Tiết 87 Đọc văn:
Trµng Giang
Huy CËn
Soạn: 31/01/09
Giảng: 09/02/09
A. Mơc tiªu bµi häc
Gióp häc sinh c¶m nhËn ®ỵc nçi sÇu c¶u mét c¸i t«i c« ®¬n tríc thiªn nhiªn mªnh m«ng hiu
qu¹nh, trong ®ã thÊm ®ỵm c¶ nçi sÇu nh©n thÕ vµ tÊm lßng yªu níc thÇm kÝn cđa t¸c gi¶. NhËn ra
vỴ ®Đp cỉ ®iĨn trong mét bµi th¬ míi.
B.Ph¬ng tiƯn thùc hiƯn
+S¸ch GK, s¸ch GV
+Th¬ Huy CËn
+Gi¸o ¸n lªn líp c¸ nh©n
C.C¸ch thøc tiÕn hµnh
Gi¸o viªn tỉ chøc giê d¹y theo c¸ch kÕt hỵp c¸c ph¬ng ph¸p: híng dÉn häc sinh ®äc, trao ®ỉi
th¶o ln, tr¶ lêi c¸c c©u hái.
D.TiÕn tr×nh lªn líp
1.KiĨm tra bµi cò:
C¶m nhËn cđa em vỊ bµi th¬ §©y th«n VÜ D¹ cđa Hµn MỈc Tư?“ ”
2. giíi thiƯu bµi míi: Nếu phải kể đến những đôi bạn thơ gắn bó keo sơn, thân
thiết với nhau thì trong nền thơ hiện đại Việt Nam, đáng nhắc đến trước tiên vẫn là bộ
đôi Xuân Diệu – Huy Cận. Bộ đôi ấy đã hình thành nên một xóm thơ “ Huy – Xuân ”
trong phong trào thơ mới. Nhưng điều đó không hề có nghóa là hai hồn thơ đó giống
nhau, mà là ngược lại. Như sau này có người nhận xét : “ Nếu Xuân Diệu là thi só của
niềm ám ảnh thời gian thì Huy Cận lại là nhà thơ của nỗi khắc khoải không gian. “
Chính cảm hứng về vụ trụ bao la lớn rộng đã góp phần làm nên vẻ đẹp thơ Huy Cận,
ngay từ thû nhà thơ mới viết tập đầu tay – “ Lửa thiêng”. Và khi tìm hiểu một trong
những bài tiêu biểu nhất của tập thơ, người ta chắc phải nói đến “Tràng giang”.
Ho¹t ®éng cđa GV vµ HS Yªu cÇu cÇn ®¹t
 Hs lµm viƯc víi Sgk
Nªu nh÷ng nÐt chÝnh vỊ cc ®êi Huy

CËn?
I. T×m hiĨu chung
1. TiĨu dÉn
Cc ®êi :
Huy CËn (1919-2005)
-Tªn thËt Cï Huy CËn, «ng sinh trëng trong mét gia
®×nh nhµ Nho nghÌo t¹i ¢n Phó, H¬ng S¬n, nay lµ §øc
¢n, Vò Quang, Hµ TÜnh.
+N¨m 1939 ®ç tó tµi toµn phÇn ë H (THPT)
+1943 ®ç kÜ s canh n«ng t¹i Hµ Néi
+1942, tham gia Héi v¨n ho¸ cøu qc, ®ỵc tham dù
qc d©n ®¹i héi T©n Trµo, ®ỵc bÇu vµo ủ ban d©n téc
gi¶i phãng toµn qc.
+Sau c¸ch m¹ng th¸ng T¸m 1945, «ng tõng gi÷
nhiỊu chøc vơ trong chÝnh phđ vµ héi liªn hiƯp v¨n häc
nghƯ tht ViƯt Nam.
Ho¹t ®éng cđa GV vµ HS Yªu cÇu cÇn ®¹t
+1996, ®ỵc nhËn gi¶i thëng Hç ChÝ minh vỊ v¨n häc
nghƯ tht.
 Nªu nh÷ng s¸ng t¸c chÝnh cđa nhµ
th¬?
Sù nghiƯp:
Lưa thiªng (1940)
Trêi mçi ngµy l¹i s¸ng (1958)
§Êt në hoa (1960)
Bµi th¬ cc ®êi (1963)
Hai bµn tay em (1967)
Nh÷ng n¨m s¸u m¬i (1968)
ChiÕn trêng gÇn ®Õn chiÕn trêng xa (1973)
Ta vỊ víi biĨn (1997)

Nªu ®Ỉc ®iĨm th¬ Huy CËn? Th¬ Huy CËn thĨ hiƯn lßng khao kh¸t víi cc sèng,
thĨ hiƯn sù hoµ ®iƯu gi÷a hån ngêi vµ t¹o vËt, gi÷a c¸
thĨ vµ nh©n qn. V× thÕ th¬ «ng hµm sóc, giµu chÊt suy
tëng vµ triÕt lÝ.
 Nªu hoµn c¶nh s¸ng t¸c cđa bµi
th¬?
2.Bµi th¬
Bµi th¬ viÕt n¨m 1939, in trong tËp “Lưa thiªng”
Xt b¶n n¨m 1940.
“§êi xa cã mét thi sÜ lµnh nh si níc
ngät, hiỊn nh c¸i l¸ xanh; gÇn chµng
ngêi ta c¶m nghe mét nçi hoµ vui nh
®øng gi÷a thiªn nhiªn, t©m hån th¬
thíi Trong th¬ ViƯt Nam, nghe bay…
dËy mét tiÐng ®Þch bn. Kh«ng ph¶i
s¸o thiªn thai, kh«ng ph¶i ®iƯu ¸i t×nh,
kh«ng ph¶i lêi Ly tao kĨ chun mét
c¸i t«i, mµ Êy lµ mét b¶n ngËm ngïi
dµi. ”
C¶m xóc cđa bµi th¬ ®ỵc gỵi tõ c¶nh sãng níc mªnh
mang cđa s«ng Hång (lóc nµy nhµ th¬ ®ang häc t¹i tr-
êng canh n«ng Hµ Néi); Mét tho¸ng nhí nhµ, nhí quª
céng víi th©n phËn ngêi d©n mÊt níc t¹o ®· t¹o c¶m
høng ®Ĩ Huy CËn viÕt bµi th¬ nµy! §©y lµ bµi th¬ tiªu
biĨu cđa Huy CËn tríc c¸ch m¹ng.
 X¸c ®Þnh bè cơc bµi th¬?
Bè cơc:
§o¹n mét: Khỉ th¬ 1, 2 vµ 3
C¶nh thiªn nhiªn trªn s«ng, bªn s«ng, nçi bn c« ®¬n
hoµ chung cïng nçi sÇu nh©n thÕ, thÊu ®ỵc t×nh ngêi,

t×nh ®êi.
§o¹n hai: Khỉ th¬ 4
Lßng yªu níc thÇm kÝn cđa nhµ th¬
II. §äc-hiĨu v¨n b¶n
1. Tiªu ®Ị vµ c©u th¬ ®Ị tõ
 Nªu c¸ch hiĨu cđa em vỊ tiªu ®Ị bµi
th¬? Trên ý nghóa, “Tràng giang” là
một con sông dài, nhưng Huy Cận
lại muốn cảm nhận đó là một dòng
sông rộng. Và như thế rõ ràng có lý,
có căn cứ bởi cảm giác về dòng
sông nếu không được làm nên bởi
ấn tượng của thanh âm, bởi cả hai
-Tõ H¸n ViƯt
-S«ng dµi: chØ míi gỵi ®Þnh lỵng. Trµng giang: gỵi
chiỊu dµi, chiỊu réng (cơ thĨ) [Trµng:dµi; hai nguyªn
©m /a/ liªn tiÕp gỵi chiỊu réng, sù xa x«i! ©m H¸n ViƯt
trang träng nh cßn gỵi ®Õn mét con s«ng cđa th hång
hoang lÞch sư nµo ®ã!
Ho¹t ®éng cđa GV vµ HS Yªu cÇu cÇn ®¹t
chữ của tựa đề -“tràng” và “giang”
đều được cấu tạo bởi một nguyên
âm rộng nhất trong các nguyên âm.
 Suy nghÜ cđa em vỊ c©u th¬ ®Ị tõ
cđa bµi th¬?
Bên ấn tượng về chiều rộng được
nói đến ở tựa đề bài thơ thì ấn
tượng ấy còn có ở cả câu đề từ :
Bâng khuâng trời rộng nhớ sông dài.
Chiều cao của bức tranh là khoảng

cách giữa trời rộng với sông dài,
làm nên đầy đủ, trọn vẹn ba chiều
của không gian. Điều ấy rất sớm
giới thiệu với người đọc về Huy
Cận, một nhà thơ của cảm hứng
không gian. Và trong không gian
mênh mang ấy, nhà thơ đã thả vào
một nỗi buồn nhớ nhẹ nhàng, man
mác mà chúng ta có thể thấy được
qua những từ “nhớ” và “bâng
khuâng” mà nhà thơ đặt ngay ở đầu
câu.
+Lêi ®Ị tõ: lµ ®iĨm tùa cho c¶m høng, cho ý tëng ®Ĩ t¸c
gi¶ triĨn khai t¸c phÈm (kh«ng ®¬n thn lµ mét trang
søc nghƯ tht)
+Trêi réng (b©ng khu©ng) nhí s«ng dµi! hay...
Nh©n vËt tr÷ t×nh ®ang trong ©m tr¹ng b©ng khu©ng th-
¬ng nhí?!
+§iĨm tùa nghƯ tht ®éc ®¸o:
KÕt hỵp gi÷a nçi nhí cđa con ngêi vµ nçi nhí cđa t¹o
vËt. Con ngêi nỈng lßng th¬ng nhí mµ t¹o vËt còng trµn
ngËp nçi nhí ®Õn b©ng khu©ng! T©m tr¹ng cđa nh©n
vËt tr÷ t×nh ®· hoµ c¶m ®ỵc víi nçi sÇu cđa s«ng nói!
 Hs ®äc ba khỉ th¬ ®Çu
C¶nh thiªn nhiªn ®ỵc miªu t¶ nh thÕ
nµo?
2. Khỉ th¬ mét, hai vµ ba
C¶nh trªn s«ng:
+Sãng gỵn
+Thun xu«i m¸i

+Níc song song
+Thun vỊ
+Níc sÇu tr¨m ng¶
+Cđi mét cµnh kh«
+bÌo d¹t nèi hµng
+Kh«ng ®ß, kh«ngcÇu.
Nh÷ng chi tiÕt, h×nh ¶nh miªu t¶ c¶nh C¶nh bªn s«ng:
Ho¹t ®éng cđa GV vµ HS Yªu cÇu cÇn ®¹t
bªn s«ng?
+Cån nhá
+Kh«ng gian ba chiỊu: N¾ng xng, trêi lªn s©u chãt“
vãt”
+Bê xanh tiÕp b·i vµng.
Bài thơ mở đầu bằng một hình ảnh rất
thích hợp với thi đề - “sóng”. Sóng trên dải
“tràng giang “ của Huy Cận không phải là
sóng xô, sóng vỗ hay “ sóng vọt đến lưng
trời ” như trong thơ Đỗ Phủ mà chỉ là “sóng
gợn”. Một chuyển động nhẹ nhàng để gợi
ra hình ảnh của một dòng tràng giang tónh
lặng. Nhà thơ tìm ra cái tónh trong cái
tưởng như rất động, thể hiện một hồn thơ
hay thiên về cái tónh. Con sóng gợn trong
con mắt đầy xúc động của thi nhân dường
như cứ lan toả đến vô cùng. Vì vậy, ngay từ
câu thơ đầu tiên, nhà thơ đã chứng tỏ mình
đi theo một phong cách thơ khác nhiều
lắm so với phong cách thơ cổ điển, đó là
sự xuất hiện chữ “buồn” ngay ở đầu bài –
“buồn điệp điệp”. Nỗi buồn mang hình

ảnh của sóng gợn, mượn hình ảnh của sóng
để hiện ra trước con người. Như thế,
“Tràng giang” rất sớm trở thành một dòng
sông tâm trạng, vừa là hình ảnh của ngoại
giới, lại vừa là hình ảnh của tâm giới.
Trên bức tranh sông nước ấy đã hiện lên
hình ảnh một con thuyền, một con thuyền
không chèo “xuôi mái”- hình ảnh tónh trên
một dòng sông tónh. Mái chèo buông xuôi
dọc bên thân thuyền, để lại hai vệt nước
mà nhà thơ gọi là “song song”. Hai chữ
này đã hoà ứng với hai chữ “điệp điệp” ở
cuối câu thứ nhất như để gợi thêm ra cảm
giác về một nỗi buồn vô tận. Bức tranh
thiên nhiên mở ra theo cả hai chiều, “điệp
điệp” gợi ra không gian theo chiều rộng,
còn “song song” lại làm nên cảm giác về
chiều dài.
 C¶nh gỵi nh÷ng c¸i h÷u h¹n nhá bÐ:
+Thun, sãng gỵn, cµnh cđi kh«, nh÷ng hµng bÌo tr«i
nỉi trªn s«ng! Võa gỵi nçi bn hiƯn t¹i võa gỵi nçi sÇu
nh©n thÕ, l¹i võa gỵi nçi sÇu cđa kiÕp ngêi!
+Thun vỊ / níc l¹i. tiĨu ®èi gỵi sù chia l×a, tan
t¸c...Sãng gỵn (nhá) gỵi nçi bn b©ng khu©ng, da diÕt
(®iƯp ®iƯp: l¸y ©m gỵi nçi bn liªn tiÕp, trïng ®iƯp; l¹i
võa nh ®ãng l¹i bëi phơ ©m t¾c / p / v« thanh, nçi bn
nh đ kÝn trong lßng kh«ng nãi ®ỵc thµnh lêi!
+Cµnh cđi kh«, hµng bÌo dËt dê tr«i nỉi... ®i vỊ ®©u
gi÷a s«ng níc mªnh mang?! gỵi liªn tëng ®Õn nh÷ng
kiÕp ngêi, nh÷ng cc ®êi bn!

+Nçi bn riªng cđa thÕ hƯ nh÷ng ngêi cÇm bót lóc bÊy
giê, nçi bn cđa Th¬ míi hoµ nhËp víi nçi sÇu nh©n
thÕ ®Ĩ t¹o ra ©m hëng bn da diÕt
“Mang mang thiªn cỉ sÇu”, nçi bn cđa nh÷ng con
ngêi g¾n bã víi ®Êt níc nhng c« ®¬n,bÊtlùc
Hoạt động của GV và HS Yêu cầu cần đạt
Hs tìm những chi tiết chứng minh
Cảnh mênh mông vô hạn, rộng đến không
cùng:
Sông dài, trời rộng, mây cao, núi bạc, bờ xanh, bãi
vàng, gió, làng xa..
Cồn đã nhỏ lại lơ thơ, gợi tha thớt hoang vắng.
Trên dòng sông mênh mông có tới hai lần phủ định
Mênh mông không một chuyến đò ngang
Không cầu gợi chút niềm thân mật
Tất cả đều lặng lẽ, trống vắng, cô tịch:
Sông dài trời rộng bến cô liêu
+Không gian ba chiều: chiều rộng của cảnh vật mặt đất,
chiều cao của bầu trời, chiều sâu của sông nớc. Đối
diện với cảnh vật ấy là con ngời nhỏ bé, cô đơn!
Theo em vì sao cảnh sông nớc, cũng
còn gọi là cảnh của tâm trạng?
+Cảnh bên sông, trên sông cũng là cảnh của tâm trạng,
cảm xúc của tâm trạng. Tâm trạng của thi sĩ và cũng là
tâm trạng của một lớp ngời thủa ấy: gắn bó với quê h-
ơng đất nớc nhng bất lực! Họ thờng tìm đến cảnh mênh
mông hoang vắng, cảnh chiều tà, cảnh chia li, những sự
vật nhỏ nhoi, gợi nhngx kiếp ngời nhỏ bé bơ vơ...Tràng
giang tiêu biểu cho phong cách thơ ấy!
Hs làm việc với Sgk

Hình ảnh cánh chim trong bóng chiều
gợi cho em suy nghĩ gì?
3.Khổ thơ bốn
Chim nghiêng cánh nhỏ bóng chiều sa
Trên cái nền mênh mông của không gian, mây nổi
thành cồn, thành lớp đùn núi bạc!
Cánh chim nhỏ nhoi đến tội nghiệp, nghiêng cánh (sức
nặng của bóng chiều nh đang đè nặng lên cánh chim
nhỏ bé ấy)
Cánh chim của thơ mới lãng mạn: gợi sự nhỏ bé mà cô
lẻ, lặng lẽ (đối lập trong không gian rộng lớn)
Hs thảo luận nhóm:
Em hiểu hai câu thơ cuối nh thế nào?
+Dợn dợn: có cái gì gợn lên, dấy lên trong lòng. Tâm
trạng thơng nhớ quê hơng bắt nguồn từ sóng nớc tràng
giang! Thiên nhiên là nơi gửi gắm nỗi buồn, gửi gắm
nỗi lòng thơng nhớ quê hơng!
(yêu thiên nhiên cũng là tình cảm yêu nớc)
+Thôi Hiệu cần khói sóng để nhớ quê
hơng !
Nhật mộ hơng quan hà xứ thị
Yên ba giang thợng sử nhân sầu
(Quê hơng khuất bóng hoàng hôn
Trên sông khói sóng cho buồn lòng ai)
Tản Đà dịch
(Hoàng hôn về đó quê đâu tá
Khói sóng trên sông não dạ ngời)
Khơng Hữu Dụng dịch sát với nguyên
tác.
Huy Cận không cần đến khói sóng, mà nỗi nhớ nhà,

nhớ quê nh ùa đến, trào dâng trong lòng, hoà vào tình
yêu sông núi !
Đó là tâm trạng của cn ngời biết gộp nỗi buồn, nỗi sầu
nhân thế, thiếu vắng quê hơng vào mình
đó cũng là tâm trạng chung của ngời dân mất nớc lúc
bấy giờ !