Hocmai.vn – Website h c tr c tuy n s 1 t i Vi t Nam
Khóa h c Luy n thi THPT qu c gia PEN - C: Môn Ng ố n (Th y Ph m H Ố C

ng)

Chi u t i
– H Chí Minh -

CHI U T I
Giáo viên: PH M H U C
NG
TÀI LI U BÀI GI NG
ây là tài li u đi kèm v i bài gi ng Chi u t i thu c khóa h c Luy n thi THPT qu c gia PEN-C: Môn Ng v n (Th y Ph m
H uC

ng) t i website Hocmai.vn.

TR NG TÂM KI N TH C:
1. Giá tr t t ng và đ c s c ngh thu t c a bài th Chi u t i.
2. C m nh n bài th .
3. B c chân dung tinh th n t ho c a H Chí Minh trong bài th Chi u t i.
4. Ch t c đi n và hi n đ i, ch t th và ch t thép trong bài th Chi u t i.
5. Ý ngh a c a hình nh lò than r c h ng cu i bài th .
I. VÀI NÉT V TÁC GI VÀ TÁC PH M
A. VÀI NÉT V TÁC GI :
A1. Quan đi m sáng tác c a Nguy n Ái Qu c ậ H Chí Minh.
1. H Chí Minh coi v n h c là m t v khí chi n đ u l i h i ph ng s cho s nghi p cách m ng. Nhà v n
c ng ph i có tinh th n xỐng phong nh ng i chi n s ngoài m t tr n góp ph n vào nhi m v đ u tranh
và phát tri n xã h i:
Nay trong th nên có thép,
Nhà th c ng phái bi t xung phong.

Ch t “thép” đây chính là tính chi n đ u c a th ca và v n h c ngh thu t, là b n l nh c ng c i c a
ng i c m bút. Sau này, trong Th g i các ho s nhân d p tri n lãm h i h a 1951, Ng i l i kh ng đ nh:
“V n hoá ngh thu t c ng là m t m t tr n, anh ch em là chi n s trên m t tr n y”.
2. Khi c m bút, H Chí Minh bao gi c ng xu t phát t m c đích, đ i t ng ti p nh n đ quy t đ nh n i
dung và hình th c c a tác ph m. Ng i luôn t đ t câu h i : "Vi t cho ai ?" (đ i t ng) , "Vi t đ làm gì ?"
(m c đích), sau đó m i quy t đ nh "Vi t cái gì ?" (n i dung) và “Vi t th nào?" (hình th c). và v n d ng
ph ng châm đó theo nh ng cách khác nhau tu t ng tr ng h p c th .
3. H Chí Minh luôn chú tr ng tính chân th t và tính dân t c c a v n h c. Ng i phê phán nh ng tác ph m
“ch t m m ng nhi u quá, mà cái ch t th t c a s sinh ho t r t ít”, đ cao th v n h c "chân th t", "th t
thà"; ch ng v n h c "gi d i", "b a đ t". Ng i yêu c u v n ngh s ph i “miêu t cho hay, cho chân th t,
cho hùng h n” hi n th c phong phú c a đ i s ng, và ph i "gi tình c m chân th t”. Ng i c n d n “Nên
chú ý phát huy c t cách dân t c", và ph i có ý th c gi gìn s trong sáng c a ti ng Vi t.
5.
cao s sáng t o c a ng i ngh s ; H Chí Minh nh c nh "ch gò bó h vào khuôn, làm m t v sáng
t o…”
4. H Chí Minh đ cao ch c n ng tuyên truy n, c đ ng c a v n h c, ca t ng các anh hùng, chi n s x thân
vì n c, nh ng ng i t t, vi c t t
truy n cách m ng nh m vào đ i t
thía", có "v n ch ng", th hi n đ
gi a ph c p ốà nâng Ếao trong ố
T ng đài t v n: 1900 58-58-12

đ đ ng viên nhân dân và làm g ng cho con cháu mai sau.
tuyên
ng công nông binh, Ng i ch tr ng ph i vi t cho d hi u, cho "th m
c tinh th n c a nhân dân thì qu n chúng m i thích đ c. ó là quan h
n ngh . Ph c p không có ngh a là h th p ph m ch t c a v n ch ng,
- Trang | 1 -



Hocmai.vn – Website h c tr c tuy n s 1 t i Vi t Nam
Khóa h c Luy n thi THPT qu c gia PEN - C: Môn Ng ố n (Th y Ph m H Ố C

ng)

Chi u t i
– H Chí Minh -

mà ph i ti p t c nâng cao ph m ch t y, qua đó nâng d n trình đ th ng th c ngh thu t, trình đ th m m
c a nhân dân. Các khía c nh trên liên quan đ n nhau trong ý th c và trách nhi m c a ng i c m bút.
A2. Nh ng nét chính trong s nghi p sáng tác (di s n v n h c) c a Nguy n Ái Qu c ậ H Chí Minh.
H Chí Minh đ l i cho nhân dân ta m t s nghi p v n ch ng l n lao v t m vóc; phong phú, đa d ng v
th lo i và đ c s c v phong cách sáng t o. Tác ph m c a Ng i vi t b ng ti ng Pháp, Hán v n và ti ng
Vi t, đ t nhi u thành t u l n c trong v n chính lu n, truy n kí l n th ca.
1. V n Ếhính lỐ n:
a. Các bài v n chính lu n c a Ng

i trong nh ng th p niên đ u c a th k XX (đ ng trên Ng

i cùng

kh , Nhân đ o,
i s ng th thuy n v i bút danh Nguy n Ái Qu c, tiêu bi u là B n án ch đ Th c dân
Pháp) có nhi u giá tr to l n:
- Lên án ch đ Th c dân Pháp và chính sách tàn b o c a chính ph Pháp đ i v i các n c thu c đ a,
kêu g i th c t nh nh ng ng i nô l b áp b c liên hi p l i trong m t tr n đ u tranh chung.
- Nhi u áng v n chính lu n mang đ c đi m c a tác ph m v n ch ng và có giá tr v n ch ng.
b. Tác ph m chính lu n xu t s c nh t c a Nguy n Ái Qu c - H Chí Minh là Tuyên ngôn đ c l p. V n
ki n chính tr này không ch mang ý ngh a l ch s tr ng đ i mà còn là m t áng v n chính lu n tiêu bi u, m u
m c.

c. Nguy n Ái Qu c - H Chi Minh còn có nhi u tác ph m chính lu n n i ti ng khác nh L i kêu g i
toàn qu c kháng chi n(19́6), Không có gì quý h n đ c l p t do(1966):
- Các tác ph m này th hi n nh ng v n đ th i s c p bách c a dân t c, ti ng g i c a non sông đ t
n c trong nh ng gi phút th thách đ c bi t.
- V n phong hào hùng, tha thi t, có s c lay đ ng hàng tri u trái tim yêu n c.
2. Truy n và kí:
a.T p Truy n và kí t p h p nh ng truy n ng n và kí đ c sáng tác t 1922 đ n 1925, tiêu bi u là Pari,
L i than vãn c a bà Tr ng Tr c, Con ng i bi t mùi hun khói, (đ u vi t 1922), Vi hành, Nh ng trò l hay
Varen và Phan B i Châu, (đ u vi t 1923)
- Nh ng truy n này đ u nh m t cáo t i ác dã man, b n ch t tàn b o, x o trá c a b n th c dân và
phong ki n tay sai đ i v i nhân dân lao đ ng các n c thu c đ a, đ cao nh ng t m g ng yêu n c và cách
m ng.
- Bút pháp hi n đ i, ngh thu t tr n thu t linh ho t, t o nên đ c tình hu ng truy n đ c đáo, hình t ng
sinh đ ng, s c s o.
- B c l tài n ng, trí t ng t ng phong phú, v n v n hoá sâu r ng, trí tu s c s o, trái tim tràn đ y
nhi t tình yêu n c và cách m ng c a ng i vi t.
b.Truy n ng n Gi c ng m i n m(1949) đ c Bác vi t v i danh Tr n L c là m t sáng tác giàu tinh
th n l c quan cách m ng.
c.Ngoài truy n ng n, còn có nh ng tác ph m kí nh Nh t kí chìm tàu(1931), V a đi đ ng v a k
chuy n(196̀)…đ

c Ng

i sáng tác v i nhi u bút danh khác nhau.

3. Th Ếa:
a. Sáng tác th tiêu bi u nh t c a H Chí Minh là Nh t kí trong tù:
- T p th g m 133 bài th ch Hán theo th
ng lu t đ c sáng tác khi Ng
T ng Gi i Th ch giam c m (8.1942 - 9.1943).

T ng đài t v n: 1900 58-58-12

i b chính quy n

- Trang | 2 -


Hocmai.vn – Website h c tr c tuy n s 1 t i Vi t Nam
Khóa h c Luy n thi THPT qu c gia PEN - C: Môn Ng ố n (Th y Ph m H Ố C

ng)

Chi u t i
– H Chí Minh -

- T p th ph n ánh chân th c b m t x u xa, đen t i c a ch đ nhà tù c ng nh c a xã h i Trung
Qu c th i T ng Gi i Th ch.
- T p th th hi n tâm h n nhân cách cao đ p c a ng i chi n s cách m ng H Chí Minh trong hoàn
c nh th thách kh c nghi t c a ch n lao tù. ó là b c chân dung tinh th n t h a đ c đáo, là "tâm h n v đ i
c a b c đ i trí, đ i nhân, đ i d ng" (Viên ng).
b. Ngoài Nh t kí trong tù, còn m t s chùm th Ng i làm t i Vi t B c t n m 1941 đ n n m 1945 và
trong th i kì kháng chi n ch ng Pháp:
- Bên c nh nh ng bài đ c vi t nh m m c đích tuyên truy n nh Dân cày, Ca binh lính, Bài ca s i
ch … là nh ng bài th ngh thu t v a có màu s c c đi n v a mang tinh th n hi n đ i nh Pác Bó hùng v ;
Th ng s n, Nguyên tiêu, Báo ti p…
- N i b t trong th Ng i là hình nh nhân v t tr tình mang n ng "n i n c nhà" mà phong thái v n
ung dung tâm h n luôn hoà h p v i thiên nhiên, th hi n b n l nh c a m t nhà cách m ng v đ i luôn luôn
1àm ch tình th , tin vào t

ng lai t t th ng c a cách m ng, tuy tr


c m t còn bi t bao gian nan, th thách.

4. K t lu n:
V n th Nguy n Ái Qu c – H Chí Minh th hi n t m lòng yêu th ng sâu s c, tâm h n trí tu cao c ,
là ti ng nói nhân danh ng i cùng kh đ u tranh đòi quy n s ng, nhân danh m t dân t c b o v quy n đ c
l p t do, luôn tin vào s c m nh c a chân lí, luôn khát khao v n t i chân – thi n – m , nên luôn có giá tr
và s c h p d n lâu b n.
A3. Nh ng nét chính trong phong cách ngh thu t c a Nguy n Ái Qu c ậ H Chí Minh.
1. S đa d ng trong phong cách ngh thu t H Chí Minh: m i th lo i v n h c, t v n chính lu n,
truy n, kí đ n th ca H Chí Minh đ u t o đ c nh ng nét phong cách riêng, đ c đáo và h p d n.
b. Phong cách chính lu n:
- V n chính lu n c a Ng i th ng ng n g n, súc tích, l p lu n ch t ch , lí l đanh thép, b ng ch ng
đ y thuy t ph c, giàu tính lu n chi n, đa d ng v bút pháp và gi ng đi u, th m đ m tình c m, giàu hình
nh.
- H Chí Minh là ng i đ u tiên s d ng có hi u qu cao th v n chính lu n hi n đ i. V n ch ng Vi t
nam v n có truy n th ng v tính chính lu n, t Nguy n Trãi đ n Phan B i Châu, Phan Chu Trinh. V n
chính lu n c a H Chí Minh mang c t cách, đ c đi m c a v n chính lu n hi n đ i c a giai c p vô s n.
c. Phong cách truy n kí:
- Truy n và kí c a Nguy n Ái Qu c là nh ng tác ph m m đ u và góp ph n đ t n n móng đ u tiên cho
v n xuôi cách m ng. So v i các truy n ng n cùng th i trong n c, các truy n ng n c a Ng i, xét v m t
ngh thu t th lo i, là c m t cu c cách m ng.
- Truy n và kí c a Ng i r t r t ch đ ng, sáng t o, hi n đ i, th hi n tính chi n đ u m nh m và ngh
thu t trào phúng s c bén v i ti ng c i nh nhàng, hóm h nh nh ng thâm thuý, sâu cay. "V n ti ng Pháp
c a Nguy n Ái Qu c có đ c đi m n i b t là dí d m, là hài h c. i u đó không ng n Ng i đã vi t nên
nh ng l i th m thi t tr tình khi xúc đ ng" (Ph m Huy Thông).
ế. Phong ẾáẾh th :
- Th tuyên truy n cách m ng c a H Chí Minh th ng đ c vi t b ng hình th c bài ca, l i l gi n d ,
m c m c, d nh , mang màu s c dân gian hi n đ i, ph c v có hi u qu cao cho s nghi p cách m ng, và
luôn ch a chan nhi t tình cách m ng.

T ng đài t v n: 1900 58-58-12

- Trang | 3 -


Hocmai.vn – Website h c tr c tuy n s 1 t i Vi t Nam
Khóa h c Luy n thi THPT qu c gia PEN - C: Môn Ng ố n (Th y Ph m H Ố C

ng)

Chi u t i
– H Chí Minh -

- Nh ng bài th ngh thu t vi t theo c m h ng th m m h u h t là th t tuy t b ng ch Hán, mang
đ c đi m c a th c ph ng ông v i s k t h p gi a màu s c c đi n v i bút pháp hi n đ i: “ Th Ng i
nói ít mà g i nhi u, là lo i th có màu s c thanh đ m, có âm thanh tr m l ng, không phô di n mà nh c
khép l i đ ng nét đ cho ng i đ c t th ng th c l y cái ph n ý ngoài l i.” (Rôgiê
nuy, Pháp).
2. S th ng nh t trong phong cách ngh thu t H Chí Minh: Dù trong v n chính lu n, truy n, kí hay th
ca, phong cách ngh thu t H Chí Minh đ u h t s c phong phú, đa d ng mà th ng nh t:
- K t h p nhu n nhuy n gi a y u t c đi n và hi n đ i.
- ó là cách vi t ng n g n, trong sáng, gi n d , s d ng linh ho t các th pháp và bút pháp ngh thu t
khác nhau nh m th hi n m t cách nhu n nh và sâu s c t t ng và tình c m c a ng i c m bút.
- T t t ng t i hình t ng ngh thu t đ u luôn luôn v n đ ng m t cách t nhiên, nh t quán, h
v s s ng, ánh sáng và t ng lai...

ng

B. VÀI NÉT V TÁC PH M:
1. HOÀN C NH SÁNG TÁC, BÚT PHÁP, GIÁ TR N I DUNG VÀ NGH THU T C A T P

NH T KÍ TRONG TÙ:
Nguy n Ái Qu c – H Chí Minh không ch là m t ngòi bút chính lu n s c s o, m t tài n ng truy n ng n
xu t s c mà còn m t tâm h n thi s chân chính. Ng i đã đ l i t p Nh t kí trong tù có giá tr t t ng ngh
thu t sâu s c và bút pháp ngh thu t đ c đáo.
a. T p th g m 134 bài th Ếh Hán theo th
ng lu t đ c sáng tác khi ng i b chính quy n T ng
Gi i Th ch giam c m (8.1942 - 9.1943). Ph n l n các bài th đ c sáng tác trên đ ng chuy n ng c, s còn
l i sáng tác khi Bác b giam trong ng c kín.
b. Nh t kí trong tù là t p th có n i dung t t ng sâu s c, đ c đáo:
- T p th ph n ánh chân th c b m t x u xa, đen t i c a ch đ nhà tù c ng nh c a xã h i Trung Qu c
th i T ng Gi i Th ch.
- T p th th hi n tâm h n nhân cách cao đ p c a ng i chi n s cách m ng H Chí Minh trong hoàn
c nh th thách kh c nghi t c a ch n lao tù:
"Thân th trong lao
Tinh th n ngoài lao"
ó là "tâm h n v đ i c a b c đ i trí, đ i nhân, đ i d ng" (Viên ng – Trung Qu c) c a nhà ái qu c v
đ i v i nhi u cung b c tâm tr ng khác nhau: lòng yêu n c th ng dân lúc nào c ng khát khao h ng v T
qu c; b đày đo c c kh , v n ung dung, l c quan tin vào th ng l i ngày mai, tâm h n luôn h ng v phía
ánh sáng s s ng; ni m khát khao t do vô h n; lòng yêu thiên nhiên tha thi t; c t cách c a m t ngh s l n;
tình c m nhân đ o sâu s
c a con ng i ầ T t c
gi n d g n g i bình th
- Nh t kí trong tù

c luôn th u hi u c nh ng c a m i ki p ng i, nh y c m v i m i ni m vui, n i đau
t o nên b c chân dung tinh th n t h a đ c đáo v a l n lao cao c phi th ng v a
ng c a ng i tù c ng s n.
còn ch a đ ng nh ng bài h c v nhân sinh đ o lý cho hôm nay và ngày sau, còn

"d y cho m i ng i hi u r ng đ i v i con ng i không có đ nh cao nào là không th đ t đ c" (Phêlich

Pita Rôđrigh t).
c. Nh t kí trong tù là tác ph m giàu giá tr ngh thu t v i nhi u t th đ c th hi n sáng t o cao đ p tài
hoa, v i vi c s d ng thành th c th th t tuy t cô đúc linh ho t. M u s c đ m đà nh t c a h n th H Chí
Minh là màu s c c đi n, nh ng c đi n mà v n th hi n đ c tinh th n th i đ i: bên c nh bút pháp ch m
T ng đài t v n: 1900 58-58-12

- Trang | 4 -


Hocmai.vn – Website h c tr c tuy n s 1 t i Vi t Nam
Khóa h c Luy n thi THPT qu c gia PEN - C: Môn Ng ố n (Th y Ph m H Ố C

ng)

Chi u t i
– H Chí Minh -

phá, nhân v t tr tình ung dung nhà nhã; hình t ng th luôn v n đ ng v phía ánh sáng, s s ng, t ng lai,
con ng i là ch th trong quan h v i thiên nhiên... Tinh th n dân ch th hi n sâu s c đ tài, t t ng,
nhân v t tr tình, hình nh c l t ng tr ng, ng n t gi ng đi u.
d. T p th vi t theo bút pháp đa d ng phong phú: bút pháp t th c, bút phát tr tình, bút pháp m a mai châm
bi m, bút pháp hài h c t trào... v a h ng n i v a h ng ngo i, khi hi n th c khi lãng m nầ
Nh t kí trong tù là m t t p th l n c a m t tài n ng l n, m t tâm h n c t cách ngh s th c s , dù lúc sinh
th i H Chí Minh không có ý đ nh gây d ng cho mình m t s nghi p v n h c. T p th dù là Bác “l tay
đánh r i” vào n n v n h c dân t c nh ng ch c ch n s còn có giá tr lâu dài.
2. BÀI TH CHI U T I:
“Chiêu tôi” là bài th sô 31 trong 134 bài th cua “Nhât kí trong tù” đ c HCM sáng tác cuôi 1942, khi
HCM bi chính quyên T ng Gi i Th ch b t giam vô c & b gi i t nhà lao T nh Tây t i nhà lao Thiên B o .
Bài th là nôi niêm , phong thái cua HCM trong 1 lân chuyên nguc .
II. S

T DUY V TÁC PH M: Xem bài gi ng
III. PHÂN TÍCH:
H Chí Minh đ c nhân lo i bi t đ n không ch là m t v lãnh t ki t xu t c a dân t c Vi t Nam mà còn
đ c bi t đ n nh m t nhà v n, nhà th l n c a th k XX. Ngoài v n chính lu n, ng i còn đ l i cho đ i
m t s nghi p th ca đáng trân tr ng. Trong đó n i b t nh t là t p th Nh t ký trong tù. T p th này nh
m t cu n nh t ký b ng th ghi l i nh ng ch ng đ ng gi i lao đ y gian nan v t v c a ng i tù. Nh ng
b ng b n l nh thép, tinh th n thép Ng i đã v t qua hoàn c nh tù đày đ h ng v ánh sáng. Bài th Chi u
t i là m t trong nh ng sáng tác tiêu bi u nh t c a t p Nh t ký trong tù:
"Chim m i v r ng tìm ch n ng
Chòm mây trôi nh gi a t ng không
Cô em xóm núi xay ngô t i
Xay h t lò than đã r c h ng"
Tháng 8/1942, Bác H sang Trung Qu c đ tranh th s vi n tr c a b n bè qu c t v cu c cách m ng
Vi t Nam. Sau m i l m ngày đi b khi v a t i th tr n Túc Vinh, t nh Qu ng Tây, Ng i b chính quy n
T ng Gi i Th ch b t giam vô c và b “m i b n tr ng tê tái gông cùm” trong g n ba m i nhà lao c a
t nh Qu ng Tây. Trong th i gian này Ng i đã sáng tác t p th Nh t ký trong tù g m 134 bài th b ng ch
Hán. Bài th “M ” (Chi u t i) đ c xem là áng th tuy t bút, đ c Ng i làm trên đ ng chuy n lao t
T nh Tây đ n Thiên B o.
Bài th m đ u b ng b c tranh thiên nhiên bu i chi u tà trên đ ng Bác b gi i lao. Ch vài nét ch m phá,
hai câu đ u c a bài th đã đ l i m t ti u ho v c nh thiên nhiên vùng s n c c th i đi m “chi u t i”.
"Chim m i v r ng tìm ch n ng
Chòm mây trôi nh gi a t ng không"
Thiên nhiên hi n lên v i hai nét ch m phá: cánh chim và áng mây mang màu s c c thi rõ nét. Hai hình nh
y t o nên b u không gian khoáng đãng, cao r ng, th hi n đi m nhìn lên c a tác gi “luôn ng ng cao đ u
trong hoàn c nh tù đày”. Bu i chi u y d ng nh ta đã b t g p đâu đó trong th x a: “B c t i èo
Ngang bóng x tà” hay “Chi u tà b ng l ng bóng hoàng hôn” (Bà Huy n Thanh Quan). Cánh chim và chòm
mây v n là nh ng thi li u r t quen thu c trong th c th ng dùng đ miêu t c nh chi u t i nh m t bút
pháp miêu t th i gian. Lý B ch trong bài th
c t a Kính ình san c ng đã t ng vi t:
T ng đài t v n: 1900 58-58-12


- Trang | 5 -


Hocmai.vn – Website h c tr c tuy n s 1 t i Vi t Nam
Khóa h c Luy n thi THPT qu c gia PEN - C: Môn Ng ố n (Th y Ph m H Ố C

ng)

Chi u t i
– H Chí Minh -

"Chúng đi u cao phi t n
Cô vân đ c kh nhàn
(Chim tr i bay đi m t
Mây l trôi m t mình)"
i um im
đây là n u nh trong th c , cánh chim th ng bay v ch n vô t n vô cùng, vô đ nh, g i
c m giác xa x m, phiêu d t, chia lìa, mang cái bu n th ng u u n thì cánh chim trong th Bác l i g n g i
yêu th ng h n bao gi h t. Nó ch là cánh chim tìm v t m sau m t ngày dài m i m t ki m n. Cái hay
n m ch , nhìn cánh chim bay mà th y đ c “quy n đi u”, th y đ c trong dáng bay c a cánh chim có s
m i m t c a nó. Ngh a là nhà th nhìn th y đ c s v n đ ng bên trong c a cánh chim kia. ây chính là
tình c m nhân đ o c a H Chí Minh. Cái nhìn y th hi n tình c m nhân ái bao la c a Ng i đ i v i c nh
v t . úng nh T H u đã t ng vi t “Bác i tim Bác mênh th ng th / Ôm c non sông m i ki p ng i”.
Qua đó ta th y thêm m t nét ngh a m i: ng i tù d ng nh c ng đ ng c m v i cánh chim kia, Ng i nh
c ng mu n đ c d ng chân sau m t ngày đày i “N m m i ba cây s m t ngày/ Áo m d m m a rách h t
giày”.
Cùng v i “Quy n đi u quy lâm”, là “Cô vân m n m n”. Bài th d ch khá uy n chuy n, nh ng đã làm m t đi
v l loi, trôi n i, l ng l c a đám mây. Ng i d ch đã b sót ch “cô” và ch a th hi n đ c h t ngh a c a
hai t láy “m n m n”. C n c vào ph n nguyên âm ta th y, hình nh đám mây cô đ n, l loi đang ch m

ch m trôi qua b u tr i. Nó không ch làm cho b u tr i thêm cao, thêm khoáng đãng mà còn g i lên n i bu n
bâng c a ng i tù trên đ t khách quê ng i. Nh ng bu n mà không bi l y, không hiu h t nh trong th c
đi n. M c dù câu th d ch: “Chòm mây trôi nh gi a t ng không” ch a đ c sát ngh a nh ng dù sao c ng
th y cái hay riêng c a nó. Chòm mây trôi nh nhàng, nhàn t n nh chính tâm h n ng i tù chi n s ung
dung t t i , b gi i tù mà nh đang th ng ngo n c nh tr i chi u và th tâm h n thi s ch không còn là
c nh tù đày m t m i n a. Qua đó ta th y tác gi không h đ l cái m t m i, cô đ n c a chính mình. ó
chính là TINH TH N THÉP v đ i c a ng i tù – thi s H Chí Minh.
Nhìn chung, hai câu đ u bài th có ph ng ph t n i bu n c a lòng ng i, c a tâm tr ng ng i tù nh ng c nh
bu n mà không chút bi l y. Th.s Nguy n
c Hùng nh n xét r ng “Nh ng bu i chi u nh v y, đâu có thi u
trong v n ch ng c kim; nh ng n u c nh y qua cái nhìn c a m t Lý B ch tiêu diêu, m t Khu t Nguyên u
u t ch c ch n s đ y m đ m, thê l ng. Còn đây, n u không rõ xu t x , nhi u ng i s l m t ng “M ”
là bài th c a th i Th nh
ng”
C nh chi u tà n i vùng s n c c có chút hiu h t v ng l ng g i lên cái bâng khuâng man mác trong lòng
ng i đ c nh ng s bi n chuy n c a hai câu sau nhanh chóng xóa đi cái hiu h t v n có c a núi r ng. ó
chính là lúc mà đôi m t yêu th
đ ng:

ng và trái tim nhân ái bao la c a Ng

i b t g p v d p c a con ng

i lao

"S n thôn thi u n ma bao túc,
Bao túc ma hoàn lô d h ng"
Sinh th
cho n
c ng đ

là dân t
Qu c t

i H Chí Minh ch có m t ao c l n:“Tôi ch có m t s ham mu n, ham mu n t t b c là làm sao
c ta đ c hoàn toàn đ c l p, dân ta đ c hoàn toàn t do, đ ng bào ai c ng có c m n áo m c, ai
c h c hành”. Ngh a là ao c c a Ng i luôn h ng v nhân dân, nhân dân đây không ch hi u
c Vi t Nam ta mà còn là nhân dân c n lao trên th gi i. ó chính là tinh th n nhân đ o cao c c a
c ng s n.

T ng đài t v n: 1900 58-58-12

- Trang | 6 -


Hocmai.vn – Website h c tr c tuy n s 1 t i Vi t Nam
Khóa h c Luy n thi THPT qu c gia PEN - C: Môn Ng ố n (Th y Ph m H Ố C

ng)

Chi u t i
– H Chí Minh -

Câu th nguyên b n“S n thôn thi u n ” d ch là “Cô em xóm núi” đ ng trên bình di n ngh a c a t thì
không có gì sai. Nh ng câu th d ch đã không th hi n đ c cái nhìn trân tr ng c a nhân v t tr tình đ i v i
con ng i; gi ng đi u trang tr ng c a câu th nguyên tác không hi n di n trong l i th d ch. Ng i ph n
đã nhi u l n có m t trong th ch Hán, nh ng ph n l n h đ u thu c gi i th ng l u ho c chí ít c ng g n
g i v i gi i th ng l u. Ph n l n ng i ph n trong c thi đ u mang n i bu n th ng man mác vì chi n
tranh sinh ly t bi t hay l d tình duyên, V ng X ng Linh đ i
ng t ng vi t Khuê oán:
"Khuê trung thi u ph b t tri s u,

Xuân nh t ng ng trang th ng thúy lâu.
H t ki n m ch đ u d ng li u s c,
H i giao phu t m ch phong h u."
D ch th
"Cô gái phòng the ch a bi t s u
Ngày xuân trang đi m d o lên l u
u đ ng ch t th y t xanh li u
H i đ ch ng đi ki m t c h u."
Cái m i đây là c ng vi t v hình nh ng i ph n nh ng th Bác l i vi t v ng i dân lao đ ng v i cái
nhìn trân tr ng yêu th ng mang ni m vui c a t m lòng nhân đ o. Hai ch “thi u n ” g i lên v tr trung,
t i t n c a cô gái cùng v i ho t đ ng xay ngô đã làm hi n lên v đ p kh e kho n, nh p nhàng trong lao
đ ng. Hình nh này đã làm xôn xao c bu i chi u cô qu nh mang đ n cho b c tranh th s c s ng và ni m
vui lan t a. Có l c ng chính vì v y mà có m t nhà phê bình nào đó t ng nh n xét r ng “Không rõ tr c H
Chí Minh đã có m t “s n thôn thi u n ” th c s là ng i lao đ ng b c vào th gi i c a nàng th hay
ch a? Ch bi t r ng vi c đ t hình nh “s n thôn thi u n ” v trí trung tâm c a b c tranh phong c nh chi u
t i đã làm cho b c tranh thiên nhiên tr thành b c tranh v cu c s ng con ng i. S chuy n đ i y th hi n
m t khuynh h ng v n đ ng c a hình t ng th và quan đi m nhân sinh c a Bác. Trong b t c hoàn c nh
nào, H Chí Minh c ng g n bó v i cu c s ng con ng i n i tr n th đ c bi t là cu c s ng nhân dân lao
đ ng”.
Tính hi n đ i đây n a chính là ngh thu t bi u hi n. Tài hoa c a Ng i là ch t c nh thiên nhiên, t
c nh chi u t i mà không ph i dùng đ n m t tính t ch th i gian nào. C bài th không h có ch t i nào c
mà ng i đ c v n nh n ra ch t i. Ng i dùng ánh l a đ đ th hi n th i gian (tr i có t i m i nhìn th y lò
than r c h ng). H n n a, ng i đ c còn c m nh n đ c b c đi c a th i gian t chi u đ n t i. Cô gái xay
ngô t khi tr i còn ánh sáng; xay xong thì tr i đã t i. i p ng liên hoàn (đi p ng vòng) “ma bao túc – bao
túc ma hoàn” đã cho ta c m nh n đ c th i gian đang v n đ ng đang xoay theo t ng vòng quay c a c i xay
ngô. Ph i ch ng H Chí Minh đã có m t phát hi n m i trong bút pháp t th i gian. Rõ ràng, ngay c khi t
c nh chi u t i, th H Chí Minh v n có s v n đ ng t bóng t i ra ánh sáng. Vòng quay c a chi c c i ch m
d t, công vi c k t thúc (bao túc ma hoàn) thì lò than c ng v a đ (lô d h ng), ánh l a đ m n ng xu t hi n
th t b t ng , t a sáng vào đêm t i xua tan đi cái l nh l o hiu h t c a núi r ng. ó c ng là lúc mà cô gái kia
đ c quây qu n bên mâm c m m cúng c a gia đình.

Ch “h ng” n m cu i bài th nh ng có m t v trí đ c bi t. Trong ngh thu t
ng thi, ch h ng đ c
xem là nhãn t là con m t th n. Nó t o nên cái th n thái đ c bi t cho bài th . Hoàng Trung Thông nh n xét
r ng: V i m t ch “h ng”, Bác đã làm sáng r c lên toàn b bài th , đã làm m t đi s m t m i, s u o i, s
T ng đài t v n: 1900 58-58-12

- Trang | 7 -


Hocmai.vn – Website h c tr c tuy n s 1 t i Vi t Nam
Khóa h c Luy n thi THPT qu c gia PEN - C: Môn Ng ố n (Th y Ph m H Ố C

ng)

Chi u t i
– H Chí Minh -

v i vã, s n ng n đã di n ra trong ba câu đ u, đã làm sáng r c lên khuôn m t c a cô em sau khi xay xong
ngô t i. Ch “h ng” trong ngh thu t th đ ng ng i ta g i là “con m t th ” (Thi nhãn ho c là nhãn t
(ch m t nó sáng bùng lên, nó c n l i, ch m t ch thôi v i hai m i b y ch khác d n đ u n ng đ n m y đi
ch ng n a. V i ch “h ng” đó có ai còn c m giác n ng n , m t m i, nh c nh n n a đâu, mà ch th y màu
đ đã nhu m lên c bóng đêm, c thân hình, c lao đ ng c a cô gái đáng yêu kia. ó là màu đ tình c m
Bác.
Nh v y ch “h ng” r t x ng đáng là “ông thánh th hai m i tám” c a bài th . Ánh h ng y không ch t a
ra t chi c b p l a bình d c a m t “s n thôn thi u n ” mà ch y u đ c t a ra t t m lòng nhân ái, tinh
th n l c quan c a H Chí Minh. V nét ngh a khác, ch “h ng” còn là bi u hi n c a cu c v n đ ng t bóng
t i ra ánh sáng. Th H Chí Minh bao gi c ng v y, luôn h ng v ánh sáng. Trong bài th T o gi i, ch
H ng y c ng đã t ng xu t hi n:
"Ph ng ông màu tr ng chuy n sang h ng
Bóng t i đêm tàn s m s ch không"

Ch h ng y v i ch h ng trong Chi u t i có cùng m t nét ngh a là ch ánh sáng, ch ni m vui, s l c quan
c a ng i tù. Con đ ng cách m ng Vi t Nam c ng v y đi t trong đêm tr ng nô l , đi trong chông gai đ
đ n v i con đ ng vinh quang.
" u t ng s m s m v ng d ng m c,
Chi u c a nhà lao, c a v n cài;
Trong ng c gi đây còn t i m t,
Ánh h ng tr c m t đã b ng soi."
(Trích nh t ký trong tù)
Thành công c a bài th chính là y u t c đi n k t h p v i hi n đ i, gi a tâm h n thi s và tinh th n thép
c a ng i tù cách m ng. Bài th đã làm ng i đ c xúc đ ng tr c tình c m nhân ái bao la c a ng i tù
chi n s c ng s n H Chí Minh dù trong hoàn c nh tù đày n i đ t khách quê ng i nh ng Ng i v n v t
lên trên t t c m i s kh đau, đ a đày vè th xác đ đ a đ n cho ng i đ c nh ng v n th tuy t bút. Qua
bài th ta càng hi u, càng yêu h n lãnh t H Chí Minh c a n c Vi t Nam dân ch c ng hòa. Xin đ c
m

n b n câu th c a nhà th T H u thay cho l i k t:
"L i th ng n i đ a đày thân Bác
M i b n tr ng tê tái gông cùm
Ôi chân y u, m t m tóc b c
Mà th bay cánh h c ung dung"

IV. TÀI LI U THAM KH O:
A. S N THÔN THI U N MA BAO TÚC:
Ng i d ch s ý m t chút là có th sai l c, m t cái sâu. “S n thôn thi u n ma bao túc” d ch thành: “Cô em
xóm núi xay ngô t i”. Trong ch Hán không có ch “t i” y, ch có “xay ngô”. K ra bài này t c nh chi u
t i bên m t xóm núi, sau khi t c nh chim bay v núi ng , c nh mây trôi ch m ch m trên không, quay v
xóm t vi c cô gái nh xay ngô đ chu n b b a t i mà thêm ch “t i” vào, có gì là sai ? úng là xay ngô t i
nh ng đ t ch “t i” vào đây thì s m quá, và l quá. Nguyên v n không nói đ n t i mà t nhiên nói đ n, th i
gian trôi d n d n theo cánh chim và làn mây, theo nh ng vòng xoay c a c i ngô, quay quay mãi, “ma bao
túc. Bao túc ma hoàn”... và đ n khi c i xay d ng l i thì “lô d h ng”, lò đã r c h ng, t c tr i t i, tr i t i thì

T ng đài t v n: 1900 58-58-12

- Trang | 8 -


Hocmai.vn – Website h c tr c tuy n s 1 t i Vi t Nam
Khóa h c Luy n thi THPT qu c gia PEN - C: Môn Ng ố n (Th y Ph m H Ố C

ng)

Chi u t i
– H Chí Minh -

lò r c lên. Nh p câu th t là 4 - 3, nh p ba ng n, ch m d t cho c m t s v n đ ng, chuy n bi n, đúng v i
cái t i lúc đ n nhanh, thu d n cu c s ng bên lò than, r i to cái m ra theo âm thanh n ng m c a ch
“h ng”. T t c cái đó, ch “t i” trong câu ba và nh p đi u 2 - 5 c a câu b n làm h ng c . Gi m đi nhi u t m
lòng nâng niu, trìu m n, chút reo vui tr c cu c s ng bình th ng, nghèo kh nh ng bình yên c a ng i
làm th đang b gi i đi trên đ ng.
(Lê Trí Vi n, c l i b n d ch “Nh t kí trong tù”, Tác ph m m i, s 8 - 1970)
B. Bình gi ng CHI U T I C A H CHÍ MINH (Tr n Hà Nam)
Nh ng n m 40 c a th k này, trên thi đàn v n h c lãng m n vang lên nh ng v n th n ng tr u bu i chi u
c a Huy C n: “L p l p mây cao đùn núi b c – Chim nghiêng cánh nh bóng chi u saầ”. Nh ng câu th
c a chàng thanh niên trí th c ti u t s n đã mang theo tâm tr ng b t l c c a c m t l p ng i đang ng t
ng t gi a xã h i đen t i Vi t Nam d i ách ngo i bang. C ng trong m t bu i chi u gi a n i đ t khách
Trung Hoa, m t ng i tù “tay b trói gi t cánh khu u, c mang vòng xích” đã đ c m xúc tr i ra cùng không
gian bao la, làm nên nh ng v n th tuy t tác, v a c kính, v a r t tr tình th thái:
Chim m i v r ng tìm ch n ng
Chòm mây trôi nh gi a t ng không
Cô em xóm núi xay ngô t i
Xay h t lò than đã r c h ng

(Chi u t i – b n d ch)
Gi đây, khi soi mình trong ánh h ng b p l a n m x a y, ta ch t khám phá ra vóc dáng c a m t Con
Ng i: Bác H kính yêu!
Bu i chi u đã đi vào bao áng th c kim. Khung c nh chi u v t i th ng g i nên ch t th đ c s c, n i bu n
l ng đ ng, suy t v nhân sinh. Nh ng hoàn c nh c a Bác khi vi t bài th khá đ c bi t, t thân ph n ng i
tù đã v t qua ám nh c a c nh đi đày. C m xúc trên đ ng đi c a Bác đã l rõ c t cách c a thi nhân –
chi n s H Chí Minh. Gi s có m t h c gi nào đó làm m t phép so sánh gi a bài th này c a Bác v i
nh ng bài th l ng danh c a Lí –
, c a Thôi Hi u, e c ng khó phân bi t rõ, b i bài th đã th m đ m
phong v
ng thi! Nh ng đ c th t k , chúng ta v n nh n ra phong cách r t riêng – phong cách H Chí
Minh, r n r i mà uy n chuy n, hi n th c mà tr tình, c đi n mà hi n đ i.
Hi n th c c a bài th c ng đ c m ra theo l i c u t C nh – Tình quen thu c c a th
làm n n cho tâm tr ng:
Quy n đi u qui lâm t m túc th
Cô vân m n m n đ thiên không

ng. Thiên nhiên

(Chim m i v r ng tìm ch n ng
Chòm mây trôi nh gi a t ng không)
Thiên nhiên m ra v n là nh ng nét quen thu c c a thi ca c đi n: cánh chim – chòm mây – b u tr i, v i
nh p đi u th i gian nh l ng tr m xu ng cùng v i ám nh c a bu i chi u. Ngày x a Lí B ch t ng mô t
không gian “Chúng đi u cao phi t n – Cô vân đ c kh nhàn”, và chúng ta có th nh n ra nét quen thu c y
trong nh ng câu th này c a H Chí Minh. T t c nh l ng đ ng l i trong m t thiên nhiên u tr m. C m
nh n không gian c ng gi ng nh các nhà th x a, t o ra s đ i l p gi a cánh chim, chòm mây v i b u tr i
r ng l n! D ng nh không gian đ c t o ra t s đ i l p nh v y c ng đã g i s n m t n i bu n trong
c nh. Cánh chim m i, chòm mây côi nh mang theo n i ni m c a ng i tù n i đ t khách quê ng i!Nh ng
T ng đài t v n: 1900 58-58-12


- Trang | 9 -


Hocmai.vn – Website h c tr c tuy n s 1 t i Vi t Nam
Khóa h c Luy n thi THPT qu c gia PEN - C: Môn Ng ố n (Th y Ph m H Ố C

ng)

Chi u t i
– H Chí Minh -

ngay trong cách nhìn c nh, ta c ng nh n ra thái đ ung dung c a con ng i. H ng v b u tr i, cánh chim
và chòm mây, Bác đã th t s hoà h n mình vào c nh v t. Th n thái c a hai câu th n m ngay trong hai ch
“m n m n” v a mang nét quen thu c c a th
ng, v a b c l cái ung dung trong xúc c m c a con ng i.
Bu i chi u y d ng nh m i ho t đ ng c ng l ng xu ng, đám mây l l ng, l ng l , man mác gi a không
gian t o thành đ sâu c a khung c nh. R t ti c b n d ch th đã không th l t t đ c kho nh kh c r t thi s
c a Bác trong đi p t “m n m n” này! Khi h ng lòng lên v i b u tr i, Bác c ng đã xóa nhoà ranh gi i
gi a ng i tù và m t khách t do. Tinh th n “t do lãm th ng vô nhân c m” (T u l ) chính là đi m này.
Ng nh c nh v t y s g i lên nh ng n i bu n nhân sinh, ám nh thân ph n th nh ng bài th đã đem đ n
cho ta m t c m nh n hoàn toàn khác v i các nhà th x a:
S n thôn thi u n ma bao túc
Bao túc ma hoàn lô d h ng
Nh m t đi u th ng th y trong th Bác, hình nh hai câu th này chính là s th hi n m i quan tâm c a
Bác đ n cu c s ng xung quanh! Trong nh ng tr ng h p nh th này, b n d ch th ng t ra b t l c. Bác r t
m nh d n trong s d ng t đ a ph ng Qu ng ông “bao túc” (ngô). Không nh ng th , hai câu còn th hi n
s quan sát c a Bác v i hành đ ng c a con ng i trong không gian chi u t i. i m son tr tình c a bài th
chính là ch này! Con ng i không ph i ch u s chi ph i c a c nh v t nh th c , mà con ng i đem l i s c
s ng cho khung c nh chi u t i. c bi t, đó là s g n k t “thi u n ” – “s n thôn” đã cho ta th y c m xúc,
h n th c a Bác. Ng i luôn luôn phát hi n m i quan h hoà h p gi a ng i và c nh v t. Không ph i ng u

nhiên có s k t h p này. Xóm núi nh đ p h n, m áp h n nh s xu t hi n c a thi u n . Và thi u n xu t
hi n không h đ n đ c l loi mà g n v i c ng đ ng “s n thôn” c a mình. ó là cách nhìn đ c bi t th ng
g p trong th Bác:
Chùa xa chuông gi c ng i nhanh b c
Tr d t trâu v ti ng sáo bay
(Hoàng hôn)
Hay:
Làng xóm ven sông đông đúc th
Thuy n câu r sóng nh thênh thênh
(Gi a đ ng đáp thuy n đi huy n Ung)
Chính vì t m lòng Bác luôn h ng v con ng i, yêu m n con ng i nên đâu có s xu t hi n c a con
ng i, m t d u hi n c a cu c s ng là Ng i tìm th y ni m vui. D u r ng trong bài th ch là công vi c xay
ngô bình th ng, nh ng Ng i đã l ng l quan sát t lúc “ma bao túc” (xay ngô) cho đ n khi “bao túc ma
hoàn” (ngô xay xong). Rõ ràng, ng i thi u n y hi n ra trong công vi c h t s c bình th ng, nh ng ta
nh n ra trong cái nhìn c a Bác m t thái đ trân tr ng đ c bi t, nh đó v đ p c a s c s ng con ng i, c a
cu c đ i càng l rõ h n.
C ng t tình c m h ng v cu c s ng, bài th đã có m t t k t làm b ng sáng c bài th . Cái đ c đáo c a
t th c ng chính là đi m này: nói v chi u t i b ng s xu t hi n c a ánh sáng, không nói v th i gian mà
ng i đ c l i c m nh n rõ m t kho ng th i gian t chi u v t i! Bài th không khép l i b ng c m giác v
bóng đêm mà l i chan hoà ánh sáng, ánh sáng t o nên t cu c s ng đ i th ng gi n d . Ánh sáng n i b t
trong đêm t i, nh là bi u t ng c a s s ng. Ánh sáng y g n v i màu a thích c a Bác – màu h ng. Ánh
h ng c a b p l a, ánh h ng trên g ng m t ng i hay màu h ng c a t m lòng l c quan yêu đ i c a Bác?
T ng đài t v n: 1900 58-58-12

- Trang | 10 -


Hocmai.vn – Website h c tr c tuy n s 1 t i Vi t Nam
Khóa h c Luy n thi THPT qu c gia PEN - C: Môn Ng ố n (Th y Ph m H Ố C


ng)

Chi u t i
– H Chí Minh -

Màu h ng không ch mang ý ngh a t ng tr ng đ c bi t trong riêng bài th này mà trong nhi u bài th khác
c ng th hi n m t ý ngh a t ng t . ó là màu s c c a lòng t tin, ung dung và l c quan h ng v t ng lai.
Nói v c nh chi u t i, Bác đã quên đi thân ph n ng i tù, v t lên hoàn c nh. Ta l i g p ch th tr tình
đ m th m đ c b c l kín đáo qua bài th . Bài th th hi n m t nét đ c đáo trong phong cách th H Chí
Minh, “t t t ng đ n hình t ng th luôn luôn có s v n đ ng h ng v s s ng, ánh sáng và t ng lai”
(Nguy n ng M nh). Ng n l a c a con ng i làm đi m h i t , là trung tâm to m nóng và ni m vui ra
không gian r ng l n. n th Bác, t cách ch th c a con ng i đ c ph n ánh rõ nét và giàu s c s ng,
v a c đi n v a lãng m n.
Ta nh n ra trong n i bu n, ni m vui c a Bác ph m ch t c a m t v nhân: r t bình th ng, gi n d nh ng m i
câu th to s c m c a m t ý chí mãnh li t và sáng b ng lên h ng bao th h , s hài hoà gi a tình c m và
tinh th n thép đã làm nên nh ng v n th sâu s c thâm tr m./.
C. Phân tích bài “M ” trong Ng c trung nh t ký c a H Chí Minh
H Chí Minh b b t ngày 19/8/1942 t i ph Túc Vinh thu c Tr n Thiên B o, t nh Qu ng Tây (Trung Qu c).
Sau đó, chính quy n T ng Gi i Th ch gi i Ng i ng c tr l i biên gi i đ giam gi t i nhà ng c huy n
T nh Tây; đúng ngày qu c khánh Trung Hoa c (10/10). H Chí Minh l i b “gi i vãng Thiên B o Ng c”.
Trên đo n đ ng trên d i 100km t T nh Tây đ n Thiên B o, Ng i ph i đi b trong hai ngày. Tuy v y.
H Chí Minh v n t c c nh sinh tình, sáng tác ba bài th : “T u l ” ( i đ ng); “M ” (Chi u t i); “D túc
Long tuy n” ( êm ng
Long Tuy n); đó là ch a k đ n bài “S đáo Thiên B o Ng c”(M i đ
Thiên B o). Trong các bài th sáng tác trên đ ng này, bài “M ” đ c xem là áng th tuy t bút.
Qua vài nét ch m phá, hai câu đ u c a bài th đã đ l i m t ti u ho v c nh thiên nhiên vùng s
th i đi m “chi u t i”. Nh ng bu i chi u nh v y, đâu có thi u trong v n ch ng c kim; nh ng n
qua cái nhìn c a m t Lý B ch tiêu diêu, m t Khu t Nguyên u u t ch c ch n s đ y m đ m, thê l
đây, n u không rõ xu t x , nhi u ng i s l m
nh n xét c nh thiên nhiên chi u t i trong bài “M

“chim bay v t ”; vì nó s đ c ngh ng i trong t
ng ” khác v i “Chim bay v t ”. Nhìn lên tr i, H

n nhà lao
nn c
u c nh y
ng. Còn

t ng “M ” là bài th c a th i Th nh
ng. Có ng i
” có cái gì m áp, th m chí có ni m vui n a hình nh
m c a m t vòm cây nào đó. “Chim m i v r ng tìm cây
Chí Minh nh n ra v m t m i, u o i c a cánh chim. Cái

nhìn y th hi n tình c m nhân ái bao la c a Ng i đ i v i c nh v t. Cánh chim trong th Bác g i nh cánh
chim qua ánh m t nàng Ki u trong th c a đ i thi hào Nguy n Du:
“Chim hôm thoi thóp v r ng”
Cánh chim trong th V ng B t, Lý B ch, Nguy n Duầ th ng bay v ch n vô t n vô cùng, vô đ nh, g i
c m giác xa x m, phiêu d t, chia lìa. Ng c l i, cánh chim trong th H Chí Minh là cánh chim đang tìm v
v i s s ng th ng ngày. Nh v y, mà nó có h n và nhu m đ y tâm tr ng h n.
Cùng v i “Quy n đi u quy lâm”, là “Cô vân m n m n”. Bài th d ch khá uy n chuy n, nh ng đã làm m t đi
v l loi, trôi n i, l ng l c a đám mây. Ng i d ch đã b sót ch “cô” và ch a th hi n đ c h t ngh a c a
hai t láy “m n m n”. Câu th d ch:
“Chòm mây trôi nh gi a t ng không”
d khi n ng i đ c ngh đ n cái nhìn c a m t du khách. Ph i ch ng, vì quá tin vào b n d ch mà ai đó nói
c nh thiên nhiên trong “chi u t i” là m t c nh vui. Hình nh”Cánh chim m i v r ng tìm cây ng , tìm m t
ch ng t m qua đêm, và chòm mây l loi, trôi l ng l g i m t khung c nh thiên nhiên hoang v ng nh ng
không m đ m, đ m bu n nh ng không thê l ng, r ng l n mênh mông nh ng đâu có “xanh trong thi
T ng đài t v n: 1900 58-58-12


- Trang | 11 -


Hocmai.vn – Website h c tr c tuy n s 1 t i Vi t Nam
Khóa h c Luy n thi THPT qu c gia PEN - C: Môn Ng ố n (Th y Ph m H Ố C

ng)

Chi u t i
– H Chí Minh -

v ”ầ c nh y, t ng đ ng v i tâm tr ng c a ng i b gi i. V đ p c a bài th là ch : Tác gi không đ l
cái m t m i, cô đ n c a chính mình. V i H Chí Minh m i n i bu n ni m vui d ng nh đ u g n li n v i
dân t c, nhân dân mà ít khi ph thu c vào c nh ng riêng c a Ng i.
Th t tuy t th ng b t ng
câu chuy n, b t ng mà v n ph i t nhiên, h p lý, li n m ch. N i b t lên trên
không gian chi u t i, sâu l ng, t nh l ng là hình nh con ng i:
S n thôn thi u n ma bao túc,
Bao túc ma hoàn l d h ng
“S n thôn thi u n ” d ch là “Cô em xóm núi” đ ng trên bình di n ngh a c a t thì không có gì sai. Nh ng
câu th d ch đã không th hi n đ c cái nhìn trân tr ng c a nhân v t tr tình đ i v i con ng i; gi ng đi u
trang tr ng c a câu th nguyên tác không hi n di n trong l i th d ch (mà nhi u khi gi ng đi u còn quan
tr ng h n c cái miêu t ). Ng i ph n đã nhi u l n có m t trong th ch Hán, nh ng ph n l n h đ u
thu c gi i th ng l u ho c chí ít c ng g n g i v i gi i th ng l u. Không rõ tr c H Chí Minh đã có m t
“s n thôn thi u n ” th c s là ng i lao đ ng b c vào th gi i c a nàng th hay ch a? Ch bi t r ng vi c
đ t hình nh “s n thôn thi u n ” v trí trung tâm c a b c tranh phong c nh chi u t i đã làm cho b c tranh
thiên nhiên tr thành b c tranh v cu c s ng con ng i. S chuy n đ i y th hi n m t khuynh h ng v n
đ ng c a hình t ng th và quan đi m nhân sinh c a Bác. Trong b t c hoàn c nh nào, H Chí Minh c ng
g n bó v i cu c s ng con ng i n i tr n th đ c bi t là cu c s ng nhân dân lao đ ng.
V m t ngh thu t, hai câu th k t, ng i đ c th y nhà th d ng nh không t , ngòi bút c a Ng i ch

ghi nh n m t cách khách quan “nh ng đi u trông th y” trong c nh chi u t i. i p ng liên hoàn “ma bao
túc” n i li n dòng th th ba v i dòng th k t đã góp ph n di n t đ c cái vòng quay liên t c, đ u đ n c a
đ ng tác xay ngô. i u đáng ti c là bài th d ch đã không th hi n đ c đi u y.
c m th giá tr ti t đi u
c a câu th , không th không ti p xúc v i ph n phiên âm ch Hán.
S n thôn thi u n ma bao túc,
Bao túc ma hoàn lô d h ng
Vòng quay c a chi c c i ch m d t, công vi c k t thúc (bao túc ma hoàn) thì lò than c ng v a đ (lô d
h ng), ánh l a đ m n ng xu t hi n th t b t ng , t a sáng vào đêm t i. Tài hoa c a H Chí Minh là ch
t c nh thiên nhiên, t c nh chi u t i mà Ng i không ph i dùng đ n m t tính t ch th i gian nào. Ng i
dùng ánh l a đ đ th hi n th i gian đã t i (tr i có t i, lò m i r c h ng). H n n a, ng i đ c còn c m nh n
đ c b c đi c a th i gian t chi u đ n t i. Cô gái xay ngô t khi tr i còn ánh sáng; xay xong thì tr i đã t i.
Ph i ch ng H Chí Minh đã có m t phát hi n m i trong bút pháp t th i gian. Rõ ràng, ngay c khi t c nh
chi u t i, th H Chí Minh v n có s v n đ ng t bóng t i ra ánh sáng. Ng i đ c c m th y không hài lòng
khi d ch gi thêm vào câu chuy n m t t “t i”. Nhìn b ngoài vi c thêm vào nh v y có v nh vô th ng,
vô ph t; nh ng ngh sâu xa thì chính ch y đã phá v m t qui lu t v n đ ng l n trong th H Chí Minh và
không b c l h t tài n ng c a Ng i. Ch “h ng” r t x ng đáng là “ông thánh th hai m i tám” c a bài
th . Trong “Ng c trung nh t kí” có bao nhiêu ch “h ng” nh v y? Ch “h ng” là n i h i t , k t tinh ánh
sáng c a toàn bài, là hình nh c a s s ng th ng nh t và ni m vui lao đ ng.
Bu i chi u t i r c ánh h ng bài “M ” là bu i chi u t i không d gì l p l i l n th hai trong th , ánh h ng
y không ch t a ra t chi c b p l a bình d c a m t “s n thôn thi u n ” mà ch y u đ c t a ra t t m lòng
nhân ái, tinh th n l c quan c a H Chí Minh. Ni m vui c a chúng ta khi đ c “M ” nói riêng và th Bác nói

T ng đài t v n: 1900 58-58-12

- Trang | 12 -


Hocmai.vn – Website h c tr c tuy n s 1 t i Vi t Nam
Khóa h c Luy n thi THPT qu c gia PEN - C: Môn Ng ố n (Th y Ph m H Ố C


chung là ni m vui c a ng
t ng ch c a bài th .

iđ

ng)

Chi u t i
– H Chí Minh -

c ti p nh n ánh sáng l p lánh c a ch t thép kì di u th hi n trong t ng câu,

D. Phân tích bài th chi u t i c a H Chí Minh (Bài làm c a Tr n Th Nguy t Ánh l p 11c2 tr

ng

THPT chuyên Tu T nh.)
Theo Nh t ki trong tù, trên đ ng chuy n lao t nhà ng c T nh Tây đ n nhà ng c Thiên B o, Bác làm n m
bài th mà Chi u t i là bài th ba trong chùm th đó. Nh tên g i, bài th là b c tranh v c nh hoàng hôn.
Chi u t i này không gi ng nh b t kì chi u t i nào. ây là c nh chi u t i qua đôi m t cùa ng i tù H Chí
Minh “tay b trói, c đeo xích” đang b lính áp gi i ngang qua m t vùng s n dã. Ngày đã h t mà ng i tù
v n ph i c t b
ngã y:

c. Nhà giam m i còn xa, n i v t v còn nhi u. Bài th hình thành trong hoàn c nh nghi t
Chim m i v r ng tìm ch n ng ,
Chòm mây trôi nh gi a t ng không.

(Quy n đi u quy lâm t m túc th ,

Cô vân m n m n đ thiên không.)
Chim bay v t là bi u t ng đ c dùng đ di n t c nh hoàng hôn th ng th y trong th c đi n, nh ng
cánh chim đây không ch là m t nét v bình th ng. D ng nh lúc chi u t i ng i tù ng c m t nhìn lên
b u tr i, ch t th y cánh chim m i m t đang c bay v t m và chòm mây ch m ch m trôi ngang l ng tr i.
Cái nhìn c a nhà th không đ n thu n là cái nhìn th ng th c mà còn g i vào đó s l u luy n, trìu m n c a
m t t m lòng yêu th ng vô h n. Cánh chim nh bé kia nh có linh h n, có đ i s ng riêng t . C ngày ki m
n v t v , chi u t i nó m t m i tr v r ng tìm n i trú ng đ s m mai l i bay đi. Ng i tù c ng m i m t
sau m t ngày v t v lê b c đ ng tr ng. Có s hòa h p, c m thông gi a tâm h n nhà th v i c nh v t
thiên nhiên. C i ngu n c a s c m thông y chính là tình yêu th ng sâu xa c a Bác dành cho m i s s ng
trên đ i.
Chòm mây trôi nh gi a t ng không. Nguyên v n ch Hán đ p nh m t câu th
ng: Cô vân m n m n
đ thiên không. Chòm mây này không có s c thái phong l u, nhàn t n, g i nên s cô đ c thanh cao nh
trong th c : Ngàn n m mây tr ng bây gi còn bay (Hoàng H c lâu – Thôi Hi u) mà nó ch đ n gi n là
chòm mây lãng đãng trôi trên n n tr i lúc bóng chi u đang s m l i, tô thêm v mênh mông, êm c a bu i
chi u t i n i r ng núi. Ph i có m t tâm h n ung dung, th thái thì ng i tù m i có th t m quên s đau đ n
c a th xác đ dõi theo m t cánh chim, m t chòm mây gi a b u tr i lúc hoàng hôn nh v y.
Chòm mây y khi n không gian tr nên vô t n và th i gian nh ng ng trôi. H n th , chòm mây c ng nh
đang mang tâm tr ng c a con ng i. Nó cô đ n và l ng l , n ch a n i bu n trong c nh chia lìa: cánh chim
m i mi t bay v r ng xanh, còn chòm mây trôi nh nh mu n l i gi a t ng không bát ngát.
C nh chi u t i n i s n dã là nh v y. Cánh chim nh nhoi, chòm mây cô đ c. Chim bay, mây trôi. B u tr i
bao la không gi i h n. Ng i x a cho đó là cách l y đi m t di n, l y đ ng t t nh, r t tinh vi. Tuy bài th
không t màu s c, âm thanh mà ng i đ c v n c m th y khung c nh r ng núi lúc chi u t i th t âm u, hiu
qu nh. Hai câu th th m thía n i bu n vì c nh bu n và ng i bu n, vì cánh chim bay v t g i ni m c
mong sum h p, chòm mây đ n đ c l l ng trên không trung g i thân ph n lênh đênh trôi d t n i đ t khách
quê ng i, vì không bi t t i bao gi ng i tù m i đ c t do nh cánh chim và chòm mây kia?!

T ng đài t v n: 1900 58-58-12

- Trang | 13 -



Hocmai.vn – Website h c tr c tuy n s 1 t i Vi t Nam
Khóa h c Luy n thi THPT qu c gia PEN - C: Môn Ng ố n (Th y Ph m H Ố C

ng)

Chi u t i
– H Chí Minh -

Tuy v y, hai câu th trên c ng th hi n b n l nh kiên c ng c ng i tù thi s , b i vì n u không có ý chí,
ngh l c, không có phong thái ung dung t ch và s t do hoàn toàn v tinh th n thì không th vi t nh ng
câu th v thiên nhiên sâu s c và tinh t nh th trong hoàn c nh kh c nghi t c a thân ph n tù đày.
n hai câu th cu i, b c tranh chi u t i b ng có nh ng nét ch m phá b t ng : Gi a r ng núi, âm u, m t lò
l a b ng r c h ng, soi sáng hình nh thi u n đang chu n b b a n t i cho gia đình:
Cô em xóm núi xay ngô t i,
Xay h t, lò than đã r c h ng.
(S n thôn thi u n ma bao túc,
Bao túc ma hoàn, lô d h ng.)
N u trong hai câu th đ u, c nh v t hi n ra qua nh ng nét v ph n nào mang tính ch t c l thì hai câu
th này, hình nh ng i ph n lao đ ng l i đ c tác gi miêu t chân th c và sinh đ ng. Bài th chuy n t
b c tranh thiên nhiên thành b c tranh đ i s ng.
y là xu h ng v n đ ng trong c u trúc c a bài th , là
lôgích hình t ng th và nó c ng ph n ánh cái lôgích l n trong tâm h n tác gi . i u l là nh ng câu th t
th c g n nh v n xuôi y l i có m t s c s ng l th ng. S c s ng y toát lên t hình nh kh e kho n c a
ng i thi u n hay t ánh l a r c h ng c a lò than ?! Hình nh cô gái xay ngô tr thành trung tâm c a b c
tranh. V i nét v đ m, kh e, nhà th đã đ t con ng i vào v trí ch th , đ y lùi c nh v t ra phía sau làm
n n. T th c a cô gái xay ngô toát lên v tr trung, kh e m nh và cu c s ng lao đ ng càng tr nên đáng
quý, đáng trân tr ng bi t bao! Nó đem l i cho ng i tù h i m c a s s ng cùng ni m vui và h nh phúc
tr c cu c s ng bình d c a nh ng con ng i tuy v t v mà t do.

Tr i s p t i. Bu i t i là th i kh c sum h p gia đình nh ng k l th là ng i tù v n ch a bi t d ng chân n i
đâu. Ng i tù đã quên n i cô qu nh, u bu n c a c nh ng mình đ chia s v i ni m vui nho nh đ i th ng
c a ng i dân lao đ ng, v i b p l a h ng n i xóm núi. Khi màn đêm buông xu ng, c nh v t thu d n vào
m t đi m là lò than đ r c r i t a h i m theo âm thanh n ng đ m c a ch h ng. Ch h ng k t thúc bài
th th t t nhiên mà c ng th t b t ng . N u hình dung c bài th là m t b c tranh thì chính cái ch m l a đ
mà ng i ngh s tài hoa ch m lên đó đã mang l i th n s c cho toàn c nh, d ng nh nó làm t ng thêm
ni m vui và s c m nh cho ng i tù đang c t b c trên con đ ng xa th m.
Hình nh cô gái và b p l a h ng g i t c nh gia đình sum h p. Th p thoáng trong nh ng hình nh y là c
m th m kín v mái m gia đình c a con ng i đang l u l c xa nhà, xa quê h ng đ t n c. y là tâm h n
c a ng i chi n s cách m ng đã v t lên hoàn c nh kh c nghi t đ đ ng c m v i ni m vui đ i th ng. Bài
th đã v n đ ng t ánh chi u âm u, t m t i đ n ánh l a r c h ng, m áp, t n i bu n đ n ni m vui. Nó cho
th y cái nhìn tràn đ y ni m l c quan yêu đ i và tình yêu th ng nhân dân c a m t con ng i v đ i.
Ngh thu t t c nh trong bài th v a có nét c đi n (bút pháp ch m phá, c l v i nh ng thi li u x a c )
v a có nét hi n đ i (bút pháp t th c sinh đ ng v i nh ng hình nh dân dã đ i th ng), đây ch y u là g i
t ch không ph i là miêu t , cho nên r t cô đ ng và hàm súc.
Ngôn ng trong bài th đ c s d ng r t linh ho t và sáng t o. M t s t ng v a g i t v a g i c m
(quy n đi u, cô vân). Ch h ng trong ngh thu t th
ng ng i ta g i là con m t c a th (thi nhãn) ho c
là nhãn t (ch có m t). V i ch h ng, bài th không còn c m giác n ng n , m t m i, nh c nh n n a, mà
ch th y màu đ đã ánh lên trong bóng đêm, trên thân hình và công vi c quen thu c c a cô s n n đáng yêu
kia.

T ng đài t v n: 1900 58-58-12

- Trang | 14 -


Hocmai.vn – Website h c tr c tuy n s 1 t i Vi t Nam
Khóa h c Luy n thi THPT qu c gia PEN - C: Môn Ng ố n (Th y Ph m H Ố C


Chi u t i
– H Chí Minh -

ng)

Chi u t i có v đ p gi n d mà sâu s c. Bài th di n t phong c nh thiên nhiên và đ i s ng m t cách chân
th t, hàm súc, đ ng th i th hi n m t khía c nh v đ i c a tâm h n H Chí Minh Ià lòng nhân ái đ t đ n đ
quên mình. Ng i làm th trong tình c nh kh n khó v n đ tâm h n mình h ng t i thiên nhiên cùng ni m
h nh phúc đ n s c a con ng i. Vàng nào đ i đ
này c a trái tim v đ i H Chí Minh?!

c phút giây xúc đ ng tr

c c nh chi u t i nh phút giây

Giáo viên: Ph m H u C
Ngu n

T ng đài t v n: 1900 58-58-12

:

ng

Hocmai.vn

- Trang | 15 -


Hocmai.vn – Website h c tr c tuy n s 1 t i Vi t Nam


5 L I ÍCH C A H C TR C TUY N






Ng i h c t i nhà v i giáo viên n i ti ng.
Ch đ ng l a ch n ch ng trình h c phù h p v i m c tiêu và n ng l c.
H c m i lúc, m i n i.
Ti t ki m th i gian đi l i.
Chi phí ch b ng 20% so v i h c tr c ti p t i các trung tâm.

4 LÍ DO NÊN H C T I HOCMAI





Ch

ng trình h c đ c xây d ng b i các chuyên gia giáo d c uy tín nh t.
i ng giáo viên hàng đ u Vi t Nam.
Thành tích n t ng nh t: đã có h n 300 th khoa, á khoa và h n 10.000 tân sinh viên.
Cam k t t v n h c t p trong su t quá trình h c.

CÁC CH

NG TRÌNH H C CÓ TH H U ÍCH CHO B N


Là các khoá h c trang b toàn
b ki n th c c b n theo
ch ng trình sách giáo khoa
(l p 10, 11, 12). T p trung
vào m t s ki n th c tr ng
tâm c a kì thi THPT qu c gia.

T ng đài t v n: 1900 58-58-12

Là các khóa h c trang b toàn
di n ki n th c theo c u trúc c a
kì thi THPT qu c gia. Phù h p
v i h c sinh c n ôn luy n bài
b n.

Là các khóa h c t p trung vào
rèn ph ng pháp, luy n k
n ng tr c kì thi THPT qu c
gia cho các h c sinh đã tr i
qua quá trình ôn luy n t ng
th .

Là nhóm các khóa h c t ng
ôn nh m t i u đi m s d a
trên h c l c t i th i đi m
tr c kì thi THPT qu c gia
1, 2 tháng.

-