Hoá chất đang hiện diện trong đời sống hằng ngày của chúng
ta
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), trong 50 năm qua, với sự phát trỉển của công
nghiệp, có một sự gia tăng khổng lồ về số lượng hóa chất mà chúng ta tiếp xúc trong cuộc
sống hằng ngày. Con người đã tổng hợp hơn 80.000 hợp chất hóa học mới. Đó là những
chất nhân tạo, không một chất nào trong số này tồn tại một mình nó trong tự nhiên và chỉ
½ được thử nghiệm về ảnh hưởng của chúng đến con người. Các chất nguy hiểm nhất là
kim loại nặng, hợp chất chứa Clo hữu cơ, các chất ô nhiễm hữu cơ bền vững. Chúng có
những đặc điểm tương tự nhau: tích lũy sinh học trong cơ thể người và động vật; bền
vững do chúng tồn tại trong môi trường một thời gian dài mà không bị phân hủy; có độc
tính cao ngay cả ở liều lượng rất thấp, và có mặt ở khắp nơi vì chúng có thể di chuyển từ
lục địa này sang lục địa khác theo không khí và nước. Hóa chất độc có thể tìm thấy trong
đất, nước, không khí và cơ thể chúng ta. Sự nhiễm độc này ảnh hưởng nghiêm trọng đến
sức khỏe con người và sinh vật hoang dại. Có 3 cách các hóa chất độc có thể đi vào cơ
thể: thông qua đường ăn uống, đường hô hấp hoặc tiếp xúc qua da. Đối với nhiều chất,
ảnh hưởng lớn nhất và những phản hồi nhanh nhất diễn ra khi các chất trực tiếp đưa vào
dòng tuần hoàn của máu.
Hóa chất đóng một vai trò quan trọng trong cuộc sống hằng ngày của con người.
Hóa chất hiện diện trong ngôi nhà chúng ta đang sống, trong thực phẩm chúng ta ăn,
trong nước chúng ta uống, trong sản phẩm vệ sinh cá nhân và mỹ phẩm dùng hằng ngày,
ngay cả trong không khí chúng ta hít thở. Dù tồn tại phổ biến trong cuộc sống của chúng
ta, nhiều hóa chất vẫn là những chất nguy hại hoặc có độc tính. Trên thực tế, nhiều hóa
chất độc hại có thể được tìm thấy ngay trong nhà của bạn: Sản phẩm gia dụng như bột
giặt, thuốc đánh bóng nền nhà, sơn và những chất tẩy rửa kiếng, gỗ, kim loại, lò nướng,
toilét và các vết ố chứa những hóa chất nguy hại như ammôniắc, axít sunfuríc, và axít
phốtphoríc, kiềm, chlorine, formaldehide (phoọc-môn) và phenol. Những hành vi đơn
giản như giặt thảm, rửa chén hoặc sơn tường có thể dễ dàng dẫn việc bạn tiếp xúc với các
sản phẩm có thể gây hại cho sức khỏe của mình. Ví dụ, nhiều chất tẩy rửa thảm và đồ gỗ
bọc vải chứa hóa chất độc nhằm đánh bật các vết ố có thể chứa perchlorethylene, một
chất được biết gây ung thư ở động vật từ những năm 1990 và một trong những chất đã
được Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (International Agency for Research on

Cancer-IARC) gần đây tìm thấy đủ bằng chứng để phân loại vào nhóm dung môi có thể
gây ung thư cho người. Nước rửa chén cũng độc hại, phần lớn chứa chlorine ở dạng đậm
đặc, là chất gây độc nếu nhiễm vào bên trong cơ thể ở liều lượng lớn. Dioxin là một sản
phẩm phụ của chlorine được Cơ quan Môi trường Mỹ (US-EPA) xác định là một chất có
khả năng gây ung thư. Formaldehide có thể hiện diện trong phần lớn các gia đình ở một
số sản phẩm như sơn latex, vải, vật liệu bằng nhựa trong xe hơi và đồ gỗ. Đây là một
trong các chất ô nhiễm có bản chất là hợp chất hữu cơ bay hơi và là một chất gây ung
thư; gây kích ứng mắt, da và họng cũng như gây triệu chứng như cúm, nổi mề đay và các
bệnh về thần kinh. Một khảo sát được thực hiện bởi Viện quốc gia về An toàn Nghề
nghiệp và Sức khỏe Mỹ tìm thấy 884 hóa chất được sử dụng trong các sản phẩm chăm
sóc sức khỏe cá nhân và mỹ phẩm là độc hại và ước tính mỗi phụ nữ Mỹ hấp thụ khoảng
2kg hóa chất thông qua việc sử dụng các sản phẩm này trong 1 năm. Các sản phẩm này


được phân loại là “an toàn” vì chúng sẽ không giết bạn nếu ăn phải chúng. Tuy nhiên,
điều quan trọng nên nhớ là bao tử có nồng độ axít cao và tiêu hóa những hóa chất này.
Tương tự, dù việc trang điểm chỉ áp dụng trên bề mặt da nhưng các hóa chất trong mỹ
phẩm sẽ ngấm trực tiếp qua da và đi vào máu trong cơ thể.
Nếu ở nhà có trẻ em, khi chúng bị chí, chải chí bằng lược bí cũng là một cách loại
trừ chí nhưng đa số các bà mẹ sẽ phải dùng dầu gội trị chí để diệt tận gốc nhằm tránh lây
lan trong gia đình và khi đến trường. Dầu gội trị chí chứa một liều lượng thuốc trừ sâu
độc hại như organophosphates hoặc ngay cả lindane; khi nuốt phải hoặc ngấm vào da, có
thể làm ói hoặc tiêu chảy; các chất này còn gây tổn hại cho gan, chết non, quái thai và
ung thư. Việc sử dụng các loại thuốc trừ sâu gia dụng để diệt mối, vòng cổ trừ bọ chét
cho chó (mèo), thuốc xịt muỗi hoặc diệt côn trùng, thuốc diệt cỏ, v.v. làm tăng rủi ro ung
thư não ở trẻ em.
Có lẽ mặt hàng đáng sợ nhất trong số các sản phẩm của công nghệ làm đẹp là
nước hoa. Phần lớn phụ nữ sử dụng nước hoa thường xuyên nhưng điều mà nhiều người
không biết là công nghiệp nước hoa không có quy định. Lý do ngành này được luật pháp
bảo vệ là cho phép nhà sản xuất giữ bí mật thành phần hương liệu. Nhiều hóa chất có

trong nước hoa dễ hấp thu vào da để từ đó tích lũy trong các cơ quan chính của cơ thể.
Trong khi chưa có nghiên cứu y khoa nghiêm túc nào được thực hiện về ảnh hưởng của
nước hoa, một số bác sĩ và nhà khoa học tin rằng nước hoa có thể gây hại cho sức khỏe
như khói thuốc lá, phần nào do 95% hóa chất sử dụng trong hương liệu là những hợp chất
tổng hợp có nguồn gốc từ dầu mỏ. Các hợp chất này bao gồm dẫn xuất của benzene,
aldehydes và nhiều chất độc khác có khả năng gây ung thư, quái thai, rối loạn hệ thần
kinh trung ương và dị ứng. Các mùi hương hóa chất này còn có thể tìm thấy trong nước
hoa xịt phòng, khăn giấy, bột giặt, nước làm mềm vải…
Trong 50 năm qua, cách thức thực phẩm được sản xuất, bán, mua và chế biến lại
đã thay đổi một cách đột ngột. Thuốc trừ sâu, thuốc diệt cỏ được sử dụng tùy tiện trên
thực phẩm chúng ta ăn và chúng có thể chứa những thành phần ảnh hưởng không chỉ đến
hệ thần kinh của côn trùng mà còn đến sức khỏe của người ăn thực phẩm này. Nhiều hóa
chất trong thuốc trừ sâu không thể loại bỏ ra khỏi cơ thể theo đường tiêu hóa, mà tích lũy
trong các mô mỡ và có liên quan đến các bệnh về suy giảm chức năng. Ví dụ như
organochlorine rất phổ biến trong thuốc trừ sâu, rất bền vững, không tan trong nước, có
thể duy trì lâu dài trong cơ thể và môi trường.
Ngoài ra, tất cả các loại thực phẩm chế biến đều chứa các chất phụ gia độc hại ở
mức độ khác nhau. Ở Anh, mỗi năm hơn 200.000 tấn phụ gia được đưa vào thực phẩm
chế biến. Các thực phẩm chế biến chứa nhiều đường và muối có thể cản trở chức năng
của insulin và các axít béo thiết yếu cho cơ thể. Chế độ ăn uống kém chất lượng này cộng
với việc sử dụng rộng rãi các kháng thể trong y học và nông nghiệp, có thể làm cho nhiều
người trong chúng ta gặp phải vấn đề “nội ô nhiễm” (internal pollution). Nội ô nhiễm
diễn ra khi những vi khuẩn có lợi trong đường ruột bị các vi khuẩn không có lợi cho sức
khỏe khống chế. Các vi khuẩn không có ích này phóng thích các sản phẩm phụ độc hại
vào vòng tuần hoàn trong cơ thể và có thể gây nên những ảnh hưởng xấu đến sức khỏe
của cơ thể. Nhưng việc chúng ta không chống lại được những ảnh hưởng xấu của độc tố


phụ thuộc vào kiến thức và sự chọn lựa của mỗi người. Chúng ta cần nhận lãnh trách
nhiệm cá nhân để không trở thành nạn nhân của độc tố. Điều này liên quan đến những

việc ta cần làm để giúp cơ thể tự bảo vệ khỏi độc tố.
Với hơn 80.000 hóa chất đang hiện diện, thoát khỏi việc tiếp xúc với hóa chất là điều
không thể, bởi vì chúng gần như hiện diện trong mọi khía cạnh của đời sống hiện đại.
Dưới đây là vài mẹo vặt để giúp bạn giảm việc tiếp xúc với hóa chất. Phụ nữ có thai và
trẻ em cần được chú ý nhiều hơn do dễ bị ảnh hưởng.
• Tránh sử dụng sản phẩm có hương liệu vì chúng chứa các hóa chất tích lũy trong
cơ thể. Cố gắng giảm việc sử dụng các sản phẩm có mùi hương. Ví dụ: chỉ sử
dụng nước hoa vào những dịp đặc biệt; mở cửa sổ thay vì dùng nước hoa xịt
phòng làm từ hóa chất; hoặc sử dụng các sản phẩm không có hương liệu
(fragrance free).
• Sử dụng sơn nước (water-based) thay vì sơn dầu (oil-based) vì loại này ít độc hơn.
• Tránh sử dụng thuốc diệt côn trùng, thuốc trừ sâu trong nhà và vườn. Không đến
gần những nơi mới xịt các loại thuốc này.
• Giảm việc sử dụng nhựa nói chung; sử dụng ly, vật chứa bằng thủy tinh.
• Cần lắp đặt một hệ thống thông gió hiệu quả tại gia đình và nơi làm việc.
• Đeo găng tay hoặc khẩu trang khi sử dụng bất cứ vật liệu độc hại nào.
• Thay thế thường xuyên bộ lọc bụi của máy điều hòa không khí cũng là biện pháp
có ích.
• Dinh dưỡng cần để hỗ trợ chức năng của các cơ quan liên quan trực tiếp đến việc
giải độc: gan, đường ruột và thận. Vitnamin A, B3, B6, C, E, beta carotene, amino
acid L-cysteine và L-glutamine và một thành phần được biết dưới tên gọi
glutathione và phospholipid là những chất hỗ trợ chức năng của gan. Vitamin A,
C, B6 và khoáng chất Mg, K hỗ trợ cho chức năng của thận. Thận cung cấp một
lộ trình chính để bài tiết chất độc thông qua nước tiểu; vì vậy cần uống ít nhất mỗi
ngày 2 lít nước mỗi ngày để cơ thể có thể được loại bỏ chất độc.
• Cần ăn uống điều độ với nhiều thực phẩm tươi, tránh ăn thừa chất béo, đường tinh
luyện và những thực phẩm có nhiều chất bảo quản và phụ gia.
• Giảm trọng lượng sẽ có ích cho những ai thừa cân. Lượng chất béo dư trong cơ
thể tạo ra một vị trí dự trữ sẵn sàng cho các độc tố ưa chất béo đi vào cơ thể. Một
khi độc tố được lưu giữ trong cơ thể thông qua việc gắn kết với lượng chất béo

thừa này sẽ rất khó loại bỏ chúng ra khỏi cơ thể và chúng có khả năng trở thành
nguồn độc tố duy trì liên tục trong cơ thể.
Thạc sĩ Đỗ Hoàng Oanh
Phó trưởng phòng Kế hoạch-Tổng hợp
Sở Tài nguyên và Môi trường