Tiết 94: Đọc văn:
CHIỀU TỐI
(MỘ)
LAI TÂN
Hồ Chí Minh
Soạn: 14/2/09
Giảng: 17/02/09
A. Mục tiêu cần đạt: Giúp hs:
-Cảm nhận được vẻ đẹp của tâm hồn HCM: Trong bất cứ tình huống nào cũng
hướng về sự sống và ánh sáng, chủ nghĩa lạc quan gắn liền với lòng nhân ái.
- Thấy được bút pháp gợi tả thiên nhiên giản dị, tự nhiên, chân thật; đồng thời
cảm nhận được vẻ đẹp vừa cổ điển vừ hiện đại của bài thơ Chiều tối.
Qua Lai tân:
-Thấy được tình trạng thối nát phổ biến của bọn quan lại TQ thời TGT.
- Hiểu được nghệ thuật châm biếm của bài thơ
B. Phương tiện:
- SGK, SGV, thiết kế lên lớp, bảng phụ, máy ghi âm bài thơ.
- Phương pháp: Phát vấn, thảo luận.
C. Tiến trình lên lớp:
1. Ổn định, kiểm tra:
- Ổn định: Giáo viên nắm ssố và tình hình chuẩn bị bài của học sinh.
- Ktbcũ: Tập nhật kí trong tù sáng tác trong hồn cảnh đặc biệt nào? Tại sao
tác phẩm vừa là nhật kí vừa là tác phẩm văn chương?
Tính cổ điển và hiện đại trong tập NKTT?
2. Bài mới
Hoạt động của giáo viên và học
sinh
Nội dung cần đạt
Hđ1: Hướng dẫn học sinh
tìm hiểu tiểu dẫn:
Gọi hs đọc phần I và cho biết

tập nhật kí được viết trong hồn
cảnh nào?
Cho HS đọc phần phiên âm
và dòch thơ. So sánh phần phiên
âm vàdòch thơ. Nêu chủ đề.
Hs làm việc cá nhân và trình
bày trước lớp.
A. CHIỀU TỐI
I.Tiểu dẫn:
1. Hoàn cảnh sáng tác:
Chiều tối là bài thơ thơ thứ hai trong
chuỗi năm bài thơ mà Hồ Chí Minh đã sáng tác
trong khoảng thời gian Người bò giải đi từ nhà
lao huyện Tónh Tây đến nhà giam ở Thiên Bảo
và được ghi lại trong tập thơ chữ Hán Nhật ký
trong tù.
2. Chủ đề:
Hđ2: Hướng dẫn hs tìm hiểu
bài thơ thông qua hình thức
phát vấn:
Tác giả dùng những hình ảnh
gì để tả cảnh chiều tối? Những
hình ảnh ấy gợi lên trong tâm
trí em những cảm tưởng gì?
Tác giả đã sử dụng nghệ
thuật nào để miêu tả cảnh
chiều ở miền sơn dã?
Em cảm nhận như thế nào về
con người của Bác qua hai câu
thơ này?

Hs làm việc theo nhóm ở từng
dãy bàn và trình bày dưới sự
chỉ đònh của giáo viên.
Bức tranh thiên nhiên bò đẩy
lùi ra sau làm nền, nổi bật lên
là hình ảnh một sơn nữ, cô gái
ấy hiện lên như thế nào?
Bài thơ là bức tranh thiên nhiên và sinh
hoạt ở vùng dân dã trong buổi chiều tàn.
Thông qua đó, Hồ Chủ Tòch đã phản ánh niềm
tin tưởng, tình yêu của bản thân đối với thiên
nhiên, con người và sự sống.
II. Đọc- hiểu văn bản:
1/Hai câu đầu:
Chim mỏi: gây cảm giác buồn bã.
Về rừng tìm chốn ngủ: diễn tả và gợi ra
không gian êm đềm và tónh lặng.
Chòm mây (cô vân): gây cảm tưởng cô đơn
buồn bã.
Trôi nhẹ giữa tầng không: gợi ra cả một bầu
trời bát ngát, xanh trong, thi vò.
→ Chỉ bằng vài nét chấm phá đơn sơ với thi
pháp cổ điển (dùng diện vẽ điểm, lấy động tả
tónh) và những hình ảnh quen thuộc mà cổ kính
giàu sức khơi gợi…, hai câu thơ đầu giúp ta
hình dung thật rõ nét cảnh chiều miền sơn dã:
cảnh có gợi buồn nhưng vẫn mở ra một không
gian bát ngát, cao rộng, trong trẻo, êm ả, thanh
bình.
⇒ Sự cảm nhận thiên nhiên tinh tế của Bác,

môt người nghệ só: rung động với cái khoáng
đạt của không gian, cái yên tónh của chiều thu
và cái nhìn đồng cảm đầy yêu thương với cánh
chim bay về chiều.
2/Hai câu sau:
Cô em xóm núi xay ngô: cô gái đẹp tự nhiên,
khoẻ khoắn, nghèo, đảm đang nơi xóm vắng.
→ Hình thức thơ giản dò nhưng có sức chinh
phục người đọc bởi cái hồn nhiên, tươi tắn,
bình dò của cuộc sống.
Ma bao túc - Bao túc ma: láy âm vắt dòng,
Phát hiện nghệ thuật được sử
dụng qua câu 3, 4? Tại sao tác
giả lại dùng biện pháp láy âm
vắt dòng này?
Trong bức tranh chiều tối
này, nổi bật lên màu sắc rực rỡ
(lò than rực hồng), màu ấy gây
cho em ấn tượng gì? Tác giả
đưa màu sắc ấy vào có hợp lý
không? Vì sao?
Theo lẽ thường, tâm trạng
một người ở vào hoàn cảnh của
tác giả (người tù bò giải trên
đường gặp lúc chiều tối ở nơi
đất khách quê người, cái chờ
đợi là nhà tù tối tăm bẩn thỉu….)
như thế nào? Quang cảnh chiều
tối miêu tả trong bài thơ có phù
hợp với tâm trạng ấy không?

Qua sự đối chiếu ấy, em hãy
tìm hiểu nét đẹp trong tâm hồn
Hồ Chí Minh.
Nêu những nét chính về nội
dung và nghệ thuật của bài thơ?

tạo nên một sự nối âm liên hoàn nhòp nhàng,
diễn tả vòng quay không dứt của động tác xay
ngô. Ở đây công việc lao động được ghi nhận
bằng chính nhòp điệu của nó.
Lò than rực hồng: Hình ảnh sự sống.
Niềm vui lao động.
→ Hình ảnh nổi bật và toả ấm trên bức tranh
thơ, xua tan cái lạnh, cái buồn, vắng vẻ, cô đơn
của cảnh vật nơi núi rừng lúc chiều tối.
→ Bức tranh sinh hoạt ở xóm núi, sống động,
gần gũi, ấm áp, tràn đầy ánh sáng, ấm áp tình
đời, tình người.
⇒ Tâm hồn thư thái, bình yên, vui với cảnh,
với hạnh phúc, cuộc sống con người của Bác.
 Bác là một người có bản lónh khác thường,
có một tâm hồn nhân hậu bao la, nhân đạo đến
quên mình: mọi buồn vui đều gắn với vui buồn
của dân tộc và nhân loại mà hầu như không
phụ thuộc vào cảnh ngộ của riêng mình.
III. Kết luận:
1.Nghệ thuật:
Bài thơ từ tuyệt được thể hiện theo kiểu
ký hoạ của nghệ thuật tạo hình phương Đông
(vài nét chấm phá).

Tính hiện đại: hơi ấm, ánh sáng đã mang
nét đặc sắc cho bài thơ: đây là bức tranh trong
đời và ấm áp tình đời.
2.Nội dung:
Hđ1: Hướng dẫn học sinh tìm
hiểu tiểu dẫn:
Gọi hs đọc phần tiểu dẫn và
cho biết hồn cảnh sáng tác?
Tác phẩm hướng ngoại hay
hướng nội? Bài thơ thuộc đề tài
nào? Phản ánh điều gì?
Hs làm việc cá nhân và trình
bày trước lớp.
Cho HS đọc phần phiên âm và
dòch thơ. So sánh phần phiên
âm vàdòch thơ.
Hđ2: Hướng dẫn hs tìm hiểu ba
câu thơ thông qua phiếu học tập:
u cầu hs điền những thơng
tin cần thiết vào phiếu học tập
sau đây:
Cấp trưởng
LT
Vai trò, chức
trách
……………
…..
……………
….
………………

……
………………
……
……………
…..
……………
….
………………
……
………………
……
……………
…..
……………
………………
……
………………
Bức tranh xinh xắn về cảnh trời chiều và
sinh hoạt nơi núi rừng mênh mông nhưng đầm
ấm.
Tâm hồn luôn hướng về sự sống và ánh
sáng, một tấm lòng nhân hậu với nhân dân và
những rung động tinh tế trước phong cảnh thiên
nhiên.
B. LAI TÂN
I.Tiểu dẫn:
- Bài thơ được viết trong khoảng 4 tháng đầu
trong thời gian bị giam dưới thời TGT. Đây là
bài thứ 97/134 của tập nhật kí.
- Bài thơ thể hiện thực trạng đen tối, thối nát

của một XH tưởng như n ấm trong lành.
- Đây là bài thơ châm biếm, đả kích đặc sắc
nhất của HCM trong tập nhật kí.
II. Đọc- hiểu văn bản:
1/Ba câu đầu: Thực trạng thối nát của chính
quyền ở Lai Tân
- Ban trưởng nhà lao: Trơng coi tù nhân><
Đánh bạc.
- Cảnh trưởng: Giải người >< Ăn tiền đút lót
của phạm nhân.
- Huyện trưởng: Trơng coi, lo toan cho cả một
huyện >< H út thuốc phiện
 Ba nhân vật đại diện cho chính quyền ở Lai
Tân thật thối nát, vơ trách nhiệm. Bác ghi lại sự
thật này một cách tự nhiên nhưn sự việc diễn ra
vậy. Người đọc có thể liên tưởng giữa vai trò
chức trách và việc làm của họ.
2/ Câu 4: Thái độ mỉa mai, châm biếm

- BT đánh bạc
- CT ăn tiền đút lót
- HT hút thuốc phiện
><
Lai Tân vẫn
Thái bình
…. ……
? Qua việc làm của các cấp
trưởng, em có nhận xét gì về họ?
Thực trạng của Lai Tân nói riêng
và XH TQ dưới thời TGT nói

riêng
Hđ3: Hướng dẫn hs tìm hiểu câu
4 thơng qua hình thức phát vấn:
Từ ba câu thơ trên, em có thể
rút ra kết quả gì của XH TQ dưới
thời TGT từ việc làm của các cấp
trưởng?
Riêng, Bác đã nhận xét, đánh
giá ntn từ việc làm của họ?
Hiệu quả đả kích của câu thơ
ntn? Từ ngữ nào được xem là
hay nhất trong câu?
HS làm việc cá nhân và trình
bày dưới sự chỉ định của giáo
viên.
Gv nhận xét, bổ sung cho hồn
chỉnh.

 Tình trạng các quan cai trị làm như thế là
chuyện bình thường vẫn xảy ra. Bản chất của
guồng máy cai trị là thế. Đặc biệt, đây là thời kì
XH TQ đang bị phát xít Nhật xâm lược.
- Hai chữ “thái bình” được xem là nhãn tự của
bài thơ, Hồng Trung Thơng nhận xét: “Hai chữ
thái bình mà xâu tóm lại bao nhiêu việc làm trên
là mn thuởcủa XHTQ, của giai cấp bóc lột
thống trị. Chỉ hai chữ ấy mà xé toang tất cả mọi
thái bình trá nhưng thực chất là đại loạn ở bên
trong”.
- Câu thơ có vẻ dửng dưng vơ cảm nhưng lại ẩn

giấu một tiếng cười mỉa mai có tác dụng lật tẩy
bản chất của bộ máy nhà nước ở LT.
III. Kết luận:
- Tác phẩm đã vẽ nên cái bản chất của cả chế độ
XH mục nát dến vơ cùng. Chất “thép” của bài
thơ nhẹ nhàng mà quyết liệt.
- Bài thơ in đậm bút pháp chấm phá của thơ
Đường: Lời thơ ngắn gọn, súc tích.
*Củng cố – dặn dò:
Chất thép và chất tình của Bác qua bài thơ Chiều tối?
Nhãn tự của bài thơ nằm ở hình ảnh nào? Hình tượng cô gái hay lò
than hồng? Phân tích hình ảnh ấy.
Lai tân: