Sáng kiến kinh nghiệm Môn lịch sử
Sáng kiến kinh nghiệm
Vận dụng ph ơng pháp khai thác kênh hình và ph ơng pháp
dạy học tích cực trong dạy học môn lịch sử ở tr ờng thcs
Phần I. Đặt vấn đề
1. Lý do và tính cấp thiết.
Quan điểm chủ đạo trong chơng trình môn lịch sử ở trờng phổ thông nói chung, THCS
nói riêng là xuất phát từ nội dung, chức năng, nhiệm vụ và đặc trng bộ môn, từ đặc điểm của quá
trình nhận thức quá khứ của học sinh....mà sử dụng những phơng pháp phơng tiện, hình thức tổ
chức dạy học phù hợp, nhằm phát huy tính tích cực, độc lập, sáng tạo của học sinh.
2. Mục đích nghiên cứu
Để đảm bảo tính chính xác, khoa học, tăng cờng khả năng gây xúc cảm của các thông
tin về các sự kiện, nhân vật lịch sử. Trớc hết cần chú ý đến sự trình bày sinh động, giầu hình
ảnh của giáo viên trong tờng thuật, miêu tả, kể chuyện, nêu đặc điểm của nhân vật lịch
sử,...kết hợp với các phơng pháp khác. Đặc biệt cần coi trọng việc sử dụng phơng tiện trực
quan: tranh ảnh, bản đồ, sa bàn, mô hình, phim đèn chiếu, phim video,... và từng bớc ứng
dụng công nghệ thông tin phù hợp trong dạy học lịch sử, giúp các em có thể lĩnh hội đợc
kiến thức nhanh nhất, chính xác, hiệu quả nhất.
Bên cạnh đó cũng cần phải tận dụng mọi cơ hội, khả năng học tập gắn với thực tế để
học sinh có đợc phơng thức lĩnh hội kiến thức lịch sử một cách cụ thể, giầu cảm xúc , trao
đổi với các nhân chứng lịch sử, nhân vật lịch sử. Cần phải tổ chức cho học sinh làm việc
nhiều hơn với sử liệu trong sách giáo khoa, các tài liệu tham khảo do GV cung cấp và HS su
tầm, trong các phiếu học tập cá nhân,... qua đó từng bớc rèn luyện cho HS về phơng pháp
học tập, nghiên cứu lịch sử.cần tổ chức thảo luận dới nhiều hình thức khác nhau (làm việc
theo nhóm hoặc đàm thoại chung cả lớp), tạo điều kiện để học sinh nêu lên các vấn đề cần
tìm hiểu, độc lập giải quyết các vấn đề, tự đặt ra hoặc do giáo viên cung cấp. ở đây, cần
khuyến khích hs bày tỏ những ý kiến riêng của mình, tránh việc làm cho hs e ngại khi nêu
Nguyễn Tuấn Thành Tổ KHXH Trờng THCS Việt Tiến
1
Sáng kiến kinh nghiệm Môn lịch sử
ý kiến khác cho gv, cần rèn luyện cho hs khả năng trình bày( nói, viết). Từ đó, hs lĩnh hội

đợc nội dung học tâp theo tinh thần đồi mới phơng pháp dạy học : dạy học tự khám phá tự
phát triển. Cần đa dạng hoá các hình thức tổ chức dạy học lịch sử nh:
- Học ở lớp, ở phong bộ môn, ở bảo tàng, tại các di tích lịch sử; nghe báo cáo,
trao đổi trực tiếp với các nhân chứng lịch sử.
- Học chung cả lớp, học cá nhân , học theo nhóm...
Nói tóm lại, đổi mới phơng pháp dạy học lịch sử ở trơng THCS là quá trình chuyển từ
phơng pháp dạy học thầy nói - trò nghe, thầy đọc - trò chép sang phơng pháp dạy học
mới, trong đó, gv là ngời tổ chức , hớng dẫn quá trình học tập của hs, còn hs phải chủ
động tham gia vào quá trình hoạt động học tập, tự tìm kiếm kiến thức, hình thành năng lực
sáng tạo, rèn luyện khả năng tự học, điều đó không có nghĩa là để cho hs hoạt động bằng
mọi giá. Đối với bộ môn lịch sử việc tiếp nhận, xử lý các thông tin từ sử liệu là khâu đầu
tiên, tất yếu của quá trình nhận thức quá khứ, không đợc bỏ qua, không đợc coi nhẹ.
3. Kết quả cần đạt đ ợc.
Hiệu quả của một bài lịch sử là kết quả của sự kết hợp các yếu tố chung khách
quan và các yếu tố riêng - cụ thể - tình huống. Do đó, không thể thực tiễn hoá, đại trà hoá
một quan niệm mới về phơng pháp dạy học bằng những khuôn mẫu đúc sẵn, băng các giáo
án rập khuôn. Đổi mới phơng pháp dạy học không phải là ngay lập tức thay đổi những ph-
ơng pháp dạy học hiện có bằng những phơng pháp dạy học hoàn toàn mới mẻ xa lạ. Cần phải
kế thừa những tinh hoa, giá trị của những phơng pháp dạy học hiện có, đồng thời chuyển đổi
những gì có thể chuyển đổi đợc ngay, chuẩn bị nhanh chóng tiến tới những bậc thang cao
hơn, hiện đại hơn về phơng pháp dạy học
4. Đối t ợng và phạm vi nghiên cứu.
Từ thực tiễn dạy học môn lịch sử ở trờng THCS là giúp hs có những kiến thức cơ bản,
cần thiết về lịch sử dân tộc và lịch sử thế giới; góp phần hình thành ở hs thế giới quan khoa học,
giáo dục lòng yêu quê hơng, đất nớc, truyền thống dân tộc, cách mạng; bồi dỡng các năng lực t
Nguyễn Tuấn Thành Tổ KHXH Trờng THCS Việt Tiến
2
Sáng kiến kinh nghiệm Môn lịch sử
duy, hành động và thái độ đúng đắn trong cuộc sống xã hội.Vì vậy, phơng pháp và hình thức dạy
học môn lịch sử rất phong phú đa dạng bao gồm:

- Phơng pháp hiện đại( nh: thảo luận nhóm, đóng vai, giải quyết vấn đề, nghiên cứu trờng
hợp, dự án, động não...).
- Phơng pháp truyền thống( nh: trực quan, diễn giảng, đàm thoại, kể chuyện,....) ; bao gồm
cả hình thức dạy học theo lớp, theo nhóm nhỏ và cá nhân; hình thức dạy học ở lớp, ở
phòng bộ môn, ở bảo tàng, ở các di tích lịch sử,...và hs có thể nghe báo cáo, trao đổi trực
tiếp với nhân chứng lịch sử.
Từ những vấn đề cụ thể trên, tôi mạnh dạn vận dụng một số phơng pháp truyền thống và
hiện đại vào dạy học lịch sử ở trờng tôi. Tôi đã vận dụng cụ thể vào giảng dạy bộ môn lịch sử
ở trờng THCS trong năm học 2007-2008 và đã đạt đợc nhiều kết quả khả quan. Cho nên, tôi
trình bày một số vấn đề về vận dụng một số phơng pháp dạy học môn lịch sử ở trờng THCS
để bạn bè đồng nghiệp cùng nghiên cứu và tham khảo.
phầnII: Giải quyết vấn đề.
1. Cơ sở lý luận.
Nh chúng ta đã biết đổi mới phơng pháp dạy học là quá trình chuyển từ phơng pháp
dạy học thầy nói - trò nghe, thầy đọc - trò chép sang phơng pháp dạy học mới, trong đó,
gv là ngời tổ chức , hớng dẫn quá trình học tập của hs, còn hs phải chủ động tham gia vào
quá trình hoạt động học tập, tự tìm kiếm kiến thức, hình thành năng lực sáng tạo, rèn luyện
khả năng tự học, điều đó không có nghĩa là để cho hs hoạt động bằng mọi giá. Đối với bộ
môn lịch sử việc tiếp nhận, xử lý các thông tin từ sử liệu là khâu đầu tiên, tất yếu của quá
trình nhận thức quá khứ, không đợc bỏ qua, không đợc coi nhẹ. Nhng trên thực tế việc vận
dụng một cách linh hoạt, sáng tạo vào dạy môn lịch sử ở trờng THCS còn gặp rất nhiều khó
khăn bởi mỗi bài, mỗi khối, mỗi lớp có những lợng kiến thức khác nhau phù hợp với từng đối
tợng hs ở mỗi khối lớp và việc vận dụng các phơng pháp sao cho hợp lý và có hiệu quả cao
là một vấn đề vô cung khó khăn đối với mỗi ngời gv. Vì vậy tôi đã mạnh dạn vận dụng sáng
Nguyễn Tuấn Thành Tổ KHXH Trờng THCS Việt Tiến
3
Sáng kiến kinh nghiệm Môn lịch sử
tạo một số phơng pháp dạy học cụ thể nh: sử dụng kênh hình trong sgk và phơng pháp
dạy học tích cực vào dạy một số bài học cụ thể, khai thác vốn kiến thức đã có của hs.
2. Giải pháp cụ thể .

2.1 Sử dụng kênh hình trong sgk để dạy và học bài văn hoá cổ đại thế giới.
Nh chúng ta đã biết văn hoá cổ đại thế giới là một trong những nội dung quan trọng mà
ngời giáo viên cần phải dạy để giúp hs nắm đợc những thành tựu văn hoá của nhân loại. Khi dạy
bài này chúng ta nên tiếp cận với một phơng pháp mới với việc khai thác kênh hình( tranh ảnh
và lợc đồ) trong việc tổ chức hớng dẫn hs tìm hiểu văn hoá cổ đại thế giới.
Để việc sử dụng tranh ảnh thống nhất và có hiệu quả nhằm phát huy đợc tính tích cực,
chủ động, sáng tạo của hs trong học tập bộ môn và theo quan điểm đổi mới phơng pháp dạy
học, thiết bị đồ dùng dạy học là một nguồn nhận thức lịch sử chứ không chỉ là minh họa cho bài
học.
Những kỹ năng cần l u ý khi khai thác tranh ảnh lịch sử.
Khi hớng dẫn hs tìm hiểu nội dung tranh ảnh của lịch sử THCS, gv cần chú ý rèn luyện
cho hs những kỹ năng:
- Kỹ năng quan sát, nhận xét .
- Kỹ năng mô tả, t ờng thuật .
- Kỹ năng phân tích, nhận định, đánh giá.
Các bớc làm việc với tranh ảnh lịch sử:
Để việc khai thác tranh ảnh có hiệu quả, phát huy đợc tính tích cực của hs nhằm
mục tiêu cho hs tự tìm hiểu nội dung của tranh ảnh dới sự hớng dẫn tổ chức của giáo viên,
xin đợc nêu một số gợi ý việc khai thác tranh ảnh lịch sử trong các SGK lịch sử THCS:
B ớc 1 : Cho HS quan sát tranh ảnh để xác định một cách khái quát nội dung tranh ảnh
cần khai thác.
Nguyễn Tuấn Thành Tổ KHXH Trờng THCS Việt Tiến
4
Sáng kiến kinh nghiệm Môn lịch sử
B ớc 2 : GV nêu câu hỏi, nêu vấn đề, tổ chức hớng dẫn HS tìm hiểu nội dung tranh
ảnh.
B ớc 3 : HS trình bày kết quả tìm hiểu nội dung tranh ảnh sau khi đã quan sát, kết hợp
ý kiến của GV và tìm hiểu nội dung trong bài học.
B ớc 4 : GV nhận xét, bổ sung nội dung trả lời của HS, hoàn thiện nội dung khai thác
tranh ảnh cung cấp cho HS.

Kết luận: HS nắm đợc cách khai thác tranh ảnh và nội dung tranh ảnh trong bài học.
Ví dụ cụ thể: Sử dụng khai thác kênh hình để dạy học phần Văn hoá cổ đại thế
giới .
- Nội dung SGK lịch sử 6 tr 17, 18 ,19, 20.
- SGV Lịch sử 6.
- Các dân tộc phơng Đông và phơng Tây đã sáng tạo để lại cho nhân loại những
thành tựu văn hoá đồ sộ, với nhiều công trình đặc sắc: Kim tự tháp ( Ai Cập) , Thành Ba-
bi-lon, đền Pác-tê-nông, Khải hoàn môn(Rô-ma) Tợng lực sĩ ném đĩa...trong đó nhiều
công trình đã đợc xếp là kỳ quan thế giới.
Nguyễn Tuấn Thành Tổ KHXH Trờng THCS Việt Tiến
5
Sáng kiến kinh nghiệm Môn lịch sử
- GV có thể cung cấp cho HS một số thông tin trớc về các thành tựu văn hoá
biểu:
- Kim tự tháp ở Ai Cập là công trình kiến trúc đồ sộ trong lịch sử, đợc xây dựng
từ rất sớm vào khoảng thiên niên kỷ III TCN. Kim tự tháp làm ngời ta choáng ngợp bởi
hình khối hùng vĩ của nó, có tháp cao gần 150m ( bằng toà nhà 50 tầng), ngời ta phải
dùng đến 2030000 khối đá để xây, mỗi khối đá nặng từ 2 đến 16 tấn. Việc vận chuyển
Nguyễn Tuấn Thành Tổ KHXH Trờng THCS Việt Tiến
6