THỰC HÀNH hóa SINH học NGUYỄN văn mùi
Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (7.11 MB, 175 trang )
WWW.FACEBOOK.COM/DAYKEM.QUYNHON
NH
ƠN
WWW.DAYKEMQUYNHON.UCOZ.COM
ðẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
HƯ
NG
ĐẠ
O
TP
.Q
UY
NGU YỄN VĂN MÙI
TR
Ầ
N
THỰC HÀNH
B
■
■ '%
Si M O
DI
Ễ
N
ĐÀ
N
TO
ÁN
-L
Í-
HÓ
A
10
00
HOÁ SINH HỌC
NHÀ XUẤT BẢN ðẠI HỌC Q uốc GIA HÀ NỘI - 2001® ‘
Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú
WWW.FACEBOOK.COM/BOIDUONGHOAHOCQUYNHON
WWW.FACEBOOK.COM/DAYKEM.QUYNHON
DI
Ễ
N
ĐÀ
N
TO
ÁN
-L
Í-
HÓ
A
10
00
B
TR
Ầ
N
HƯ
NG
ĐẠ
O
TP
.Q
UY
NH
ƠN
WWW.DAYKEMQUYNHON.UCOZ.COM
Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú
WWW.FACEBOOK.COM/BOIDUONGHOAHOCQUYNHON
WWW.FACEBOOK.COM/DAYKEM.QUYNHON
NH
ƠN
WWW.DAYKEMQUYNHON.UCOZ.COM
M ụ c lụ c
TP
.Q
UY
t
M ục l ụ c ................................................................................................................................................ 3
Lời n ó i ñ ầ u .........................................................................................................................................7
C h ư ơ n g 1. H o á c h ấ t v à d u n g d ị c h ............................................................................................ 9
ĐẠ
O
I. K hái niệm về hoá c h ấ t................................................................................................................... 9
II. ð ung dịch...................................................................................................................................... 13
III. Nồng ñộ dung dịch..................................................................................................................... 14
NG
IV. P ha dung dịch tiêu ch u ẩn ñể chu ẩn ñộ ............................................................................... 22
HƯ
V. Cách tín h hệ sô" ñiều c h ỉn h ...................................................................................................... 25
VI. Bài t ậ p ..........................................................................................................................................26
C h ư ơ n g % P h ư ơ n g p h á p lâ y m ẫ u p h â n t í c h .................................................................... 29
TR
Ầ
N
I. Lấy m ẫu ...........................................................................................................................................29
II. C huẩn bị m ẫu p h â n tíc h ............... ............................................................................................31
III. Cô ñịnh m ẫ u ................................................................................................................................ 31
B
C h ư ơ n g 3. P h ư ơ n g p h á p so m ầ u ............................... ........................................................... 34
00
í . Phương pháp so m à u .................... .............................................................................................. 34
10
II. ð ịnh lu ậ t L am bert-B eer........................................................................................................... 35
A
III. M àu dung dịch và chọn bước sóng án h sáng (hay chọn kính lọc m à u )....................37
HÓ
C h ư ơ n g 4. P h ư ơ n g ' p h á p q u a n g p h ổ k ế ............................................................................43
I. Hấp th ụ tử ngoại của các loại cuvet khác n h a u .................................................................. 44
Í-
II. Q uang phổ hấp th ụ tử ngoại của NAD+và N A D H ............................................................ 44
-L
III. Ước tính khôiiư ợn g N AD H..................................................................................................... 45
C h ư ơ n g 5. ð in h lư ơ n g g lu x it ................................................................................................ 46
TO
ÁN
I. ðịnh lượng ñưòng khử theo phương pháp B e rtra n d ........................................................ 46
II. ðịnh lượng ñường khử theo phương pháp vi lượng của R odzevich............................50
III. ð ịnh lượng glucozơ tron g m áu bằng phương pháp N elso n ............................................52
IV. ðịnh lượng fructozơ trong dung dịch có lẫn ñường khử khác...............................................53
ĐÀ
N
V. ðịnh lượng ñường kh ử bằng phương pháp axit clinitro-salicylic (DN B)................... 55
VI. ðịnh lượng sacarozơ theo phương pháp thuỷ phân bằng a x it............................................56
VII. ðịnh lượng tinh bột theo phương pháp.thuỷ phân bằng a x it...........................................57
N
,
DI
Ễ
VIII. ð ịnh lượng xenlulozd..............................................................................................................59
IX. ð ịnh lượng pectin b ằng phương pháp canxi p e c ta t....................................................... 60
X. ð ịnh lượng ñextrin bằng phương pháp kết tủ a vối cồn..................................................... 61
3
Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú
WWW.FACEBOOK.COM/BOIDUONGHOAHOCQUYNHON
WWW.DAYKEMQUYNHON.UCOZ.COM
WWW.FACEBOOK.COM/DAYKEM.QUYNHON
NH
ƠN
C h ư ơ n g 6. ð ịn h lư ợ n g l i p i t ...................................................................................................... 63
I. ð ịnh lượng lipit bằn g m áy S oxhlet..........................................................................................63
TP
.Q
UY
II. Xác ñịnh các chỉ sô của l i p i t................................................. .................................................. 66
C h ư ơ n g 7. ð ịn h lư ơ n g a x i t a m in v à p r o t e i n ............... ....................................................72
ĐẠ
O
I. ð ịnh lượng axit a m in bằng phương pháp ch u ẩn ñộ formol (phương pháp Sorensen)
........................
............. .........................................................................................................~ ..........
II. ð ịnh lượng axit am in b ằng n in h iñ rin ........................................................ ......................... 74
III. ð ịnh lượng axit am in nhờ tạo th à n h phức ch ấ t với ñồng (Phương pháp Pope và
S te v e n s).................... .........................................................................................-..............................76
IV. ð ịnh lượng nitơ bằng phương pháp R jeld ahl.....................................................................78
V. ð ịnh lượng pro tein bang phương pháp L o w ry ............................................... .................. 83
NG
VI. ð ịnh lượng protein tổng sô' album in và globulin trong h u y ế t th a n h m áu bằng
phương p h á p B iu re ..................................... ................................................................................... 84
HƯ
VII. ð ịnh lượng protein bằng Coomasie B rillian t Blue G -250............................................86
TR
Ầ
N
VIII. ð ịnh lượng protein b ằng phương pháp quang p h ố .......................................................89
C h ư ơ n g 8. ð ịn h lư ợ n g a x it n u c le ic ............................................ ......................................... 92
I. Phương p h á p Schim idt và T h a n n h a u se r............................................................................... 92
II. Phương p h áp S chneider........................................................................................ -................94
B
III. Phương p h áp O gur vằ R o s e n ............................................... ................................................. 95
A
10
00
IV. Phương p h á p quang p hổ .......................................................................................................... 97
V. ð ịnh lượng hợp ch ấ t photpho trong mô ru ộ t theo phương p h áp Schm idt và
T h an n h a u ser có sửa ñ ổ i............................ .................................................................................... 98
HÓ
VI. ð ịnh lượng photpho theo phương pháp Horeclcer và các cộng sự............................101
VII. ð ịnh lượng photpho vô cơ có nguồn gốc từ photpholỉpit theo phương pháp Delory
Í-
................................... .........................7....... ........... ............................... .......... ...................... 101
-L
VIII. ð ịnh lượng ARN b ằng orxinol.......................................................................................... 102
IX. ð ịnh lượng ADN bằng phưñng pháp ñ ip h en y lam in .................................................... 104
TO
ÁN
C h ư ơ n g 9. X á c ñ ịn h h o ạ t ñ ô c ủ a m ô t sô e n z i m ............................................................106
I. ð ịnh n g h ĩa ñơn vị h o ạt ñộ của e n z im ..................................................................................106
II. Chú ý k h i xác ñịnh h o ạ t ñộ enzim ........................................................................................106
III. Xác ñịnh h o ạ t ñộ của ascorbat oxidaza..............................................................................107
ĐÀ
N
IV. Xác ñịnh h o ạt ñộ của a- amylaza theo Rukhliadeva G eriacheva........................................108
V. Xác ñịnh h o ạ t ñộ của c a ta la z a ................................................................................ ..............112
DI
Ễ
N
VI. Xác ñịnh h o ạ t ñộ cholinesteraza của huyết th a n h (ChE) - phương pháp sửa ñối của
H e strin ................................................................................................................................................113
VII. Xác ñ ịn h h o ạt ñộ của glucoam ylaza.................................................................................. 114
V II I . Xác ñ ịn h h o ạ t ñộ lip a z a ............................................................................ ........................116
IX.
Xác ñịnh h o ạ t ñộ p a p a in ..................................................................................................... 118
X. Xác ñịnh h o ạ t ñộ pepsin bằng phưdng pháp A n so n .........................................................121
4
Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú
WWW.FACEBOOK.COM/BOIDUONGHOAHOCQUYNHON
WWW.DAYKEMQUYNHON.UCOZ.COM
WWW.FACEBOOK.COM/DAYKEM.QUYNHON
NH
ƠN
XI. Xác ñm h h o ạ t ñộ p e ro x id a z a .................................................................................................123
XII. Xác ñỉnh h o ạ t ñộ p h o tp h a ta z a kiềm và pho tp ha taza axit theo phương p háp King A rm strong........................................................... ...............................................................................125
XIII. Xác ñỉnh hoạt ñộ proteinaza theo phương pháp Anson cải tiên........................................... 127
TP
.Q
UY
XIV. Xác ñịnh h o ạ t ñộ u rea za theo phương pháp chu ẩ n ñ ộ ................................................130
C h ư ơ n g 10. ð in h lư ợ n g v i t a m i n ........................................................................................... 132
I. ð ịnh lượng v ita m in c theo phương pháp chuẩ n ñ ộ ...........................................................132
II. ð ịnh lượng vita m in B2 bằng phương pháp huỳnh q u a n g ..............................................135
ĐẠ
O
III. ð ịnh lượng v itam in B, b ằng phương pháp huỳnh qu an g.............................................142
C h ư ơ n g 11. ð ịn h lư ợ n g m ô t s ố n g u y ê n t ố ....................................................................... 144
I. ðịnh lượng p h o tp h o .......................................................................................................... ........144
NG
II. ðinh lượng Kali tổng sôTcủa thực vật bằng Natri Cobantinitrit............................................... 150
HƯ
III. ð ịnh lượng Canxi và Magie tổng sô' của thực v ật bằng trilon B ................................. 151
IV. ð ịnh lừợng Canxi tro ng mô cơ theo phương pháp R e tin x k i........................................ 152
V. ð ịnh lượng s ắ t............................................................................................................................. 154
TR
Ầ
N
C h ư ơ n g 12. P h ụ l ụ c ................................................................................................................ .'...155
I. Các dung dịch ñ ệ m .......................................................................................................................155
II. D ung dịch pH c h u ẩ n .................................................................................................................163
B
III. Nồng ñộ a x it và am oniac thường g ặ p ..................................... ..........................................163
00
IV. Pha dung dịch p h ầ n tră m axit và am oniac.......................................... .................. ,...,..164
10
V. Khối lượng mol p h â n tử và tỷ khối của một sô" a x i t .........................................................165
HÓ
A
VI. Kiếm tra nồng r? '. các dung dịch chuẩn ñộ ñã pha bằng dung dịch ch ấ t gốc có nồng
ñộ chính x á c .............. ............ ...........................................................................................................165
VII. Chỉ th ị m àu ax it - b a z ơ ............................................................................... ............... .......166
Í-
VIII. Cách ph a và sử dụng m ột sô thuốc thử chỉ thị m àu thông thườ ng.................' ......167
-L
IX. Các dung dịch rử a dụng cụ bẩn trong phòng th í nghiệm .... .......................................168
X. Nguyên tử khốỉttủa một sỗ' nguyên tô'..................................................................................169
TO
ÁN
XI. Nồng ñộ dung dịch amoni sunfat bão hoà ở nhiệt ñộ khác nhau............................................ 170
XII. Cách tín h lực ii t â m ...........................................................................................................170
XIII. Các ký hiệu quy ñịnh kích thước và các p h ần th ập p h â n ...........................................170
ĐÀ
N
XIV. Các chữ cái Hy L ạ p ............................................................................................................... 171
XV. Các tín h c h ấ t của m ột sô ñồng vị phóng xạ ứng dụng trong y sinh h ọ c................... 171
XVI. Sự phụ thuộc của tỷ khối và chỉ sô" khúc xạ vào nồng ñộ dung d ịc h ........................172
DI
Ễ
N
T ài liệ u t h a m k h ả o ...................................................................................................................... 173
5
Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú
WWW.FACEBOOK.COM/BOIDUONGHOAHOCQUYNHON
WWW.FACEBOOK.COM/DAYKEM.QUYNHON
4
DI
Ễ
N
ĐÀ
N
TO
ÁN
-L
Í-
HÓ
A
10
00
B
TR
Ầ
N
HƯ
NG
ĐẠ
O
TP
.Q
UY
NH
ƠN
WWW.DAYKEMQUYNHON.UCOZ.COM
Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú
WWW.FACEBOOK.COM/BOIDUONGHOAHOCQUYNHON
WWW.FACEBOOK.COM/DAYKEM.QUYNHON
TP
.Q
UY
NH
ƠN
WWW.DAYKEMQUYNHON.UCOZ.COM
Lời nói ñầu
ĐẠ
O
Giáo trìn h “Thực h à n h hoá sinh học” dùng cho sinh viên năm th ứ ba, ng ành Công
nghệ Sinh học, khoa S inh học, trường ð ại học K hoa học Tự nhiên, ð ại học Quốc gia
Hà Nội.
N
HƯ
NG
Sinh viên tiê n h à n h làm 20 b ài thự c h à n h của 11 chương khác nh au, tù y thuộc
ñiểu kiện, cơ sở v ậ t c h ấ t của phòng thí nghiệm cho phép. C án bộ phụ trá c h thự c hành
có thê lựa chọn các bài của các p h ầ n như: cách tín h toán các loại nồng ñộ, xử lý m ẫu
thí nghiệm , phương p háp so m àu, phương p háp quang phố kế, ñịnh lưựng gluxit, ñịnh
lượng lipit,, ñịnh lượng a x it am in và protein, ñịnh lượng axit nucleic, xác ñịnh hoạt ñộ
enzim, ñịnh lượng vitam in, ñịnh lượng m ột số nguyên tô' kim loại ...
B
TR
Ầ
Ngoài ra, quyên sách còn ñược dùng cho thực tậ p chuyên ñề của sinh viên năm
l.hứ tư và phục vụ cho học viên cao học làm lu ậ n á n thạc sĩ thuộc chuyên n g à n h Hoá
sinh học, trư ờng ð ại học Khoa học Tự nhiên, ð ại học Quốc gia H à Nội.
Tác giả
DI
Ễ
N
ĐÀ
N
TO
ÁN
-L
Í-
HÓ
A
10
00
Sách ñã ñược sửa chữa và bổ sung m ột số phương p háp ở các chương ñịnh lượng
protein, xác ñịnh h o ạ t ñộ m ột sô enzim , ñịnh lượng m ột sô ng uyên tô kim loại... so vối
Jan x u ất b án ñầu.
7
Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú
WWW.FACEBOOK.COM/BOIDUONGHOAHOCQUYNHON
WWW.FACEBOOK.COM/DAYKEM.QUYNHON
DI
Ễ
N
ĐÀ
N
TO
ÁN
-L
Í-
HÓ
A
10
00
B
TR
Ầ
N
HƯ
NG
ĐẠ
O
TP
.Q
UY
NH
ƠN
WWW.DAYKEMQUYNHON.UCOZ.COM
Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú
WWW.FACEBOOK.COM/BOIDUONGHOAHOCQUYNHON
WWW.FACEBOOK.COM/DAYKEM.QUYNHON
NH
ƠN
WWW.DAYKEMQUYNHON.UCOZ.COM
HOẢ CHẤT VÀ DUNG DỊCH
ĩ. KHÁI N IỆ M V Ề HOÁ CH Ấ T
C ác c h ấ t h o á học
ĐẠ
O
1.
TP
.Q
UY
C hương 1
NG
Các ch ấ t dùng ñể p h â n tích hoá học, làm tiêu bản.... trong phòng th í nghiệm ñược
gọi là hoá chất. Các hoá c h ấ t có thể là chất rắn , lỏng, khí c:ó mức ñộ tin h k h iế t khác:
nhau.
HƯ
- Sạch kỹ th u ậ t
- Sạch p h â n tích
'5‘-
TR
Ầ
N
- Sạch hoá học
Hoá ch ấ t ñược dóng trong các chai lọ thuỷ tinh, nhựa... có n h ã n ghi (Hình 1.1):
B
- T ên hoá c h ấ t
00
- Công thức hoá học
10
- Mức ñộ sạch
A
- Khôi lượng họá chất
HÓ
- P h â n tử khối
'r ■'
Í-
- Nơi sả n x u ấ t
TO
ÁN
-L
- ðiều kiện bảo quẩn
0
'4
CH3C O O C 2H5
M .W .88.11
g/ml 0.90
99%
By IR spectrum
Minimum assay (GLC)
Identity
M axim um Limits o f Impurities
0 . 1%
Water
Non-volatile matter
Acidity (CH 3COOH)
Ethanol
Heavy metals (as Pb)
DI
Ễ
N
ĐÀ
N
#
Ethyl aceỉaỉe GPR
Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú
0.005%
0.05%
0.5%
0 .0002 %
Hình 1.1 - Nhãn hoá chất
WWW.FACEBOOK.COM/BOIDUONGHOAHOCQUYNHON
WWW.FACEBOOK.COM/DAYKEM.QUYNHON
NH
ƠN
WWW.DAYKEMQUYNHON.UCOZ.COM
TR
Ầ
N
HƯ
NG
ĐẠ
O
TP
.Q
UY
T ính cha't nguy hiểm của hoá ch ấ t ñược cảnh báo b ằng các ký hiệu in trê n n h ã n
hoậ ch ất (H ình 1.2).
C h ất có khói ñộc
C h ấ t có phóng xạ
00
B
C h ấ t ñộc
10
Hình 1.2- Các kỷ hiệu cảnh báo hoá chất nguy hiểm
A A A A
Í-
A
HÓ
A
T rong các cơ q u an nghiên cứu và n h à m áy sả n x u ấ t hoá ch ấ t có n hữ ng vùng
nguy hiểm ñược c ả n h báo bằng các ký hiệu (H ình 1.3), các biển h iệu cấm (H ìn h l.4 ) và
các biển hiệu ñiểu k iệ n a n to à n (H ình 1.5).
TO
ÁN
-L
<—Dễ cháy không mở
HEP
DANGER of INFECTION A
DI
Ễ
<- Nguy hiểm nhiễm trù n g
<— N guy hiểm nhiễm trù n g
N
ĐÀ
N
4^ A .. ./&.
^ HEPATITIS RISK ^
<—R ủi ro sin h học
M ẫu bệnh lý, chú ý dễ hỏng
STERILE STERILE SĨERII
10
Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú
WWW.FACEBOOK.COM/BOIDUONGHOAHOCQUYNHON
WWW.FACEBOOK.COM/DAYKEM.QUYNHON
N guyên liệu dễ bốc cháy
Môi trư ò n g dễ nổ
Có ch ấ t phóng xạ
Có tia laze
C h ấ t ăn mòn
N guyên liệu dễ nổ
NG
ĐẠ
O
V ùng có ch ấ t ñộc
TP
.Q
UY
NH
ƠN
WWW.DAYKEMQUYNHON.UCOZ.COM
TR
Ầ
N
HƯ
K hu vực nguy hiểm
00
B
R ủi ro sinh học
TO
ÁN
-L
Í-
HÓ
A
10
Hình 1.3- Ký hiệu cảnh báo các vùng nguy hiểm
isKillif&lfl
c ấ m lửa
Cấm vào
Câm dập lửa
b ằ n g nưốc
Nước không
uống ñược
c ấ m dùn g găng tay
b ằn g cao su
N
ĐÀ
N
Cấm h ú t thuốc
DI
Ễ
cấ m ñi bộ
Hình 1.4 - Các ký hiệu cấm
i1
Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú
WWW.FACEBOOK.COM/BOIDUONGHOAHOCQUYNHON
WWW.FACEBOOK.COM/DAYKEM.QUYNHON
TP
.Q
UY
NH
ƠN
WWW.DAYKEMQUYNHON.UCOZ.COM
Chống ồn
P h ải rử a tay trưốc
NG
ĐẠ
O
M ũ bảo hiểm
M ũ che ñầu và m ặt
P h ải ñi ủng cao su
B
TR
Ầ
N
HƯ
Mũ, k ín h bảo hiểm , chốnẹ ồn
G ăng tay bảo hiểm cớ cổ tay
P h ải có k h ẩu tra n g
-L
Í-
HÓ
A
10
00
Chỉ ñược ñi bộ
P hải có kính
Dội nưốc k h ẩ n cấp
W m k iJ tL
P hải có m ặt nạ chống ñộr
'
Tfie’-nearest firet aid
box « Jriuated—
.Pe/sọn *1 c h a r g e d *
*tr<5Wr-
^
<
Hộp trợ cứu ñầu tiê n
Rửa m ắ t
TrỢ cứu ñ ầu tiên
DI
Ễ
N
ĐÀ
N
TO
ÁN
P hải có găng ta y cao su
Hình 1.5- Các ký hiệu về ñiểu kiện an toàn
12
Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú
WWW.FACEBOOK.COM/BOIDUONGHOAHOCQUYNHON
WWW.DAYKEMQUYNHON.UCOZ.COM
C ách sử d ụ n g h o á c h ấ t
NH
ƠN
2.
WWW.FACEBOOK.COM/DAYKEM.QUYNHON
a) C ầ n g ỉĩt h o á c h ấ t s ạ c h
- Chai lọ hoá ch ất p h ải có nắp
TP
.Q
UY
- Trưốc khi lấy hoá ch ất p h ải lau sạch nắp và cô lọ.
- Không dùng lẫn n ắp ñậy và dụng cụ lấy hoá chất.
b) H o á c h ấ t ñ ã p h a
- Lọ hoá ch ấ t p hải có n h ã n ghi tên hoặc công thức hoá học.
G hi nồng ñộ dung dịch.
4
NG
-
ĐẠ
O
- Không dùng hoá chất ñã rñi vãi.
HƯ
- G hi n gày pha.
- Chai lọ ñựng hoá ch ấ t p h a p h ải có nắp.
N
- Không ñê hoá ch ất rơi vào nhãn.
TR
Ầ
- Trước khi mở nắp lọ p h ải lau sạch nắp và cổ lọ.
- ðe n ắp và dụng cụ lấy hoá ch ất ở nơi sạch, không ñế p h ần tiếp xúc vớì hoâ chất
B
X V Iô n g b à n .
00
-'
’
10
c) B à n t h í n g h iê m
A
- Chỉ ñê hoá ch ất ñang dùng lúc ñó.
HÓ
- Các hoá ch ất ñể bốc hơi, có mùi... ph ải lấy n h an h hoặc lấy tron g tủ h ú t, phải
ñậv kín.
Í-
- Khi làm việc với kiềm, ax it và các ch ất ñộc ph ai theo ñúng quy ñịnh.
TO
ÁN
-L
- Không ñược ngửi hay nếm th ử hoá chất.
*
- Các hoá ch ất dễ cháy, dễ nổ không ñược ñể gần lửa.
II. D U N G D ỊC H
hỗ vối
ñược ở
b ấ t kỳ
T h ành
DI
Ễ
N
ĐÀ
N
D ung dịch là hỗn hợp n h iều loại của h ai hay nhiều ch ất tác ñộng tương
n h a u vê lý, hoá học - th à n h p h ầ n ñơn giản n h ấ t của dung dịch có th ê tá ch ra
dạng tin h k hiết, ngược lại có th ể ñiều ch ế dung dịch ấy theo m ột th à n h p h ần
ñưcic gọi ]à th à n h phần dư trong dung dịch so vối th à n h p hần kia là dung môi.
p h ần còn lại là ch ất hoà tan.
Ví dụ:
- D ung dịch NaOH 10% tron g nưốc:
NaO H là chất tan. nưóc là ñung môi.
13
Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú
WWW.FACEBOOK.COM/BOIDUONGHOAHOCQUYNHON
WWW.DAYKEMQUYNHON.UCOZ.COM
WWW.FACEBOOK.COM/DAYKEM.QUYNHON
NH
ƠN
- B utan ol bão hoà nước:
Nitớc là c h ấ t ta n , b utanol là dung môi.
N Ồ N G ð Ộ D U N G D ỊC H
TP
.Q
UY
III.
T rong phép tín h nồng ñộ dung dịch, các ch ấ t ta n ñược biểu th ị b ằn g ñơn vị khối
lượng, khối lượng mol, ñương lượng gam (thường ñược sử dụng), còn số' lượng dung môi
hoặc dung dịch ñược biểu thị bằng ñơn vị khôi lượng mol hoặc ñơn vị th ể tích. Trong
nghiên cứu thư ờ n g dùng 3 nồng ñộ cơ bản.
ĐẠ
O
- Nồng ñộ p h ầ n tră m (%).
- Nồng ñộ mol/1 (mol - M).
NG
- Nồng ñộ ñương lượng gam (N)
HƯ
Ngoài r a còn có:
- Nồng ñộ gam trê n lít: sô" gam ch ấ t ta n có trong một lít
TR
Ầ
N
- Nồng ñộ dung dịch bão hoà: là ở n h iệ t ñộ n h ấ t ñịnh, ch ấ t hoà ta n không th ể hoà
ta n th ê m ñược nữa. Thường biểu th ị bằng sô' gam ch ất ta n trong 100m l nước.
N ồ n g ñ ộ p h ầ n tr ă m (ñ ư ợ c c h ia là m 3 lo ạ i n ồ n g ñô)
B
1.
10
00
- P h ầ n tră m khổi lượng - khối lượng (% w/w) là số gam của m ột ch ấ t hoà ta n tron g
100 gam dun g dịch.
HÓ
A
- P h ầ n tr ă m khổi lượng - th ê tích (% w/v) là sô gam của m ột ch â t hoà ta n trong
100ml dung dịch.
Í-
- P h ầ n tr ă m th ể tích - th ể tích (% v/v) là sô" ml của m ột chất hoà ta n trong 100ml
dung dịch.
-L
Ngoài ra còn có loại nồng ñộ p h ầ n tră m c h ấ t hoà ta n nhỏ 1000 lầ n ñược tin h bằng:
TO
ÁN
+ M iligam phần trăm (mg%) là sò mg của ch ất hoà ta n trong l(J()g hoặc trong
100ml dung dịch (mg/100ml).
+ M icrogam p h ần trăm (|^g%) là số m icrogam (f.ig) củá ch ấ t hoà ta n trong 100 gam
hoặc 100ml d u n g dịch (|j.g/100ml).
ĐÀ
N
và hai loại n ồ n g ñộ thường ñược sử dụng là:
+ D ung dịc h p h ầ n nghìn (%o) là sô" gam ch ấ t hoà ta n trong 1000ml dung dịch.
DI
Ễ
N
+ D ung dịch p h ầ n triệ u (ppm) là sô' gam chất ta n trong 1.000.000m l dung dịch
hay m iligam tro n g 1000ml dung dịch hoặc microgam tron g lm l.
a)
N ồ n g ñ ô p h ầ n tr ă m k h ô i lư ợ n g - k h ố i lư ơ n g (% w /w)
- C hât rắn. tan trong chất lỏng
14
Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú
WWW.FACEBOOK.COM/BOIDUONGHOAHOCQUYNHON
WWW.FACEBOOK.COM/DAYKEM.QUYNHON
+ C h ấ t rắ n không ngậm nưốc
P h a clung dịch từ c h ấ t r ắ n không ngậm nưổc ñược tính theo công thức sau:
TP
.Q
UY
( 1. 1)
NH
ƠN
WWW.DAYKEMQUYNHON.UCOZ.COM
X - số gam c h ấ t ta n lấy ñê pha
a - sô p h ầ n tră m dung dịch m uôn pha
ĐẠ
O
b - k hối lượng dung dịch cần pha
NG
Ví dụ 1: C ần bao n h iê u gam NaCl và bao nhiêu ml nưốc ñể n h ậ n ñược 300 gam
dung dịch N aC l 15% (w/w)?
15
X
3 00
100
HƯ
Giải: Áp dụng công thức trê n ta có:
= 45(g)
TR
Ầ
N
ð áp số': ðe n h ậ n ñược 300 gam dung dịch N aCl 15% (w/w) cần cân 45 gam NaCl
hoà ta n trong 255 gam (ml) n.ưốc (300 - 45 = 255).
+ C h ấ t rắ n ngậm nước
10
00
B
M uôn p h a du ng dịch này ph ải tín h cả lượng nưốc ngậm tron g p h ân tử của chất
tan, sau ñó tín h lchối lượng tổng cộng (khối lượng eh ấ t ta n và khối lượng nưóc ngậm ).
Công thức tính:
(1 .2 )
HÓ
A
a.b
w
Trong ñó: X- sô' gam ch ấ t ta n lấy pha
-L
Í-
a- khối lượng mol ngậm nước
b- ]Ể ầ n trăm dung ñịch cần pha
TO
ÁN
w- khối lượng p h â n tử không ngậm nước.
Ví d ụ 2: P h a dung dịch CuSO,) 10% từ C u S 0 í(.5H.,0.
ĐÀ
N
Giải: P h ả i tín h khối lượng mol của C u S 0 4 và C u S 0 4.5H20
C u S 0 4 = 159,6 (-160); C uSO 4. 5 H.jO = 249,7 (-250).
DI
Ễ
N
L ắp vào công thức:
ð áu số: C ần p h ả i câ n 15,6g C uS 0,|.5H 20 và 84,4 gam (ml) nước (100 - 15,6 = 84,4)
ta ñược dung dịch CuSO ị 10% (w/w).
15
Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú
WWW.FACEBOOK.COM/BOIDUONGHOAHOCQUYNHON
WWW.DAYKEMQUYNHON.UCOZ.COM
WWW.FACEBOOK.COM/DAYKEM.QUYNHON
NH
ƠN
Trong th ự c tế, khi p h a những dung dịch có nồng ñộ m ột v ài % th ì người ta thường
cân ch ấ t ta n rồi cho vào bình ñịnh mức h ay ông ñong, sạu ñó th êm nưổc ñên ngấn
muôn pha (vì trong trường hợp này th ể tích m ất ñi không ñáng kể). Gông thức tính:
(1.3)
TP
.Q
UY
V = —
d
Trong ñó: V - th ể tích riêng p h ần
p - khối lượng riêng
ĐẠ
O
d - tỷ khôi riêng
- Chất lỏng tan trong chất lỏng
C h ất ta n ở ñây là ch ấ t lỏng và ñược cân n h ư ch ấ t ta n và dung môi là nước.
NG
Tính theo công thức:
HƯ
X = 100 - a
TR
Ầ
X - $ố ml nưốc cần dùng.
N
Trong ñó: a - số gam ch ấ t ta n
(1.4)
Ví dụ 3: P h a dung dịch HC1 10% trong nước: ta cân dung dịch HC1 rồi lấy 100 gam
trừ ñi sô' gam HC1 là lượng nưốc thêm vào.
10
00
B
*Chủ ý: Các ch ất lỏng có nồng ñộ hoà ta n tổì ña ñược tín h theo p h ần trăm . Ví dụ:
H^so,) hoà ta n tôi ña là 96%, HC1 là 37%, H.^PO^ là 65% v.v... Vì vậy khi cân các chất
lỗng này p h ả i tín h sô' gam ch ấ t ñó trong dung dịch theo công thức:
(1.5)
HÓ
A
X =
b
Í-
Trong ñó: X - khối lượng ch ất ta n cần có
-L
a - nồng ñộ dung dịch cần p ha
b - nồng ñộ ch át ta n hiện có.
TO
ÁN
V í dụ 4: P h a dung ñịch HC1 10%.
ĐÀ
N
Ta có HC1 ñặc là 37%, vậy khối lượng HC1 ñược tín h theo công thức(1.5):
X - 1()Q- 1- - 27,03 (gam)
37
Như v ậy ta phải cân m ột lượng HC1 là 27,03g, sau ñó th êm một lượng nưốc:
DI
Ễ
N
100 - 27,03 = 72,97 (hay 72,97m l nước vì d H.,0 = 1)
ðôi vối c h ấ t lỏng ta có th ể chuyên th à n h th ể tích ñể th u ậ n lợi cho pha chế và ñược
tín h theo công thức sau:
ị
V
=
16
Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú
JL
d
(1.6)
WWW.FACEBOOK.COM/BOIDUONGHOAHOCQUYNHON
WWW.DAYKEMQUYNHON.UCOZ.COM
WWW.FACEBOOK.COM/DAYKEM.QUYNHON
NH
ƠN
T rong ñó: V- th ể tích cầ n lấy
p - khối lượng ch ấ t ta n
d - tỷ khối c h ấ t ta n
TP
.Q
UY
'V ậy th ể tích của 27,03 gam HC1 37% có th ể tín h n h ư sau:
b) P h ầ n tr ă m k h ố i lư ơ n g - th ê tíc h (% w/v)
NG
ĐẠ
O
Cân số gam ch ấ t rắ n bằn g số hồng ñộ m uổì p h a cho vào b ình ñịnh mức h ay ống
ñong 100ml và cho dung môi ñến vạch 100ml. N ếu ch ất rắ n ngậm nước p h ải cộng
thêm khôi lượng p h ân tử nước ngậm .
'~
í:
Ví dụ: C ần bao n hiêu gam N aC l ñể n h ậ n ñược 300m l dung dịch N aC l 15% (w/v)?
HƯ
Giẩi:
N
100ml dung dịcH có 15g N aC l
B
TR
Ầ
300ml dung dịch có Xg N aCl
00
ð áp sô": C ân 45g N aC l rồi dẫn nưốc ñến 300ml.
Áp dụng công thức:
V 2X % 2
Í-
V 1x % 1 -
HÓ
A
- T ín h theo nồng ñộ và thê tích
10
c) P h ầ n tr ă m th ê tíc h - t h ể tíc h (% vlv)
(1.7)
-L
Trong ñó: V1 - th ể tích dung dịch cần lấy pha
TO
ÁN
V2 - th ể tích dung dịch cần pha
% , - p h ầ n tră m dung dịch lấy pha
%2 - p h ầ n tră m dung dịch pha
ĐÀ
N
Vi d ụ 1: c ầ n bao n h iêu ml dung dịch N aCl 27% (w/v) ñể n h ậ n ñược 3000m l dung
dịch N aCl 0,9% (w/v).
DI
Ễ
N
Giải: T hay vào công thứ c ta có:
X m l, 27% = 30 0 0 m l. 0,9%
17
Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú
WWW.FACEBOOK.COM/BOIDUONGHOAHOCQUYNHON
WWW.DAYKEMQUYNHON.UCOZ.COM
WWW.FACEBOOK.COM/DAYKEM.QUYNHON
NH
ƠN
Cách p h a : Lấy lOOml dung dịch 27% p h a vối 2900m l H 20 (3000 — 100) h ay dẫn
nước ñến 3000ml.
V í d ụ 2: C ách p h a n h ư th ế n ào ñể n h ậ n ñược 200m l
HC1 có tỷ khối d = 1,19 và nồng ñộ 37%.
dung dịch HC1 25% (w/v) từ
TP
.Q
UY
Giải: Nồng ñộ của HC1 ñặc là p h ầ n tră m khối lượng -khối lượng b ằ n g cách chuyển
nồng ñộ % w/w sang % w/v qua giá trị tỷ khối của axit.
Nồng ñộ ax it %(w/v) = 37% (w/w).l, 19(d) = 44 th ay vào công thứ c (1.7)
X =
ĐẠ
O
X(ml).44% = 200(ml) . 25%
= 113,6
44
NG
Cách p h a : lấy 113,6ml HC1 ñặc d ẫn nước ñến 200ml.
- T ín h theo q uy tắc h ìn h b ìn h hà n h
X : n ng
HƯ
______________ d
ph a
N
TR
Ầ
c: nồng ñộ dung dịch th ấ p
d: số ml (X-c) của dung dịch a
b: số ml (a-X) của dung dịch c
00
B
+ P h a d u n g dịch từ một nồng ñộ
c n
a: nồng ñộ du ng dịch cao
( 1.8)
c < ------------------ b
ñộ dung dịch
10
Ví d ụ 3: c ầ n bao n hiêu ml H 2S 0 4 ñặc 96% (d = 1,84) ñể n h ậ n ñược dung dịch
H 2S 0 4 30% ?
HÓ
A
G iải: Áp d ụ n g công thức (1.8) ta có:
----- 30g H 2S 0 4 96%
-L
Í-
96
0 < ----------------------- 66g H 20
TO
ÁN
Cách p h a : P h a 30g H 2SỌ4 96% (30:1,84 = 16,3ml H 2S 0 4 96% ) và 66m l H 20
+ P h a d u n g dịch từ h a i dung dịch có nồ ng ñộ k h ác nhau:
Ví d ụ 4'. C ầ n có dung dịch 40% từ h a i dung dịch 50% và 20%.
ĐÀ
N
G iải: theo q u y tắc ta có
DI
Ễ
N
50
/
20g 50%
40\
2 0 < -------------- 10g 20%
C ách pha: L âỵ 20g dung dịch 50% và lOg dung dịch 20% ñược 30g dung dịch 40%.
18
Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú
WWW.FACEBOOK.COM/BOIDUONGHOAHOCQUYNHON
WWW.DAYKEMQUYNHON.UCOZ.COM
WWW.FACEBOOK.COM/DAYKEM.QUYNHON
NH
ƠN
;/;Chú ý: N ếu chỉ từ m ột nồng ñộ dung dịch cao xuông nồng ñộ dung dịch th ấ p cũng
tín h theo quy tắc h ìn h b ìn h h àn h , n h ư n g dung dịch th ấ p là nưốc 0%.
V í dụ 5: P h a dung dịch 10% từ dun g dịch 50%.
50
TP
.Q
UY
G iải: Theo quy tắc h ìn h bình h à n h ta có:
^ lOg 50%
/
\
0 < -------------- 40g H 20
ĐẠ
O
Cách p h a : L ấy lOg du n g dịch 50% và 40g H 20 (=40ml) ta ñược 50g dung dịch 10%
NG
Trường hợp không cầ n ñộ chính xác cao và 2 nồng ñộ gần n h a u th ì có th ê tíiih theo
th ể tích.
HƯ
V í dụ 6: c ầ n bao n h iê u ml dun g dịch N aCl 20% và 3% (w/v) ñể n h ậ n ñược 500ml
dung dịch N aC l 9%.
G iải: T h ay vào công th ứ c (1.8) ta có:
TR
Ầ
N
20 ^ ---------------- V- 6m l 20%
9
ệ . -----------------
l l m l 3%
B
3
00
Từ 6m l N aC l 20% có th ể n h ậ n ñược 17ml N aCl 9% (6 + 11)
10
Từ X m l N aC l 20% có th ể n h ậ n ñược 500ml N aC l 9%
HÓ
A
X = — ° - 6 = 176(ml)
17
Í-
Cách p h a : L ấy 176ml N aCl 20% và 324m l N aC l 3% (500 - 176 )
-L
d) C á c h tí n h cá c lo ạ i n ồ n g ñ ô
TO
ÁN
1% = 10%,, = 1000 mg% = 10.000 ppm = 1.000.000 Ịig%
196«. = 0 ,1 % = 100 ng%
-
1 mg% = 0,001% = 0,01%o
1.000 ppm =
=
100.000 Ịxg%
10 ppm = 1.000 ụg%
ĐÀ
N
1 ịig% = 0,0001% = 0,001°/oo = 0,001 mg% = 0,01 ppm
2. N ồ n g ñ ộ mol/1 ( n ồ n g ñ ộ M )
DI
Ễ
N
Mol/1 (hay mol) là k hôi lượng của các ch ất tín h ra gam b ằn g khối lượng p h â n tử
của Ĩ1Ó.
S ố mol c h ấ t ta n tro n g 1 lít dun g dịch gọi là nồng ñộ mol/1 củ a du ng dịch, ký
hiệu là M.
19
Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú
WWW.FACEBOOK.COM/BOIDUONGHOAHOCQUYNHON
WWW.DAYKEMQUYNHON.UCOZ.COM
WWW.FACEBOOK.COM/DAYKEM.QUYNHON
NH
ƠN
M uốn p h a dung dịch loại n ày là cân chính xác khốỉ lượng ch ấ t ta n bằng khối
lương mol của c h ấ t ñó, cho vào bìn h ñịnh mức và cho nưốc vào ñến vạch ng ấn lắc ñều.
TP
.Q
UY
*Chú ý: Cho hoá c h ấ t qua phễu ñ ặ t trê n b ìn h ñịnh mức 1 lít, rử a cẩn th ậ n cốc cân
hoá c h ấ t và p h ễu bằn g tia nưổc nhỏ. B ình ñịnh mức p h ải ñược ñ ặ t trê n b àn phang.
N hững ch ấ t to ả n h iệ t hay th u n h iệ t ph ải ñể cho về n h iệ t ñộ bình thường (20°C) rồi
mới thêm nưốc ñến vạch ngấn.
a) P h a c h ấ t r ắ n k h ô n g n g ậ m n ư ớ c
ĐẠ
O
V í dụ 1: P h a K2C r20 7 có nồng ñộ IM.
G iải: K hối lượng mol của K2C r20 7 = 294 (g)
NG
Cách p h a : C ân 294g K2Cr20 7 ph a trong b ìn h ñịnh mức 1 lít.
HƯ
b) P h a c h ấ t r ắ n n g â m n ư ớ c
- Chất ta n là chất lỏng tinh kh iết (100%)
TR
Ầ
N
T iến h à n h cân và p h a như ch ấ t r ắ n không ngậm nưốc.
V í dụ 2: P h a dung dịch N a 2S 20 3 .5 H 20 có nồng ñộ IM.
B
G iải: K hối lượng mol của N a 2S 20 3 .5 H 20 = 248 (g)
00
Cách p h a : C ân 248 gam Na2S20 3.5H 20 p h á vào bình ñịnh mức 1 lít.
10
- C hất ta n là chất có p h ầ n trăm thấp (chưa ñược 100%)
A
C ần p h ả i chú ý nồng ñộ p h ầ n tră m
HÓ
V í dụ 3: P h a HC1 IM từ HC1 37%, d = 1,19
Í-
G iải:Khối lượng mol HC1 = 36,5 (g)
v
M X100
X - — ——
TO
ÁN
-L
T ính khôi lượng theo công thức:
(1 .9 )
c
v
Trong ñó: X - khối lượng ch ất ta n cần cân
M - khối lượng mol
ĐÀ
N
c - nồng ñộ thực của dung dịch
T hay vào công thức (1.9) ta có:
DI
Ễ
N
x - 8* 6 ?-1”
37
- 98.65(g)
&
Không t h ể cân HC1 ñược m à phải chuyển về th ể tích ñể ñong theo công thức (1.3),
ta có:
■
A
w
20
Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú
X=
1,19
83
WWW.FACEBOOK.COM/BOIDUONGHOAHOCQUYNHON
WWW.FACEBOOK.COM/DAYKEM.QUYNHON
Cách p h a : Lấy 83m ỉ HC1 37% p ha th à n h 1 lít ñược dung dịch HC1 IM
+ N ếu cần p ha nồng ñộ M lớn hơn hay nhỏ hơn IM. T ính theo công thức sau:
M- ^ 1Q O x C m
( 1 .1 0 )
c
TP
.Q
UY
X -
Trong ñó: X - khối lượng ch ấ t ta n cần pha
M - khối lượng mol
ĐẠ
O
c - nồng ñộ thực của dung dịch
CM - nồng ñộ mol
G iải: T hay vào công thức (1.10), ta có
3 6 ,5 X 1 0 0 x 2 = 1 9 7
3 (g )
HƯ
_
37
V
TR
Ầ
N
T hay vào công thức (1.3) ta có:
NG
V í dụ 4: P h a HC1 2M từ HC1 37%, d = 1,19 ?
^
NH
ƠN
WWW.DAYKEMQUYNHON.UCOZ.COM
197 3
- 165,8(ml)
1,19
V-
x 0,2 = 20,42 (g H2S 04 96%)
A
96
HÓ
X=
10
G iải: T hay vào công thức (1.10) ta có:
00
B
V í dụ 5: P ha H 2S 0 4 0,2M từ H 2S 0 4 96 % ,d -l,84 ?
Y_
-L
Í-
T hay vào công thức (1.3) ta có:
1,84
= 11 l(m l)
TO
ÁN
Cách p h a: L ấy 11,1 ml H ^so,, 96% pha th à n h llít
Cũng có th ê lấy khối lượng hoặc th ể tích chất ta n n h â n vối sô lần lốn hơn hoậc nhỏ
hơn.
ĐÀ
N
Ví dụ 6: P ha HC1 0,1M
G iải: IM HC1 - cần 83m l HC1 37%
DI
Ễ
N
0,lM HC] - cần X ml
x = 8 3 x 0 1 = 8 3 (m l)
Cách p h a : Lấy 8,3ml HC1 37% p ha th à n h 1 lít.
í r
21
Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú
WWW.FACEBOOK.COM/BOIDUONGHOAHOCQUYNHON
WWW.DAYKEMQUYNHON.UCOZ.COM
WWW.FACEBOOK.COM/DAYKEM.QUYNHON
NH
ƠN
Cách p h a : Lấy 8,3ml HC1 37% p h a th à n h 1 lít.
3. N ồ n g ñ ộ ñ ư ơ n g lư ợ n g (N " th ư ờ n g ñ ư ợ c s ử d ụ n g )
TP
.Q
UY
Nồng ñộ ñương lượng là số' ñương lươỊig gam của m ột c h ấ t có tron g m ột lít dung
dịch h ay sô' m ili ñương lượng gam m ột ch ấ t có trong lm l dung dịch.
ĐẠ
O
ðương- lượng gam (E) của một c h ấ t là p h ầ n mol chất, ñó ứng với m ột ñiện tích h o ạt
ñộng. ð iện tích h o ạ t ñộng tron g p h ả n ứng trao ñổi tín li theo số’ electron ñã thực hiện
th am gia k ế t họp với ion khác, tro n g p h an ứng oxi hoá khử thì tín h theo sô electron ñã
cho hoặc n h ận .
Ví dụ: H 2S 0 4 + 2N aO H = N a2SO,, + 2H 20
= 2H 20
NG
H ay 2H + + 2 0 H
HƯ
ðương lượng gam H 2SOd = — khôi lượng mol
H2SO, = 9*1°® = 4 9 ,04(g)
TR
Ầ
N
'Trong p h ả n ứng
6 F e S 0 4 + K2C r20 7 + 7H 2SO^ = 3Fe2(SO^)M+ Crjj(S04)a + K jjS04 + m . p
B
6 F e 2+ + C r ,0 72 + 14 H + = 6Fe:i+ + 2C r:ỉ+ + 7 H ạ ố
10
00
294 9
ðướng lượng gam K2C r2 0 7 = — ^ — -4 9 ,0 4 g
V j x N ,
= V V N v
(1.11)
TO
ÁN
Trong ñó:
-L
Í-
HÓ
A
Nồng ñộ ñương lượng thường ñược dùng ñể biểu th ị nồng ñộ các dung dịch ch uẩn
vì r ấ t tiện lợi. Nếu dung dịch cùng m ột nồng ñộ ñương lượng th ì p h ả n ứng ñúng theo
th ế tích b ằ n g nhau. N ếu h ai clung dịch có nồng ñộ ñương lượng khác n h a u th ì p h ản
ứng ñúng th e o nhữ ng th ể tích tỷ lệ nghịch vối nồng ñộ ñương lượng của chúng. Kill h ai
dung dịch p h ả n ứng ñúng với n h a u th ì
V, là sô" ml dung dịch th ứ n h ấ t có nồng ñộ ñương lượng N,
ĐÀ
N
V2 là số ml dung dịch th ứ h ai có nồng ñộ ñương lượng N a
ð ây là b iể u thức co' b ả n ñể tín h to án tron g qu á trìn h ch u ẩn ñộ
DI
Ễ
N
IV. P H A D U N G D ỊC H T IÊ U CH U A N ñ e CH U A N ñ ộ
1. M ộ t s ố d u n g d ịc h t i ê u c h u ẩ n
Một số dung dịch tiêu ch u ẩ n ñể ch u ẩn ñộ tro n g phòng th í nghiệm n h ư H 2SO,|
0 ,lN ; KMnO,j 0,lN. T ừ các dung dịch có nồng ñộ 0,1N ph a ra các dung dịch 0.05N;
22
Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú
WWW.FACEBOOK.COM/BOIDUONGHOAHOCQUYNHON
WWW.DAYKEMQUYNHON.UCOZ.COM
WWW.FACEBOOK.COM/DAYKEM.QUYNHON
NH
ƠN
0.02N; 0,01 N. ðể p h a n hữ ng dung dịch n ày trưốc h ết pha g ầ n ñúng 0,1N (thường lấy
cao hơn m ột ít) rồi sati ñó mối xác ñịnh lại nồng ñộ chính xác và ñiểu chỉnh chúng
bằng p ha loãng.
TP
.Q
UY
B ng 1.1- Pha dung dịch tiêu chuẩn thường dùng (gần ñúng)
Lượng hoá ch ấ t ñể p h a th à n h
1 lít dung dịch
D ung dịch tiê u ch u ẩ n
2,8ml H^SO^ị ñặc (d=l,84)
N aO H 0,1N
4,0 g
K M n 0 4 0,1N
3,16 g
Trilon B 0,05N
9,305g (có th ể p h a chính xác)
NG
ĐẠ
O
H 2SO„ O.IN
HƯ
P h ầ n lốn nhữ ng châ't ñã p h a tr ê n không th ể căn cứ khối lượng ñã lấy pha ñể tín h
ra nồng ñộ chính xác vì ch úng chứa tỉ lệ nưốc ng ậm không ổn ñỉnh hoặc trong th à n h
ph ần chúng có lẫ n th à n h p h ần k hác n h ư NaOH có chứa N a2CO.}, K M n 0 4 có lẫn M n 0 2.
00
B
TR
Ầ
N
Người ta thường cììing nh ữ n g ch ấ t có th à n h p h ần ổn ñịnh, có lượng nước trong
tin h th ể ổn ñịnh hoặc dễ dàng sấy khô, không bị h ú t ẩm hay bị oxi h oá tro n g quá trìn h
p ha chế, nh ữ ng ch ấ t n ày gọi là hoá c h ấ t gốc dùng ñể kiểm tra các dung dịch tiêu
ch u ẩn ñã p h a trên . N ồng ñộ hoá c h ấ t gốc ñược tín h từ khối lượng ñã lấy pha, sau ñó
tín h nồng ñộ ñương lượng và áp dụ ng công thức (1.11).
HÓ
A
10
Cách kiểm tra: P h a 100ml hoá ch ấ t gốíc có nồng ñộ chính xác 0,1N. L ấy 3 bình nón
cỡ 250ml, cho vào mỗi b ìn h chính xác 20m l dung dịch 0,1N củ a hoá chất-gốc và ch ất
chi' thị. D ùng dung dịch tiêu ch u ẩ n ñã pha ró t vào b uret. C h u ẩn ñộ cho ñến ñiểm
tương ñương (ñổi m à u c h ấ t chỉ thị).
D ung
dịch
tiêu
chuẩn
TO
ÁN
số g a ììi ñê
p h a lOOml
chất gốc
0,1N
Binh nón có 2Ũ1ĨIÌ.
d u n g dịch gốc và chất
chi th ị
M àu chuẩn
ñộ
1,910
2 giọt chỉ th ị m etyl da
cam
V àng sang
ñỏ n h ạ t
TRIS
tris [hiñroximetyl]
am inoetan C4H n N 0 3
1,214
Như tr ê n
N hư trên
ĐÀ
N
N a tri te tra b o n a t
N a 2B40 7.10H 20
DI
Ễ
N
H ,S O (1
C hất gốc
-L
Í-
B ng 1.2- Các chất gốc dùng ñể kiểm tra nồng ñộ các dung dịch tiêu chuẩn
NaO H
0,4N
A xit oxalic
0,630
H 2C 20 „ .2 H 2ơ
3 giọt chỉ th ị
phen o lp htalein
X u ất
m àu
nhạt
hiện
hồng
23
Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú
WWW.FACEBOOK.COM/BOIDUONGHOAHOCQUYNHON
WWW.DAYKEMQUYNHON.UCOZ.COM
WWW.FACEBOOK.COM/DAYKEM.QUYNHON
A xit oxalic
H 2C20 4.2H 20
0,630
N a2SO;í
0,1N
K ali bicrom at
K 2C r20 7 (sấy ở
0,490
hiện
hồng
15ml KI 10%, 3ml HC1 M ất
dặc (d=l,19),
150ml xanh
nưốc cất, chuẩ n ñộ ñến
m àu vàng n h ạ t th ì
thêm 2ml tin h bột 0,5%
m àu
M agie clorua k h a n
M gCl2 (sấy ỏ 200°C)
0,476
ĐẠ
O
Trilon B
0,05N
Cho vào b ìn h nón 5ml
N aCl 0,1N thêm lm ỉ
K2C r 0 4 10%
NG
0,580
0,05N
N a tri clorua k h a n
N aC l (sấy ỏ 120 °C)
TP
.Q
UY
nh ẹ (80 C)
100°C)
5ml
ñệm
araon
(p H = ll), 10 giọt chỉ
thị cromogen ñen 1%
(eriochrom black T)
X uất hiện
m àu nâu
ðỏ
xanh
biển
sang
nưốc
N
HƯ
AgNO.3
X ụất
m àu
nhạt
15ml H 2S 0 4 ñun nóng
NH
ƠN
K M nơ 4
0,1N
TR
Ầ
2. P h a d u n g d ịc h ti ê u c h u ẩ n t ừ fic x a n a l
B
F icxa nal là lượng câ n chính xác của hoá ch ất chứa trong các ổng thuỷ tinh
(ampun).
DI
Ễ
N
ĐÀ
N
TO
ÁN
-L
Í-
HÓ
A
10
00
Trưốc k h i pha cần bóc n h ã n và rửa am pun bằng nưóc nóng, sau ñó rử a am pun
bằng m í ốc c ấ t và bỏ vào phễu th u ỷ tin h (xem h ìn h vẽ 1.6). ð ặt ñầu cuối của am pun
lên trê n ñỉnh chữ th ậ p (ñỉnh n ày thường có sẵ n trong mỗi hộp ficxanal), sau ñó ñập
m ạnh xuống ñỉnh chữ th ậ p ñể cho th ủ n g ñầu dưối, dùng ñinh th u ỷ tin h ñục thủ n g lỗ
bên phía tr ê n của am pun. Khi am p un ñã th ủ n g ở h ai lỗ quy ñịnh, dung dịch trong
am pun sẽ chảy vào b ình ñịnh mức, dùng pipet hoặc bình p h u n rử a sạch am pun, dẫn
nước ñến n g ấ n bình ñịnh mức 1 lít. Dùng n ú t nliám ñậy kín, trộ n ñều và cho vào lọ
chứa ñể dùng dần.
Lỗ trê n
A m pun
Lỗ dưới
24
Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú
WWW.FACEBOOK.COM/BOIDUONGHOAHOCQUYNHON
WWW.DAYKEMQUYNHON.UCOZ.COM
WWW.FACEBOOK.COM/DAYKEM.QUYNHON
NH
ƠN
*C k u ý :
- Các ficxanal kiềm ă n da có th ể bảo qu ả n không quá sá u th á n g vì giữ lâ u dễ bị
vẩn ñục do có c h ấ t bân và tạo th à n h cacbonat tương ứng.
V. CÁCH T ÍN H H Ệ S Ố ð IỂ U CH ỈN H
Trong quá trìn h pha hoá chất, có nhiều yếu tô làm sai nồng ñộ nhú:
ĐẠ
O
- Cân ño không chính xác
TP
.Q
UY
- Các ficxanal của m uối hay a x it có thế bảo qu ản ñược lâ u dài.
- Các c h ấ t chưa tin h k h iết hay h ú t nưốc v.v.
NG
- ðe lâu bị th ă n g hoa hay oxi hoá v.v.
HƯ
Do ñó người ta p h ả i kiểm tra nồng ñộ thực của dung dịch pha dựa vào các ch ấ t ồn
ñịnh h ay có nồng ñộ chính xác như các dung dịch tiêu ch uẩ n ficxanal. T ính sự sai sô
của dung dịch ñê tìm nồng ñộ thực gọi là hệ sô" ñiều chỉnh, thường ñược ký hiệu là T.
TR
Ầ
N
Hệ sô ñiều chỉnh theo dung dịch tiêu chuẩn ficxanal.
V i dụ 1:
00
B
- D ung dịch ficxanal của H 2S 0 4 0,1N (chính xác) và dung dịch N aO H tự p h a có
nồng ñộ 0,1 N.
HÓ
rp
A
10
C h u ẩ n ñô: Lấy 10ml H 2S 0 4 tiêu chuẩn, ch uẩn h ế t 12ml NaO H tự pha. Hệ số ñiểu
chỉnh là:
_ V H S 0 ,(( ),1 )
ÌN aO H / H,SO .t =
------------------- =
10
n
QO
— - = 0 ,8 3
v N u()H
•
-L
Í-
N hư vạy tro ng trường hợp này nồng ñộ của NaOH dung dịch tự ph a sẽ chỉ là:
0,1 N V 0,83 = 0.083N
V,N aO H
(0 ,lN )
T llvS().j V II2S O ,
ĐÀ
N
TO
ÁN
V í dụ 2: N ếu dung clịch F icxanal NaOH là tiêu chuẩn, th ì tín h ngược lại
- Nếu trường hợp chỉ có m ột th ứ tiêu chu ẩn hoặc kiểm hoặc axit, chẳng h ạ n chỉ có
H.^SO,, 0,1N th ì chúng ta phải dùng NaOH tự pha ñể làm dung dịch so sánh.
N
Ví d ụ 3: 10ml NaOH tự pha chuẩn h ế t 9m l H 2SO 4 tự p ha, rủiư vậy nồng ñộ của
DI
Ễ
HySO^ tự p ha so vối kiềm tự p ha là:
rp
V N aO H _ 1 0 ^ 1 1 1
1 H 2SO.| /N aO M =
----- --- ~ 7 T = '1 »1 1
V H2SO.,
y
25
Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú
WWW.FACEBOOK.COM/BOIDUONGHOAHOCQUYNHON
