Kỹ thuật hỗ trợ đánh giá mức độ tín nhiệm doanh nghiệp
Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (3.23 MB, 86 trang )
~
A
'
'
BO GIAO Dl)C VA DAO T~O
TRUONG D~I HOC KINH TE TP. HO CHi MINH
-------- (lJ --------
~
'
A
-'
A!
?
DE TAl NGHIEN CUU KHOA HOC CAP CO SO
KY THUA T HO TRO• DANH GIA
•
MU~ DO TIN NHitM DOANH NGHitP
1..,
.,
MA SO: cs- 2005-52
Chu nhiem d~ tai:
TS. PHAN THJ NHI HIEU
Thu ky d~ tai:
Cii' nhan HOANG THANH VIJtT
Thanh vien d~ tai:
TS. BiJI HUU PHu'dc
TS. LE THJ LANH
TS. TRAM XUAN Hu'ONG
Cung slf CQng tac cua Ong NGUYEN HONG SON- GB Cong ty DataLink
va Chuyen vien ky thu~t NGUYEN L:t PHUONG
Thanh ph6 H6 Chi Minh - Nam 2007
BQ GIAO Dl,JC VA DAO TAO
TRVbNG CH KINH TE TP.HCM
THUVI~N
~
MUCLUC
.
.
Md
d~u........................................................................................................................................................... 06
CHUONG I:TONG QUAN VE TiN NHitM v A MUC DO TiN NHI:tM
CUA DOANH NGHI~P .....................................................................................................................08
1.1.T6ng quan v~ tin nhi~m va muc dQ tin nhi~m doanh nghi~p ....................... 08
1.1.1. Sd 1u'
1.1.2. B~nh nghia "xe'p h~ng tin nhi<$m" ................................................................................ .10
1.1.3. Phan 1o~i ....................................................................................................................................... 10
1.1.3.1. Phan 1o~i danh gia tin nhi<$m ................................................................................... .10
1.1.3.2. Phan 1o~i "t6 chuc danh gia tin nhi~m" ............................................................ 11
1.1.4.Vai tro, nhi~m Y\1 cua danh gia tin nhi~m ............................................................... 12
1.2. Cac phudng phap danh gia doanh nghi~p ................................................................... 15
"
1.2.1. Phudng phap De1phi ............................................................................................................... 1 5
1.2.2. Phudng phap xe'p h~ng (Ranting Method) ............................................................... 15
1.2.3. Phu'dng phap so sanh (Ranking Method) ................................................................... 15
1.2.4. Phudng phap ke't h
1.4. Cac chi til~u danh gia tin nhi~m doanh nghi~p ........................................................ 17
1.4.1. Nh6m nhan t6 phi tai chinh............................................................................................... .l 8
1.4.1.1. Moi tru'ong kinh doanh ................................................................................................ 18
1.4.1.2. Bieu ki<$n kinh doanh ................................................................................................... 19
1.4.1.3. Banh gia cha't 1u
1.4.2. Nh6m nhan t6 tai chinh ...................................................................................................... 20
1.4.2.1. Phudng phap phan tich ................................................................................................ 21
1.4.2.1.1. Phudng phap phan tich ..........................................................................................21
1.4.2.1.1.1. Phudng phap ty s6 ........................................................................................... 21
1.4.2.1.1.2. Phudng phap so sanh .................................................................................... 22
1.4.2.1.1.3. Phudng phap Dupont .................................................................................... 22
1.4.2.1.2. Ngu6n tai li~u sll' d1,lng cho vi~c phan tich ............................................. 22
1.4.2.1.2.1. Bang can d6i ke' toan .................................................................................... 22
1.4.2.1.2.2. Bang ke't qua ho~t d<)ng kinh doanh ................................................... 22
1.4.2.1.3. M<)t s6 di€m c§n chu y trong vi~c phan tich ty s6 tai chinh ......... 22
1.4.2.2. N<)i dung phan tich .........................................................................................................23
1.4.2.2.1. Ty s6 ve kha nang thanh toan ....................................................................... .23
t
•
1
A
1.4.2.2.2. Ty s6 ke't ca'u ad chinh .......................................................................................24
1.4.2.2.3. Ty s6 ho<;1t d9ng hay hi~u sua't sl:t d1;1ng v6n SXKD ........................ 25
1.4.2.2.4. Ty s6 doanh lc;fi ......................................................................................................... 27
1.4.2.2.5. Ti s6 gia thi tn.tong ................................................................................................ 28
1.4.2.2.6. Phan tich Dupont ...................................................................................................... 29
1.4.2.3. Tai li~u sl:t d1;1ng ............................................................................................................... 3 0
CHU'ONG II: Tlll)'C TR~NG TINH HINH DANH GIA TIN NHI:tM (J
VI:tT NAM ...................................................................................................................................................3 1
2.1. Danh gia tin nhi~m ciia cong ty chung khoan ......................................................... .31
2.2. Danh gia tin nhi~m ciia h~ tho'ng ngan himg ........................................................... .3 1
., t'm n h•"
"t so,..., nu
.-.I(J'c t ren
" th"'
23M
. . o" h'm hd'anh gm
I~m cua IDQ
e g1.(J,.!.. ....................... . 35
?
..
2.3.1. M6 hlnh danh gia tin nhi~m cua Thai Lan(TRIS- Thai Ratings &
Information Services) ........................................................................................................................ 35
2.3.2. M6 hlnh danh gia tin nhi~m cua Malaysia(RAM- Rating Agency of
Malaysia Berhad) ................................................................................................................................. 35
2.3.3. M6 hlnh danh gia tin nhit$m cua Han Qu6c ........................................................ .35
2.3.4. M6 hlnh danh gia tin nhit$m cua Nh~t Ban ........................................................... .3 6
2.3.5. M6 hlnh danh gia tin nhit$m cua My ........................................................................ 37
2.4. Bai hQc kinh nghi~m cho Vi~t Nam ................................................................................ 38
CHU'ONG III: PHAN MEM HO TR(1 DANH GIA TIN NHI:tM DOANH
NGHI:tP ......................................................................................................................................................... 45
3.1. GiOi thi~u Ph~n m~m DataLink CRV. ........................................................................... .45
3.1.1. Khai quat ....................................................................................................................................... 45
3.1.2. Giai phap ky thu~t ling dl;lng ............................................................................................ .47
3.1.2.1.Kie'n true phcin m€m......................................................................................................... 47
3.1.2.2. Cong nght$ .............................................................................................................................. 48
3.1.3. Gioi thi~u DataLink CRV 1.0.0...................................................................................... ..48
3.1.3.1. Phuong phap tinh toan cua chu'ong trlnh............................................................ .48
3.1.3.2. So d6 Iu6ng thong tin ...................................................................................................... 50
3.1.4. Hu'ong d~n cai d~t DataLink CRV 1.0.0..................................................................... 50
3.1.4.1.Yeu cciu h~ th6ng ............................................................................................................... 50
3.1.4.2. Cach thuc cai d~t .............................................................................................................. 51
3.1.5. Hu'ong d~n sl:t dl;lng ................................................................................................................... 51
3.1.5.1. D!nh nghia button dung chung................................................................................... 51
3.1.5.2. Giao di~n phcin m€m ....................................................................................................... 51
2
3.1.6. Cac tinh nang cua DataLink CRY 1.0.0...................................................................... 52
3.1.6.1. Phi tai chinh .......................................................................................................................... 52
3.1.6.1.1. Quan ly Danh m1Jc ................................................................................................... 52
3.1.6.1.2. Tac Vl;J :EHnh gia xep lo:;ti.................................................................................... 65
3.1.5.1.3. Bao c£10 ........................................................................................................................... 66
3.1.5.2. Tai Chinh............................................................................................................................... 69
3.1.5.2.1. Nh~p thong tin bang din d6i ke toan.......................................................... 70
3.1.5.2.2. Nh~p thong tin bao cao ket qua ho:;tt d()ng kinh doanh. .................. 70
3.2. Cac ti~n ich cua DataLink CRV 1.0.0............................................................................. 71
3.2.1. B6 Cl;JC man hlnh (Layout Form) ........................................................................................ 71
3.2.2. Nh~p them n()i dung nh~n xet... ......................................................................................... 73
KETLUAN ................................................................................................................................................... 74
Phl;lll;Jc 01: Tieu chi danh gia xep lo:;ti doanh nghi~p cua ngan hang ACB ........ 75
Phl;lll;IC 02: Cac tieu chuffn danh gia cac ty s6 tai chinh cua S & P ......................... 78
Phl;l ll;IC 03: Gia tri trung blnh cua cac ty s6 tai chinh cua m()t s6 nganh san
xua't- che t:;to cua S & P ...................................................................................................................... 82
Danh m1;1c tai li~u tham khao ............................................................................................................. 84
3
MUC LUC HINH ANH
Hinh OJ: Mo'i quan hf giila td chlic dtnh gid tin nhifm (CRA), nha phdt hanh
(Issuer) va nha d&u tu (Investor /Customers) ............................................................... 13
Hinh 02: Tom tift quy trinh ddnh gid tin nhi~m ................................................... ... 17
Hinh 03: Mo hinh ddnh gid tin nhifm thea 3 quy trinh ....................................... .. .38
Hinh 04: St! minh b~ch trong ddnh gid tin nhi~m ................................................... .. .41
Hinh 05: Tom tift cdc cong vi~c c&n chudn bt trzt{Jc khi thanh l~p tel chlic ddnh
gid tin nhi~m .................................................................................................................. ...43
Hinh 06: Qud trinh v~n hanh mqt td chlic ddnh gid tin nhi~m cua RAM ......... ...44
Hinh 07: Cdc chi tieu ddnh gid duqc l~p trinh ben trong ph&n mim...... ... ... ... ..... 48
Hinh 08: Phlt{fflg phdp Delphi duqc ling d~ng trong l~p trinh ph&n mim ... ......... 48
Hinh 09: Ph~ l~c xe'p h~ng mlic dq tin nhi~m du(lc l~p trinh nhu mqt tham
•A'
~
ch zeu
trong p h~
an mem
... .................................................................................................. 49
Hinh 10: Sa d6 lu6ng thong tin ...................................................................................... 50
Hinh 11: Giao di~n chinh ... ............................................................................................ 52
Hinh 12: Giao di~n quan ly danh m~c Nganh ngh~ .............................................................. 53
Hinh 13: Form dung dl them m{Ji ngimh ngh~ ........................................................................ 53
Hinh 14: Thong bdo xdc nh~n xod bo Ngimh ngh~ ............................................................... 54
Hinh 15: Form dung dl sila ddi thong tin ngimh ngh~ ........................................................ 54
Hinh 16: Giao di~n quan ly danh m~c Doanh nghi~p ............................................... 55
Hinh 17: Form dung dl them m{Ji Doanh nghi~p ............ .......................................... 55
Hinh 18: Thong bdo xdc nh~n xod bo Doanh nghi~p ................................................ 56
Hinh 19: Form dung di sila ddi thong tin Doanh nghi~p ..................... .................... 56
Hinh 20: Giao di~n quan ly danh m~c Nhom chi tieu ... ............................................ 57
Hinh 21: Form dung dl them m{Ji Nhom chl tieu... ... ...... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ......... ... ... 57
Hinh 22: Thong bdo xdc nh~n xod bo Nhom chi tieu ............... ................................. 58
Hinh 23: Form dung di sila ddi thong tin Nhom chi tieu ............ ............................. 58
Hinh 24: Giao di~n quan ly danh m~c Chi tieu ............ .............................................. 59
Hinh 25: Form dung di them m{Ji ngimh nghi ............ ............................................... 59
Hinh 26: Thong bdo xdc nh~n xod bo Chi tieu .................. ........................................ 60
Hinh 27: Form dung dl sila ddi thong tin nganh nghL .... ....................................... 60
Hinh 28: Giao di~n quan ly danh m~c Dilm ddnh gid ...... ........................................ 61
Hinh 29: Form dung di sila deli thong tin nganh nghi. ................................................... 61
Hinh 30: Giao di?n quan ly danh m~c Bang ph~ l~c xe'p lo~i... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 62
Hinh 31: Form dung dl them mm Bang ph~ l~c xep lo~i ............................................... 62
Hinh 32: Thong bdo xdc nh~n xod bo Bang ph~ l~c xe'p lo~i ... ..................................... 62
Hinh 33: Form dung di sila deli thong tin Bang ph~ l~c xe'p lo~i ................................. 63
Hinh 34: Giao di?n quan ly danh m~c Danh m~c xe'p lo~i ........................................... 63
4
..-
Hlnh 35: Form dung di them mm Danh m~:tc xe'p lo(li .................................................... 64
Hlnh 36: Thong baa xac nhgn xoa bo Danh m~:tc xep lo(li ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 64
Hinh 37: Form dung di sila d6i thong tin Danh m~:tc xtp lo(li ...................................... 65
Hlnh 38: Giao di~n tac Vf:t danh gia doanh nghi~p ..................................................... 65
Hlnh 39: Form dung di them mm Danh gia xep lo(li .................................................... 66
Hlnh 40: Giao di?n Baa cao xtp lo(li doanh nghi?p ...... ................................................. 66
H1nh 41: Thong bdo cdc chric nang c6 thi thf!c hi~n do'i v6'i cdc baa cao xep
h(lng ...... ............................................................................................................................... 67
H1nh 42: T6ng hqp baa cao danh gia thea titng doanh nghi~p ............................. 67
H1nh 43: Bdn in bdo cao chi tie't ...... ............................................................................. 68
H1nh 44: Bdn in bdo cao t6ng h(!p thea ngcmh ............ ............................................... 69
H1nh 45: Form phf:JC Vf:t cho vi~c nhgp nguo'n dtl li~u la Bdng Can do'i Ke' todn. 70
H1nh 46: Form phf:Jc Vf:t cho vi~c nhgp ngu6n dtl li~u la Baa cao Ket qud Hoc;zt
dl)ng Kinh doanh ... ............................................................................................................ 70
H1nh 47: Ket qua cdc ty so' tili chinh cua doanh nghi~p sau khi nhgp li~u ........... 71
H1nh 48: Minh hQa thao tac keo chul)t di thay ddi vt tri cdc cl)t ........................... 72
Hlnh 49a: Bo' CftC l(li man hinh... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 72
Hinh 49b: Bd Cf:JC lc;zi man hinh ... ........................ ······ ...................................................... 73
H1nh 50: Minh h9a ml)t so' nl)i dung du(!c nhgp them cho doanh nghi~p ... ........... 73
?
,:.>
MUC LUC BANG BIEU
'
& cac
'
l Oc;Ll. dan
' h gw
. ' tm
' n hlf!m
.
1. om
tat
.......................................................... .. 11
Bang OJ : 'T
&
'
[
•
K h' d'
., tm
' nh""
1. om tat cac O(ll to c llc
an h gw
lf!m ............................................ . j j
B ang 02 : 'T'.
Bang 03: Da dc;zng h6a cJ dong cua ml)t so' td chric ddnh gia tin nhi~m tren the'
gi6'i ·················· ..................... ·················· ········· ............................................................... ...... 40
Bang 04: So sanh mo h1nhfile-based, host-based, va client/server ........................ 47
Bang 05: Ph~:t l~:tc xep h(lng mric dl) tin nhi~m .................. ........................................... 49
Bang 06: Cdc button dung chung trong phdn mtm ............... ..................................... 51
?
A
?
5
.-
~
?
MODAU
1. Tinh ca'p thie't ciia d~ tai
Vi~t Nam da chinh thuc trd th~mh th~mh vien cua t6 chuc thudng m~i the'
giOi (WTO). Day se Ia cd h9i thu~n l
Ben c~nh do, m9t slf ki~n gay xon xao gidi kinh te' trong va ngoai nude
do Ia Slf phat tri€n nhanh chong va m~nh me cua th! truong chung khoan Vi~t
Nam. Nhi€u nha dfiu tu da thu du
tu vao th! truong chung khoan, nhung cling co khong it rui ro cho cac nha dfiu
tu khac khi quye't d!nh dfiu tu chua h
Hi~n nay nhu cfiu v€ thong tin la nhu du cfin thie't nha't, quan trQng rna
IDQi nha dfiu tu trong va ngoai nude d~c bi~t quan tam. Nha't Ia khi (1 Vi~t
Nam hi~n chua co Iu6ng thong tin nao dang tin c~y ngoai bao cao tai chinh
da ki€m toan. Day chinh Ia m9t trong nhii'ng ban khoan cua nha dfiu tu trudc
khi quye't dinh dfiu tu vao m9t doanh nghi~p nao do.
Ngay 01 thang 05 nam 2005, trung tam danh gia tin nhi~m dfiu tien cua
Vi~t Nam du
tin nhi~m. The' nhung cho de'n nay, s6 khach hang cua trung tam v~n khong
dang k~. Di€u nay hoan toan trai ngu
D€ tai "Ky thm}t h6 trq danh gia muc d() tin nhi~m doanh nghi~p"
du
gia d€ thlfC hi~n m1,1c tieu CUa cac nha dfi U tu ho~c cac d6i tu
2. MQc dich nghien cuu
M1,1c dich nghien cuu la nhii'ng t6ng h
ap d1,1ng t6t nha't cho Vi~t Nam qua thlfc tn,mg v€ danh gia tin nhi~m Vi~t
nam trong thai gian qua. Tu do xay dlfng m9t phfin m€m ky thu~t h6 tr
6
3. D6i tu'(jng va
'
ph~m
vi nghien cuu
D6i tti<;fng nghien cuu cua dS ati la tlnh hlnh kinh te' cling nhtt thlfc te' vS
danh gia tin nhi~m ciia Vi~t Nam va the' gioi, cung nhung cong Cl;l phl;Jc Vl;J
cho vi~c d!nh gh1 tin nhi~m doanh nghi~p.
DS tai t~p trung di sau vao phttong phap d!nh gia xe'p hl;lng (Rating
Method)_m()t trong nhiSu phttong phap d!nh gia tin nhi~m dang dtt
trong diSu ki~n cho phep.
4. Y nghia khoa hQC va thtfc ti~n cua d~ tai
BS tai hmln thanh da giiH quye't dtt
• Tim hi~u mo hlnh danh gia tin nhi~m cua nhiSu qu6c gia tren the' gioi,
tu do rut ra nhung kinh nghi~m vs danh gia tin nhi~m phu h
• Xay dlfng ky thu~t h6 tr<;f danh gia muc d9 tin nhi~m b~ng m9t phffn
mSm tin hqc d~ lam tang tinh ti~n ich va c6 to'c d9 nhanh.
5. (1 ng d~Jng
_ Phffn mSm dtt<;fc si't dl;lng don gian cung ca'p cho cac nha dffu ttt, cac nha
kinh doanh chung khoan c6 cai nhln khach quan vS m9t cong ty dang niem
ye't;
_ Cac nha moi gioi c6 th~ si't dl;lng voi cac ky thu~t h6 tr<;f d~ nhanh chong ttt
va'n cho cac nha dffu ttt chung khoan;
_ Cac cong ty chung khoan dung d~ danh gia muc d9 tin nhi~m cua cac cong
ty c6 phffn niem ye't tren san giao d!ch;
_Chinh ban than cac doanh nghi~p c6 th~ si't dl;lng d~ tlf danh gia muc d9 tin
nhi~m cua mlnh;
_ Ngoai ra cac cong ty ki~m toan, ngan hang, cac quy dffu ttt dSu c6 th~ si't
dl;lng dtt<;fc.
6. Ke't d(u ciia d~ tai
Ngoai phffn md dffu, ke't lu~n, danh ml;Jc tai li~u tham khao va phl;l ll;Jc, dS
•
tai g5m 3 phffn:
Chuong 1: T6ng quan vS tin nhi~m va danh gia muc d9 tin nhi~m
doanh nghi~p.
Chu'ong 2: Thlfc tr(;lng tlnh hinh danh gia tin nhi~m d Vi~t Nam .
Chu'ong 3: Ky thu~t h6 tr<;f danh gia tin nhi~m doanh nghi~p.
7
CHu'ONG I
~
~
~
"
'
TONG QUAN VE TIN NHIEM VA
MUC DO TIN NHltM DOANH NGHitP
1.1. T
"Xe"p h~ng tin nhi~m" (Credit Rating) lffn dffu tien xua't hi~n vao nam
1909 cimg voi sl;l' ra doi cua cong ty John Moody's - cong ty chuyen xe"p
h~ng tnii phie"u du'ong sa:t, tnli phie"u cong nghi~p va ti~n ich cong c<)ng
b~ng ba chfi' cai ABC theo thu tl;l' tu "AAA" de"n "C", nhfi'ng ky hi~u d6 ngay
nay da trd thanh chu~n ml;l'c qu6c te".
Ciing vao thoi gian nay, Standard & Poor's- chuyen danh gia trai phie"u
cong ty du
( 1969), quy trai phie"u va thi truong ti€n t~ ( 1984 ). Fitch Investors Service
(Fitch's) ciing du
lo~i hlnh da c6 tu truoc d6 ra't lau, it nha't la hang the" ki, d6 Ia: t6 chuc
thong bao tin nhi~m (credit reporting agency), t6 chuc kinh doanh thong tin
b~ng cac a'n ph~m chuyen nganh va a'n ph~m tai chinh (credit information
services) va cac ngan hang dffu tu (investment bankers). Vl v~y. cac t6 chuc
dinh gia tin nhi~m co san m9t n€n tang vung ch3:c, giup ho~t dong dS dang
hon trong nhfi'ng ngay dffu moi thanh l~p.
Tinh de"n nay, cac t6 chuc dinh gia tin nhi~m da hlnh thanh va ho~t
d<)ng gffn m<)t the' ky. Trong su6t 50 nam dffu k€ tu luc ra doi, hffu he"t cac
t6 chuc danh gia tin nhi~m nay d€u phat tri€n C1 MI, noi rna cac cong ty
duong s3:t IOn d€u thu<)c tu nhan, di€u nay da t~o ra m<)t thi truong trai
phie"u t~i MI Ion hon b!t cu noi nao khac tren the" giOi. Them vao d6, nguoi
dan MI c6 muc thu nh~p ngay cang tang lam cho nhu cffu dffu tu ciing tang
theo, va m<)t h~ qua t!t ye"u la thi truong n
thu~t ngfi' "dinh muc tin nhi~m" khong con g6i gQn C1 MIrna vuon de"n kh3:p
mQi noi tren the" gioi, k€ clt cac nu'oc c6 thi truong moi n6i C1 Dong Nam A
(nhu: Philipin, Malaysia, Thai Ian, Indonesia) va Chau MI La Tinh. Ben
c~nh vi~c md r<)ng quy mo ho~t d<)ng cua cac cong ty danh gia tin nhi~m
hi~n c6, nhi€u qu6c gia ciing lffn lu
8
;
tn;mg trong vi<$c danh gia tin nhi<$m ca cho trai phie'u Chinh phu, cac t6 chuc
nu'oc ngoai va cac t6 chuc xuyen qu6c gia. Bieu d6 chung minh n6 da du'QC
thua nh~n r9ng rai hdn (J thi tru'ang qu6c te'.
Trai qua m9t thai gian dai ho1;tt d9ng, vai tro cua cac t6 chuc danh gia tin
nhi<$m cang th€ hi<$n ro. N6 xac dinh tinh hinh tai chinh cua c6ng ty hay cac
dinh che' phat hanh chung khoan, cung dip cho nha dffu tu' nhung Iu6ng
thong tin tin c~y. B6ng thai giup nhung doanh nghi<$p voi tinh hinh tai chinh
khoe m1;tnh thu~n l<;Ji trong vi<$c tie'p c~n voi Iu6ng v6n tu cac dinh che' cho
vay d€ md r9ng thi tru'ang, phat tri€n san xua"t.
Ngay nay, John Moody's va Standard & Poor's cling voi m9t so' c6ng ty
khac nhu': Fitch's, Duff & Phelp, R & I, Forbes ... da trd thanh nhung c6ng
ty danh gia tin nhi<$m hang dffu the' gioi, dich vv rna chung cung ca"p da dffn
kh~ng dinh du'<;Jc vi the' quan trQng trong nen kinh te' thi tru'ang, Cl;lnh tranh
hoan toan va lu6n dn v6n d€ md r9ng thi tru'ang.
V(ly xtp h{!-ng tin nhi?m Ia gi ?
1.1.2. Dfnh nghia "xe'p h~ng tin nhi~m"
Hi<$n nay chua c6 me>t dinh nghia tho'ng nha"t ve xe'p h1;tng tin nhi<$m. Tuy
nhien, theo Bohn John A- vie't trong cu6n "Pharr tich rui ro tren cac thi
tru'ang dang chuy€n d6i" thi "Xe'p hc;mg tin nhi?m la s7! danh gia vi kha nang
mqt nha phat hanh c6 thi thanh toan dung hc;m ca g6c va liii dtfi w]i mqt loc;zi
chang khoan n(J trong suot thi'Ji gian t6n tc;zi cila n6".
Ciing c6 quan di€m cho rAng "Xe'p h1;tng tin nhi<$m Ia sl,l' danh gia hi~n
thai ve ffiUC d9 stfn sang va kha nang tra fiQ do'i voi ffiQt nha ph at hanh (I)
Ngoai ra me>t quan di€m khac thi du'a ra khai ni<$m:"Xe'p h1;tng tin nhi<$m
la vi<$c du'a ra cac nh~n dinh hi<$n tl;li ve muc d9 tin nhi<$m cua nha phat
hanh do'i voi me>t trach nhi<$m tai chinh nao d6, ho~c Ia danh gia muc dQ rui
ro g~n lien voi cac lo1;ti dffu tu' khac nhau. Cac "dffu tu'" nay c6 th€ du'oi
d1;tng chung khoan nhu' la trai phie'u, c6 phie'u u'u dai va gia'y nh~n n<;J, ho~c
cac cong Cl,l cho vay va gii'i tien tl;li ngan hang, cac thu'dng phie'u" .(l)
Theo de an thanh l~p "Cong ty CP dinh muc tin nhi<$m VietNamnet
Ratings thi: "Binh muc tin nhi<$m Ia vi<$c pharr dinh muc dQ tin tu'dng trong
kha nang chi tra cua mQt doanh nghi<$p hay nha phat hanh".
II,
II
GS. Nguy~n Cong Nghi<$p trong cu6n "Xe'p h~ng tin nhi<$m- Nguyen ly va thJ!c ti~n".
TS. Trh Dole Sinh (G£> Trung tam Giao d!ch ChUng khmin Thanh ph6H6 Chi Minh) trong
cu6n "E>!nh muc tin nhi<$m Vit$t Nam".
(Z)
:
:
9
Nhu v~y, "Xe'p h~ng tin nhi~m Ia vi~c danh gia thtfc tr~ng tlnh hlnh
..
'
tai chinh cua m()t doanh nghi~p hay nha phat hanh rna tac d()ng trtfc
tie'p trong vi~c thanh toan nQ' dung h~n cho chu dftu tu'" hay n6i each
khac "Xe'p h~ng tin nhi~m Ia m()t stf danh gia v~ vi~c m()t nha phat
hanh thtfc hi~n vi~c chi tra nhiing nghia VQ tai chinh dung h~n nhu' the'
nao".
Voi n~n tang d6, t6 chti'c dfnh gia tin nhi~m (Credit Rating Agency) Ia
m()t t6 chti'c chuyen cung ca'p nhiing y kie'n v~ nhiing gia trj tin nhi~m
(creditworthiness) Va nghia V\} tai chinh (financial obligations) CUa m(}t
t6 chti'c hQ'p phap khac (entity). N6 Et ngu6n cung cap thong tin co ban
dang tin c~y giup nha dfru tu' nh~n thuc du'
nam giu du'
Nhung nghia Vl;l tai chinh d6 Cl;l thS thu()c cac linh vvc:
• Trai phie"u (bonds)
• Chi phie"u thu'ong m<;ti (commercial papers)
• C6 phie"u u'u d~li (Preferred stocks)
• Nhung khoan vay (loans)
• Nhung khoan khac nhu' ky quy cho ngan hang( deposits for banks) ...
1.1.3. Phan Io~i
1.1.3.1. Phan lo~i danh gia tin nhi~m
Theo tlnh hlnh thVc te" hi~n nay thl danh gia tin nhi~m c6 thS phan lam
hai lo<;ti:
>- Danh gia vi~c phat hanh.
>- Danh gia chu thS phat hanh.
Trong tru'ong h
hanh" ne"u vi~c "danh gia phat hanh" khong c6 gia tri. "Danh gia chu thS
phat hanh" du'
Theo each phan lo<;ti nay thl "danh gia tin nhi~m" con du
truC5ng va kha nang sinh IOi cua chu thS phat hanh.
C6 thS tom tat qua bang sau:
10
Cac lo~ i ctanh e_ia
I
Danh gia phat
hanh
'
M~ta
£hinh gichli'ng khoan n~.
Danh gia song song ho~c nhung dam bao v~ may
moe thie't bj san xua't, vi d1,1 nhu trong thCJi h~n gia
Danh gia
lri nrl CJia ch1i thti nhal hanh
tin nhi~m Danhgia chu Chu th~ phat hanh du~c danh gia Ia m()t t6 chli'c
hQppMp.
th~ phat hanh
Danh gia ngu6n v6n
;
Chi danh ~ia gia tri nd cua chli th~ phat hi'tnh.
Danh gia gia trj ngu6n vo'n cua chd th~ phat hanh.
Kh6ng c6 chudn mlfc c1,1 th~. ThuCJng du~c cung
clip boi nhfi'ng nhi't phan tich cua cac cong ty chli'n!
khoan.
Bang OJ: T6m tift cdc lo{li ddnh gid tin nhi~m
1.1.3.2. Phan lmJi "tlf chuc danh gm tin nhi~m"
Hi<$n nay dang c6 nhi~u CUQC thao lu~n v~ ph~m vi cua danh gia tin
nhi<$m quo'c te' (global CRA) va danh gia tin nhi<$m n()i quo'c (domestic
CRA). Slf khac nhau co ban phq thu()c vao vi<$c c6 hay khong m()t td chuc
danh gia tin nhi<$m cung ca'p ke't qua danh gia cuo'i cung tai cac quo'c gia
ben ngoai quo'c gia cua no. Nhil'ng do'i tu'
danh gia tin nhi<$m n()i qu6c (domestic CRA) Ia m()t thach thuc trong khi d~t
du'
,
T6' chuc danh gia tin
nhi~m n()i quO'c
(Domestic CRA)
"
M6ta
Cac Ioai ctanh sda
Slf danh gia t4p trung cd ban vao nhfi'ng nha pMt
banh trong nude.
Ke't qua danh gia cuo'i ciing c6 th~ chi du~c cong b6
trong nude vl gia trj n<;1 cua chd th~ pMt hanh ldn nha't
Ia o trong nude.
1"'1
lJ
T6' chuc danh gia tin
nhi~m quO'c te'
(Global CRA)
Slf danh gia ti}p trung cd ban vao nhung nha pMt
banh ngoai nude.
Ke't qua danh gia cuo'i ciing du~c cong b6 tren ph~m
vi toan du, d~c bi~t cho nhfi'ng qu6c gia phat banh trai
phie'u toan du, phiin anh m6i quan M n<;1 vay giua cac
chinh phd.
Bang 02: T6m tift cdc lo{li td chtlc ddnh gid tin nhi~m
11
Tren cd sd d6, cac t6 chuc danh gia tin nhi~m ngay cang kh~ng dinh
dtt<;Jc vai tro quan trQng cua vi~c danh gia tin nhi~m trong n€n kinh te' thi
truong, c~nh tranh hoan toan, luon cffn v6n d€ md r()ng thi truong.
1.1.4.Vai tro, nhi~m vv ciia danh gia tin nhi~m
N€n kinh te' thi truong ciing voi quan h~ c~nh tranh hoan toan da t~o
nen phudng thuc kinh doanh theo ki€u lo~i tru lfin nhau, va di nhien d d6
khong bao giO c6 ch6 cho ke ye'u, chi nhung doanh nghi~p m~nh moi c6 th€
t6n t~i va phat tri€n. Chinh vi v~y, hffu he't cac doanh nghi~p d€u c6 xu
huang che lffp tinh hinh tai chinh ye'u kern cua minh b~ng nhung ke't qua he't
sue kha quan. Bi€u d6 da anh hudng rfft IOn de'n sv dffu tu cua cac do'i tac
rna di€n hinh gffn day nha't la Cong ty san xufft banh ktto BiBiCa Bien Hoa.
M~t khac, trong qua trinh v~n d9ng va bie'n d6i khong ngung, doanh
nghi~p phai bie't minh dang d ffiUC nao, thl;l'c tr~ng va tri€n VQng phat tri€n
ra sao. Tu d6 tha'y du<;Jc nhung m~t m~nh, m~t ye'u cua minh d€ c6 nhung
ke' ho~ch, chie'n lu'
vai tro cua cac t6 chuc danh gia tin nhi~m cang dtt<;Jc khing dinh. Bi€u d6
c6 th€ du<;Jc tom Hit nhu sau:
Thu nha't, Xe'p h~ng tin nhi~m Ia m9t chie'n lu
ke't qua danh gh1 to't dttp se la nhan to' thu~n l
hdn trong vi~c ra quye't dinh. Ben c~nh d6, vi~c xe'p h~ng tin nhi~m du
ro cho cac nha dffu tlt va rui ro h~ tho'ng n6i chung. Cac chung khoan dltQC
xe'p h~ng cao se dtt<;Jc phan bi~t voi cac chung khoan dffu cd xe'p h~ng thffp,
tu d6 c6 ke' ho~ch quan ly d~c bi~t do'i voi chung khoan dffu cd xe'p h~ng
thffp.
Mo'i quan h~ giua t6 chuc dinh gia tin nhi~m (CRA), nha phat hanh
(Issuer) va nha dffu tu (Investor /Customers) du<;Jc th€ hi~n qua sd d6 sau:
12
T6 CH(J'c DJNH GIA
TiNNilltM
/
/
2. Cung cap nhung
danh gia va thong tin
phil hqp
/
/
I
1. Danh gia nha phat hanh
va srf phat hanh (trai phie'u)
4.Phi phai
tra
I
I
\
'tra
4. Phi phai
t
3. Mua (ho~c cho dqi va nh~n
xet, ho~c ban) trai phie'u
NHADAUTU
Hinh OJ: Mal quan hf giua t6 chac djnh gia tin nhifm (CRA), nha phat himh
(Issuer) va nha ddu tzt (Investor /Customers).
Thu hai, Khi vi<$c xe'p h~ng chung khmin da duqc dung nhu mqt cong ClJ
qmln Iy thl n6 da d~t duqc mqt vai tro nhuia mqt tieu chuin quan Iy chinh
thuc. Tuy nhien, khi rna muc h~ng cua cong ty tu nhan dong vai tro quan
twng trong vi<$c cho mqt ai d6 duqc tham dtf vao thi tru<1ng tai chinh, thl stf
quan Iy d6 hqp phap va hi<$u qua khong c~n phai xem xet kY.
ba, cac t6 chuc tin nhi<$m c6 anh hu6ng Ion de'n vi<$c phan b6 cac
Iu6ng v6n. Hi<$n nay, tren thi truong v6n c6 hai xu hudng dang hd trq cho
vai tro nay cua hQ, d6 Ia:
~ Xu hztt1ng "phi trung gian hoa" (disintermediation)-stf thach thuc d6i
vdi vai tro cua ngan hang:
Trude day, ngan hang Ia t6 chuc duy nhfft c6 thS huy dqng v6n til' dan
chung r6i sau d6 cho vay I~i va thu Iqi til' muc Iai su!t chenh I<$ch. Ngan
hang Ia t6 chuc trung gian giii'a nguoi di vay va nguoi cho vay. Vl v~y. nha
d~u tu mu6n d~u tu, nha kinh doanh c~n v6n chi c6 mqt con duong Ia tdi
ngan hang. Cho vay hay khong con tiiy thuqc rfft Ion vao uy tin cua doanh
nghi<$p va nhii'ng danh gia cua ngan hang v~ tlnh hlnh tai chinh cua doanh
nghi<$p.
Til' 1980 tr6 di, vai tro d6 cua ngan hang da bj thach thuc b6i Stf phat
triSn m~nh me cua cac djnh che' tai chinh khac. Nguoi vay c6 thS chQn hlnh
thuc vay b~ng each phat hanh trai phie'u, c6 phie'u va nha d~u tu cling c6
Thu
13
th~ h;t'a ChQn hlnh thilc dgU tu' phu hQp nha"t VOi nguyl$n VQng cua hQ trong
;
vo s6 nha phat hanh dang cgn v6n.
~ Xu huang "to{m cdu hod" (globalization), sv thach thilc d6i voi quy€n
h;t'c cua cac qu6c gia:
Ngay nay, cac quy dgu tu' c6 m~t va dgu tu' (J kh~p mQi ndi tren the'
gidi. Chinh vl le d6, vai tro cua cac t6 chile danh gia tin nhil$m cang du'QC
nang cao bdi hQ khong chi xe'p hc;mg cac t6 chile phat hanh rna hQ con xe'p
h~ng ca qu6c gia. Di€u nay d~c bil$t quan trQng cho ba"t ky m<)t CUQC dgu tu'
qu6c te' nao.
Voi xu hu'ong nay, c6 khong it ngu'ai d~t cau hoi: t~i sao tlnh hlnh tai
chinh anh hu'dng de'n chinh sach cho hil$n t~i lftn tu'dng lai cua ca m<)t qu6c
gia l~i dtt<;1c d~t trong tay cua m<)t t6 chile? T~i sao phai tin hQ? d day, uy
tin cua m<)t t6 chile dinh gia tin nhil$m voi sv xe'p h~ng cho hang tram nghln
cong c~, cung voi thai gian t6n t~i lau dai se Ia di~m ma"u ch6t d~ nha dgu
tu' d~t ni€m tin vao d6.
Thu tu, dva vao bao cao cu6i cung cua vil$c xe'p h~ng tin nhil$m, cac nha
di~u hanh chinh sach kinh te' vi mo c6 th~ kip thai di~u chinh ke' ho~ch cua
hQ. Ben c~nh d6, cac t6 chile phat hanh c6 cd h<)i xem xet l~i ho~t d<)ng
kinh doanh cua mlnh va dieu chinh kip thai nhung ke' ho~ch sai }gm, ho~c
tie'p t~c phat buy nhung chie'n ltt<;1c hil$u qua.
Thu nam, t6 chile dinh gia tin nhil$m Ia nen tang cho cac cong ty ttt va"n
chilng khoan dva vao d6 d~ dtta ra quye't dinh dung d~n cho khach hang,
bang xe'p h~ng tin nhil$m Ia d<)ng Ivc giup cac cong ty ttt va"n chilng khoan
phat tri~n.
Ngoai ra, t6 chile dinh mile tin nhil$m con Ia "cha"t xuc tac" giup thi
tru'ong chilng khoan them soi d<)ng. T~o dieu kil$n cho vil$c hoan thil$n thi
tru'ong chilng khoan. Dieu nay d~c bil$t c6 y nghia d6i voi thi tru'ong chilng
khoan Vi<$t Nam.
Voi nhung vai tro nhu' v~y, nhil$m v~ cua t6 chile dinh gia tin nhil$m
dtt<;1c d~t ra khong phai Ia nho. Va"n de d~t ra Ia phai c6 m<)t d<)i ngil nhan
vien thvc sv tai nang, m<)t hi$ th6ng khuon mfiu danh gia chinh xac, d<) tin
c~y cao, di;ic bift la sf:( dqc ltJp, trung thf:(c phdi dU(Ic di;it len hang ddu.
Nhtt v~y, Voi sv ra doi cua cac t6 chile dinh gia tin nhil$m cung ho~t
d<)ng cua n6 se c6 nhung anh httdng to Ion de'n sv phat tri~n cua nha phat
hanh, nha dgu ttt n6i rieng va ca nen kinh te' vi mo n6i chung. Chinh vl v~y,
thanh l~p va t~o dieu kil$n phat tri~n cac t6 chile danh gia tin nhil$m Ia ta"t
ye'u cgn thie't cho mQi qu6c gia khi boa nh~p vao n€n kinh te' the' gidi.
14
·.
1.2. Cac phudng pha p danh gia doanh nghi~p
1.2.1. Phudng phap Delphi
Phuong phap Delphi th\fc hi~n bang each thu th~p y kie'n tu cac chuyen gia
d~ danh gia v~ m<)t n<)i dung cftn danh gia nao do. Phuong phap danh gia
bao g6m cac n<)i dung co blm sau:
- Chuffn bi danh gia;
- T~p h
- T6ng h
mon sau tu cac chuyen gia trong nganh. M~t khac ke't qua danh gia du
Tuy nhien, phuong phap nay r!t t6n kern va it nhi~u bi anh hudng bdi cac
danh gia chu quan.
1.2.2. Phudng phap xe'p h~ng (Rating Method)
La phuong phap rna nguoi danh gia tie'n hfmh cho di~m va tren co sd thang
di~m du
Tu cac bao cao t6ng h
du
cac nh~n xet chua chuffn xac.
1.2.3. Phudng phap so sanh (Ranking Method)
Phuong phap nay chii ye'u d\fa tren S\1' d6i chie'u, so sanh gia tri doanh
nghi~p voi cac doanh nghi~p khac hay gia tri trung blnh ciia nganh hay thi
truong.
Dft u tien cftn thu th~ p thong tin v~ doanh nghi~p danh gia va doanh nghi~p
d~ so sanh.
Sau khi so sanh thl dua ra ke't lu~n.
u'u di~m don gian, chi phi th!p. Tuy nhien, muc d<) chinh xac khong cao.
1.2.4. Phudng phap ke't hDu
15
~.
Tom le;ti, vi~c v~n d1Jng cac phu'ong phap tuy theo phe;tm vi sil' d1Jng, tuy
theo nhu cfru thlJ'c te" ciia doanh nghi~p. Ngu'oi ta co th€ sil' d1,mg nhieu
phu'ong phap khac nhau d€ th~m djnh tfnh chfnh xac.
1.3. Quy trinh danh ghi tin nhi~m
Quy trlnh d€ danh gia mvc dQ tin nhi~m doanh nghi~p du'QC khai quat
nhu' sau:
Giai do~n 1: Thoa thu{ln vOi doanh nghi~p cho vi~c xe'p h~ng dfnh
muc tin nhi~m.
Giai doe;tn nay doanh nghi~p va CRVC se thlw lu~n voi nhau trong vi~c
h<;1p tac d€ du'a ra nguyen t~c cho vi~c djnh he;tng doanh nghi~p.
Giai do~n 2: Thu th{lp cac thong tin chong tie'n hanh nghien
CUll
ban
dfiu.
CRVC se tie"n hanh dieu tra ban dfru d€ tim hi€u cac thong tin chung
nha't ve doanh nghi~p. Qua do len ke" hoe;tch cho qua trlnh xe"p he;tng cling
nhu' bo' tri nhan slJ', thanh l~p H()i d6ng xe"p he;tng djnh muc tin nhi~m.
Giai do~n 3: Gdi mau di~u tra va phie'u thu nh{lp thong tin cho
doanh nghi~p, tie'n hanh ttl di~u tra. Doanh nghi~p se di€n vao cac phie"u
thu th~p thong tin do CRVC cung ca'p. Ben ce;tnh do, cac can b() xe"p he;tng
ciia CRVC cling tie"n hanh tv dieu tra, thu th~p thong tin ve doanh nghi~p.
Giai do~n 4: G~p gCJ doanh nghi~p, tie'n hanh phong va'n doanh
nghi~p.
Tren co sd cac thong tin thu th~p du'<;jc d giai doe;tn tren, CRVC se
tie"n hanh phong va'n trvc tie"p voi cac doanh nghi~p d€ lam r6 them cac
thong tin cling nhu' thu th~p cac thong tin con thie"u va lam sang to cac
thong tin co mau thuftn voi nhau (vi dlJ nhu' khi co mau thuftn giii'a thong tin
do doanh nghi~p cung ca'p va nhii'ng thong tin do CRVC tv dieu tra).
Giai do~n 5: Tht!c hi~n danh gia, phan tich chi tie't.
Tu cac thong tin qua cac giai do1;1n tren, can b() xe"p he;tng se tie"n hanh
cha'm di€m, phan tich theo khung di€m xe"p he;tng ciia CRVC.
Giai do~n 6: Hqp H()i d6ng xe'p h~ng dfnh muc tin nhi~m doanh
nghi~p, quye't dfnh h~ng muc tin nhi~m cua doanh nghi~p.
Can b() xe"p he;tng se t~p h<;1p ke"t qua di€m va trlnh bay cho H()i d6ng xe"p
he;tng tin nhi~m doanh nghi~p. H()i d6ng nay se hQp va thong qua ke"t qua
xe"p he;tng.
Giai do~n 7: Thong bao, tho'ng nha't ke't qua dfnh muc tin nhi~m v6'i
doanh nghi~p.
16
·.
;
qua
Giai do~n 8: Th6ng ooo klt
xlp lu)ng ctjnh muc tin nhi~m doanh
nghi~p. Ke't qua danh gia tin nhi~m nay se du
Ccic giai do~n tren c6 th~ dlf
ban dfru voi
doanh nghi~p
Thu th~p cac
thong tin cd ban
ban dfru
Thu th~p cac
thong tin d
G~p
1
go, phong
vftn doanh
nghi~p
1
fHnh gia, chftm
di€m, phan tich
chi tie't
1
HQp h()i d6ng
xe'p h~ng
Thong ooo
ktt
xtp
qua
h~ng
ffinh 02: T6m tdt quy trinh danh gia tfn nhi~m
1.4. Cac chi tieu danh gia tin nhi~m doanh nghi~p
Nhu da gioi thic$u v~ cac td chuc danh gia tin nhic$m doanh nghic$p
trong vi~c danh gia va xe'p h~ng doanh nghi<$p. Phudng phap xe'p h~ng DN
dtfa tren nhi1ng nguyen ti{c din ban ciia phlfdng phap nay la dtf doan kha
nang vcJ n
d!nh llf<;Jng. Phlfdng phap sit d1;1ng t~i cac cong ty tlfdng d6i gi6ng nhau nhu
m()t s6 mo hlnh sau :
~ Standard & Poor's chia vi~c phan tich thanh 2 lo~i Ia rui ro kinh doanh
(d~c tinh nganh, vj the' c~nh tranh, quan ly ...) va rui ro tai chinh (chinh sach
tai chinh, l<;Ji nhu~n, cftu true v6n, dong ti~n m~t, stf linh ho~t tai chinh ...)
BQ GtAO Dl)C VA
.
·
TRLJ()NG [)H KINH 1~ 1P.HCM
THUVI~N
c)_
17
Moody : Vi<$c danh gia kha nang tra n<;1 cua rieng cong ty c6 th€ phan
thanh m('>t s6 ye'u t6 chinh nhtt : khuynh httong cua nganh va cua queic gia,
cha't ht<;Jng quan ly, thai d('> nha quan ly deii voi nli ro, vi the' c~nh tranh, tlnh
hlnh tai chinh va cac ngu6n ti€n m~t, cd ca'u cong ty, h6 tr<;J cua cong ty ffiy,
cac sv cd d~c bi<$t khac, ...
);;>- Cac cong ty khac: thong qua phan tich nganh, phan tich tai chinh nhtt
phan tich cac chi sd ddi voi trai phie'u, phan tich chi s6 thu nhap tren vdn c6
phffn (ROE), phan tich cac ye'u td phi tai chinh nhtt trlnh d('> quan ly, anh
httdng thi trttong trong va ngoai nude, cac nhan td khac, ...
Vi<$c xe'p h~ng la m('>t cong vit%c phuc t~p. Cac cong ty khac nhau doi
hoi ht% thdng cac chi tieu khac nhau nhitm dap ung nhfi'ng ffil;lC tieu khac
nhau.
C6 nhi€u each va phttdng phap xe'p h~ng d€ danh gia tin nhit%m doanh
nghit%p. Trong ph~m vi d€ tai, chung toi xin dtta ra m('>t ky thuat trong danh
gia tin nhit%m doanh nghit%p, Slt dl;lng cong Cl;l d\fa vao cac bang tinh tocin
tren phffn m€m tv vie't, vit%c tinh toan dtt<;Jc tach ra thanh 2 nh6m nhan tdla:
);;>- Nhan td phi tai chinh;
);;>- Nhan t6 tai chinh.
Dl;ta tren can ban nhu cffu cua cong ty va d~c di€m cua nganh, d~c
di€m kinh doanh ... cong ty danh gia tin nhi<$m c6 th€ thay d6i cac nhan td
danh gia doanh nghit%p tren cac bang huang dfin va bang tinh cho phu h<;Jp.
Bang bao cao t6ng h<;Jp v€ danh gia muc d('> tin nhi<$m doanh nghit%p d\fa
tren cd sd t6ng h<;1p tin nhit%m tu hai bang muc d() tin nhit%m voi hai nh6m
nhan t6 neu tren.
1.4.1. Nhom nhan to' phi tai chinh
1.4.1.1. Moi tru
trttong cung sv tac d('>ng cua cac ye'u td moi trttong nhtt chinh tri - xa h('>i phap Iuat. Tieu chuftn danh gia ne'u moi trttong xa h('>i thuan l<;1i thl doanh
nghit%p c6 tri€n v9ng. Cac ye'u td chinh tri 6n dinh va cac chinh sach kinh te'
cdi md thl dtt<;Jc danh gia Ia tri€n v9ng teit.
);;>- Chu ky kinh doanh : Thttong g3:n li€n voi chu ky kinh te' cua qudc gia
nao do nhtt chu ky kinh doanh cua cac m~t hang cafe, cao SU, h6 tieu, ... ho~c
chu ky bie'n d()ng cua nganh nhtt nganh dffu mo, khi ddt, boa cha't, ...
);;>- Tri~n vqng tang trudng ciia nganh: tri€n VQng tang trttdng cua
nganh nao d6 g3:n ke't ch~t che voi chu ky kinh te', sv phat tri€n cua m()t
nganh se t~o nhfi'ng di€u kit%n thuan l<;Ji cho doanh nghit%p, nhtt (1 Vit%t Nam
nganh xua't khftu thuy hai san da thuc dfty tang trttdng m('>t s6 doanh ngit%p
);;>-
18
nhu Seaprodex, Agifish An Giang la di€n hlnh. nhung co h('>i nay th€ hi~n d
ti~m nang md r('>ng th! truong, kha nang cai tie'n v! the' doanh nghi~p .
~ Ap hfc c~nh tranh trong nganh: Sue c~nh tranh nhi~u hay it hi~n nay
tuy thu('>c vao nhi~u ye'u t6 nhtt cha't llt
nhung kh6 khan va cac chinh sach rna cong ty ap dl;lng.
~ Cac ngu6n cung ung trong nganh: Th€ hi~n trong mO'i quan h~ giua
cong ty voi nha cung ca'p. Khi danh gia cftn xem xet v! the' cua doanh
nghi~p voi tu each la khach hang trong mO'i quan h~ voi nha cung ca'p.
~ Muc d() cac quy djnh , lu~t l~ anh htidng de'n nganh: Cac chinh sach
va cac lu~t 1~ trong tuong lai c6 nhung thay d6i the' nao de'n Hinh vlfc kinh
doanh va vi the' cua cong ty. Nhu Hinh V\fC kinh doanh nha da't, ba't d('>ng san
t~i VN chi phO'i ra't nhi~u bdi cac quy dinh, lu~t va cac van ban duoi lu~t.
1.4.1.2. Di~u ki~n kinh doanh
~ Da d~ng h6a ho~t d()ng kinh doanh:
da d~ng hoa kinh doanh
ciing voi nhung thay d6i trong kinh doanh se giup cho cong ty phong ngua
du<;1c cac rui ro, m~t khac c6 th€ dem l~i l<;li nhu~n tu cac ho~t d('>ng d6. Tuy
nhien, cftn xem xet de'n cac h<;lp d6ng truy~n thO'ng, dai h~n cua cong ty.
~ Danh gia cha't ltiqng san pha'm: Chung ta c6 th€ xem xet dlfa tren co
so cua vi~c ca'p gia'y chung nh~n v~ h~ thO'ng quan ly cha't lu<;lng ISO.
~ Quy mo thj trtiong ti~m nang: Tuy thu('>c vao kha nang dt! bao phat
tri€n san phffm ciia nganh ho~c ciia doanh nghi~p. Tieu chuffn d€ danh gia
dlfa vao t6ng muc cftu c6 kha nang thanh toan ciia thi truong. Tuy theo tung
lo~i san phffm d€ xac dinh cac muc d('> v~ quy mo thi truong IOn, vua, nho
hay ra't nho.
~ Danh gia thj phiin: Can cu tren ty trQng doanh sO' cua doanh nghi~p
so voi doanh sO' toan nganh. Hi~n nay c6 ra't nhi~u each d€ khao sat thi
phffn cua lo~i san phffm n~lO d6 cua doanh nghi~p tren toan qu6c ho~c tren
toan the' gioi. v oi cac buoc: u'oc tinh t6ng doanh thu ciia nganh, doanh thu
cua doanh nghi~p, cuO'i cung la xac dinh thi phftn cua doanh nghi~p.
~ Danh gia ho~t d()ng nghien cuu va phat tri~n: Chi tieu nay phai
xem xet tren co so v~ tinh cong ngh~, kha nang tai chinh cua cong ty d€
dftu tu cho cac Hinh vlfc nghien cuu, va kha nang c6 th€ phat tri€n san phffm
hon nua nhu phat tri€n san phffm t~i Vinamilk, FPT, ...
1.4.1.3. Danh gia cha't luc;tng quan ly
19
Vi~c
.
•
;
~ Cd ca'u t6 chuc: Dtla tren tinh hfi'u hi~u ciia mo hinh quan ly, din cu
vao d~c di€m va chie'n ht<;1c ciia doanh nghi~p, ngu'oi ta danh gia tinh hfi'u
hi~u thong qua t6c d(l thu th~p xit ly thong tin, ra quye't dinh xit ly thong tin.
~ Danh gia v~ vai tro lanh d~o qmin ly: B(l ph~n quan ly doanh nghi~p
gifi' vai tro ra"t quan trQng trong doanh nghi~p. Khi danh gia ngu'oi ta phai
xem xet cac ye'u t6 nhu' uy tin, nang ltlc, d(;lo due, kha nang lam vi~c, tinh
quye't doan va nh(;ly ben trong cong vi~c.
~ Chinh sach nhan sq: du'QC danh gia dtla vao chinh sach tuy€n dl;lng,
dao t(;lO, kha nang thu hut chfit xam , Stl 6n dinh v€ nhan Stl trong thoi gian
nha"t dinh. Cach danh gia d6ng thoi cling xem xet de'n cac ye'u t6 nhu' nhan
vien ttl y bo vi~c. dinh cong, bai cong ...
~ Danh gia v~ khuynh huong cac chie'n luc;tc: Do d~c tinh thi hie'u
ngu'oi tieu dung thu'ong xuyen thay d6i, ben C(;lnh cac ap ltlC V~ C(;lnh tranh
bu(lc cac doanh nghi~p phai c6 cac chie'n ht<;1c linh hol;lt va h
vi en.
1.4.1.4. Cac chi tieu khac
Ngoai cac chi tieu rna d~ tai neu ra, tuy theo di~u ki~n thtlc te', nhan
vien mnh gia c6 th€ sit dl;lng cac chi tieu khac nh~m danh gia m(lt each
chinh xac gia tri doanh nghi~p.
1.4.2. Nhom nhan t6 tai chinh
Du'
Phan tich tai chinh doanh nghi~p la vi~c nghien cilu, danh gia toan b(l
thtlc tr(;lng ad chinh cua doanh nghi~p. phat hi~n cac nguyen nhan tac d(lng
toi cac d6i tu'<;lng phan tich va d~ xua"t cac giai phap c6 hi~u qua giup doanh
nghi~p ngay cang nang cao hi~u qua ho(;lt d(lng kinh doanh.
N6i each khac, phan tich tai chinh c6 th€ du'<;lc hi€u nhu' la qua trinh
ki€m tra, xem Xet cac s6 li~U tai chinh hi~n hanh va qua khu, nh~m ffil;IC
dich danh gia, dtl tinh cac rui ro, ti~m nang trong tu'dng lai phl;IC Vl;l cho cac
quye't dinh ad chinh va danh gia doanh nghi~p m(lt each chinh xac.
Tom l(;li, phan tich tai chinh doanh nghi~p la qua trinh nh~n thuc va cai
t(;lO nang ltlc tai chinh doanh nghi~p ffiQt each ttl giac va CO y thuc, phu h
20
-
--------
cao hon. Phan tfch tai chfnh Ia rn()t cong c~ he't sue quan tn;mg d6i voi nguoi
quan ly doanh nghi~p. M~t khac, phan tich tai chinh doanh nghi~p con la
va'n d€ quan tarn cua nhii'ng ngu"oi ben ngoai c6 quan h~ voi doanh nghi~p
nhu" ngan hang, nhii'ng nguoi cho vay v.v ...
- Bo'i voi nguoi quan ly doanh nghi~p: M~c tieu co ban cua vi~c
phan tich tai chfnh chu ye'u Ut:
+ Banh gia ke't qua hoC;tt d()ng kinh doanh va vi~c thlfc hi~n cac bi~n
phap tai chinh cua doanh nghi~p, tu d6 tC;tO Cd Sd du"a ra cac quye't djnh quan
ly thfch h<;fp;
+ Xac djnh ti€rn nang phat tri~n cua doanh nghi~p;
+ Xac djnh cac di~rn ye'u c~n du"QC khac phl,lC, cai thi~n.
- B6i voi nguoi ngoai doanh nghi~p :
+ Banh gia kha nang thanh toan cac khoan n<;f cua doanh nghi~p;
+ Banh gia kha nang sinh l<;fi va hi~u qua hoC;tt d9ng kinh doanh cua
doanh nghi~p d hi~n tC;ti va trong tu"dng lai;
Ngan hang truoc khi cha'p nh~n cho vay thong thuong phai nghien
CUu kha nang thanh toan cua doanh nghi~p. Nha d~u tu" hi~n nay va sau nay
thu"ong quan tarn nhi€u de'n kha nang sinh l<;fi cua doanh nghi~p ho~c cua dlf
an d~u tu". Vl the' lTIQi khia CC;tnh CUa phan tfch tai chinh d€u lien quan de'n
cac nha quan ly doanh nghi~p.
Cac va'n d€ chu ye'u c~n du"<;fc giai dap trong qua trlnh phan tich tai chinh
cua doanh nghi~p la :
+ Hi~u qua hoC;tt d()ng cua doanh nghi~p.
+ Nhii'ng di€rn rnC;tnh va di~rn ye'u cua doanh nghi~p.
+ Cac kh6 khan hi~n tC;ti cua doanh nghi~p.
+ Kha nang sinh l<;Ji cua doanh nghi~p va rnuc d9 rui ro v€ tai chinh.
1.4.2.1. PHu'dNG PHAP PHAN TICH
1.4.2.1.1. Phudng phap phan tich
B€ danh gia tlnh hlnh tai chinh cua rn()t doanh nghi~p c6 th~ sii' d~ng
nhi€u phuong phap phan tfch.
1.4.2.1.1.1. Phudng phap ty s6
Bay Ia rn()t phudng phap quan trQng, n6 cho phep c6 th~ xac djnh ro
cd sd, nhii'ng rn6i quan h~ ke't ca'u va xu the' quan trQng v€ tlnh hlnh tai
chinh rn()t doanh nghi~p.
Cac ty s6la nhii'ng cong c~ chinh trong ky thu~t phan tich. Cac ty so'
tai chinh phan anh d~c tru"ng tai chinh cua rn9t doanh nghi~p va du"
+ Ty so' kha nang thanh toan.
21
+ Ty s6 ke't dtu t~ti chinh ciia doanh nghi~p.
+ Ty s6 ho<;t t d{)ng kinh doanh.
+ Ty s6 kha nang sinh lOi.
+ Ty s6 ghi thi tntong.
1.4.2.1.1.2. Phu'dng pha p so sanh
Cac ty s6 t\1 no khong coy nghia, bdi v~y ta phai ke't h<;lp voi vi~c sli
dl,mg phuong phap so sanh:
+ So sanh ty s6 ky nay voi ky truoc qua do xem xet xu huang thay
d6i v€ tlnh hlnh tai chinh ciia doanh nghi~p.
+ So sanh voi cac ty s6 trung blnh ciia cac doanh nghi~p trong
nganh de danh gia muc d{) hi~n tr<;tng t1H chinh ciia doanh nghi~p ho~c so
sanh voi m{)t doanh nghi~p khac trong nganh dS nit ra va'n dS cffn thie't.
1.4.2.1.1.3. Phu'dng phap Dupont: Nghien cuu tac d{)ng lien hoan cac nhan
t6 anh hudng de'n tlnh hlnh tai chinh ciia doanh nghi~p.
1.4.2.1.2. Ngu6n tai li~u sii' dl}ng cho vi~c phan tich
Tai li~u dung cho phan tich tai chinh g6m hai tai li~u chii ye'u:
1.4.2.1.2.1. Bang can dffi ke' toan: Phan anh t6ng quat tlnh hlnh tai chinh
ciia m{)t doanh nghi~p t<;ti mQt thoi diem nha't djnh. Ke't ca'u co ban ciia bang
can d6i ke' toan nhu sau:
~ Phffn tai san: Phan anh toan b{) tlnh hlnh tai san ciia doanh nghi~p t<;ti
m<)t thoi diSm nha't dinh. Bao g6m: v6n b~ng tiSn, dftu tu chung khoan ng~n
h<;tn, khoan phai thu, khoan ung truoc va trii truoc, hang t6n kho, tai san c6
dinh, dftu tu chung khoan dai h<;tn ...
~ Phffn ngu6n v6n: Phan anh toan b{) ngu6n v6n hlnh thanh nen tai san
ciia doanh nghi~p. Bao g6m: n<;l phai trii (ng~n hC;tn va dai h<;tn) va ngu6n
v6n chii sd hfiu.
1.4.2.1.2.2. Bang ke't qua ho~t d()ng kinh doanh: Phan anh ke't qua (Hii, 16)
ciia ho<;tt d{)ng kinh doanh, ho<;tt d{)ng tai chinh ciing nhu cac ho<;tt d{)ng ba't
thuong khac ciia doanh nghi~p trong m{)t khoang thoi gian nha't djnh.
Ngoai bang can d6i ke' toan va bao cao ke't qua ho<;tt d{)ng kinh doanh
thl bao cao lu'u chuy~n ti~n t~ va bang thuye't minh bao cao tai chinh
ciing gop phffn khong it trong vi~c cung ca'p thong tin cho danh gia tin
nhi~m.
1.4.2.1.3. M()t s6 di~m cdn cht.i y trong vi~c phan tich ty sff tai chfnh
Khi phan tich ty s6 cffn chu y m{)t s6 diSm sau day:
~ Tinh chinh xac va h<;lp ly ciia cac ty s6 dSu ph\l thu{)c vao d9 chinh
xac ciia cac s61i~u bao cao tai chinh ciia doanh nghi~p.
22
·.
>-
Phan tich ty s6 ali chinh la qua trlnh xem xet va danh gia tlnh hinh tai
chinh ciia doanh trong qua khu va hi~n t(;li .
>- Cac ty s6 d€u c6 nhii'ng h(;ln ch€ nha't dinh ch~ng h(;ln chung chi phan
anh cac sv ki~n, cac hoan canh trong qua khu v.v ... Do v~y, dn th~n trQng
trong vi~c sii' d1;1ng cac h~ s6, cfin coi chung nhu' la chung cu b6 sung d6 di
de'n m()t quye't dinh hay m()t giai phap. M1;1c tieu ciia phan tich tai chinh la
nghien cuu tinh hinh tai chinh ciia doanh nghi~p d6 du'a ra nhii'ng dv doan
va cac quye't dinh v€ m~t tai chinh trong ho(;lt d()ng SXKD.
M~c du phan tich tai chinh c6 y nghia ra't quan trQng, nhu'ng ban than
n6 cfing g~p phai nhii'ng 16i lfim ti€m gn nhu' sau:
>- Thu nha't, sv da d(;lng h6a nhi€u nganh ciia cac cong ty da lam cho
vi~c so sanh ty s6 tai chinh ciia cong ty d6 voi chi s6 trung binh ciia nganh
trd nen kh6 khan Vi CaC cong ty du'QC da d(;lng h6a khong phl;l thUQC ba't CU
m()t nganh don le nao.
>- Thu hai, sv khac bi~t giua gia tri theo s6 sach ke' toan va gia tri thi
tru'ong ciia cac lo(;li tai san va ngu6n v6n nha't la trong di€u ki~n c6 l(;lm
phat cao c6 th6 lam cho vi~c nh~n dinh tinh hinh tai chinh kern chinh xac
(Di€u nay da b6p meo cac bao cao tai chinh va keo theo tinh khong chinh
xac ciia cac chi s6 tai chinh).
>- Thu ba, do cac nguyen Hie k€ toan ph6 bie'n du'QC su dl;lng da lam cho
vi~c xac dinh thu nh~p ciia doanh nghi~p khong dung voi ban cha't th~t ciia
n6. Vi d1;1: vi~c ap d1;1ng phu'ong phap kha'u hao nhanh da lam cho l<;li nhu~n
ciia nhii'ng nam dfiu ra't it ho~c khong c6. Di€u nay khong h~n do doanh
nghi~p lam an khong c6 hi~u qua.
Tom l(;li, khi du'<;lc thie't l~p m()t each chinh xac, khach quan, cac ty s6
tai chfnh se la COng Cl;l h6 trQ cho CaC nha quan tri va nhung ngu'oi ben
ngoai doanh nghi~p nh~n dinh v€ sv phat tri6n tu'dng lai ciia doanh nghi~p.
1.4.2.2. N(H DUNG PHAN TICH
1.4.2.2.1. Ty s6 v~ kha nang thanh tmin
Ty s6 v€ kha nang thanh toan bao g6m ty s6 v€ kha nang thanh toan hi~n
thoi va ty s6 kha nang thanh toan nhanh.
1.4.2.2.1.1. Ty s6 kha nang thanh tmin hi~n thoi
D6 la quan h~ ty 1~ giua t6ng tai san htu d()ng so voi t6ng s6 n<;l de'n h(;ln.
H
Cong thuc tinh nhu' sau :
_ TSLD
Nd
th -
Trong d6, Hth
: Ty s6 thanh toan hi~n thoi.
TSLD: T6ng s6 tai san htu d()ng va dfiu tu' nga:n h(;ln.
23
Nd
: T6ng s6 nq ng~n h<;tn.
To~tn bQ cac khoan n<;f ng~n h<;tn duqc trang trai b~ng nhung tai san lttu
d()ng c6 th6 chuy6n d6i thanh tien trong thai ky phu hqp voi h<;~.n nq phai tra
bao g6m cac khoan vay ng~n h<;tn cua ngan hang hay cac t6 chuc khac, cac
khoan nq dai h<;~.n s~p de'n h<;~.n tra, cac khoan phai tra nguoi cung ca'p, thue'
chua n()p cho ngan sach nha nude, cac khoan phai tra can bQ cong nhan
vien ...
1.4.2.2.1.2. Ty s6 kha nang thanh toan nhanh
f)6 la quan h~ ty 1~ giua t6ng tai san htu d()ng tru di gia tri hang t6n
kho so voi t6ng s6 nq de'n h<;~.n. Cong thuc tinh nhu sau :
Hnh = TSLD - HTK
Nd
Trong d6,
Hnh : Ty s6 thanh toan nhanh.
HTK : Hang t6n kho.
1.4.2.2.1.3. Ty sfi kha nang thanh toan nhanh b~ng ti~n
U6 la quan h~ ty 1~ giua t6ng v6n b~ng tien so voi t6ng s6 nq de'n h<;~.n.
Cong thuc tinh nhu sau :
vbt
Hbt=-
Nct
Hbt : Ty s6 thanh toan nhanh b~ng tien.
Vbt : V6n b~ng tien.
1.4.2.2.2. Ty s6 ke't ca'u tai chinh
1.4.2.2.2.1. Ty s6 n(/
f)6 Ia quan h~ ty 1~ giua t6ng s6 nq cua doanh nghi~p so voi t6ng s6
v6n cua doanh nghi~p. Cong thuc tinh nhu sau :
Trong d6,
Hn =
~
v
Hn
Ty s6 n<;f
N
T6ng s6 nq cua doanh nghi~p
V
T6ng s6 v6n cua doanh nghi~p
T6ng s6 nq cua doanh nghi~p bao g6m nq ng~n h<;tn va nq dai h<;tn.
Ty s6 nay n6i len ke't ca'u vay nq cua doanh nghi~p. Ne'u ty s6 nay qua
cao thl phan anh tlnh hlnh tai chinh cua doanh nghi~p thie'u Ianh m<;~.nh, muc
d9 rui ro cao va khi c6 nhung cd h<)i dau tu ha'p d~n, doanh nghi~p kh6 c6
th6 huy d()ng duqc v6n ben ngoai. Thong thuong ty 1~ ke't ca'u nq xem la
cha'p nh~n duqc khoang 20% - 50%.
Trong d6,
24
