Phân tích bài thơ Đoàn thuyền đánh cá
Văn chương phản ánh cuộc sống của chúng ta, và một trong những nội dung phản ánh
của văn chương chính là cuộc sống lao động của người dân. Viết về đề tài ấy, có không ít
những tác phảm hay, được ngừi đọc yêu thích. Phải kể đến trong số đó là bài thơ “Đoàn
thuyền đánh cá” của Huy Cận. Bài thơ được sáng tác năm 1958, khi nhà thơ Huy Cận đi thực
tế ở Quảng Ninh – nơi mà "Cả một vùng than vùng biển đang hăng say lao động từ bình minh
cho đến hoàng hôn và cả từ hoàng hôn cho đến bình minh”. Bài thơ là khúc tráng ca ca ngợi
vẻ đẹp khỏe khoắn của con người lao động trong sự hài hòa với vẻ đẹp tráng lệ của thiên
nhiên kì vĩ .
Hai khổ đầu bài thơ là hình ảnh những người dân làng chài ra khơi lúc hoàng hôn:
“Mặt trời xuống…ra khơi”
Lúc thiên nhiên đang trong trạng thái nghỉ ngơi, khi một ngày khép lại , khi “mặt trời
xuống biển”, khi “sóng đã cài then, đêm sập cửa” thì con người lại bắt đầu công việc của
mình – ra khơi. Đó là một công việc thường nhật, đã trở thành quen thuộc với những người
dân làng chài. Cuộc sống của họ luôn khẩn trương, tấp nập, ngày đêm không ngừng nghỉ. Họ
ra khơi mang theo âm hưởng tiếng hát hào hùng và sôi nổi, nói lên niềm vui và sự hăng say
đối với công việc lao động, dù rằng đó là 1 công việc vô cùng vất vả. Tiếng hát khỏe khoắn ấy
tiếp sức cho gió làm căng cánh buồm. Tiếng hát ấy, làm nổi bật khí thế hồ hởi của người lao
động trong buổi xuất quân chinh phục biển cả…
Tiếng hát ấy còn thể hiện niềm mong ước của người đánh cá: mong ước một chuyến ra
khơi đánh bắt được thật nhiều hải sản, nhiều cá tôm giữa sự giàu đẹp của biển khơi:
“ Hát rằng: cá bạc biển Đông lặng,
Cá thu biển Đông như đoàn thoi
Đêm ngày dệt biển muôn luồng sáng,
Đến dệt lưới ta,đoàn cá ơi!”
Khúc ca gọi cá vào lưới mới rộn ràng và thân thiết làm sao. Khúc hát ấy đã thể hiện
khát vọng chinh phục thiên nhiên, khát vọng làm giàu, xây dựng quê hương đất nước và tình
yêu quê hương, đất nước, niềm vui, niềm lạc quan, tin tưởng vào cuộc sống của những người
dân lao động.
4 khổ tiếp của bài thơ là hình ảnh những người lao động trong đêm đánh cá trên biển.
Mỗi khổ thơ là 1 nét vẽ về biển, trời, sóng, nước, trăng, sao, trong đó con người hiện lên trong

dáng vẻ khỏe mạnh,trẻ trung và yêu đời.
Con người hiện lên với niềm vui phơi phới, khỏe khoắn trong tư thế làm chủ cu ộc đời,
làm chủ quê hương đất nước:
“Thuyền ta lái gió với buồm trăng
Lướt giữa mây cao với biển bằng
Ra đậu…vây giăng”.
Lấy gió làm lái, lấy trăng làm buồm, và giữa khoảng không bao la của vũ trụ vô tận ấy, trên thì có
“mây cao”, dưới thì có “biển bằng”, cả đoàn thuyền “lướt” ra tận khơi xa để mà dò bụng biển tìm
luồng cá, để mà bủa lưới vây giăng. Nghệ thuật chuyển trường từ vựng “dậu, dò, dàn đan, vây
giăng” từ trường chiến đấu sang trường đánh bắt cá đã biến caảnh đánh cá thành m ột trận chi ến
giữa con người ới thiên nhiên. Công việc lao động trên biển như là một cu ộc chiến đấu chinh
phục thiên nhiên. Người lao động làm việc với tất cả lòng dũng cảm, sự hăng say, trí tuệ và tâm
hồn phơi phới. Giữa thiên nhiên, vũ trụ rộng lớn, con người không còn cảm giác bé nhỏ mà
ngược lại, họ đã tự nâng mình lên ngang tầm với thiên nhiên, vũ trụ trong tư thế m ạnh m ẽ, khỏe
khoắn của người chiến thắng, của người làm chủ.
Bức tranh lao động được điểm tô bằng vẻ đẹp của thiên nhiên:
Cá nhụ cá chim cùng cá đé
Cá song lấp lánh đuốc đen hồng.


Cái đuôi em quẫy trăng vàng chóe..hạ long
Không chỉ vẽ lên một bức tranh thiên nhiên biển đêm tuyệt đẹp với nhiều màu sắc, ánh
sáng, lung linh huyền ảo như trong 1 thế giới thần tiên, với tiếng sóng vỗ vào mạn thuyền dạt dào
như nhịp thở của biển đêm; khổ thơ còn thể hiện sự gần gũi, gắn bó, hòa hợp giữa con người
với thiên nhiên. Với người lao động, cá đâu chỉ là sản phẩm vô tri được đánh bắt bởi bàn tay
con người. Với họ – cá là bạn, là “em”, là niềm cảm hứng cho con người trong lao động. Chính
không khí say sưa xây dựng đất nước của những năm đầu khôi phục và phát triển kinh t ế là cơ
sở hiện thực của những hình ảnh lãng mạn trên.
Bằng Bút pháp lãng mạn, trí tưởng tượng phong phú của tác giả đã sáng tạo nên những
hình ảnh đẹp khiến công việc lao động nặng nhọc của người đánh cá trở thành bài ca đầy niềm

vui, nhịp nhàng cùng thiên nhiên:
Ta hát bài ca gọi cá vào
Gõ thuyền đã có nhịp trăng cao
Biển cho ta cá nhưl òng mẹ
Nuôi lớn đời ta tự buổi nào.
Người lao động hát bài ca gọi cá vào. Đó là tiếng hát trong lúc đang lao động, tiếng hát
ấy vang vọng trên mặt biển, vẫy gọi trên bầu trời, làm cho không khí bi ển đêm rộn ràng hẳn lên.
Người dân chài đang lao động bằng tâm hồn, bằng lời ca, tiếng hát. Không chỉ hát gọi cá, người
lao động còn ca bài ca về sự biết ơn mẹ biển giàu có và nhân h ậu. Khúc ca ấy đã th ể hiện ni ềm
tự hào, lòng biết ơn của người dân chài với biển cả quê hương.
Sao mờ, đêm tàn cũng là lúc người dân chài kéo lên mẻ lưới cuối cùng của chuy ến ra
khơi. Cảnh kéo lưới, bắt cá được miêu tả vừa chân thực, vừa đầy chất thơ với không khí khẩn
trương, gấp gáp:
Sao mờ kéo lưới kịp trời sáng
Ta kéo xoăn tay chùm cá nặng
Vẩy bạc đuôi vàng lóe rạng đông
Lưới xếp buồm lên đón nắng hồng.
“xoăn tay” là 1 nét vẽ chắc khỏe, đày chất tạo hình. “chùm cá nặng “ là 1 hình ảnh ẩn dụ
chỉ có rất nhiều cá mắc vào đáy lưới, lúc lỉu như những chùm quả. Mẻ lưới cuối cùng lại là m ẻ
lưới thành công nhất. Những người dân chài phải dồn hết sức lức mới có thể kéo lên mẻ lưới
cuối cùng. Khi mẻ lưới cuối cùng được kéo lên cũng là lúc “lóe rạng đông”, 1 ngày mới bắt đầu.
Những ánh nắng ban mai chiếu vào thân cá làm lóe lên những tia vàng bạc r ực r ỡ. Còn V ới
người lao động thì mẻ cá cuôi cùng này quý giá tựa như vàng bạc. Bình minh lên cũng là lúc
người lao động khẩn trương thu dọn đồ nghề đẻ trở về bến cảng.. Từ “đón” lại 1 lần nữa gợi lên
tư thế chủ động đón nhận vẻ đẹp của thiên nhiên.
Khổ cuối là hình ảnh người lao động trở về trong bình minh rực rỡ, tráng l ệ .
:Câu hát căng …”
Câu hát vang lên lúc ra khơi trong lao động và cả khi thắng lợi trở về. Cấu trúc điệp đầu
cuối tương ứng trở thành điệp khúc ngân nga, nhấn mạnh niềm vui lao động làm giàu đẹp quê
hương và khắc họa đậm nét vẻ đẹp khỏe khoắn cùng niềm vui phấn khởi của người ngư dân.

Phép tu từ nhân hóa: “Đoàn thuyền chạy đua cùng mặt trời”cho thấy t ư thế chủ động chinh phục
biển trời, vũ trụ của người ngư dân. Đúng như lời bình của chính tác giả: “Bài thơ là cuộc chạy
đua giữa con người với thiên nhiên và con người đã chiến thắng”.Nếu kh ổ thơ đầu, m ặt tr ời
xuống biển báo hiệu hoàng hôn thì ở khổ cuối lại là mặt trời đội biển – là ngày m ới bắt đầu –
ngày mới với thành quả lao động bội thu và niềm tin yêu phấn chấn. Câu th ơ k ết bài vừa mang ý
nghĩa tả thực, vừa khiến người đọc liên tưởng tới một tương lai tươi sáng, huy hoàng: “M ắt cá
huy hoàng muôn dặm phơi”. Ngày mới bắt đầu – thành quả lao động trải dài muôn d ặm phơi –


một cuộc đời mới đang sinh sôi, phát triển… Bình minh của đoàn thuyền cũng là bình minh của
thời đại.
Qua hình ảnh người lao động trong bài thơ, ta có thể thấy: lao động là niềm vui của cu ộc
đời. Trên đời này, cái đáng quý nhất là lao động, người đáng quý nhất là người lao
động…………………………
Hinh ảnh người dân chài trong bài thơ vừa là hình ảnh cụ thể của nhưng người làng chài
ven biển Quảng Ninh, vừa là hình ảnh tiêu biểu của những người lao động mới trong công cu ộc
xây dựng xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc.
Nửa thế kỉ đã trôi qua nhưng bài thơ vẫn giữ nguyên vẹn giá trị ban đầu của nó. Bài thơ
sẽ mãi in sâu trong lòng người đọc như 1 khúc tráng ca ngợi ca hình ảnh ng ười lao động thời kì
đầu của công cuộc XD XHCN ở miền bắc