NHIỄM HIV/AIDS DƯỚI GÓC
ĐỘ VĂN HÓA
Ths Lê Minh Hữu

1


Môc tiªu bµi häc
1.

2.

3.

Trình bày được hành vi làm lây
lan và phòng ngừa HIV/AIDS dưới
góc độ văn hóa
Trình bày được thái độ đối xử đối
với người nhiễm HIV/AIDS và sự
đương đầu của những người
nhiễm HIV
Trình bày được các yếu tố văn
hóa liên quan đến tham vấn
HIV/AIDS
2


TÌNH HÌNH DỊCH HIV/AIDS TRÊN TG


TÝnh ®Õn ngµy 31/12/2010

 Trªn

toµn thÕ giíi hiÖn cã 34.0 triệu hiện
mắc [31.6 –35.2 ]



Riªng trong n¨m 2010

 2,7

triÖu ngêi nhiÔm míi
 1,8 triÖu ngêi chÕt v× AIDS.
Nguån UNAIDS

3


Tích luỹ đến 31/12/2010
Western &
Central Europe

Eastern Europe
& Central Asia

[770 000 – 930 000]

[1.3 million – 1.7 million]


840 000

North America

1.5 million

1.3 million

East Asia

[1.0 million – 1.9 million]

790 000

Middle East & North Africa
Caribbean

200 000

470 000

[350 000 – 570 000]

[170 000 – 220 000]
Latin America

1.5 million

[1.2 million – 1.7 million]


[580 000 – 1.1 million]
South & South-East Asia

4.0 million

Sub-Saharan Africa

[3.6 million – 4.5 million]

22.9 million

[21.6 million – 24.1 million]

Oceania

54 000

[48 000 – 62 000]

Total: 34.0 million [31.6 million – 35.2 million]
4


Số mắc mới trong năm 2010
Western &
Central Europe

Eastern Europe
& Central Asia


[22 000 – 39 000]

[110 000 – 200 000]

30 000

North America

58 000

160 000

[24 000 – 130 000]
Middle East & North Africa
Caribbean

12 000

59 000

[40 000 – 73 000]

[9400 – 17 000]
Latin America

100 000

[73 000 – 140 000]

East Asia

88 000
[48 000 – 160 000]

South & South-East Asia

270 000

Sub-Saharan Africa

1.9 million

[1.7 million – 2.1 million]

[230 000 – 340 000]
Oceania

3300

[2400 – 4200]

Total: 2.7 million [2.4 million – 2.9 million]
5


Số mới mắc qua các năm

6


TÌNH HÌNH DỊCH HIV/AIDS TẠI VN

- Tỷ lệ hiện nhiễm 2010 là 0,29%, tỷ lệ hiện nhiễm
nhóm tuổi 15-49 là 0,43%
- Dịch lan rộng 97,8% quận/huyện và trên 74% xã
phường
- Người nhiễm NCMT chiếm > 50%; nam giới chiếm
# 70%; nhóm 20-39 tuổi chiếm > 80% cas báo
cáo
7


TÌNH HÌNH DỊCH HIV/AIDS

Số người nhiễm HIV còn sống và tỷ lệ nhiễm HIV qua các năm 8


TÌNH HÌNH DỊCH HIV/AIDS


Xảy ra ở thành thị, miền núi, vùng xa



Đối tượng đa dạng; ngành nghề, tầng lớp khác nhau.



Đường lây truyền: chủ yếu đường máu (dùng chung
BKT). Lây truyền qua đường tình dục có xu hướng
tăng.




Hình thái nguy cơ khác nhau giữa các vùng, miền



Phân bố nhóm tuổi khác nhau qua các năm.
9


TÌNH HÌNH DỊCH HIV/AIDS

Phân bố người nhiễm HIV theo giới qua các năm

10


TÌNH HÌNH DỊCH HIV/AIDS

Số người nhiễm HIV theo ngành nghề qua các năm

11


TÌNH HÌNH DỊCH HIV/AIDS

Phân bố tỷ lệ người nhiễm HIV theo đường lây truyền qua các năm
12



ĐÁNH GIÁ TÌNH HÌNH DỊCH HIV/AIDS

Phân bố tỷ lệ người nhiễm HIV theo đường lây
giữa các vùng miền qua các năm

13


ĐÁNH GIÁ TÌNH HÌNH DỊCH HIV/AIDS
Xu hướng dịch
- Vẫn trong giai đoạn tập trung; tỷ lệ hiện nhiễm cao
trong các nhóm nguy cơ cao: TCMT, PNMD, MSM.
- Có xu hướng chững lại trong vài năm gần đây.
- Cơ bản đã kiềm chế được tốc độ gia tăng; vẫn diễn
biến phức tạp, tiềm ẩn nhiều nguy cơ bùng phát đợt
dịch mới

14


TÌNH HÌNH DỊCH HIV/AIDS

15
Tỷ lệ nhiễm HIV trong nhóm NCMT ở các tỉnh thực hiện điều tra IBBS


TÌNH HÌNH DỊCH HIV/AIDS

Tỷ lệ nhiễm HIV trong nhóm PNMD ở các tỉnh qua điều tra IBBS


16


TÌNH HÌNH DỊCH HIV/AIDS

Tỷ lệ nhiễm HIV trong nhóm MSM điều tra IBBS năm 2009

17




Nhiễm HIV/AIDS là một tình trạng sức khỏe không chỉ phức tạp về
mặt y học và xã hội mà cả ở góc độ văn hóa.



Có 2 khía cạnh của nhiễm HIV/AIDS chịu ảnh hưởng rất lớn bởi yếu
tố văn hóa:

 Hành

vi làm lây lan và phòng ngừa HIV/AIDS
 Thái độ đối xử đối với người nhiễm HIV/AIDS.


Ngoài ra tham vấn HIV/AIDS cũng là một hoạt động chịu ảnh
hưởng nhiều bởi yếu tố văn hóa.

18



Hành vi làm lây lan và phòng ngừa
HIV/AIDS dưới góc độ văn hóa
Lây qua đường tình dục là một hiện tượng phức
tạp chịu ảnh hưởng rất lớn bởi văn hóa
 Đối tượng của quan hệ tình dục thực tế rất khác biệt ở
các nền văn hóa khác nhau
 Chế độ đa thê và khi người chết những người vợ phải
tái giá với người em trai kế là những tập quán dẫn đến
sự lây lan HIV ở nhiều nước Châu Phi.
 Quan hệ tình dục với mại dâm, quan hệ tình dục thoải
mái với những bạn tình ngắn hạn không mại dâm cũng
là những yếu tố thúc đẩy sự lây lan HIV.
 Quan niệm QHTD với vợ/chồng hoặc bạn tình lâu dài
không cần phải sử dụng bao cao su cũng có khả năng
dẫn đến việc lây lan HIV nếu một trong số này bị
nhiễm HIV.
 Quan niệm phái mạnh không được sợ những chuyện
cỏn con, quan niệm thiếu nữ trẻ là “sạch sẽ” cũng góp
phần vào việc lây lan HIV.
19


Hành vi làm lây lan và phòng ngừa
HIV/AIDS dưới góc độ văn hóa


Ngoài đường lây tình dục, nhiều tập quán hoặc lối sống liên quan
đến tiêm chích cũng làm lây lan HIV:


 tập

quán xâm mình, mí mắt ,môi...
 cắt lễ
 lối sống buông thả dẫn đến việc tiêm chích
ma túy chung kim v.v...

20


Hành vi làm lây lan và phòng ngừa
HIV/AIDS dưới góc độ văn hóa


Chương trình phòng tránh HIV phải tìm hiểu đến các suy nghĩ, tập
quán, lối sống của người dân để có thể có được các biện pháp
truyền thông giáo dục hoặc hỗ trợ phù hợp.



Việc truyền thông khuyến khích sử dụng bao cao su cũng phải làm
sao cho phù hợp với văn hóa.

21


Thái độ đối xử đối với người nhiễm HIV/AIDS và
sự đương đầu của những người nhiễm HIV
 Sự


kỳ thị của những người xung quanh đối
với người nhiễm HIV/AIDS xuất phát từ
nhiều yếu tố:
 Hành

vi khiến bị lây HIV đa phần là những hành vi
không phù hợp đạo đức: chẳng hạn như quan hệ tình
dục với mại dâm, QHTD buông thả, đồng tính ái, tiêm
chích ma túy
 Nhiễm HIV/AIDS là một tình trạng sức khỏe dẫn đến
cái chết lại có thể lây lan
 Bệnh nhân AIDS có nhiều tổn thương và biến dạng cơ
thể.
22


Thái độ đối xử đối với người nhiễm HIV/AIDS và
sự đương đầu của những người nhiễm HIV
 Trong

giai đoạn đầu của đại dịch những người
nhiễm HIV/AIDS nhất là những đối tượng vốn
đã bị kỳ thị như mại dâm, đồng tính ái, ma túy
bị xa lánh, chối bỏ thậm chí bắt giam.
 Đã có nhiều phong trào đấu tranh chống lại
sự kỳ thị của những nhà hoạt động xã hội
thậm chí của chính những người nhiễm, điển
hình là cuộc đấu tranh chống kỳ thị của những
người đồng tính ái. Kết quả hiện tại sự kỳ thị

đã giảm bớt rất nhiều tuy vẫn còn phổ biến ở
nhiều nơi.
23


Thái độ đối xử đối với người nhiễm HIV/AIDS và
sự đương đầu của những người nhiễm HIV
 Các

nhân nhiễm HIV/AIDS, ngoài sự đương
đầu với căn bệnh, còn phải đương đầu với sự
kỳ thị trong gia đình, tại nơi làm việc v.v...
 Văn hóa Việt Nam với đặc điểm trọng sĩ diện
càng làm cho vấn đề kỳ thị, bêu xấu thêm
nặng nề.
 Nhiều bậc cha mẹ có con bị nhiễm HIV đã từ
con không phải vì không thương con mà là
muốn giữ sĩ diện của gia đình và của bản
thân.
 Hiểu về khía cạnh văn hóa của sự kỳ thị để
có biện pháp đầy đủ hơn trong việc cải thiện
vấn đề này.
24


Các yếu tố văn hóa liên quan đến
tham vấn HIV/AIDS
 HIV/AIDS

liên quan đến rất nhiều khía cạnh

của cuộc sống không chỉ bản thân người
nhiễm HIV/AIDS mà cả gia đình và những
người có liên quan.
 Người nhiễm HIV/AIDS lại thường là những
người có hành vi không phù hợp với các
chuẩn mực đạo đức nên dễ bị kỳ thị, xa
lánh hoặc nghi kị, dè chừng khiến cho việc
tham vấn những đối tượng này trở nên khó
khăn hơn.
25