Đánh giá hiệu quả dạy học ở trường THCS huyện quỳnh phụ, tỉnh thái bình
Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (1.57 MB, 133 trang )
ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
NGUYỄN QUANG HUY
ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ DẠY HỌC
Ở TRƯỜNG THCS HUYỆN QUỲNH PHỤ
TỈNH THÁI BÌNH
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
THÁI NGUYÊN - 2016
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN
ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
NGUYỄN QUANG HUY
ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ DẠY HỌC
Ở TRƯỜNG THCS HUYỆN QUỲNH PHỤ
TỈNH THÁI BÌNH
Chuyên ngành: Quản lí giáo dục
Mã số: 60.14.01.14
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
Người hướng dẫn khoa học: PGS. TS Trần Quốc Thành
THÁI NGUYÊN - 2016
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan: các số liệu và kết quả nghiên cứu được trình bày trong
luận văn này là trung thực, khách quan do bản thân tôi thực hiện, chưa từng
được ai công bố dưới bất kỳ hình thức nào ở trong và ngoài nước. Các thông
tin, tài liệu trích dẫn trong luận văn này đã được ghi rõ nguồn gốc.
Thái Bình, ngày 10 tháng 4 năm 2016
Tác giả luận văn
Nguyễn Quang Huy
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN
i
LỜI CẢM ƠN
Trước hết, em xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến khoa Tâm lí- Giáo
dục, trường Đại học Sư phạm, Đại học Thái Nguyên, quý thầy cô đã tham gia
giảng dạy và giúp đỡ tác giả trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu;
Đặc biệt, em xin cảm ơn đến PGS. TS Trần Quốc Thành người thầy,
người hướng dẫn khoa học đã tận tình chỉ bảo và giúp đỡ tác giả trong suốt quá
trình nghiên cứu và hoàn thiện luận văn
Tác giả xin cảm ơn:
- Lãnh đạo và chuyên viên Phòng giáo dục & đào tạo huyện Quỳnh Phụ,
CBQL và giáo viên các trường THCS thuộc huyện Quỳnh Phụ đã tạo điều kiện
thuận lợi trong việc khảo sát, cung cấp số liệu và tư vấn khoa học trong quá
trình nghiên cứu
- Gia đình, bạn bè và đồng nghiệp đã động viên, khích lệ, giúp đỡ trong
quá trình học tập nghiên cứu
Mặc dù đã dành thời gian và công sức trong quá trình thực hiện nghiên
cứu đề tài, nhưng chắc chắn luận văn tốt nghiệp không thể tránh khỏi những
hạn chế, thiếu sót. Kính mong nhận được sự thông cảm, chia sẻ sâu sắc và chân
thành của quý thầy cô giáo, các bạn bè, đồng nghiệp.
Xin trân trọng cảm ơn.
Thái Bình, ngày 10 tháng 4 năm 2016
Tác giả luận văn
Nguyễn Quang Huy
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN
ii
MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN................................................................................................ i
LỜI CẢM ƠN .................................................................................................... ii
MỤC LỤC ......................................................................................................... iii
DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT ...................................................... iv
DANH MỤC BẢNG .......................................................................................... v
MỞ ĐẦU ............................................................................................................. 1
1. Lí do chọn đề tài .............................................................................................. 1
2. Mục đích nghiên cứu ....................................................................................... 2
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu ................................................................. 2
4. Giả thuyết khoa học ......................................................................................... 3
5. Nhiệm vụ nghiên cứu ...................................................................................... 3
6. Giới hạn và phạm vi nghiên cứu đề tài ............................................................ 3
7. Phương pháp nghiên cứu ................................................................................. 4
8. Cấu trúc của luận văn ...................................................................................... 5
Chương 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG
DẠY HỌC Ở TRƯỜNG THCS ....................................................................... 6
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề....................................................................... 6
1.1.1. Các nghiên cứu ở nước ngoài .................................................................... 6
1.1.2. Các nghiên cứu ở Việt Nam ...................................................................... 7
1.2. Dạy học và đánh giá hiệu quả dạy học ......................................................... 8
1.2.1. Dạy học ...................................................................................................... 8
1.2.2. Đánh giá và đánh giá trong giáo dục ....................................................... 14
1.2.3 . Hiệu quả dạy học .................................................................................... 18
1.2.4. Đánh giá hiệu quả dạy học ...................................................................... 21
1.3. Đánh giá hiệu quả hoạt động dạy học ở trường THCS .............................. 22
1.3.1. Hoạt động dạy học ở trường THCS ......................................................... 22
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN
iii
1.3.2. Công cụ đánh giá hiệu quả dạy học ......................................................... 26
1.3.3. Quy trình đánh giá hiệu quả dạy học ở trường THCS............................. 28
1.3.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến đánh giá hiệu quả dạy học ở trường THCS .. 29
1.4. Công tác quản lí trường THCS ................................................................... 33
1.4.1. Quản lí ..................................................................................................... 33
1.4.2 . Chức năng cơ bản của quản lí ................................................................ 34
1.4.3. Quản lí nhà trường ................................................................................... 35
Tiểu kết chương 1 .............................................................................................. 37
Chương 2. THỰC TRẠNG ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG
DẠY HỌC TẠI CÁC TRƯỜNG THCS HUYỆN QUỲNH PHỤ TỈNH
THÁI BÌNH ............................................................................................ 38
2.1. Khái quát đặc điểm Kinh tế - xã hội và giáo dục của huyện Quỳnh Phụ,
tỉnh Thái Bình .................................................................................................... 38
2.1.1. Đặc điểm kinh tế xã hội ........................................................................... 38
2.1.2. Tình hình phát triển giáo dục................................................................... 39
2.2. Thực trạng đội ngũ giáo viên của các trường THCS huyện Quỳnh Phụ, tỉnh
Thái Bình ........................................................................................................... 40
2.2.1. Thực trạng về số lượng, cơ cấu, trình độ đào tạo của đội ngũ giáo viên
THCS ................................................................................................................. 40
2.2.2. Thực trạng chất lượng đội ngũ giáo viên THCS ..................................... 41
2.3. Thực trạng hoạt động đánh giá hiệu quả dạy học ở các trường THCS huyện
Quỳnh Phụ, tỉnh Thái Bình ................................................................................ 50
2.3.1. Nhận thức về tầm quan trọng của hoạt động đánh giá hiệu quả dạy học
của trường các THCS huyện Quỳnh Phụ, tỉnh Thái Bình ................................. 50
2.3.2. Thực trạng về nội dung đánh giá ............................................................. 51
2.3.3. Thực trạng về yêu cầu và phương pháp đánh giá .................................... 52
2.3.4 Thực trạng về lực lượng, quy trình và thời điểm đánh giá ....................... 53
2.3.5. Thực trạng về hiệu quả hoạt động đánh giá hiệu quả dạy học ................ 54
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN
iv
2.4. Thực trạng việc sử dụng các biện pháp quản lí đánh giá hiệu quả dạy học ở
các trường THCS huyện Quỳnh Phụ, tỉnh Thái Bình ....................................... 56
2.5. Thuận lợi, khó khăn và các yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện các biện
pháp đánh giá hiệu quả dạy học......................................................................... 62
2.5.1. Thuận lợi và khó khăn ............................................................................. 62
2.5.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến các hoạt động đánh giá hiệu quả dạy học ..... 66
Tiểu kết chương 2 .............................................................................................. 67
Chương 3. BIỆN PHÁP ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ DẠY HỌC Ở CÁC
TRƯỜNG THCS HUYỆN QUỲNH PHỤ, TỈNH THÁI BÌNH .................. 68
3.1. Các nguyên tắc đề xuất biện pháp .............................................................. 68
3.1.1. Nguyên tắc tính kế thừa ........................................................................... 68
3.1.2. Nguyên tắc tính toàn diện ........................................................................ 69
3.1.3. Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn và hiệu quả ...................................... 69
3.2. Yêu cầu của đề xuất biện pháp ................................................................... 70
3.3. Các biện pháp đánh giá hiệu quả dạy học ở các trường THCS huyện Quỳnh
Phụ, tỉnh Thái Bình ............................................................................................ 71
3.3.1. Biện pháp 1: Nâng cao nhận thức cho đội ngũ cán bộ, giáo viên về tầm
quan trọng của đánh giá hiệu quả dạy học ở trường THCS .............................. 71
3.3.2. Biện pháp 2: Tăng cường bồi dưỡng năng lực tự đánh giá hiệu quả dạy
học cho đội ngũ giáo viên các trường THCS. ................................................... 74
3.3.3. Biện pháp 3: Bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho lực lượng cốt cán
tham gia công tác đánh giá hiệu quả dạy học ở các trường THCS ................... 76
3.3.4. Biện pháp 4: Xác định phương thức đánh giá, nâng cao tính hiệu quả của
công tác lập kế hoạch hoạt động đánh giá hiệu quả dạy học ở các trường THCS ...79
3.3.5. Biện pháp 5: Xác định rõ các phương pháp đánh giá, tăng cường chỉ đạo
các trường thực hiện đánh giá hiệu quả dạy học ............................................... 81
3.3.6. Biện pháp 6: Quản lí chặt chẽ hồ sơ đánh giá hiệu quả dạy học ở các
trường THCS ..................................................................................................... 83
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN
v
3.4. Mối quan hệ giữa các biện pháp ................................................................. 85
3.5. Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp ................... 86
3.5.1. Mục đích khảo nghiệm ............................................................................ 86
3.5.2. Nội dung và các tiến hành ....................................................................... 86
3.5.3. Kết quả khảo nghiệm các biện pháp đề xuất ........................................... 87
Tiểu kết chương 3 .............................................................................................. 92
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ................................................................. 93
1. Kết luận .......................................................................................................... 93
2. Khuyến nghị................................................................................................... 95
PHỤ LỤC ....................................................................................................... 101
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN
vi
DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT
BP
Biện pháp
CBQLGD
Cán bộ quản lí giáo dục
CLGD
Chất lượng giáo dục
CNH
Công nghiệp hoá
CNTT
Công nghệ thông tin
ĐTGV
Đào tạo giáo viên
GD&ĐT
Giáo dục và đào tạo
GDTX
Giáo dục thường xuyên
GV
Giáo viên
HĐH
Hiện đại hoá
HS
Học sinh
HSG
Học sinh giỏi
KT - XH
Kinh tế - xã hội
LLĐGGV
Lực lượng đánh giá giáo viên
NG
Nhà giáo
QL
Quản lí
QTDH
Quá trình dạy học
TB
Trung bình
THCS
Trung học cơ sở
THPT
Trung học phổ thông
XHCN
Xã hội chủ nghĩa
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN
iv
DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1: Thống kê cơ cấu nữ, cơ cấu độ tuổi của giáo viên trường THCS
huyện Quỳnh Phụ ....................................................................... 40
Bảng 2.2: Trình độ đào tạo của giáo viên trường THCS huyện Quỳnh Phụ .... 41
Bảng 2.3: Trình độ tin học và ngoại ngữ của giáo viên trường THCS huyện
Quỳnh Phụ ................................................................................. 41
Bảng 2.4. Danh sách các đơn vị được khảo sát ............................................ 42
Bảng 2.5: Đánh giá về mức độ đáp ứng tiêu chuẩn Xây dựng kế hoạch dạy học
ở trường THCS huyện Quỳnh Phụ, tỉnh Thái Bình ....................... 43
Bảng 2.6: Bảng đánh giá về mức độ đáp ứng nội dung dạy học ..................... 44
Bảng 2.7: Đánh giá mức độ đáp ứng tiêu chuẩn về Phương pháp dạy học của
giáo viên ở trường THCS huyện Quỳnh Phụ, tỉnh Thái Bình .......... 45
Bảng 2.8. Đánh giá mức độ đáp ứng tiêu chuẩn về Phương tiện dạy học của
giáo viên ở trường THCS huyện Quỳnh Phụ, tỉnh Thái Bình .......... 46
Bảng 2.9. Đánh giá mức độ đáp ứng tiêu chuẩn về Quá trình tổ chức dạy học
của giáo viên ở trường THCS huyện Quỳnh Phụ, tỉnh Thái Bình .... 47
Bảng 2.10. Đánh giá mức độ đáp ứng tiêu chuẩn về Quản lí hồ sơ dạy học của
giáo viên ở trường THCS huyện Quỳnh Phụ, tỉnh Thái Bình ........... 48
Bảng 2.11. Đánh giá mức độ đáp ứng tiêu chuẩn về kết quả kiểm tra đánh giá
hiệu quả dạy học của giáo viên ở trường THCS huyện Quỳnh Phụ,
tỉnh Thái Bình ............................................................................ 49
Bảng 2.12: Kết quả khảo sát về tầm quan trọng của hoạt động đánh giá hiệu
quả dạy học ở trường THCS huyện Quỳnh Phụ, tỉnh Thái Bình ..... 50
Bảng 2.13. Đánh giá mức độ thiết thực các nội dung đánh giá hiệu quả dạy học.. 51
Bảng 2.14: Nhận định về yêu cầu và phương pháp đánh giá hiệu quả dạy học
trường THCS huyện Quỳnh Phụ, tỉnh Thái Bình ........................... 52
Bảng 2.15: Đánh giá về lực lượng, quy trình và thời điểm đánh giá hiệu quả
dạy học ở các trường THCS huyện Quỳnh Phụ ............................. 53
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN
v
Bảng 2.16: Đánh giá về hiệu quả qua hoạt động đánh giá hiệu quả dạy học ở
trường THCS huyện Quỳnh Phụ .................................................. 55
Bảng 2.17: Đánh giá về mức độ phù hợp của các biện pháp quản lí hoạt động
đánh giá hiệu quả dạy học ở trường THCS huyện Quỳnh Phụ ........ 58
Bảng 2.18: Tổng hợp ý kiến đánh giá nhưng thuận lợi và khó khăn ảnh
hưởng đến hoạt động đánh giá hiệu quả DH ở trường THCS
huyện Quỳnh Phụ ...................................................................... 62
Bảng 3.1. Kết quả khảo nghiệm tính cần thiết của các biện pháp ................... 87
Bảng 3.2. Kết quả khảo nghiệm tính khả thi của các biện pháp ..................... 88
Bảng 3.3: Tương quan giữa tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp
đề xuất ...................................................................................... 90
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN
vi
MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Đánh giá là khâu quan trọng trong bất kỳ hoạt động nào. Sau khi toàn bộ
hoạt động hoặc một khâu nào đó trong quá trình thực hiện hoạt động được thực
hiện xong, người ta cần đánh giá để vừa ghi nhận kết quả đạt được, vừa có cơ
sở điều chình các khâu hoặc hoạt động tiếp theo để hoạt động đạt kết quả tốt
hơn. Đồng thời, người ta cũng có thể đánh giá hiệu quả của hoạt động để nâng
Trong dạy học cũng vậy, việc đánh giá hiệu quả hoạt động dạy học là hết
sức cần thiết. Kết quả đánh giá sẽ là cơ sở giúp nhà sư phạm điều chỉnh hoạt
động dạy học để nâng cao hiệu quả của hoạt động dạy học. Qua đó nâng cao
chất lượng giáo dục trong nhà trường. Do đó, việc nghiên cứu đánh giá hiệu
quả dạy học không chỉ là yêu cầu cấp thiết để đổi mới giáo dục hiện nay mà
còn là một yêu cầu tự thân của hoạt động dạy học.
Nghị quyết 29 BCH TW Đảng khoá XI về Đổi mới căn bản, toàn diện
giáo dục đã chỉ rõ: “Phát triển giáo dục và đào tạo là nâng cao dân trí, đào tạo
nhân lực, bồi dưỡng nhân tài. Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu
trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực phẩm chất người học.
Học đi đôi với hành; lí luận gắn với thực tiễn, giáo dục nhà trường kết hợp với
giáo dục gia đình và giáo dục xã hội” [16, tr 2].
Với yêu cầu đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục hiện nay thì tất cả các
hoạt động, tất cả các khía cạnh của hoạt động dạy học, giáo dục đều cần được
đổi mới. Do đó, trong dạy học rất cần đổi mới phương pháp dạy học và trong
đó có đổi mới kiểm tra đánh giá kết quả và hiệu quả dạy học. Đây là đòi hỏi tất
yếu của công cuộc đổi mới giáo dục. Mà một hoạt động cốt yếu là dạy học
trong nhà trường rất cần được đổi mới.
Để đổi mới dạy học trong nhà trường thì đổi mới đánh giá hiệu quả dạy
học là khâu đột phá vì đổi mới đánh giá hiệu quả dạy học sẽ tác động tích cực
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN
1
đến tất cả các khâu của hoạt động dạy học. Nâng cao được hiệu quả dạy học
trong nhà trường là một biện pháp quan trong nâng cao chất lượng giáo dục của
nhà trường.
Trong tình hình hiện nay, dạy học tại các trường phổ thông nói riêng, ở
các trường THCS nói riêng vẫn còn nhiều hạn chế cần đổi mới. Các trường phổ
thông quan tâm đến đánh giá hiệu quả dạy học nên dạy học chưa kịp thời điều
chỉnh, đổi mới hoạt động dạy học. Do đó, chưa thực sự đáp ứng được yêu cầu
đổi mới và nâng cao chất lượng, hiệu quả dạy học.
Thực tế hiện nay cho thấy: Phần lớn các nhà trường THCS đã có chuyển
biến nhất định trong đổi mới phương pháp dạy học. Nhưng bệnh thành tích,
bệnh hình thức còn nặng nề nên hiệu quả giáo dục còn hạn chế. Việc đánh giá
hiệu quả giáo dục nói chung, hiệu quả dạy học nói riêng còn chưa được quan
tâm thỏa đáng.
Vì những lý do nêu trên, chúng tôi chọn nghiên cứu đề tài “Đánh giá hiệu
quả dạy học ở trường THCS huyện Quỳnh Phụ, tỉnh Thái Bình” với mong
muốn đưa ra được những biện pháp quản lý nâng cao hiệu quả dạy học ở trường
THCS. Qua đó góp phần đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay.
2. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và khảo sát thực trạng đánh giá hiệu quả
hoạt động dạy học tại các trường THCS huyện Quỳnh Phụ, tỉnh Thái Bình, đề
xuất một số biện pháp đánh giá hiệu quả dạy học nhằm góp phần nâng cao chất
lượng giáo dục ở các trường THCS của huyện.
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu
Hoạt động dạy học tại trường các THCS
3.2 Đối tượng nghiên cứu
Các biện pháp đánh giá hiệu quả dạy học ở các trường THCS huyện
Quỳnh Phụ, tỉnh Thái Bình
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN
2
4. Giả thuyết khoa học
Các trường THCS huyện Quỳnh Phụ tỉnh Thái Bình đã quan tâm đánh
giá hiệu quả hoạt động dạy học. Tuy nhiên, do việc đánh giá và sử dụng kết quả
đánh giá vẫn còn một số hạn chế nhất định. Vì vậy cần phân tích rõ nguyên
nhân của các hạn chế đó sẽ có thể đề ra được các biện pháp khắc phục. Nếu đề
xuất và thực hiện một cách đồng bộ các biện pháp đánh giá hiệu quả dạy học
phù hợp với tình hình thực tiễn của các trường THCS sẽ nâng cao được hiệu
quả dạy học của các trường THCS của huyện.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1. Xác định cơ sở lý luận về đánh giá hiệu quả hoạt động dạy học trong
nhà trường THCS
5.2. Khảo sát, đánh giá thực trạng đánh giá hiệu quả dạy học tại các
THCS huyện Quỳnh Phụ, tỉnh Thái Bình
5.3. Đề xuất và tổ chức khảo nghiệm các biện pháp đánh giá hiệu quả
hoạt động dạy học tại các THCS huyện Quỳnh Phụ, tỉnh Thái Bình
6. Giới hạn và phạm vi nghiên cứu đề tài
6.1. Giới hạn phạm vi nội dung nghiên cứu
Đề tài tập trung vào nghiên cứu một số biện pháp đánh giá hiệu quả dạy
học tất cả các môn học ở trường THCS
6.2. Giới hạn về địa bàn nghiên cứu
Tiến hành khảo sát thực trạng, khảo nghiệm hoạt động đánh giá hiệu quả
dạy học tại 20 trường THCS trong huyện Quỳnh Phụ, tỉnh Thái Bình.
6.3. Giới hạn về khách thể khảo sát
- Hiệu trưởng, tổ trưởng chuyên môn, giáo viên
- Học sinh
- Lãnh đạo, chuyên viên phòng giáo dục đào tạo
- Thời gian triển khai nghiên cứu: Dự kiến trong khoảng thời gian 12
tháng (Từ tháng 2 năm 2015 đến tháng 2 năm 2016)
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN
3
7. Phương pháp nghiên cứu
7.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận
Phân tích, tổng hợp và hệ thống hóa các tài liệu, văn bản có liên quan
liên quan đến các biện pháp đánh giá hiệu quả dạy học tại trường THCS nhằm
xây dựng cơ sở lý luận cho đề tài.
7.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
7.2.1. Phương pháp điều tra giáo dục
Chúng tôi sử dụng các bảng hỏi dành cho cán bộ quản lý, giáo viên,
học sinh để thu thập thông tin về thực trạng quản lí hoạt động dạy học tại
trường THCS .
7.2.2. Phương pháp quan sát
Quan sát hoạt động dạy của giáo viên và hoạt động học của học sinh trường
THCS huyện Quỳnh Phụ, Thái Bình để thu thập thông tin liên quan đến vấn đề
nghiên cứu.
7.2.3. Phương pháp phỏng vấn
Phỏng vấn trực tiếp các cán bộ quản lý nhà trường tại trường THCS
huyện Quỳnh Phụ, tỉnh Thái Bình
7.2.4. Phương pháp chuyên gia
Thu thập ý kiến đánh giá của cán bộ quản lý để khảo nghiệm tính cần
thiết, khả thi của các biện pháp đề tài đề xuất.
7.3. Phương pháp xử lý số liệu bằng toán thống kê
Sử dụng các công thức thống kê toán học trong khoa học giáo dục với sự
hỗ trợ của phần mềm nhập số liệu EPIDATA3.1 và phần mềm phân tích số liệu
SPSS22.0 để xử lý kết quả nghiên cứu.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN
4
8. Cấu trúc của luận văn
Ngoài Mở đầu, Kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục;
luận văn được chia thành 3 chương
Chương 1. Cơ sở lý luận về đánh giá hiệu quả hoạt động dạy học ở
trường Trung học cơ sở
Chương 2. Thực trạng đánh giá hiệu quả hoạt động dạy học tại các
trường THCS huyện Quỳnh Phụ, tỉnh Thái Bình
Chương 3. Biện pháp đánh giá hiệu quả dạy học ở trường trung học cơ
sở huyện Quỳnh Phụ, tỉnh Thái Bình.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN
5
Chương 1
CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ
HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở TRƯỜNG THCS
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề
1.1.1. Các nghiên cứu ở nước ngoài
Các trường phổ thông ở châu Âu và Hoa Kì thường đánh giá hoạt động
của giáo viên theo 2 lĩnh vực chính là: giảng dạy và nghiên cứu khoa học. Khi
đánh giá hoạt động giảng dạy, họ đưa ra 02 tiêu chí và chỉ số sau:
- Giảng dạy: Giảng dạy trên lớp, biên soạn bài giảng,..
- Hướng dẫn học sinh: tư vấn cho học sinh chương trình học, giúp đỡ học
sinh ngoài giờ lên lớp, tham quan, ngoại khóa...
Bên cạnh đó, hiệu quả dạy học được đánh giá thông qua kết quả khảo sát
chất lượng học sinh. Chương trình đánh giá học sinh quốc tế (The Programme
for International Student Assessment) - PISA được xây dựng và điều phối bởi
tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế (OECD) vào cuối thập niên 90 và hiện vẫn
diễn ra đều đặn. Khảo sát PISA được thiết kế nhằm đưa ra đánh giá có chất
lượng và đáng tin cậy về hiệu quả của hệ thống giáo dục (chủ yếu là đánh giá
năng lực của học sinh trong các lĩnh vực Đọc hiểu, Toán học và Khoa học) với
đối tượng là học sinh ở độ tuổi 15, tuổi sắp kết thúc chương trình giáo dục bắt
buộc ở hầu hết các nước thành viên OECD. PISA cũng hướng đến thu thập
thông tin cơ bản về ngữ cảnh dẫn đến những hệ quả giáo dục trên. Càng ngày
PISA càng thu hút được sự quan tâm và tham gia của nhiều nước trên thế giới.
Do đó, PISA không chỉ đơn thuần là một chương trình nghiên cứu đánh giá
chất lượng giáo dục của OECD mà trở thành xu hướng đánh giá quốc tế, tư
tưởng đánh giá của PISA trở thành tư tưởng đánh giá học sinh trên toàn thế
giới. Các nước muốn biết chất lượng giáo dục của quốc gia mình như thế nào,
đứng ở đâu trên thế giới này đều phải đăng ký tham gia PISA. PISA được tiến
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN
6
hành dưới sự phối hợp quản lí của các nước thành viên OECD, cùng với đó là
sự hợp tác ngày càng nhiều của các nước không thuộc OECD, được gọi là “các
nước đối tác”. Tổ chức OECD giám sát chương trình thông qua ban điều hành
PISA (PGB) và quản lí chương trình thông qua cơ quan thư kí đặt trụ sở tại
Pari. Trong mỗi kì PISA, OECD lại chọn ra một nhà thầu quốc tế, quá trình
chọn lựa này mang tính cạnh tranh và được diễn ra công khai.
1.1.2. Các nghiên cứu ở Việt Nam
Trong những năm qua, Đảng và nhà nước đã rất quan tâm đến việc xây
dựng và phát triển đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lí giáo dục. Chủ trương
đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước thực sự là những định
hướng quan trọng cho việc xây dựng đội ngũ CBGV phục vụ cho yêu cầu đổi
mới giáo dục.
Ở trong nước, những năm gần đây một số luận văn thạc sĩ đã chọn đề
tài nghiên cứu thuộc lĩnh vực quản lí nguồn nhân lực trong lĩnh vực giáo dục
làm đề tài luận văn tốt nghiệp. Các tác giả nghiên cứu về vấn đề phát triển
đội ngũ cán bộ quản lí, giáo viên nhằm nâng cao chất lượng giáo chung.
Chẳng hạn tác giả Nguyễn Văn Thêm đề xuất các "Biện pháp quản lí của
Phòng giáo dục trong công tác xây dựng đội ngũ cán bộ quản lí giáo dục
phổ thông huyện Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang”, đề tài này tác giả đi sâu vào
nghiên cứu và đưa ra biện pháp làm thế nào để quản lí và xây dựng đội ngũ
cán bộ giáo viên phổ thông. Tác giả Nguyễn Thị Bích Thuỷ nghiên cứu "Một
số biện pháp phát triển đội ngũ cán bộ quản lí trường mầm non tỉnh Bình
Định đến năm 2010", ở đề tài này người nghiên cứu lại chú trọng vào công
tác quản lí và phát triển đội ngũ cán bộ quản lí giáo dục mầm non. Tác giả
Sái Công Hồng nghiên cứu "Xây dựng các tiêu chí đánh giá chất lượng
giảng dạy của giáo viên THCS áp dụng tại thị xã Phúc Yên - Tỉnh Vĩnh
Phúc", ở đề tài này tác giả đã xây dựng được một bộ tiêu chí đánh giá chất
lượng giảng dạy của giáo viên bậc THCS...vv..vv
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN
7
Qua các nghiên cứu trên, chúng ta có thể thấy rằng các nghiên cứu đều
tập trung hướng về đội ngũ nhà giáo và cán bộ giáo dục, được triển khai dưới
nhiều bình diện khác nhau. Song vấn đề Đánh giá hiệu quả dạy học ở bậc
THCS thì chưa được đề cập đến. Trên cơ sở đó, tác giả mạnh dạn đề xuất
hướng nghiên cứu đánh giá hiệu quả dạy học và đề ra các biện pháp nâng cao
chất lượng công tác đánh giá hiệu quả giáo dục trong nhà trường THCS.
1.2. Dạy học và đánh giá hiệu quả dạy học
1.2.1. Dạy học
1.2.1.1. Khái niệm dạy học
Quá trình dạy học là quá trình xã hội được tổ chức có mục đích, có kế
hoạch. Trong đó, dưới vai trò chủ đạo của giáo viên, học sinh tự giác, tích cực,
chủ động tự tổ chức, tự điều khiển hoạt động nhận thức nhằm thực hiện có hiệu
quả các nhiệm vụ dạy học, đạt mục đích dạy học đề ra.
1.2.1.2. Cấu trúc của quá trình dạy học
Quá trình dạy học bao gồm nhiều thành tố như: mục tiêu và nhiệm vụ
dạy học, phương pháp và phương tiện dạy học, thầy với hoạt động dạy, trò với
hoạt động học, kết quả dạy học… Quá trình này diễn ra và tác động qua lại với
môi trường kinh tế - xã hội, môi trường khoa học – công nghệ, môi trường quốc
tế hoá…. Có thể khái quát cấu trúc của QTDH ở trường THCN-DN gồm các
thành tố cơ bản sau:
- Mục tiêu, nhiệm vụ dạy học là thành tố đầu tiên trong cấu trúc quá trình
dạy học. Mục tiêu, nhiệm vụ dạy học phản ánh tập trung và sinh động nhất
những yêu cầu cầu xã hội đối với quá trình dạy học, đó là mô hình nhân cách
cần hình thành cho học sinh. Mục tiêu, nhiệm vụ dạy học định hướng cho sự
vận động các thành tố cấu trúc khác cho toàn bộ hệ thống dạy học. Mục tiêu
dạy học được xây dựng trước khi tiến hành quá trình dạy học, được điều chỉnh
trong khi thực hiện, nó là cơ sở để kiểm tra, đánh giá kết quả quá trình dạy học.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN
8
Nội dung dạy học là hệ thống tri thức, kĩ năng, thái độ cần hình thành và
phát triển cho học sinh trong quá trình dạy học, được thể hiện trong chương
trình dạy học. Nội dung dạy học phản ánh mục tiêu, nhiệm vụ dạy học; nó tạo
nên nội dung hoạt động thống nhất của giáo viên và học sinh. Nội dung dạy học
chỉ đạo việc lựa chọn, vận dụng phối hợp phương pháp, phương tiện dạy học.
- Giáo viên - hoạt động dạy: trong quá trình dạy học, giáo viên giữ vai
trò chủ đạo, là chủ thể của những tác động sư phạm đến học sinh, là yếu tố
quyết định chất lượng quá trình dạy học.
- Học sinh - hoạt động học: học sinh là chủ thể của hoạt động học, đồng
thời là khách thể nhận tác động sư phạm của giáo viên, là yếu tố quyết định
trực tiếp bên trong kết quả học tập của người học.
- Phương pháp, hình thức tổ chức dạy học là hệ thống cách thức phối hợp
hoạt động thống nhất của giáo viên và học sinh, được thực hiện dưới vai trò chủ
đạo của giáo viên nhằm đạt được mục tiêu dạy học. Phương pháp, hình thức tổ
chức dạy học chịu sự định hướng của mục tiêu, nhiệm vụ, nội dung dạy học
nhưng nó lại ảnh hưởng trực tiếp tới kết quả dạy học.
- Phương tiện dạy học là hệ thống vật thể và phi vật thể chứa đựng nội
dung, phương pháp, được giáo viên và học sinh sử dụng nhằm thực hiện hiệu
quả các nhiệm vụ dạy học.
- Kết quả dạy học là sản phẩm chung của giáo viên và học sinh, được
phản ánh ở sự vận động của tất cả các thành tố cấu trúc của quá trình dạy học.
Trong đó, phản ánh tập trung nhất ở sự phát triển của nhân tố người học. Kết
quả dạy học là cơ sở để điều chỉnh, điều khiển quá trình dạy học nhằm nâng
cao chất lượng dạy học ở giai đoạn kế tiếp.
Mối quan hệ giữa các thành tố trong cấu trúc của quá trình dạy học và
môi trường xã hội: Quá trình dạy học với tư cách là một hệ thống tồn tại và
phát triển trong môi trường kinh tế - xã hội, môi trường khoa học – công nghệ
và những xu thế của thời đại... Nếu các thành tố: mục đích – nhiệm vụ, nội
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN
9
dung, phương pháp, hình thức tổ chức, giáo viên – học sinh, kết quả… là các
thành tố bên trong quá trình dạy học thì thành tố môi trường được xem là thành
tố bên ngoài của QTDH. Các môi trường này không chỉ tác động đến hoạt động
dạy học nói chúng mà còn ảnh hưởng đến tất cả các thành tố cấu trúc bên trong
QTDH. Ngược lại, QTDH phát triển sẽ góp phần thúc đẩy sự vận động đi lên
của các môi trường bên ngoài.
Mối quan hệ giữa QTDH với các môi trường bên ngoài là mối quan hệ
biện chứng. Mối quan hệ này phản ánh vai trò của đời sống xã hội, ảnh hưởng
trực tiếp và sâu sắc của nền kinh tế thị trường tới từng nhân tố của quá trình
giáo dục, tới chất lượng và hiệu quả giáo dục, đào tạo. Và ngược lại, sản phẩm
giáo dục – những người có tri thức văn hóa, khoa học, có kỹ năng nghề nghiệp,
có phẩm chất đạo đức và thái độ đúng đắn… sẽ phát huy ảnh hưởng tích cực
trở lại đối với nền kinh tế - xã hội… Với ý nghĩa đó, giáo dục có vai trò là động
lực, là điều kiện cơ bản cho sự phát triển kinh tế - xã hội. Đảng và Nhà nước ta
đã xác định . Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là động lực thúc đẩy,
là điều kiện cơ bản đảm bảo cho việc thực hiện mục tiêu kinh tế - xã hội . Giáo
dục và đào tạo phải đi trước sự phát triển kinh tế - xã hội. Biện pháp tổng quát
là phải coi đầu tư cho giáo dục là một hướng chính của đầu tư phát triển… Phải
đa dạng hóa các hình thức đào tạo, thực hiện công bằng trong giáo dục. Giáo
dục và đào tạo phải gắn chặt với yêu cầu phát triển của đất nước và phù hợp với
xu thế tiến bộ của thời đại.
1.2.1.3. Bản chất của quá trình dạy học
Từ ngàn xưa, nghiên cứu, tìm tòi và tích lũy kinh nghiệm để rồi truyền
lại cho thế hệ sau vẫn luôn là một quá trình góp phần thúc đẩy sự tiến hóa của
nhân loại. Thế hệ sau kế thừa thế hệ trước, dùng kiến thức và kinh nghiệm được
truyền lại để làm nền tảng cho những kiến thức cao hơn và kinh nghiệm sâu
hơn. Điều đó hoàn toàn phụ thuộc vào việc nhận thức bản chất và quan niệm
của con người về hai chữ dạy và học.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN
10
Bản chất của quá trình dạy học là quá trình nhận thức độc đáo của học
sinh dưới vai trò chủ đạo của giáo viên
Bản chất của quá trình dạy học là quá trình nhận thức: Đây là quá trình
mang tính xã hội có mục đích nhận biết và cải tạo thế giới, phục vụ nhu cầu
sống của con người. Quá trình nhận thức của học sinh, cũng như qua trình nhận
thức của nhà khoa học hay quá trình nhận thức có tính chất xã hội - lịch sử của
loài người, là quá trình phản ánh thế giới khách quan vào ý thức con người.
Quá trình nhận thức của học sinh về cơ bản cũng diễn ra theo quy luật
nhận thức chung của loài người. Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng,
từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn, đó là con đường biện chứng cho nhận thức
chân lí, nhận thức hiện thực khách quan. Thực tế, dạy học ở phổ thông là từ
những yếu tố trực quan như cá sự vật, hiện tượng có thất, hoặc các mô hình,
tranh vẽ, lời nói của giáo viên, học sinh xây dựng những biểu tượng về chúng đó là những tài liệu cảm tính. Từ những tài liệu cảm tính, nhờ các thao tác tư
duy, học sinh sẽ hình thành các khái niệm, học sinh dần biết cách sử dụng khái
niệm khoa học giải quyết nhiệm vụ học tập và thực tiễn, qua đó làm cho vốn
hiểu biết của chủ thể được phong phú thêm, hoàn thiện thêm.
Quá trình này được thực hiện theo các bước cơ bản là mở đầu, diễn tiến
và kết thúc theo thời gian và không gian nhận thức
1.2.1.4. Động lực của quá trình dạy học
Theo quan điểm của Triết học duy vật biện chứng thì sự vận động và
phát triển của các sự vật, hiện tượng trong thế giới khách quan là do có sự đấu
tranh và thống nhất giữa các mặt đối lập, nghĩa là do có những mâu thuẫn. Có
hai loại mâu thuẫn: mâu thuẫn bên trong và mâu thuẫn bên ngoài. Mâu thuẫn
bên trong là nguồn gốc thật sự của sự phát triển, còn mâu thuẫn bên ngoài là
điều kiện của sự phát triển.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN
11
Động lực là những yếu tố thúc đẩy một hiện tượng, một quá trình, một sự
việc vận động và phát triển. Mọi sự vật, hiện tượng trong thế giới tự nhiên và
xã hội luôn vận động và phát triển không ngừng là do có sự đấu tranh và thống
nhất giữa các mặt đối lập trong sự vật hiện tượng ấy; đây chính là nguồn gốc
chung cho mọi cự vận động, phát triển của mọi sự vật hiện tượng.
Động lực của quá trình dạy học là những yếu tố thúc đẩy quá trình dạy
học vận động và phát triển, là những yếu tố thúc đẩy người học nắm tri thức,
hình thành kĩ năng, kĩ xảo, phát triển năng lực hoạt động trí tuệ và hình thành
thái độ mới. Động lực của quá trình dạy học có được khí quá trình này phát
hiện và giải quyết hiệu quả những mâu thuẫn của nó
QTDH cũng vận động và phát triển là nhờ không ngừng giải quyết
các mâu thuẫn bên trong và bên ngoài QTDH. Các mâu thuẫn bên trong
QTDH gồm:
- Mục đích, nhiệm vụ DH đã được nâng cao và hoàn thiện >< Nội dung
DH còn ở trình độ thấp, lạc hậu
- Nội dung DH đã được hiện đại hoá >< PP, phương tiện DH còn cũ kỹ
- Yêu cầu, nhiệm vụ học tập mới >< Yêu cầu, nhiệm vụ học tập mới
- Nội dung, PP, phương tiện DH đã được hiện đại hoá >< Trình độ GV
còn thấp
Các mâu thuẫn bên ngoài gồm có:
- Tiến bộ của KHCN >< Nội dung DH còn lạc hậu
- Sự tiến bộ của XH >< Nhiệm vụ dạy học chưa được nâng cao
- Những tiến bộ của Công nghệ dạy học >< Trình độ còn hạn chế của GV
Tóm lại: Động lực của qua trình dạy học là quá trình giải quyết tốt mâu
thuẫn chủ yếu bên trong quá trình dạy học.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN
12
1.2.1.5. Lô gic của quá trình dạy học
Logic của quá trình dạy học là trình tự vận động hợp quy luật, có hiệu
quả tối ưu của quá trình dạy học nhằm đảm bảo cho học sinh chuyển trình độ từ
khi bắt đầu nghiên cứu môn học đến trình độ tương ứng khi kết thúc môn học .
Trình tự vận động hay sự tiến triển tối ưu thể hiện ra ở trình độ sắp xếp
và phối hợp (sau khi đã lựa chọn kĩ càng và có cân nhắc) thành một thể thống
nhất hoàn chỉnh giữa 3 yếu tố: mục đích dạy học, nội dung dạy học, phương
pháp dạy học.
* Cấu trúc logic của quá trình dạy học
Mặc dù logic của quá trình dạy học phải mang tính linh hoạt, biện chứng
nhưng nó cũng có một cấu trúc chung gồm một số bước (khâu, giai đoạn) sau:
1) Đề xuất và gây ý thức về nhiệm vụ học tập, kích thích động cơ học tập.
2) Tổ chức, điều khiển học sinh lĩnh hội tri thức mới (tri giác tài liệu
mới, khái quát hóa hình thành khái niệm khoa học).
3) Tổ chức, điều khiển học sinh củng cố và hoàn thiện kiến thức, luyện
tập (rèn kĩ năng, kĩ xảo).
4) Tổ chức, điều khiển học sinh vận dụng kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo để
giải quyết những bài tập với độ khó và phức tạp tăng dần (uốn nắn những sai
lệch trong việc hiểu tri thức, các thao tác tư duy hay thao tác chân tay); vận
dụng tri thức giải thích những hiện tượng, giải quyết những vấn đề thực tiễn đề
ra một cách vừa sức.
5) Tổ chức, điều khiển, kiểm tra, đánh giá việc nắm vững tri thức, kĩ
năng, kĩ xảo ở học sinh: phối hợp nhiều hình thức kiểm tra, đánh giá, đảm bảo
những nguyên tắc kiểm tra, đánh giá; bồi dưỡng ý thức năng lực tự kiểm tra,
đánh giá ở học sinh.
6) Phân tích kết quả từng giai đoạn, từng bước của quá trình dạy học: đối
chiếu kết quả thu được với mục đích, nhiệm vụ đề ra, phát hiện ưu, nhược,
nguyên nhân và tìm ra hướng giải quyết.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN
13
Mỗi bước (khâu) của quá trình dạy học một mặt hoàn thành mục đích
dạy học chung, mặt khác còn có chức năng riêng biệt (mục đích lí luận dạy học
riêng). Hai mặt chung và riêng phải được kết hợp chặt chẽ với nhau trong mỗi
bước (khâu).
Thực hiện các khâu trong quá trình dạy học, tuỳ theo nhiệm vụ cụ thể
mà thực hiện ở những mức độ khác nhau cho từng khâu; không nhất thiết phải
thực hiện theo trình tự cố định trên.
1.2.2. Đánh giá và đánh giá trong giáo dục
1.2.2.1. Khái niệm đánh giá
Đánh giá là việc căn cứ vào các số đo và các tiêu chí để xác định năng
lực và phẩm chất của sản phẩm đào tạo để nhận định, phán đoán và đề xuất các
quyết định nhằm không ngừng nâng cao chất lượng sản phẩm.
Khái niệm đánh giá được sử dụng trong lĩnh vực giáo dục hiểu theo
nhiều cách khác nhau.
- Quá trình đánh giá chủ yếu là quá trình xác định mức độ thực hiện
được của các mục tiêu trong chương trình giáo dục.
- Đánh giá là sự thu thập và lí giải một cách có hệ thống những bằng
chứng dẫn tới sự phán xét về giá trị theo quan điểm hành động, khái niệm này
nhấn mạnh vào khía cạnh giá trị.
- Đánh giá trong giáo dục là quá trình thu thập và lí giải kịp thời, có hệ
thống thông tin về hiện trạng, khả năng hay nguyên nhân của chất lượng và
hiệu quả giáo dục căn cứ vào mục tiêu dạy học, mục tiêu đào tạo và bồi dưỡng
làm cơ sở cho những chủ trương, biện pháp và hành động giáo dục tiếp theo.
Ngoài ra có ý kiến khác cho rằng đánh giá là quá trình hình thành những
nhận định, phán đoán về kết quả của công việc dựa vào việc phân tích những
thông tin thu được, đối chiếu với những mục tiêu, tiêu chuẩn đã đề ra nhằm đề
xuất những quyết định thích hợp để cải thiện thực trạng, điều chỉnh, nâng cao
chất lượng và hiệu quả công việc.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN
14
