đầu tư chưa phân biệt các dự án chỉ đáp ứng một đối tượng
hưởng ưu đãi với các dự án đáp ứng nhiều đối tượng hưởng ưu đãi, nên chưa khuyến
khích các dự án đầu tư có quy mô lớn, công nghệ cao, đầu tư vào những địa bàn đặc biệt
cần khuyến khích đầu tư. Hay như quy định miễn thuế NK tạo tài sản cố định cho dự án
ưu đãi đầu tư bằng vốn ODA cho DN vay lại chưa bình đẳng với các nguồn vốn khác.
Các loại hàng hóa được miễn thuế NK cho an ninh,
quốc phòng, nghiên cứu khoa học, bao gồm cả mặt hàng trong nước đã sản xuất được là
chưa khuyến khích tiêu dùng hàng trong nước, hạn chế tiêu dùng ngoại tệ.


Bên cạnh đó, Luật Thuế Xuất khẩu, thuế Nhập khẩu cũng chưa quy định miễn thuế đối
với một số trường hợp đặc thù cần được ưu đãi như hàng hóa NK để phục vụ cho biển
đảo có điều kiện kinh tế, chính trị, an ninh, quốc phòng đặc biệt khó khăn; máy móc, thiết
bị, dụng cụ chuyên dùng phục vụ cho đánh bắt thủy hải sản xa bờ là chưa phù hợp với

thực tế và chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước.

Ngoài ra, hệ thống cơ sở dữ liệu của hải quan còn nghèo nàn, đa số chỉ dựa vào thông tin
do DN khai báo, độ tin cậy còn thấp. Danh mục rủi ro về giá mang tính dàn trải, phạm vi
quá rộng. Các mức giá kiểm tra xây dựng tại danh mục chủ yếu là mức giá khai báo, độ
tin cậy chưa cao. Việc sử dụng nguồn thông tin do DN khai báo vô hình chung đã hợp
thức hóa cho tình trạng gian lận thương mại.
Thứ nhất, gian lận thuế xuất nhập khẩu ngày càng phức tạp.
Theo đánh giá của Tổng cục Hải quan, trong vài năm trở lại đây, tình trạng gian lận
thuế xuất nhập khẩu ngày càng trở nên phức tạp. Ý kiến các chuyên gia trong lĩnh vực tài
chính cho rằng nguyên nhân nằm ở chỗ ý thức chấp hành pháp luật của doanh nghiệp
chưa cao, trong khi đó cơ chế chính sách trong lĩnh vực quản lý hải quan còn nhiều kẽ hở,
thiếu tính đồng bộ.
Tổng cục Hải quan cho biết trong thời gian vừa qua, hình thức gian lận qua giá để
trốn thuế ngày càng được nhiều doanh nghiệp sử dụng bằng cách: khai không đúng thuế
suất, chủng loại, giá trị đối với hàng hóa nhập khẩu… Tính trung bình hằng năm có
khoảng 10.000 mẫu hàng hóa được phân tích phân loại. Trong đó, mẫu khai đúng chiếm
khoảng 47%, sai khoảng 53%, giảm thuế khoảng 7,4%. Điểm đáng lưu ý, có những mặt
hàng thay đổi thuế suất từ 0% lên tới 30% là mặt hàng ống lưu máu; mặt hàng isopropyl
alcohol (một loại cồn có độ bay hơi cao) tăng từ 0% lên 40%, hoặc tăng tới 50% như mặt
hàng card TV dùng cho máy tính.
Thứ hai, về thực tiễn áp dụng pháp luật về giá tính thuế nhập khẩu.
Một số thủ đoạn gian lận giá có tính phổ biến và điển hình trong quá trình áp dụng
pháp luật về giá tính thuế nhập khẩu như là khai báo không trung thực, khai thấp về chất
lượng hàng hóa, khai báo hàng không thanh toán, thủ đoạn đánh đồng tên hàng nhưng
chất lượng và phẩm cấp thương mại cao hơn…
- Hiện tượng khai báo giá không trung thực.
Với cách này bên nhập khẩu sẽ thông đồng với nhà sản xuất để khai báo giá trị
hàng hóa nhập khẩu thấp hơn so với giá trị hàng hóa trong thực tế. Và trên thực tế là có
rất nhiều chiêu gian lận thuế qua giá…Biểu hiện rõ nhất là việc DN khai báo giá trị hàng

hóa không đúng thực tế, không trung thực về thuế suất, chủng loại và giá trị đối với hàng


hóa nhập khẩu nhất là những loại mặt hàng có thuế suất cao như ô tô, rượu. Không chỉ có
vậy nhiều DN còn lợi dụng chính sách trong việc ân hạn thuế nhập khẩu để chiếm đoạt
tiền thuế, rồi bỏ trốn khỏi địa chỉ kinh doanh.
Tại TP Hồ Chí Minh, Cục Hải quan thành phố đã phát hiện và xử lý hai DN làCông
ty Sản xuất bao bì và hàng xuất khẩu- Bộ Thương mại, địa chỉ Thanh Trì - Hà Nội và
Công ty TNHH Thương mại&Dịch vụ Thế Giới Vang, địa chỉ ở quận Tân Bình –
TPHCM. Để trốn thuế, hai doanh nghiệp này đã khai báo gian dối giá trị nhập khẩu một
lượng lớn rượu ngoại với số tiền truy thu thuế lên đến cả chục tỷ đồng.
Công ty Sản xuất bao bì và hàng xuất khẩu đã mở 4 tờ khai hải quan làm thủ tục
nhập khẩu rượu các loại với giá trị chỉ bằng 20% giá thị trường, Cục Hải quan TP Hồ Chí
Minh Qua kiểm tra đã ra quyết định truy thu thuế nhập khẩu lên đến trên 7 tỷ đồng. Số
tiền mà doanh nghiệp phải bị truy thu đã lên tới hơn chục tỉ đồng khi mà cơ quan chức
năng tiến hành việc kiểm định thêm 4 tờ khai hải quan không trung thực. Cụ thể, tờ khai
số 18647 DN khai giá một chai rượu Remy Martin 40 độ do Pháp sản xuất loại VSOP 70
cl/chai có giá là 1 USD. Hay ở tờ khai số 4046 cũng loại rượu trên DN khai giá nhập
khẩu chỉ có 0,4 USD/chai. Loại VSOP 35 cl giá chỉ có 0,21 USD/chai. Qua công tác thẩm
định giá tính thuế, Cục Hải quan TPHCM phát hiện Công ty TNHH Thương mại & Dịch
vụ Thế Giới Vang sử dụng “chiêu” này để gian lận thuế cho 20 lô rượu ngoại các loại.
Theo giá nhập khẩu của hải quan đưa ra, với 20 lô hàng rượu trên DN phải nộp thêm trên
11,5 tỷ đồng.
- Hiện tượng khai thấp về chất lượng hàng hóa.
Doanh nghiệp sẽ khai báo hàng hóa của họ là hàng thứ phẩm, hàng tồn kho , loại
A, B, C, D hoặc là hàng vỡ vụn nhiều. Và thời gian qua, Tổng cục Hải quan đã phát hiện
nhiều trường hợp doanh nghiệp nhập khẩu hàng hóa (đặc biệt là mặt hàng ô tô, xe máy)
khai báo giá trị tính thuế nhập khẩu rất thấp để trốn thuế nhập khẩu và thuế giá trị gia
tăng (GTGT) khâu nhập khẩu. Cụ thể, hóa đơn GTGT bán hàng của xe Toyota Land
Cruiser Prado dung tích 4.0, doanh nghiệp xuất trình là 1.069 tỷ đồng, trong khi đó giá

bán thực tế của chiếc xe này trên thị trường là từ 1,65 tỷ đồng đến 1,7 tỷ đồng...
Như vậy, các doanh nghiệp này vừa khai báo giá trị nhập khẩu thấp với cơ quan
Hải quan để trốn thuế nhập khẩu và thuế GTGT khâu nhập khẩu, đồng thời vừa khai báo
giá bán rất thấp trên thị trường nội địa của hàng hóa nhập khẩu với cơ quan Thuế để trốn
thuế GTGT trong nội địa và thuế thu nhập doanh nghiệp. Tình trạng trên dẫn đến sự thất
thoát nguồn thu lớn cho ngân sách nhà nước, và hiện nay khi các vụ việc được phát hiện
việc truy thu thuế đối với các doanh nghiệp vi phạm cũng không hề dễ dàng.
- Hiện tượng khai báo hàng không thanh toán.
Theo công văn hướng dẫn của ngành hải quan, nếu doanh nghiệp nhập hàng và
kèm theo hàng khuyến mãi thì đều được chấp nhận. Ví dụ cụ thể như nhập máy lạnh,
khuyến mại một chảo chống dính thì vẫn được chấp nhận, vì khi cán bộ giá khảo sát trên
thị trường qua các cửa hàng kim khí điện máy cho thấy thực tế có hình thức khuyến mãi


này. Tuy nhiên, nếu doanh nghiệp lợi dụng hình thức trên để nhập số lượng chảo chống
dính nhiêu gấp 5 lần số lượng máy lạnh trong cùng một lô hàng thì đây chính là hình thức
gian lận. Một số công ty còn tranh thủ thêm tỷ lệ hàng khuyến mãi 10%, thường xảy ra
với hàng hóa là rượu, bia, mỹ phẩm, thực phẩm đóng gói, thuốc tân dược.
- Thủ đoạn đánh đồng tên hàng nhưng chất lượng và phẩm cấp thương mại cao hơn.
Trị giá thanh toán hay sẽ phải thanh toán của nhà nhập khẩu cho nhà xuất khẩu sẽ
được khai báo thấp hơn so với giá trị giao dịch thực tế nhờ sự thông đồng của cả hai bên
như đã phân tích ở trên.
Việc xác định mối quan hệ đặc biệt trong giao dịch có ảnh hưởng đến trị giá giao
dịch đối với những người này trong gia đình theo mô hình công ty me-con. Đối với
những tình huống này đòi hỏi cán bộ hải quan phải có nguồn thôngin sẵn, phải có nghiệp
vụ kiểm toán và được quyền đọc sổ sách tài chính của công ty nếu không rất khó bác bỏ
trị giá giao dịch mà doanh nghiệp đã khai báo.
Thứ ba, về thực tiễn áp dụng pháp luật về thuế suất thuế nhập khẩu.
Thuế suất thuế nhập khẩu là căn cứ quan trọng nhất để xác định số thuế nhập khẩu
mà doanh nghiệp phải nộp cho nhà nước. Trong quá trình hội nhập kinh tế chúng ta đã

cam kết cắt giảm hàng rào thuế quan theo lộ trình nhất định. Việc quy định thuế suất là rõ
ràng trong các văn bản pháp luật và các cam kết quốc tế, song việc áp dụng thuế suất trên
thực tế lại vô cùng phức tạp. Các nhà nhập khẩu có vô vàn cách biến hóa nhằm trốn thuế,
hoặc hưởng thuế suất thấp hơn để thoát khỏi hoặc giảm bớt một phần nghĩa vụ thuế đối
với nhà nước.

Thứ tư, hạn chế trong quy trình hành thu thuế nhập khẩu.
• Về khai thuế nhập khẩu.
Nội dung kê khai thuế trong các tờ khai hải quan bao gồm kê khai về mặt hàng
nhập khẩu, số lượng hàng nhập khẩu và giá trị hải quan. Trên thực tế thì đều không được
kê khai một cách trung thực và khó có thể dựa trên ý thức tự giác của nhà nhập khẩu bởi
việc kê khai thuế nhập khẩu do chủ thể tiến hành hoạt động nhập khẩu tự thực hiện, điều
này đòi hỏi nhà nhập khẩu phải thực hiện tự giác, trụng thực và nghiệm chỉnh.
Về vấn đề hàng hóa, rất khó có thể phân biệt và mã hóa loại hàng hóa nhập khẩu
một cách chính xác, bởi lẽ hàng hóa nhập khẩu là vô cùng đa dạng về chủng loại.
Về số lượng, nếu cán bộ hải quan không ra bãi kiểm tra một cách trực tiếp thì
không thể hoàn toàn tin tưởng vào số lượng mà nhà nhập khẩu khai báo. Phần lớn các lô
hàng nhập khẩu đều có số lượng lớn hơn nhiều so với số lượng khai báo, đặc biệt là đối
với nguyên liệu dệt may, rất khó để kiểm tra được chính xác số lượng mà doanh nghiệp
khai báo và kèm theo trong lô hàng có hàng lậu hay không.


Về trị giá hải quan, giá nhà nhập khẩu đưa ra bao giờ cũng là giá thấp nhất so với
thực tế. Công tắc xác định trị giá hải quan hàng nhập khẩu hiện nay vẫn còn rất nhiều khó
khăn và chưa thể giải quyết dứt điểm tình trạng này.
• Về nộp thuế nhập khẩu:
Mặc dù điều 15 Luật thuế xuất khẩu, nhập khẩu 2005 quy định khá rõ ràng về thời
hạn nộp thuế, nhưng trong thực tế đã xảy ra rất nhiều trường hợp lợi dụng chính sách ân
hạn thuế gây thất thu thuế cho Nhà nước.
Theo Cục điều tra chống buôn lậu tình trạng buôn lậu đang diễn ra hết sức phức

tạp tại các cảng biển. Tình hình càng nghiêm trọng hơn khi Việt nam phổ biến áp giá tính
thuế theo những cam kết với WTO, doanh nghiệp tự khai báo , tự xác định trị giá tính
thuế trên tờ khai. Chính vì vậy, các đối tượng đã sử dụng nhiều thủ đoạn tinh vi, đặc biệt
là thông đồng làm giả hợp đồng thương mại, khai báo giá trị thấp so với thực thế, nhằm
áp mã sai đối với những mặt hàng nhạy cảm để được hưởng mức thuế suất thấp. Nhiều
doanh nghiệp, cá nhân nhập khẩu đã lợi dụng chính sách thông thoáng, miễn hoặc kiểm
tra theo tỷ lệ để nhập hàng thừa so với hợp đồng, khai báo hải quan không đúng, nhập
nguyên liệu để sản xuất hàng suất khẩu nhưng lại đem tiêu thụ trái phép trong nước, giả
hợp đồng gia công…
Kết quả tháng 4/2012, Chi cục QLTT TP.HCM đã xử phạt vi phạm hành chính 445
vụ, thu hơn 6,8 tỉ đồng, tăng 72% so với tháng trước. Lũy kế từ đầu năm 2012 đến nay,
Chi cục QLTT TP.HCM đã xử phạt 1.623 vụ, thu hơn 57,4 tỉ đồng, tiêu hủy hàng hóa trị
giá hơn 4,2 tỉ đồng.
Hiện nay, thủ đoạn trốn thuế ngày càng tinh vi hơn, giá trị trốn thuế ngày càng lớn,
đòi hỏi việc xây dựng pháp luật phải ngày càng chặt chẽ, nhưng đồng thời cũng phải đơn
giản hóa các thủ tục sao cho vừa có thể ngăn ngừa được tình trạng lợi dụng kẽ hở của
pháp luật để trón thuế nhập khẩu mà vẫn không rườm rà, ảnh hưởng tới hoạt động nhập
khẩu nói chung.
• Về miễn, giảm thuế nhập khẩu:
Một trong những nội dung quan trọng của quá trình hành thu thuế phập khẩu là vấn
đề xác định hàng hóa nhập khẩu nào nằm trong diện được miễn thuế nhập khẩu. Lợi dụng
những ưu đãi của pháp luật, nhiều người đã nhập khẩu hàng hóa dưới chiêu bài “hàng
miễn thuế” trá hình. Cụ thể là:
Theo quy định tại khoản 5 điều 16 Luật thuế xuất khẩu, nhập khẩu năm 2005, hàng
hóa nhập khẩu trong tiêu chuẩn hành lý miễn thuế của người nhập cảnh được miễn thuế.
Lợi dụng quy định này của Luật, nhiều người đã thực hiện hành vi buôn lậu của mình
bằng việc nhập lậu điện thoại di động từ Hồng Kông về nước qua đường phi mậu dịch và
xách tay qua các sân bay với những thỏa thuận ăn chơi nhất định. Cùng với đó là những
hành vi tiếp tay của một số cán bộ nhân viên hải quan, các phi công hay tiếp viên hàng
không Việt Nam…



Ngoài ra một số đối tượng còn lợi dụng chính sách tạm nhập tái xuất, đối tượng
buôn lậu chuyển hàng bằng tàu biển đến khu vực giáp ranh biên giới Việt Nam – Trung
Quốc.
Thực tế trên cho thấy việc áp dụng Luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu 2005 trên
thực tế vô cùng phức tạp do số lượng cũng như tính chất các vụ trốn thuế nhập khẩu ngày
càng tăng và tinh vi hơn. Một phần do quy định của Luật còn có nhiều kẽ hở. Mặt khác
do lực lượng hải quan của ta còn thiếu và còn yếu, trong khi các đối tượng buôn lậu ngày
càng liều lĩnh và tinh vi hơn. Điều này đòi hỏi pháp luật thuế nhập khẩu phải không
ngừng hoàn thiện để bám sát thực tế, tránh tình trạng nạn buôn lậu hoành hành gây thất
thoát thuế của Nhà nước.

c.

Các hình thức trốn thuế

-Hàng hóa xuất nhập khẩu đều được đóng gói bao bọc kín, nhất là hiện nay việc giao
hàng bằng container là phổ biến, hàng hóa được kiểm hóa tại doanh nghiệp, nhiều đối
tượng đã đánh tráo hàng để nhập, xuất lậu các mặt hàng bị cấm hoặc bị đánh thuế cao.
-Trên đường biển, các tàu biển nước ngoài vận chuyển hàng nội địa nhưng đưa lẫn nhiều
hàng ngoại nhập lậu hoặc hàng khác chủng loại cho phép vào Việt Nam. Đối với đường
hàng không, đường bưu điện, các đối tượng nhập lậu các mặt hàng có thuế suất cao dưới
dạng quà biếu hoặc hàng “xách tay” để trốn thuế nhập khẩu. Các đối tượng thay đổi bao
bì, nhãn mác hàng hóa, thay đổi cấu kiện máy móc để hưởng thuế suất thấp hoặc gian lận
khi ghi số khung, số máy, năm sản xuất xe ôtô để đưa ôtô cấm nhập khẩu vào Việt Nam.
Ngoài ra, là hành vi lập bộ hồ sơ khai báo Hải quan giả hoặc cố ý thiếu, sai lệch một số
yếu tố, ghi chung chung, không rõ ràng.
-Lợi dụng các chính sách pháp luật và ưu đãi về thuế của Nhà nước ta, nhiều đối tượng và
doanh nghiệp đã tìm cách trốn thuế. Như lợi dụng ưu đãi về thời hạn nộp thuế, các cá

nhân và tổ chức đã cố tình nợ đọng kéo dài, chây ì, chiếm dụng thuế rồi bỏ trốn hoặc chỉ
thực hiện một vài hợp đồng nhập khẩu rồi giải thể doanh nghiệp hoặc chuyển sang lĩnh
vực khác; Trốn thuế qua việc khai sai xuất xứ hàng hóa, xuất trình giấy xuất xứ giả,
không đúng xuất xứ hàng hóa để được áp mã số thuế thấp hơn để trốn thuế NK; Trốn thuế
qua chính sách hàng đổi hàng hoặc việc kinh doanh hàng tạm nhập tái xuất, kinh doanh
hàng miễn thuế, kho ngoại quan...
-Các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài lợi dụng việc góp vốn liên doanh bằng vật
tư, thiết bị máy móc để tạo tài sản cố định đã đưa thêm vật tư thiết bị, máy móc vào Việt
Nam rồi bán ra thị trường nội địa để trốn thuế nhập khẩu. Các doanh nghiệp cũng thường


kê khai nguyên phụ liệu nhập khẩu để gia công hàng cho nước ngoài và sản xuất hàng
xuất khẩu cao hơn thực tế tiêu hao đều tạo ra dư thừa nguyên liệu bán ở thị trường trong
nước nhằm trốn thuế.
d.

Các ví dụ điển hình về tình trạng trốn thuế

 Công ty TNHH Thương mại Dịch vụ Q.K đang làm thủ tục nhập khẩu qua cảng Cát Lái

TP.Hồ Chí Minh. Theo khai báo của DN, hàng nhập khẩu gồm 2.580 bộ ống thủy tinh,
dùng cho máy nước nóng năng lượng mặt trời, trị giá trên 100 triệu đồng. Tuy nhiên,
trong quá trình kiểm tra toàn bộ lô hàng không đúng với khai báo hải quan. Thay vào đó
là 66 bộ máy điều hòa nhiệt độ, hiệu Panasonic, xuất xứ Malaysia, mới 100%; gần 8.000
lon sản phẩm dinh dưỡng Ensure loại nước và loại bột, trên sản phẩm không thể hiện xuất
xứ. Theo quy định, toàn bộ số hàng vi phạm nêu trên khi nhập khẩu phải có giấy phép tự
động của Bộ Công Thương và phải thực hiện kiểm tra vệ sinh an toàn thực phẩm (đối với
sản phẩm dinh dưỡng). Thống kê ban dầu cho thấy, trị giá hàng vi phạm trên 1,1 tỉ đồng,
ẩn lậu thuế gần 450 triệu đồng.


 Một trong số những thủ đoạn trốn thuế được các đơn vị nhập khẩu ôtô tận dụng nhiều

nhất là biến những xe mới thành xe đã qua sử dụng để hưởng mức thuế nhập khẩu ít hơn.
Trước khi cho xe lên tàu vận chuyển về Việt Nam, xe đã được gẩy số km đã đi quá 1 vạn
km (theo quy định các xe nhập khẩu đã chạy quá 1 vạn km được xếp vào danh mục xe đã
qua sử dụng). Khi về đến Việt Nam, sau khi hoàn tất các thủ tục hải quan, những chiếc xe
này lại được gẩy số km về 0 trước khi bày bán ở các salon ôtô, và đương nhiên nó được
bán với giá xe mới. Và để cân đối chênh lệch giữa giá nhập đầu vào và giá bán thực tế,
các đơn vị kinh doanh này thường ghi giá xuất hóa đơn GTGT thấp hơn giá bán thực tế.
Và khi được coi như xe cũ nhập khẩu, ngoài hưởng thuế nhập khẩu thấp, doanh nghiệp
nhập khẩu những xe này còn được hưởng lợi từ việc giảm đáng kể chi phí phải nộp cho
các loại thuế, phí khác như thuế TTĐB, GTGT, lệ phí trước bạ.
 Biến hàng hiệu thành hàng chợ

Vụ gian lận giá hàng hóa điển hình bị Chi cục hải quan Cảng Sài Gòn KV 4 (TP. Hồ Chí
Minh) phát hiện gần đây là lô hàng mang nhãn hiệu Pierre Cardin do Công ty TNHH
Dịch vụ Thương mại Hoa Mặt Trời (trụ sở tại TP. Hồ Chí Minh) NK vào tháng 5/2013.
Theo khai báo của DN, hàng hóa gồm váy, quần lót, áo ngực… có giá nhập về chỉ từ
6.000 - 16.000 đồng/chiếc. Trong khi đó, các sản phẩm này được bán trong các cửa hàng
thời trang, trung tâm thương mại lớn, như: Vincom, Parkson với giá khoảng 300.000 400.000 đồng/chiếc, tức là gấp 25 lần giá kê khai của DN.
Được biết, Công ty Hoa Mặt Trời là DN chuyên phân phối độc quyền các thương hiệu
thời trang cao cấp tại thị trường Việt Nam, như: MINOSHE, KIKO, SP, DUNLOP...


Trong đó, MINOSHE là nhãn hiệu trang phục đồ lót của Singapore, có các sản phẩm
khác, như: Pierre Cardin, Sorella, Young Heart, Felancy… Các sản phẩm này được bày
bán ở cửa hàng sang trọng tại nhiều tỉnh, thành phố lớn. Tương tự, khi làm thủ tục mở tờ
khai hải quan, Công ty Tiến Thành khai báo những đôi giầy da hiệu Valentino có xuất xứ
từ Trung Quốc, giá trị rất bèo, chỉ từ 16.000 - 300.000 đồng/đôi. Thực tế, giá thị trường
của loại giầy này vào khoảng 3 - 5 triệu đồng/đôi, cao gấp chục lần giá khai báo. Với giá

trị lô hàng giầy Valentino là 1,8 tỷ đồng, nếu làm thủ tục trót lọt thì DN đã "né" được
khoản tiền thuế vài trăm triệu đồng.
 Hải quan Lạng Sơn cho biết, một số DN lợi dụng chính sách ân hạn thuế 30 ngày theo

quy định của Luật Quản lý thuế để NK hàng hóa, sau đó bỏ trốn, trây ỳ không nộp phần
thuế đã kê khai. Một số DN lợi dụng chính sách không phải nộp khoản đảm bảo để tham
vấn đã không nộp số tiền thuế truy thu sau tham vấn. Sau khi kiểm tra sau thông quan,
nhiều DN đã không nộp bổ sung số tiền thuế ấn định, việc phát hiện xử lý sau thông quan
thường chậm do DN đã bán hết hàng, đã hạch toán chi phí và thậm chí không còn hoạt
động. Cùng gặp khó khăn tương tự, Hải quan Hà Tĩnh cho biết, trong quá trình thực hiện
Luật Thuế Xuất khẩu, thuế Nhập khẩu và các văn bản hướng dẫn còn tồn tại một số khó
khăn vướng mắc liên quan đến công tác thu đòi nợ thuế. Hiện Cục Hải quan Hà Tĩnh
đang theo dõi nợ thuế của 27 DN bỏ trốn khỏi địa chỉ kinh doanh để trốn thuế. Trong khi
đó, công tác đôn đốc, thu hồi nợ thuế đối với nhóm DN này gặp nhiều khó khăn, nhưng
chưa mang lại hiệu quả thiết thực. Nguyên nhân chủ yếu của tình trạng này là các DN đã
lợi dụng chính sách về ân hạn thời hạn nộp thuế quy định tại Điều 15 Luật Thuế Xuất
khẩu, thuế Nhập khẩu, thực hiện xuất khẩu hàng hóa được nợ thuế rồi sau đó bỏ trốn.
3. Phát hiện và ngăn chặn hành vi trốn thuế
 Những hình thức gian lận thuế NK phổ biến hiện nay có thể điểm qua như:

*Thứ nhất, thất thu thuế qua gian lận trị giá tính thuế; phân loại và áp mã hàng hóa;
Khai báo xuất xứ đối với hàng hóa XK, NK.
- Điều 7 Hiệp định chung về thương mại và thuế quan (GATT), đã tạo điều kiện thuận lợi
nhiều cho DN song trên thực tế nhiều DN đã lợi dụng chính sách đó để trốn, lậu thuế với
các hình thức như:
+ Khai giá thấp so với giá thực tế, khai sai tên hàng, sai kích thước của mặt hàng thực
nhập, gian lận trong hàng khuyến mại...
+ Lợi dụng việc được trừ các khoản được trừ: Đây chính là điểm để các DN lợi dụng tối
đa khoản được trừ để khai báo hải quan.
+ Chia nhỏ linh kiện, phụ tùng của sản phẩm nguyên chiếc để gian lận giá: Lợi dụng

chính sách thuế hiện hành thuế suất đối với linh kiện hoặc nguyên liệu nhập khẩu thấp


hơn hàng nguyên chiếc nhập khẩu do vậy thủ đoạn này được thực hiện bằng cách lập
nhiều công ty khác nhau hoặc móc nối giữa các công ty với nhau và mỗi công ty nhập
khẩu một bộ phận cấu thành của hàng nguyên chiếc về các cửa khẩu khác nhau trong các
thời điểm khác nhau để tránh sự kiểm soát của cơ quan Hải quan.
- Nhiều lô hàng hoá nhập khẩu không đáp ứng yêu cầu vận tải trực tiếp theo quy định về
xuất xứ nhưng đã được Hải quan cho hưởng thuế suất ưu đãi đặc biệt. Nếu áp dụng đúng
quy định trong Hiệp định và Thông tư hướng dẫn về xuất xứ thì sẽ dẫn đến số thuế truy
thu lên đến hàng nghìn tỷ đồng.
*Thứ hai, thất thu thuế do lợi dụng địa bàn và sử dụng các phương thức thủ đoạn buôn
lậu.
Qua công tác nghiệp vụ cho thấy, xu hướng hoạt động buôn lậu ngày càng diễn biến phức
tạp với những đặc điểm chủ yếu như:
- Xảy ra nhiều vụ buôn lậu nghiêm trọng, trốn thuế với giá trị lớn; Quy mô hoạt động
buôn lậu lớn và có tổ chức liên quan đến nhiều địa bàn của các đơn vị hải quan khác
nhau. Cụ thể nổi lên trên các tuyến, địa bàn trọng điểm sau:
+ Tuyến biên giới đường bộ: Địa bàn trọng điểm gồm: Móng Cái - Quảng Ninh; Tân
Thanh - Lạng Sơn; Mộc Bài - Tây Ninh... Hàng hóa vi phạm không còn là nhóm hàng
tiêu dùng như rượu, thuốc lá, đồ điện tử, điện lạnh... mà đã mở rộng ra nhiều mặt hàng có
giá trị lớn như ngoại tệ, vàng, ô tô, gỗ, khoáng sản, xăng dầu... Thậm chí là cả các mặt
hàng cấm, ma tuý.
+ Tuyến đường biển: Tập trung vào các địa bàn trọng điểm: Hải Phòng, Quảng Ninh, Đà
Nẵng, Vũng Tàu, TP. Hồ Chí Minh... Thủ đoạn chủ yếu là lợi dụng hình thức tạm nhập tái xuất để buôn bán, vận chuyển trái phép các mặt hàng cấm, động vật hoang dã, NK
hàng hóa không đảm bảo chất lượng, gây ảnh hưởng sức khỏe cộng đồng.
+ Tuyến hàng không, bưu điện quốc tế: Tập trung ở một số địa bàn trọng điểm là TP. Hồ
Chí Minh; Hà Nội nhà ga Sân bay quốc tế Nội Bài và các tuyến bay trọng điểm như: Hàn
Quốc, Đài Loan, Thái Lan, Hồng Kông, Quảng Châu... Mặt hàng trọng điểm là các loại
hàng hoá gọn nhẹ, có giá trị cao như quần áo, mỹ phẩm, đồng hồ, máy ảnh kỹ thuật số,

máy quay phim, máy tính xách tay... Phương thức, thủ đoạn chủ yếu là cất giấu hàng hoá
trong người, trong hành lý; Tách bill, lợi dụng định mức miễn thuế, hàng quà biếu, quà
tặng để vận chuyển trái phép hàng lậu.
Tính đến tháng 6/2014, cơ quan hải quan đã phát hiện xử lý 8.915 vụ, trị giá hàng vi
phạm ước tính 168,904 tỷ đồng (tăng 14,3% so với cùng kỳ 2013); Khởi tố hình sự 6 vụ,
chuyển các cơ quan khác khởi tố 27 vụ; Thu nộp ngân sách nhà nước 59,652 tỷ đồng.


*Thứ ba, thất thu thuế với loại hình kinh doanh tạm nhập tái xuất.
Hoạt động kinh doanh tạm nhập tái xuất chủ yếu tạm nhập qua cảng Hải phòng, tái xuất
đi Trung quốc. Hiện các DN kinh doanh trong lĩnh vực này chủ yếu làm dịch vụ cho DN
Trung Quốc, cho nên thường xuyên bị động từ nguồn hàng, thanh toán, chi phí, thời
gian…
Cơ chế, chính sách quản lý và thủ tục hải quan đối với hàng kinh doanh tạm nhập - tái
xuất quá thoáng, nên đối tượng hoạt động kinh doanh tạm nhập tái xuất hàng hóa rộng.
Trong những mặt hàng tạm nhập tái xuất, có những mặt hàng có nguy cơ thẩm lậu cao
như: thuốc lá, rượu ngoại, bia. Cung đường vận chuyển lại dài, thời gian vận chuyển lâu,
trong khi đó công tác phối kết hợp giữa cửa khẩu nhập và cửa khẩu xuất có lúc, có nơi
chưa chặt chẽ, còn nhiều sơ hở, nên một số DN đã lợi dụng để bán hàng trong nội địa,
xuất hàng không đúng nơi được cho phép…
*Thứ tư, thất thu thuế qua lợi dụng hoạt động của các khu kinh tế phi thuế quan thuộc
khu kinh tế cửa khẩu.
Các DN hoạt động trong một số khu kinh tế cửa khẩu như Khu kinh tế cửa khẩu Mộc
Bài; Cầu Treo; Lao Bảo… được hưởng nhiều chính sách ưu đãi. Tuy nhiên, hoạt động
của các khu kinh tế này chưa phát triển theo đúng như kỳ vọng. Các DN còn có tâm lý
trông chờ, ỷ lại. Một số DN còn lợi dụng chính sách ưu đãi của nhà nước để gian lận
thương mại, trốn thuế như:
- Bán hàng không đúng tiêu chuẩn, đối tượng được miễn thuế; Cấu kết với DN bên ngoài
để giảm giá hàng khi bán hàng vào nội địa nhằm gian lận thuế; Đưa hàng từ khu phi thuế
quan xuất đi nước ngoài nhưng tiêu thụ tại nội địa; Tổ chức thu gom hàng mua miễn thuế

để đưa vào nội địa tiêu thụ;
- Lợi dụng chính sách miễn thuế đối với xe ôtô NK vào khu phi thuế quan để NK xe ô tô
du lịch miễn thuế nhưng thực chất là lưu hành ngoài khu phi thuế quan, việc này gây khó
khăn trong công tác quản lý của cơ quan Hải quan.
- Công tác thanh khoản tờ khai và hoá đơn bán hàng của các DN trong khu hiện nay còn
thực hiện theo phương pháp thủ công. Việc thanh khoản chủ yếu dựa vào số liệu báo cáo
của DN, chưa chú trọng việc kiểm tra hàng tồn kho...
*Thứ năm, thất thu thuế do lợi dụng loại hình gia công đầu tư.
Qua nghiệp vụ kiểm tra, giám sát, kiểm soát và hoạt động kiểm tra sau thông quan, ngành
Hải quan đã phát hiện và đấu tranh có hiệu quả với các hình thức gian lận thương mại
trong loại hình gia công, sản xuất XK của nhiều DN FDI trên địa bàn. Hình thức gian lận
chủ yếu là các công ty mẹ ở nước ngoài thành lập các DN trong nước để mua nguyên


liệu, nhận nguyên liệu gia công; Sau đó, bằng việc khai tăng định mức sản xuất, thanh
khoản sai để tiêu thụ số nguyên liệu gian lận vào nội địa, trốn được khoản thuế NK.
Ngoài ra, một số DN khai báo lỗ trong nhiều năm nhưng vẫn tiếp tục mở rộng hoạt động
sản xuất kinh doanh, có dấu hiệu gian lận trốn thuế qua hình thức “chuyển giá”.
Thứ sáu, thất thu thuế do chuyển giá, bán phá giá.
Cùng với tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế, số lượng DN FDI đầu tư vào Việt Nam ngày
càng nhiều hơn, tuy nhiên số tiền thuế mà các DN FDI nộp vào NSNN chưa tương xứng
với thực tế. Thậm chí, có đơn vị nhiều năm báo lỗ xong vẫn tiếp tục mở rộng sản xuất
kinh doanh. Nguyên nhân chính là do DN thực hiện chuyển giá.
Ở Việt Nam, hiện nay một số nhà đầu tư nước ngoài (như Intel, Samsung...) đã kiến nghị
Chính phủ cho áp dụng cơ chế xác định giá theo nguyên tắc giá thị trường (APA) đối với
các giao dịch trong tập đoàn, để xác định thu nhập chịu thuế tại Việt Nam.
Chinh sách ân hạn thuế thời gian gần đây, được xem như là biện pháp "cứu cánh" và là
công cụ kinh tế để hỗ trợ DN trong điều kiện khó khăn về vốn. Tuy nhiên, tính hai mặt
của chính sách thuế NK đã bộc lộ khá rõ. Nó chính là nguyên nhân cơ bản dẫn tới tình
trạng thất thu thuế!

 Những biện pháp cần đưa ra nhằm ngăn chặn nạn trốn thuế

Theo Tổng cục Hải quản, trong thời gian qua để kiểm soát tình trạng này, ngành Hải quan
tiếp tục hoàn thiện cơ sở chính sách để nâng cao hiệu quả quản lý như: sửa Luật Hải
quan, Luật Quản lý thuế theo hướng bổ sung quy định về phân loại hàng hóa, xác định trị
giá, xác định xuất xứ trước khi làm thủ tục hải quan. Đồng thời, sửa đổi quy định về điều
kiện phân loại trước, bảo đảm có thể phân loại trước các mặt hàng phức tạp, dễ lẫn nhằm
khắc phục các vướng mắc trong thời gian qua. Bên cạnh đó, xây dựng quy chế phối hợp
theo hướng phân định rõ trách nhiệm từng bộ phận, từng khâu nghiệp vụ, từng cá nhân,
đồng thời chỉ rõ điều kiện, cách thức phối hợp trong quá trình phân loại hàng hóa.
Ngoài ra, Tổng cục Hải quan cũng yêu cầu cục hải quan các tỉnh, thành phố thực hiện
một số giải pháp nhằm hạn chế các trường hợp lợi dụng sự thông thoáng của chính sách
để trốn thuế như: Rà soát các nguồn thu, tăng cường kiểm tra, kiểm soát hải quan, chống
buôn lậu, gian lận thương mại, phát hiện kịp thời các sai sót và các hành vi gian lận, trốn
thuế, đảm bảo thu đúng, thu đủ, thu kịp thời cho ngân sách Nhà nước.
Đồng thời, có biện pháp quản lý, giám sát chặt chẽ việc kiểm tra hàng hóa xuất khẩu
ngăn ngừa hiện tượng quay vòng hàng hóa xuất khẩu, xuất khẩu khống; chủ động xây
dựng và thực hiện kế hoạch phối hợp với Sở Kế hoạch và Đầu tư, Cục Thuế, Công an,
Chi cục Quản lý thị trường địa phương… kịp thời đấu tranh, ngăn chặn có hiệu quả các
hành vi gian lận thuế qua hoạt động xuất nhập khẩu.


Bên cạnh đó, kiểm tra kỹ đối tượng, thủ tục hồ sơ, điều kiện miễn, giảm, hoàn thuế, phân
loại hàng hóa, xác định mức thuế, trị giá tính thuế theo đúng qui định. Những trường hợp
chưa rõ phải đề nghị người nộp thuế giải trình, bổ sung tài liệu vào hồ sơ. Đặc biệt chú
trọng tập trung kiểm tra các trường hợp kê khai miễn thuế hàng hóa nhập đầu tư, hoàn
thuế, các mặt hàng mới, dễ lẫn, có thay đổi tên, mức thuế suất thuế nhập khẩu, trị giá tính
thuế.
Ủy ban Tài chính - Ngân sách quốc hội cũng đã yêu phạt tăng lên 2-3 lần so với số tiền
thuế trốn, nếu khai thiếu sẽ bị tăng mức phạt lên 20% - gấp đôi hiện nay. Đối với DN nộp

chậm thuế có thể phải chịu lãi 0,1%/ngày, cũng gấp đôi mức đang áp dụng.