Đề tài KLTN: Phong cách Terrence Malick qua phim “The thin red line” và
“The tree of life” nhìn từ góc độ thi pháp tác giả.

MỤC LỤC:

Trần Thị Ngọc Ánh. Lớp K54 Văn học. 1


Đề tài KLTN: Phong cách Terrence Malick qua phim “The thin red line” và
“The tree of life” nhìn từ góc độ thi pháp tác giả.

MỞ ĐẦU
1.

Lý do chọn đề tài.

Lịch sử điện ảnh là quá trình ra đời và phát triển của điện ảnh từ
cuối thế kỉ 19 cho đến nay. Sau hơn 100 năm hình thành và phát triển
nhanh chóng, điện ảnh đã chuyển từ một loại hình giải trí mới lạ đơn
thuần trở thành một nghệ thuật và công cụ truyền thông đại chúng, giải trí
quan trọng bậc nhất của xã hội hiện đại. Ngày nay, điện ảnh được gọi là
nghệ thuật thứ bảy. Không chỉ là món ăn tinh thần được nhiều tầng lớp
đón nhận mà còn là một khía cạnh được khá nhiều giới chuyên môn quan
tâm.
Nhiều người trong giới điện ảnh đã dành nhiều thời gian để quan
tâm đến môn nghệ thuật thứ bảy này. Mỗi người đặt cho mình một điểm
nhìn, một lăng kính riêng để quan sát và đưa ra những nhận định nhất
định. “Bê-lin-xki cũng đã thấy ở nhà hát một thứ nghệ thuật hoàn thiện
nhất, gần giũi nhất đối với con tim chúng ta, bởi vì nó truyền đạt được
những ước mơ và việc làm của con người một cách chính xác và toàn diện
hơn cả. Ngay đối với cẩ Vác-ne trong những tư duy nghệ thuật về tương

lai, điểm xuất phát cũng là kết nối giữa sân khấu và âm nhạc, sự phục sinh
những lý tưởng của kịch cổ Hy Lạp. Xcri-a-bin đã ước mơ về “một nền
nghệ thuật vạn năng” kết hợp được âm nhạc, hội họa, thi ca và múa.
Trong tất cả các quan điểm rất khác nhau ấy của các nghệ sĩ có một cái gì
đó giống nhau: Khái niệm về một nền nghệ thuật tổng hợp, nhất quán, có
khả năng phối hợp rộng rãi những phương tiện biểu hiện nhằm miêu tả
thực tiễn một cách toàn diện hơn, đầy đủ hơn.” [12;16]

Trần Thị Ngọc Ánh. Lớp K54 Văn học. 2


Đề tài KLTN: Phong cách Terrence Malick qua phim “The thin red line” và
“The tree of life” nhìn từ góc độ thi pháp tác giả.
Đúng như Bê-lin-xki đã nhận xét Điện ảnh đã bao hàm trong nó
tiếng nói của nhiều môn nghệ thuật khác nhau, chính vì vậy giới chuyên
môn muốn nghiên cứu điện ảnh phải nghiên cứu một cách tổng thể và
toàn diện. Vì “Nghệ thuật điện ảnh hiện đại là sự biểu hiện ước mơ ấy của
các nhà thơ, họa sĩ, nhạc sĩ, các nhà phê bình, của tất cả những ai luôn
cảm thấy âm thanh của các nhạc khí, ngôn từ trên giấy và màu sắc trên
vải sơn còn quá nghèo nàn, quá đơn điệu để truyền đạt sự phong phú bên
ngoài và bên trong của thế giới con người.” [12;16]
Điện ảnh đã đưa đến thế giới một làn gió mới từ khi nó ra đời đến
nay, mặc dù gặp nhiều thăng trầm trên chặng đường phát triển nhưng bản
chất vẫn giữ được tính riêng biệt của một ngành nghệ thuật mang dấu ấn
đậm nét. Tuy vậy, khi mới ra nhập làng nghệ thuật thì “người em út điện
ảnh” lại không được giới nghệ thuật quan tâm đúng mức tới người “cha
đẻ” của chúng – Đạo diễn. Ban đầu người ta vẫn chưa thấy được rằng
người đạo diễn là linh hồn của cả bộ phim mà chủ yếu quan tâm tới diễn
xuất của diễn viên và những vấn đề liên quan đến kĩ thuật, âm thanh. Cho
tới sau những năm 60 của thế kỉ XX ở Pháp khi điện ảnh được coi là một

môn nghệ thuật chứ không phải đơn thuần mang tính chất giải trí. Từ đó
vai trò của người đạo diễn bắt đầu được chú trọng nhiều hơn. “Nghệ thuật
điện ảnh, mặc dù điều xác nhận này có thể là nghịch lý đi nữa, vốn đã có
từ lâu. Ta có thể dễ dàng tìm ra những mầm mống của nó trống rất nhiều
lĩnh vực hoạt động sáng tạo của con người. Điện ảnh vận dụng kinh
nghiệm nhiều đời của văn học, hội họa, sân khấu, âm nhạc, múa, điêu
khắc và kiến trúc” [12;16]

Trần Thị Ngọc Ánh. Lớp K54 Văn học. 3


Đề tài KLTN: Phong cách Terrence Malick qua phim “The thin red line” và
“The tree of life” nhìn từ góc độ thi pháp tác giả.
Bắt rễ từ rất nhiều môn nghệ thuật khác, điện ảnh khoác lên mình
cái áo mới mang đầy kiêu hãnh. Nhưng, muốn hiểu được phim, nghiên cứ
được điện ảnh, tại sao lại vận dụng những kinh nghiệm của các loại hình
khác áp vào điện ảnh? Cũng giống như câu hỏi tại sao phim lại mang âm
nhạc này mà không dùng âm nhạc khác? Tại sao các hình ảnh lại được sắp
xếp như vậy? Chúng ta phải quan tâm tới người cha sáng tạo ra nó – tác
giả hay đạo diễn được coi là một trong những đối tượng nghiên cứu của
điện ảnh.
Điện ảnh là một bộ môn nghệ thuật nhận được nhiều sự chú ý từ
nhiều phía từ chuyên môn tới các ngành khác như báo chí, văn học... tuy
vậy để tìm hiều tác phẩm điện ảnh xuất phát từ chính những mạch nguồn
của nó – người mẹ đã phôi thai ra nó – đạo diễn thì tư liệu còn rất mỏng.
Không nằm ngoài quy luật đó Terrence Malick cũng cho ra đời
những đứa con của mình mang dấu ấn riêng biệt, đặc biệt hơn The tree of
life và The thin red line là hai bộ phim đáng chú ý của ông. Nó không chỉ
đánh dấu tên tuổi của ông trong làn điện ảnh mà còn mang đậm phong
cách riêng của Terrence Malick. Vì những lý do trên mà chúng tôi đã chọn

đề tài “Phong cách Terrence Malick qua phim The tree of life và The thin
red line từ góc độ thi pháp tác giả”.
Lịch sử nghiên cứu vấn đề.
Điện ảnh là môn nghệ thuật tuy ra đời sau nhưng lại nhận được sự

2.

quan tâm, ưu ái của rất nhiều giới chuyên môn. Đã có khá nhiều công
trình nghiên cứu về điện ảnh từ nhiều góc độ khác nhau. Tuy vậy, với đối
tượng là tác giả Terrence Malick thì chúng tôi nhận thấy vẫn chưa có
được một bài nghiên cứu nào sâu sắc. Các bài viết về Terrence Malick và
phim của ông chủ yếu chỉ là những bài báo mạng, bài điểm phim, nghiên

Trần Thị Ngọc Ánh. Lớp K54 Văn học. 4


Đề tài KLTN: Phong cách Terrence Malick qua phim “The thin red line” và
“The tree of life” nhìn từ góc độ thi pháp tác giả.
cứu phim nhỏ. Riêng trong trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
– Đại học Quốc gia Hà Nội, từ nhiều năm nay cũng có nhiều công trình
nghiên cứu về điện ảnh nhưng vẫn không thoát khỏi khuôn khổ bài nghiên
-

cứu về phim chuyển thể cụ thể như:
“Chất điện ảnh trong văn học qua một số tiểu thuyết của M.Duras”. (Đỗ

-

Thị Ngọc Điệp – 2006)
“Mật mã Da.Vinci từ tiểu thuyết đến điện ảnh” (Hà Thị Phượng – 2007)

“Kết cấu, người kể chuyện và không gian trong phim Pashomon của đạo
diễn Kurasawa dưới góc nhìn nghệ thuật học”. (Đoàn Thị Bích Thủy –

-

2008)
“Vấn đề chuyển thể sang tác phẩm điện ảnh (Từ góc nhìn tự sự)” (Đỗ Thị
Ngọc Điệp – 2010)
Vì vậy, chúng tôi đã lựa chọn đạo diễn Terrence Malick và phim
của ông để có thể đi sâu vào một khía cạnh để tìm hiểu, không tìm hiểu
một cách hời hợt, tràn lan mà trong khuôn khổ của một đối tượng là tác
giả - đạo diễn.
3.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

Thứ nhất, chúng tôi lấy tác giả: Đạo điễn Terrence Malick làm đối
tượng để nghiên cứu.
Thứ hai, dựa trên những nền tảng về điện ảnh và những kiến thức tri
nhận được chúng tôi giới hạn phạm vi nghiên cứu ở hai phim The thin red
line và The tree of life.

4.

Phương pháp nghiên cứu.

Trần Thị Ngọc Ánh. Lớp K54 Văn học. 5


Đề tài KLTN: Phong cách Terrence Malick qua phim “The thin red line” và

“The tree of life” nhìn từ góc độ thi pháp tác giả.
Để hoàn thành để tài khóa luận này chúng tôi có sử dụng kết hợp
các phương pháp nghiên cứu khác nhau để đạt được hiệu quả cao nhất có
thể, nhưng trong đó có dùng một số phương pháp chủ yếu:
Phương pháp tiếp cận thi pháp học.
Phương pháp tiếp cận tâm lý học.
Phương pháp tiếp cận phong cách học
Ngoài ra chúng tôi cũng có áp dụng thêm một số phương pháp khác
nhằm đạt hiệu quả tốt nhất như:
Phương pháp thống kê
Phương pháp phân tích tổ hợp
Phương pháp so sánh, đối chiếu.
Phương pháp lịch sử
Bố cục khóa luận.
-

5.

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, thư mục tài liệu tham khảo,
Khóa luận tốt nghiệp của chúng tôi gồm 3 chương:
-

Chương 1:
Chương 2:
Chương 3:
Chương 4:

6.

Cơ sở lý luận và thực tiễn.

Chất thơ trong phim của Terrence Malick.
Tính triết lý trong phim của Terrence Malick.
Nghệ thuật dựng phim của Terrence Malick.

Bố cục trình bày.
Đề tài của chúng tôi được trình bày theo quy cách của trường Đại

học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội quy định cho báo cáo khoa
học.
Đối với các công trình nghiên cứu niên luận, khoá luận hay luận
văn... tôi cũng sẽ in nghiêng. Các thông tin về công trình và các bài báo,

Trần Thị Ngọc Ánh. Lớp K54 Văn học. 6


Đề tài KLTN: Phong cách Terrence Malick qua phim “The thin red line” và
“The tree of life” nhìn từ góc độ thi pháp tác giả.
tạp chí như tác giả, xuất xứ, nhà xuất bản... chúng tôi sẽ ghi cụ thể ngay
bên cạnh.
Tài liệu tham khảo được sắp xếp theo thứ tự tên tác giả, vần a, b,
c... ở cuối khóa luận.
Để chú thích, chúng tôi sử dụng dấu ngoặc vuông: [;] số đứng trước
là vị trí của tài liệu trong thư mục tham khảo, số đứng sau là số vị trí số
trang trong tài liệu được chú thích.
Sau đây là một số kí hiệu viết tắt.
Số thứ tự

STT

Sách giáo khoa


SGK

Nhà xuất bản

NXB

Trang

Tr hoặc tr

Hà Nội

H.

…

Trần Thị Ngọc Ánh. Lớp K54 Văn học. 7


Đề tài KLTN: Phong cách Terrence Malick qua phim “The thin red line” và
“The tree of life” nhìn từ góc độ thi pháp tác giả.

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN.
1.1.

Thi pháp học.
1.1.1. Thi pháp học là gì?
Khái niệm “Thi pháp học” đã xuất hiện ở Hy Lạp từ thời cổ đại với


tác phẩm Nghệ thuật thy ca của Aristote. Theo Đỗ Ngọc Thạch thì: “Thi
pháp học với tư cách là một bộ môn khoa học, một phương pháp nghiên
cứu, phê bình tác phẩm văn học dựa trên lý thuyết cấu trúc luận thì mới
hình thành vào đầu thế kỷ XX ở Nga rồi dịch chuyển sang Âu - Mỹ và
phổ biến khắp thế giới. Hiện nay, có nhiều cách hiểu về Thi pháp học. Có
thể hiểu, thi pháp học là cách thức phân tích tác phẩm bám vào văn bản là
chính, không chú trọng đến những vấn đề nằm ngoài văn bản như: tiểu sử
nhà văn, hoàn cảnh sáng tác, nguyên mẫu nhân vật, giá trị hiện thực, tác
dụng xã hội… Thi pháp học chỉ chú ý đến những yếu tố hình thức tác
phẩm như: hình tượng nhân vật - không gian - thời gian, kết cấu - cốt
truyện - điểm nhìn, ngôn ngữ, thể loại… Nội dung trong tác phẩm phải
được suy ra từ hình thức, đó là “hình thức mang tính nội dung ”. Phương
pháp chủ yếu của Thi pháp học là phương pháp hình thức. Chúng ta hiểu,
“Phương pháp hình thức là phương pháp phân tích các khía cạnh hình
thức của tác phẩm văn học nghệ thuật để rút ra ý nghĩa thẩm mỹ của nó”.
Nghiên cứu, phê bình theo hướng thi pháp học nghĩa là nghiêng về phân
tích hình thức nghệ thuật tác phẩm, nó đối lập với lý thuyết “Phản ánh
luận” trước đây: nội dung quyết định hình thức.
“Thi pháp học là khoa học nghiên cứu về thi pháp, tức là hệ thống
các phương thức, phương tiện, thủ pháp biểu hiện đời sống bằng hình

Trần Thị Ngọc Ánh. Lớp K54 Văn học. 8


Đề tài KLTN: Phong cách Terrence Malick qua phim “The thin red line” và
“The tree of life” nhìn từ góc độ thi pháp tác giả.
tượng nghệ thuật trong sáng tác văn học. Mục đích của thi pháp học là
chia tách và hệ thống hóa các yếu tố của văn bản nghệ thuật tham gia vào
sự hình thành thế giới nghệ thuật, ấn tượng thẩm mĩ và chiều sâu phản
ánh của sáng tác nghệ thuật” [11;304].

Do thi pháp học có nhiệm vụ nghiên cứu các phương thức và
phương tiện biểu hiện cuộc sống bằng nghệ thuật, nên việc thao tác thi
pháp học phải luôn kết hợp giữa quan niệm nghệ thuật của nhà văn với
cuộc sống, giữa nội dung và hình thức, giữa các phương tiện và biện pháp
nghệ thuật với đối tượng chủ yếu của sự phán ánh nghệ thuật là con
người.
Do phương thức và phương tiện biểu hiện cuộc sống của từng tác
phẩm, từng nhà văn, các trào lưu và trường phái văn học vừa có những
nét tương đồng, vừa có những chỗ khác biệt, vì vậy thao tác thi pháp học
cần so sánh đối chiếu nhằm phát hiện ra những quy luật chung của sự
sáng tạo nghệ thuật, đồng đời cũng tìm ra những khám phá nghệ thuật,
đồng thời cũng tìm ra những khám phá nghệ thuật độc đáo của từng tác
phẩm cùng những thành tựu và kinh nghiệm của các trào lưu và xu hướng
nghệ thuật thuộc các thời kỳ lịch sử khác nhau.
Thi pháp học là khoa học về hình thức nghệ thuật, nên thao tác thi
pháp có nhiệm vụ xâm nhập và phân tích một cách cụ thể toàn bộ các yếu
tố cảu hình thức nghệ thuật trong tác phẩm. Nếu đối tượng nghiên cứu là
tiểu thuyết thì đó là yếu tố nhân vật, cốt truyện, chi tiết, tình huống,
không gian, thời gian, kết cấu, ngôn từ.... Đồng thời thi pháp học không
dừng lại ở việc mổ xẻ từng yếu tố nghệ thuật, mà còn phân tích và lý giải

Trần Thị Ngọc Ánh. Lớp K54 Văn học. 9


Đề tài KLTN: Phong cách Terrence Malick qua phim “The thin red line” và
“The tree of life” nhìn từ góc độ thi pháp tác giả.
các yếu tố nghệ thuật trong những mối liên hệ giữa chúng và những liên
hệ giữa những yếu tố với tổng thể của cấu trúc tác phẩm.
1.1.2.


Thi pháp học tác giả.

“Xét về chỉnh thể văn học mang thi pháp, có thể nói tới thi pháp tác
phẩm cụ thể, thi pháp tác giả (sáng tác của một nhà văn), thi pháp một
trào lưu, thi pháp văn học một thời đại, thi pháp lịch sử, thi pháp học dân
tộc” [11;304]. Như vậy, nghiên cứu về thi pháp học ta có thể tiếp cận từ
nhiều góc độ và chiều kích khác nhau. Tác giả là một trong những góc độ
mà khá nhiều nhà nghiên cứu hướng đến khi nghiên cứu văn bản. Ta phải
biết về tác giả, những tác động nội và ngoại cảnh đến sáng tác của tác giả
mới tìm được những dấu ấn xuyên suốt văn bản hoặc chuỗi văn bản.
Thi pháp tác giả đang là một trong những phương diện mà nhiều
người tìm hiểu dưới góc độ sáng tác của một cá nhân. Tuy vậy, trong điện
ảnh vấn đề tác giả vẫn chưa được quan tâm nhiều. Ngày trước, người ta
không coi điện ảnh là Nghệ thuật mà chỉ cho rằng điện ảnh là một thành
phần của công nghệ giải trí. Vì thế vai trò cá nhân và đặc biệt là vai trò
của người sáng tạo (Đạo diễn) bị mời nhạt. Khoảng sau những năm 1960
ở Pháp đã công nhận điện ảnh là một môn nghệ thuật. Từ đó vai trò của cá
nhân được coi trọng hơn. Trải qua những thăng trầm người ta đã nhận
thấy đạo diễn không chỉ là tác giả mà còn là người sáng tạo, đặt dấu ấn
trên sản phẩm điện ảnh của mình. Như vậy đạo diễn là một đối tượng để
nghiên cứu. Từ đó ta sẽ đưa ra được phong cách của tác giả. Đó chính là
tính ổn định lặp đi lặp lại qua nhiều tác phẩm (phim), mang tính bản ngã.
Tuy vậy, nghiên cứu tác giả không thể nghiên cứu riêng rẽ mà cần kết
hợp, đi kèm với các phương pháp khác nhau.

Trần Thị Ngọc Ánh. Lớp K54 Văn học. 10


Đề tài KLTN: Phong cách Terrence Malick qua phim “The thin red line” và
“The tree of life” nhìn từ góc độ thi pháp tác giả.

Phong cách chính là những biểu hiện độc đáo của tài năng sáng tạo
nghệ thuật, có tính chất thống nhất và tương đối ổn định được lặp đi lặp
lại trong nhiều bộ phim của đạo diễn, thể hiện cái nhìn và sự chiếm lĩnh
nghệ thuật độc đáo của đạo diễn đối với thế giới và con người. Phong
cách của một đạo diễn vừa thống nhất, ổn định vừa luôn vận động biến
đổi qua mỗi giai đoạn, mỗi chặng đường sáng tác, nó chịu sự chi phối của
các yếu tố khách quan: môi trường, xă hội, thời đại. Tuy vậy, yếu tố độc
đáo mang tính chất thẩm mĩ - hạt nhân của phong cách nhà văn vẫn ổn
định, bền vững và vẫn thường xuyên lặp lại.
1.2.
1.2.1.

Đạo diễn Terrence Malick.
Cuộc đời và sự nghiệp.
“Có hai cách để đi qua cuộc đời, một cách tự nhiên, và một cách vị

tha” (The tree of life). Cuộc sống có những quy tắc tồn tại riêng của nó,
cha mẹ cho ta một hình hài nhưng chính ta lại quyết định cho ta cuộc sống
và bước đi bằng đôi chân của mình. Bức họa về cuộc sống dù ngọt hay
đắng, dù chua hay chát, dù mặn hay cay thì cũng do chính đôi tay ta đang
vẽ lên nó những nét kí họa đầy sắc màu. Bằng chính những dư vị chân
thực của cuộc sống mà đạo diễn Terrence Malick đã đưa lên màn ảnh bức
tranh đầy chất thơ và triết lý, chạm đến những mạch nguồn sâu thẳm nơi
trái tim khán giả.
Terrence Malick (sinh ngày 11 tháng 3 năm 1943) là đạo diễn, nhà
sản xuất điện ảnh người Mỹ gốc Assyria. Trước khi bén duyên với điện
ảnh ông đã từng là sinh viên khoa Triết của Đại học Harvad và Đại học
Oxford. Ông nghiên cứu sâu về triết gia Heidegger - người sau này có ảnh
hưởng sâu sắc đến phim của ông Năm 1969 thay vì nhận tấm bằng Tiến sĩ


Trần Thị Ngọc Ánh. Lớp K54 Văn học. 11


Đề tài KLTN: Phong cách Terrence Malick qua phim “The thin red line” và
“The tree of life” nhìn từ góc độ thi pháp tác giả.
Triết học thì ông đã tham dự vào Viện Điện ảnh Hoa Kỳ. Và cũng trong
năm đó ông đã hoàn thành bằng Thạc sĩ về nghệ thuật làm phim với bộ
phim hài ngắn (17 phút) - Lanton Mills. Malick trở thành nhà giáo, nhà
báo trước khi bước vào làng điện ảnh. Sau bộ phim ngắn đầu tay, ông có
tham gia cùng viết kịch bản phim Diver, he said (1971) và là biên kịch
chính của The Dead. Nhưng phải đến 1973 khi Badlands chính thức ra
mắt, công chúng cũng như giới điện ảnh mới bắt đầu biết đến cái tên
Terrence Malick. Năm 1978 Days of Heaven của ông đoạt giải Oscar dành
cho Đạo diễn xuất sắc. Nhưng sau đó chính Đạo diễn xuất sắc này lai lặn
mất tăm khỏi giới điện ảnh suốt 20 năm. Rồi đột nhiên, năm 1998, ông trở
lại với bộ phim The Thin Red Line – bộ phim được đề cử 7 giải Oscar
năm 1998. Và đến năm 1999, nó đoạt giải Gấu vàng tại Liên hoan phim
Berlin. Đến nay, sau hàng chục năm làm đạo diễn, ông chỉ có vẻn vẹn 6
phim: Badlands (1973), Days of Heaven (1978), The Thin Red Line
(1998), The New World (2005), The Tree of Life (2011) và gần đây nhất là
To the wonder (2012). Hầu hết phim của ông đều mang đến cho khán giả
chiều sâu triết lý, giá trị nghệ thuật cao.
Thành công và tài năng của Terrence Malick qua bộ phim The Tree
of Life đã một lần nữa được cả thế giới công nhận với giải thưởng Cành
cọ vàng danh giá. Tuy nhiên, sự vắng mặt của ông trong khoảnh khắc vinh
danh chính mình đã khiến nhiều người lấy làm tiếc.
1.2.2.

“The thin red line” và “The tree of line” – Những dư âm còn vọng.
Terrence Malick sinh ở Privet Drive Waco, Texas hoặc Ottawa,


Illinois cha là Emil Malick, con trai của một người nhập cư Thiên chúa

Trần Thị Ngọc Ánh. Lớp K54 Văn học. 12


Đề tài KLTN: Phong cách Terrence Malick qua phim “The thin red line” và
“The tree of life” nhìn từ góc độ thi pháp tác giả.
giáo Assyria, và mẹ là Irene Malick. Waco là một trong các bối cảnh của
phim của ông The Tree of Life.
Nếu Badlands chỉ là bước đệm thì Days of heaven đã là cú nhảy để
lại ấn tượng, sự ẩn dụ kín kẽ làm say đắm, đưa đến những cái nhìn mới về
cuộc sống. The thin red line và The tree of life lại mang đến cho chúng ta
những trải nghiệm, những dư vị khó quên. Thoạt thấy thật nghịch lí khi ta
đặt hai phim trái chiều song song nhau. Nếu ai đó đã từng rùng mình, hét
lên vì khiếp sợ tiếng súng đạn trong The thin red line, thì ắt hẳn sẽ rơi lệ
với bài thơ được viết bằng ngôn ngữ điện ảnh The tree of life. The thin
red line và The tree of life không có những cảnh đẹp mê hồn như cánh
đồng lúa mì trong Days of heaven, lại càng không có được nhiều sự mạch
lạc, rõ ràng như The new world. Nhưng ở mỗi phim ta lại có được những
ấn tượng riêng, chiêm nghiệm riêng .
The Thin Red Line là một bộ phim Mỹ năm 1998 chiến tranh của
đạo diễn Terrence Malick. Dựa trên cuốn tiểu thuyết của James Jones, nó
kể một câu chuyện hư cấu của trận núi Austen trong Thế chiến II. Bộ
phim miêu tả những người lính của Công ty C, Tiểu đoàn 1, Trung đoàn
bộ binh 27, sư đoàn bộ binh 25, do Sean Penn, Jim Caviezel, Nick Nolte,
Elias Koteas và Ben Chaplin. Tiêu đề phản ánh một dòng bài thơ của
Tommy, trong đó ông kêu gọi những người lính chân “dòng màu đỏ mỏng
của anh hùng”.
Bộ phim đánh dấu sự trở lại của Malick làm phim sau khi một sự

vắng mặt 20 năm. Bộ phim có một dàn diễn viên lớn, bao gồm Adrien
Brody, George Clooney, John Cusack, Woody Harrelson, John C. Reilly
và John Travolta. Được biết, việc cắt giảm đầu tiên lắp ráp mất bảy tháng
để chỉnh sửa và chạy năm giờ. Bởi việc cắt giảm cuối cùng, tất cả các

Trần Thị Ngọc Ánh. Lớp K54 Văn học. 13


Đề tài KLTN: Phong cách Terrence Malick qua phim “The thin red line” và
“The tree of life” nhìn từ góc độ thi pháp tác giả.
cảnh quay của phần trình diễn của Billy Bob Thornton, Martin Sheen,
Gary Oldman, Bill Pullman, Lukas Haas, Jason Patric, Viggo Mortensen,
và Mickey Rourke đã được gỡ bỏ. Bộ phim có phần nhạc phim của Hans
Zimmer, John Powell và Klaus Badelt, và được quay bởi John Toll.
Bộ phim thu về 98 triệu USD so với 52 triệu USD ngân sách. Bộ
phim được đề cử bảy giải Oscar: Phim hay nhất, Đạo diễn xuất sắc nhất,
Kịch bản chuyển thể xuất sắc nhất, Quay phim xuất sắc nhất, Biên tập
phim xuất sắc nhất và âm thanh tốt nhất. The thin red line giành giải Gấu
vàng tại Liên hoan phim Berlin quốc tế năm 1999.
Vào tháng năm 2009, The tree of life được bán cho một số nhà phân
phối quốc tế, bao gồm cả Europacorp ở Pháp, TriPictures ở Tây Ban Nha,
và tại Anh và Úc, nhưng thiếu một nhà phân phối Mỹ. Trong tháng 8 năm
2009, có thông báo rằng bộ phim sẽ được phát hành tại Mỹ. Dự kiến ngày
25 tháng 12 năm 2009 sẽ được công bố, nhưng bộ phim đã không được
hoàn thành trong thời gian. Các nhà tổ chức của Liên hoan phim Cannes
đã đàm phán để đảm bảo một buổi ra mắt tại Liên hoan phim Cannes năm
2010, kết quả Malick gửi phiên bản đầu tiên của bộ phim cho Thierry
Fremaux và hội đồng tuyển chọn phim Cannes. Mặc dù Fremaux đón
nhận nồng nhiệt và háo hức để chiếu bộ phim tại liên hoan của mình,
Malick cuối cùng ông nói rằng ông cảm thấy bộ phim đã không sẵn sàng.

Vào đêm trước của Liên hoan phim Cannes năm 2010, Berney đột nhiên
công bố rời khỏi Apparition, để lại tương lai của công ty không chắc chắn
Pohlad quyết định giữ The Tree of Life tại Apparition, và sau khi tái cơ
cấu đáng kể, thuê Tom Ortenberg để hoạt động như một nhà tư vấn về
phát hành. Kế hoạch dự kiến đã được thực hiện để phát hành nó vào cuối

Trần Thị Ngọc Ánh. Lớp K54 Văn học. 14


Đề tài KLTN: Phong cách Terrence Malick qua phim “The thin red line” và
“The tree of life” nhìn từ góc độ thi pháp tác giả.
năm 2010, trong thời gian xem xét trao giải thưởng. Cuối cùng, Pohlad
quyết định đóng cửa Apparition và bán bản quyền cho bộ phim chiếu cá
nhân. Bộ phim nhận được sự quan tâm của Fox Searchlight Pictures và
Sony Pictures Classics đã diễn ra tại Telluride Liên hoan phim năm 2010.
Vào ngày 09 tháng 9, hãng Fox Searchlight công bố mua lại của họ về bộ
phim từ River Road Entertainment Pohlad của. Bộ phim mới được phát
hành hạn chế tại Hoa Kỳ vào ngày 27 tháng năm 2011.
Đánh giá ban đầu cho The Tree of Life tại Liên hoan phim Cannes
năm 2011 có những sự phản ứng trái chiều. Sau khi được có cả những
tiếng la ó lẫn vỗ tay tại Liên hoan phim Cannes năm 2011, bộ phim đã
nhận được sự chú ý ban đầu. Và thành công khi bộ phim đã dến được với
khán giả với tất cả ý nghĩa của nó.
Bắt đầu từ năm 1969 với bộ phim ngắn Lanton Mills, sự nghiệp đạo
diễn của Terrence Malick trong suốt bốn thập niên qua chỉ gói gọn trong 6
tác phẩm điện ảnh. Nhưng cả 6 bộ phim đều mang dấu ấn đặc biệt của
Terrence Malick và làm nên tên tuổi của ông trên trường quốc tế. Bên
cạnh The Tree of Life với Cành cọ vàng năm 2011, năm 1979, bộ phim
thứ hai của ông Days of Heaven đạt giải Oscar dành cho Hình ảnh xuất
sắc nhất, và giải Cành cọ vàng dành cho Đạo diễn xuất sắc nhất. Hai

mươi năm sau, Terrence Malick trở lại với bộ phim thứ ba The Thin Red
Line, và nhận 7 đề cử cho giải Oscar và giải Gấu vàng của LHP Berlin
trong năm đó. Từ Badlands (năm 1973), Days of Heaven (năm 1979),
rồi The Thin Red Line (năm 1999), The New World (năm 2005), đến The
Tree of Life (năm 2011), trong mỗi bộ phim của Terrence Malick đều
phảng phất hình ảnh, ý niệm và nhịp điệu của một không gian thiền tĩnh

Trần Thị Ngọc Ánh. Lớp K54 Văn học. 15


Đề tài KLTN: Phong cách Terrence Malick qua phim “The thin red line” và
“The tree of life” nhìn từ góc độ thi pháp tác giả.
tại tuyệt đẹp, về thế giới tự nhiên, về các nền văn minh, và cả về những va
chạm mâu thuẫn của cuộc sống
•

TIỂU KẾT.

Để tìm hiểu một tác phẩm văn học hay một tác phẩm điện ảnh ta
phải tìm hiểu tổng thể về mọi mặt của tác phẩm. Thi pháp học là khoa học
nghiên cứu về hình thức của tác phẩm, xét về tổng thể thi pháp học có
nhiều đối tượng để nghiên cứu, nhưng tác giả hay đạo diễn là một trong
những đối tượng đãng được quan tâm. Thông qua thi pháp tác giả có thể
thấy được phong cách của tác giả đó một cách đúng nhất.
“Ta là một là riêng là duy nhất” – Xuân Diệu đã từng nói vậy. Đúng
thế, mỗi người luôn luôn là một, không ai có thể giống ai. Và cũng như
vậy mỗi người có cho mình một phong cách riêng không trùng khớp với
ai. Terrence Malick cũng là một đạo diễn có phong cách riêng biệt như
vậy. Trải dài trong các bộ phim của ông chúng tôi chú ý tìm hiểu về The
thin red line và The tree of life. Hai bộ phim đã để lại dấu ấn trên diễn đàn

điện ảnh thế giới với rất nhiều giải thưởng và đặc biệt gần đây nhất The
tree of life dành giải cao nhất tại liên hoan phim Cannes.

Trần Thị Ngọc Ánh. Lớp K54 Văn học. 16


Đề tài KLTN: Phong cách Terrence Malick qua phim “The thin red line” và
“The tree of life” nhìn từ góc độ thi pháp tác giả.

2.1.

CHƯƠNG 2. CHẤT THƠ TRONG PHIM CỦA TERRENCE MALICK.
Chất thơ là gì?
“Thơ là tiếng nói của tâm hồn” (Xuân Diệu). Thơ bắt nguồn từ
chính cuộc sống, bắt nguồn từ nhịp đập trái tim của người nghệ sĩ. Theo
từ điển thuật ngữ văn học của Lê Bá Hán – Trần Đình Sử - Nguyễn Khắc
Phi thì “Thơ là hình thức sáng tác văn học phản ánh cuộc sống, thể hiện
những tâm trạng, những cảm xúc mạnh mẽ bằng ngôn ngữ hàm súc, giàu
hình ảnh và nhất là có nhịp điệu” [11;39]. Cũng như vậy, trong từ điển
tiếng Việt có đinh nghĩa “thơ là hình thức nghệ thuật dùng ngôn ngữ giàu
hình ảnh và có nhịp điệu để thể hiện nội dung một cách hàm súc”
[18;877].
Nhà thơ là người nghệ sĩ tự do vẽ trên chính xúc cảm của mình.
Nếu như văn học là “Nghệ thuật dùng ngôn ngữ và hình tượng để thể hiện
đời sống và xã hội”. Thì “Nhà văn ngược lại, công việc của họ là các ý
nghĩa; song vẫn cần phải phân biệt; vương quốc các ký hiệu, đó là văn
xuôi; Thơ nằm về phia hội họa, điêu khắc, âm nhạc.” [15;16]. Thơ mang
trong mình những kí hiệu riêng, vậy nên ta có “Thơ văn xuôi”, có “Thơ tự
do”, và thơ theo các hình thức niêm luật ta lại có “Thơ Đường luật”, “Thơ
Lục bát”.... Vậy, có phải chăng “Thơ văn xuôi” tức là “Thơ cũng sử dụng

các từ như văn xuôi chăng? Nhưng văn xuôi không sử dụng một cách như
thơ; và thậm chí nó không hề sử dụng các từ; tôi muốn nói đúng hơn là nó
phục vụ các từ. Thi sĩ là những con người từ chối dùng ngôn ngữ”
[15;16].
Tất cả các hiện tượng tự nhiên, xúc cảm con người hay trực giác
đều mang trong mình âm hưởng du dương của những vần thơ, “Nhưng

Trần Thị Ngọc Ánh. Lớp K54 Văn học. 17


Đề tài KLTN: Phong cách Terrence Malick qua phim “The thin red line” và
“The tree of life” nhìn từ góc độ thi pháp tác giả.
nếu thơ dừng lại ở các từ ngữ như họa sĩ dừng lại ở màu và nhạc sĩ ở âm,
thì không phải là dưới mắt anh ta các từ đã mất hết mọi ý nghĩa; thực ra
chỉ có nghĩa mới khiến cho các từ có được tính thống nhất từ ngữ của
chúng; bằng không chúng sẽ tung tóe ra thành tiếng động hay những nét
bút thôi.” [15;17].
Một bài văn xuôi vẫn đắm mình trong dòng sông thơ của tình ái
không còn gì lạ lẫm với độc giả, chất thơ bắt nguồn từ chính những điểm
nút, điểm chấm phá không mở đầu cũng chẳng kết thúc. Có những khi chỉ
là một khoảnh khắc nhỏ, cũng có khi là một dấu chấm trong cuộc đời con
người. “Nhà thơ ở ngoài ngôn ngữ, anh nhìn thấy các từ ở phía ngược, cứ
như là chúng không thuộc về thân phận con người, thoạt tiên nó vấp phải
một rào chắn. Thay vì trước hết phải viết các sự vật bằng tên gọi của
chúng, rồi sau đó, quay lại với các từ mà anh coi là một loại sự vật khác,
chạm vào chúng một độ sáng nhỏ nhoi đặc trưng và những sự giống nhau
đặc biệt với đất, với trời, với nước và tất cả các sự vật tạo hóa sáng tạo
ra.” [15;18,19]
Cũng như vậy điện ảnh hay nói chính xác hơn một bộ phim cũng
đôi khi là những nấc thang xếp tầng của thơ, bởi “Tất cá ngôn ngữ là sự

phản chiếu thế giới” [15;19]. Ngôn ngữ điện ảnh là ngôn ngữ của hình
ảnh, của chuyển đông. Lẽ ra câu chuyện “Nàng Bạch Tuyết và bảy chú
lùn” sẽ được vẽ lại và chuyển động từ mở đầu đến cao trào, thắt nút, mở
nút và đi tới kết thúc. Nhưng cũng có khi đó chỉ là khoảnh tắc nàng Bạch
Tuyết ăn quả táo của mụ phù thủy. “Nhà thơ không sử dụng từ nên anh
không chọn lựa giữa các nghĩa khác nhau của chúng, và mỗi nghĩa trong
số đó thay vì mang một chức năng tự trị, lại tự hiến mình cho anh như

Trần Thị Ngọc Ánh. Lớp K54 Văn học. 18


Đề tài KLTN: Phong cách Terrence Malick qua phim “The thin red line” và
“The tree of life” nhìn từ góc độ thi pháp tác giả.
một tính chất vật chất tan hòa đi trong cái nhìn của anh với những nghĩa
khác.” [15;19,20].
Thơ cũng có ồn ào, cũng có lặng lẽ nhưng thơ không buộc con
người ta phải sáng tỏ trắng – đen mà hơn hết thơ sẽ lắng đọng những
chiều sâu triết lý giản đơn. “Người viết văn xuôi làm sáng rõ các cảm xúc
của mình trong quá trình bộc lộ nó ra; nhà thơ thì ngược lại, nếu anh rót
các niềm say mê của anh vào bài thơ thì anh không còn nhận ra được
chúng nữa: các từ ấy không xâm nhập vào đó và biến hóa chúng đi: các từ
ấy không thông đạt chúng ra, ngay cả đối với chính anh ta” [15;24].
Thơ đi từ xúc cảm, và chất thơ chính là những xúc cảm đó. Phim
của Terrence Malick làm cho ta như trải bước trên nấc thang của xúc cảm
trong thơ. Tác giả văn xuôi có thể dấn thân vào hiện thức để sáng tạo, vậy
có chắc nhà thơ không dấn thân? “Nhưng nếu nhà thơ không thể dấn thân,
thì có phải là lý do để cấm luôn cả người viết văn xuôi không? Giữa họ có
gì giống nhau? Nhà văn xuôi viết, đúng rồi, nhà thơ cũng viết. Nhưng
giữa hai hành động viết ấy chỉ có một thời điểm chung là cử động của bàn
tay vạch ra các con chữ. Còn thì hai vũ trụ của họ không thông thương

được với nhau và điều đó có giá trị bên này chẳng hề có giá trị bên kia.
Về bản chất văn xuôi là người sử dụng các ngôn từ” [15;25]. Trong sự
chuyển động của hình ảnh cũng đọng lại trong lòng độc giả những nét
chấm phá riêng, chất thơ và chất văn xuôi luôn hòa quyện. “Nghệ thuật
văn xuôi biểu hiện bằng lời, bản chất tự nhiên của nó mang ý nghĩa: nghĩa
là các từ trước hết không phải là những vật, mà là những tên gọi các vật”
[14;26] nhưng thơ chỉ là “khoảnh khắc ngôn từ”. Còn bản chất của điện

Trần Thị Ngọc Ánh. Lớp K54 Văn học. 19


Đề tài KLTN: Phong cách Terrence Malick qua phim “The thin red line” và
“The tree of life” nhìn từ góc độ thi pháp tác giả.
ảnh là chuyển động của hình ảnh, âm thanh chạm tới mạch nguồn của
khán giả thông qua thị giác lẫn thính giác.
Bởi lẽ thơ nhẹ nhàng như khúc hát ru nên dễ thẩm thấu và lắng
đọng trong tâm trí con người ta hơn. “Khởi thủy thơ dáng tạo ta huyền
thoại về con người, còn nhà văn xuôi thì vẽ nên chân dung của anh ta.
Trong thực tế, hành vi của con người, do các nhu cầu sai khiến, do cái ích
dụng khêu gợi ra, theo một cách nào đó, là một phương tiện” [15;46]. Có
lẽ vì vậy mà khi xem phim của đạo diễn Terrence Malick dù có những nét
đối lập ở phương diện nào đi nữa thì chất thơ vẫn ẩn hiện sau từng thước
phim. Các đề tài ông đưa ra luôn xoay quanh cuộc sống với những triết lý
“sống” rất đậm chất triết học. “Miễn ta xem các đề tài như những vấn đề
luôn rộng mở, như những cầu viện, những chờ đợi, ta sẽ hiểu rằng nghệ
thuật chẳng thiệt mất gì cả khi dấn thân; ngược lại cũng giống như vật lý
học đặt ra một hệ biểu tượng mới, những đòi hỏi luôn luôn mới của xã hội
và cái siêu hình giục người nghệ sĩ tìm tòi một ngôn ngữ mới và những kĩ
thuật mới”. [15;34]
Chất thơ đôi khi đứng bên kia tia đối lập với văn xuôi, rằng thơ lãng

mạn còn văn xuôi thực tế, nhưng nó lại hòa quyện rất ăn ý. “Trước thế khỉ
XIX nhà thơ vẫn ăn nhập với xã hội tổng thể của nó, anh ta không sử
dụng những ngôn ngữ vì mục đích như văn xuôi theo đuổi, nhưng anh ta
vẫn có cùng niềm tin như nhà văn xuôi.” [15;47]. Có những khi “ngôn
ngữ thơ nảy sinh trên đống đổ vỡ của văn xuôi. Nếu quả đúng văn xuôi là
không thể thực hiện được, thì khi ấy mỗi từ, tự chính nó, giành lấy lại cá
tính của nó, trở thành công cụ của sự thất bại của chúng và kẻ chứa chấp
cái bất khả liên thông.” [15;49]. Dẫu vậy nhìn ở phương thức nào ta cũng

Trần Thị Ngọc Ánh. Lớp K54 Văn học. 20


Đề tài KLTN: Phong cách Terrence Malick qua phim “The thin red line” và
“The tree of life” nhìn từ góc độ thi pháp tác giả.
cảm nhận được chất thơ đầu tiên bằng hình thức, “Đương nhiên trong mọi
hình thức nhất định của văn xuôi, nghĩa là của thành công; và ngược lại
văn xuôi khô khan nhất cũng chứa đựng đôi chút thơ, nghĩa là một hình
thức nào đó của thất bại” [15;50].
Tuy vậy, chất thơ trong phim là những dấu diểm xuyết của cấu trúc
thơ trên văn bản. “Nếu nhà thơ kể chuyện, giải thích hay răn dạy, thơ sẽ
trở thành tầm thường, anh ta thua cuộc rồi.” Đạo diễn đưa lên màn hình
những ẩn dụ, những kí hiệu như những dấu chấm lửng trong bài thơ, đôi
khi đó là những lát cắt của tâm trạng không mở đầu chẳng kết thúc của
cốt truyện. Nếu người làm thơ là nghệ sĩ sắp xếp những ngôn từ lộn xộn
lại theo một trật tự, thì người đạo diễn lắp ghép hình ảnh theo dòng tâm
trạng để kể một câu chuyện mang ý nghĩa nhất định.
2.2.

Kết cầu cốt truyện theo dòng tâm trạng.
2.2.1. Định nghĩa cốt truyện.

Vấn đề cốt truyện từ lâu đã được ngành Tự sự học coi là một trong
những yếu tố cơ bản để tìm ra cấu trúc văn xuôi, là mắt xích quan trọng
tạo nên kết cấu tác phẩm tự sự. Trong đề tài này chúng tôi là sinh viên
khoa văn học vì thế nên sẽ đi từ cốt truyện trong tác phẩm tự sự, để từ
đó đưa ra được nhận thức đúng nhất về cốt truyện trong phim truyện
điện ảnh.
Thứ nhất, về cốt truyện trong tác phẩm tự sự: Lịch sử nghiên
cứu cốt truyện bắt đầu từ rất sớm với công trình Nghệ thuật Thy ca của
Aristore. Theo Aristore, cốt truyện là tấy yếu, không thể thiếu được của
các tác phẩm tự sự và kịch “Cốt truyện là cơ sở, là linh hồn của bi kịch,
sau đó mới đến tính cách” [5;19]. Cốt truyện được tạo ra bởi các sự kiện

Trần Thị Ngọc Ánh. Lớp K54 Văn học. 21


Đề tài KLTN: Phong cách Terrence Malick qua phim “The thin red line” và
“The tree of life” nhìn từ góc độ thi pháp tác giả.
và hành động. Aristore không chỉ quan tâm đến sự kiện mà còn quan tâm
đến cách sắp xếp, tổ chức miêu tả các sự kiện ấy: “Ngoài các mối liên hệ
bên ngoài mang tính chất thời gian và nhân quả, giữa các sự kiện được
miêu tả còn có mối liên hệ bên trong mang ý nghĩa và cảm xúc.” [5;20]
Có thể nói, Aristore là người đầu tiên đặt nền móng cho thuyết nghiên cứu
cốt truyện.
G.N.Pospelov trong Dẫn luận nghiên cứu văn học cho rằng “Cốt
truyện là tiến trình của các sự kiện” [12;63] Nhà nghiên cứu V.B.Sklosky
cũng đề xuất cách hiểu: “cốt truyện là sự xắp xếp các sự kiện, sự việc,
tình tiết của chúng trong văn bản nghệ thuật” [12;38]. Cách hiểu này được
lưu truyền rộng rãi trong giới nghiên cứu suốt những năm 20 của thế kỉ
XX và được B.V.Tomashevski chia sẻ trong công trình Lý luận văn học –
Thi pháp học: “Tổng thể các sự kiện trong mối liên hệ nội tại của chúng,

ta sẽ gọi là cốt truyện (Fabula), sự sắp xếp các sự kiện được xây dựng một
cách nghệ thuật trong tác phẩm gọi là truyện (Suizhet)”.
Theo Thuật ngữ văn học của Lê Bá Hán – Trần Đình Sử - Nguyễn
Khắc Phi thì “Cốt truyện là hệ thống sự kiện cụ thể, được tổ chức theo
yêu cầu tư tưởng và nghệ thuật nhất định, tạo thành bộ phận cơ bản, quan
trọng nhất trong hình thức động của tác phẩm văn học thuộc loại tự sự và
kịch. Cốt truyện không phải là yếu tố tất yếu của loại tác phẩm văn học.
Trong các tác phẩm trữ tình, cốt truyện (với ý nghĩa chặt chẽ nhât của
khái niệm này) không tồn tại vì ở đây tác giả biểu hiện sự diễn biến của
tình cảm, tâm trạng.” [11;99,100]. Trong cuốn 150 thuật ngữ văn học, Lại
Nguyên Ân lại cho rằng: “Cốt truyện là sự phát triển hành động, tiến trình

Trần Thị Ngọc Ánh. Lớp K54 Văn học. 22


Đề tài KLTN: Phong cách Terrence Malick qua phim “The thin red line” và
“The tree of life” nhìn từ góc độ thi pháp tác giả.
các sự việc, các biến cố trong tác phẩm tự sự và kịch, đôi khi cả trong tác
phẩm trữ tình” [tr.112]
Còn theo Từ điển Tiếng Việt do Hoàng Phê chủ biên (NXB Đà
Nẵng, 1997) định nghĩa: “Cốt truyện là hệ thống sự kiện làm nòng cốt cho
sự diễn biến các mối quan hệ phức tạp của tính cách nhân vật trong tính
cách nhân vật trong tác phẩm tự sự” [tr.206]. Theo Từ điển tiếng Việt phổ
thông của Viện ngôn ngữ học có định nghĩa “Cốt truyện là hệ thống sự
kiện làm nòng cốt cho sự diễn biến các mối quan hệ và sự phát triển của
tính cách nhân vật trong tác phẩm văn học”. [18;193]
Như vậy, mỗi nhà nghiên cứu lại đưa ra những định nghĩa khác
nhau về cốt truyện nhưng thống nhất chung ở điểm: Sự kiện là yếu tố giữ
vai trò quan trọng, thiết yếu nhất của cốt truyện. Về thành phần ta có thể
thấy mỗi cốt truyện truyền thống thường gồm 5 phần: Trình bày, thắt nút,

phát triển, cao trào, mở nút. Tuy nhiên ở những cốt truyện cụ thể không
phải bao giờ cũng có đầy đủ 5 thành phần như vậy. Và, không phải bao
giờ các thành phần của cốt truyện cũng được sắp xếp theo đúng trình tự
vốn có. Vì vậy, khi tìm hiểu về cốt truyện, ta cần tránh thái độ máy móc
khi xác định thành phần của cốt truyện. Vấn đề không phải là xác định
một cách hình thức mà là xâm nhập vào nội dung cụ thể của thành phần.
Thứ hai, cốt truyện trong phim truyện điện ảnh: Nghệ thuật điện
ảnh phát triển nhanh chóng nhờ sự hấp thụ tinh hoa, học hỏi kinh nghiệm
của các bộ môn nghệ thuật khác, đặc biệt là văn học. Đồng thời, ngành
nghiên cứu, lý luận phê bình điện ảnh cũng tiếp thu, vận dụng rất nhiều từ
hệ thống khái niệm và phương pháp nghiên cứu của toàn bộ môn nghiên
cứu văn học. Hầu hết các khái niệm vầ hình thức tự sự trong tác phẩm
điện ảnh đều được viết ra từ lý thuyết văn học.

Trần Thị Ngọc Ánh. Lớp K54 Văn học. 23


Đề tài KLTN: Phong cách Terrence Malick qua phim “The thin red line” và
“The tree of life” nhìn từ góc độ thi pháp tác giả.
Khái niệm cốt truyện phim về bản chất rất gần gũi với khái niệm
cốt truyện trọng văn học. Nó cũng là một chuỗi những sự kiện trong mối
liên hệ nhân quả xảy ra trong mối liên hệ nhân quả xảy ra trong không
gian và thời gian. Khán giả hiểu một bộ phim tự sự bằng cách xác định
các sự kiệ và liên kết chúng bằng nguyên nhân và kết quả, thời gian và
không gian. Trong cuốn Nghệ thuật làm phim (Nhà xuất bản Trẻ, 2002),
đạo diễn Lê Dân cũng cho rằng: “Cốt truyện là hình thức trong sự sáng
tạo nghệ thuật đã xuất hiện dưới danngj sắp đặt, bố trí thứ tự các sự kiện,
tổ chức các mối quan hệ của các nhân vật trước những sự kiện, nhằm đạt
tới hiệu quả tối đa đối với thưởng thức.” Như vậy, về cơ bản, cốt truyện
của phim cũng chính là hệ thống sự kiện được xắp đặt, tổ chức nhằm bộc

lộ xung đột, mâu thuẫn, phát triển tính cách nhân vật, mối quan hệ giữa
các nhân vật... trong phim.
Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu phê bình điện ảnh rất chú trọng phân
biệt hai khái niệm: Câu chuyện (Story) và Cốt truyện (Plot). Câu chuyện
là “một tổ hợp của tất cả các sự kiện trong một tự sự, cả những sự kiện
được biểu hiện ra bên ngoài và những sự kiện mà người xem phán đoán
đều tạo nên câu chuyện” [10;97]. Bên cạnh đó, “thuật ngữ cốt truyện
được sử dụng để mô tả bất cứ sự hiện diện một cách có thể nhìn thấy hoặc
nghe thấy trên phim trước chúng ta” [10;97]. Cốt truyện phim bao gồm tất
cả các sự kiện của câu chuyện được mô tả trực tiếp trên phim và cốt
truyện của phim cũng có thể bao hàm cả các tư liệu nằm ngoài thế giới
câu chuyện (Ví dụ: Danh sách đạo diễn, diễn viên, nhạc nền...) nhưng
được xuất hiện trên phim. Như vậy, khái niệm câu chuyện và cốt truyện
phim chồng chéo nhau ở một khía cạnh và cũng phân biệt ở một số khía

Trần Thị Ngọc Ánh. Lớp K54 Văn học. 24


Đề tài KLTN: Phong cách Terrence Malick qua phim “The thin red line” và
“The tree of life” nhìn từ góc độ thi pháp tác giả.
cạnh khác. Hệ thống sự kiện được đưa vào phim là điểm chung của cả hai
khái niệm này. Ngoài ra, nằm trong ranh giới truyện kể nhưng người xem
không bao giờ được chững kiến trên màn ảnh mà chỉ phán đoán nhờ vào
gợi ý trên phim. Mặt khác, cốt truyện cũng vượt ra khỏi thế giới câu
chuyện bởi sự hiện diện của các hình ảnh và âm thanh ngoài ranh giới
truyện kể - những yếu tố có thể tác động lên cách hiểu câu chuyện của
khán giả. Ta có thể hình dung rõ mối quan hệ giữa khái niệm và câu
chuyện và cốt truyện của phim truyện điện ảnh qua sơ đồ sau:
Câu chuyện
Các sự kiện, giả thiết và


Các sự kiện hiện diện

phán đoán

trên phim

Các tư liệu phụ ngoài
ranh giới truyện kể

Cốt truyện
Khác với văn học, phim truyện điện ảnh bị giới hạn khá chặt chẽ về
thời gian trình chiếu. Một bộ phim trung bình chiếu trong khoảng 90 phút
đến 120 phút. Giới hạn về thời gian trình chiếu không có nghĩa là tác
phẩm điện ảnh bị giới hạn về thời gian câu chuyện, thời gian cốt truyện.
Phim điện ảnh vẫn có thể bao trùm những không gian – thời gian rộng
lớn, theo suốt cả cuộc đời một nhân vật, thậm chí mô tả số phận con
người qua nhiều thế hệ... tất cả phụ thuộc vào nhà biên kịch và đạo diễn
điện ảnh xử lý mối quan hệ giữa thời gian câu chuyện – thời gian cốt
truyện và thời gian trình chiếu.

Trần Thị Ngọc Ánh. Lớp K54 Văn học. 25