Tài li u Khóa h c Luy n thi

i h c KIT – 1: Môn Ng v n (Cô Tr nh Thu Tuy t)

HAI
-

A TR

TH CH LAM –

TÀI LI U BÀI GI NG –

ây là tài li u tóm l

Hai đ a tr – Th ch Lam

c các ki n th c đi kèm v i bài gi ng Hai đ a tr (Ph n 1) thu c khóa h c Luy n thi

i h c KIT – 1: Môn Ng v n (Cô Tr nh Thu Tuy t) t i website Hocmai.vn.

có th n m v ng ki n

th c bài Hai đ a tr , B n c n k t h p xem v i bài gi ng này

Phân tích truy n ng n Hai đ a tr c a Th ch Lam
đ ch ng minh r ng truy n Hai đ a tr là m t bài th tr tình đ y xót th ng
Trên v n đàn v n h c Vi t Nam tr

c cách m ng tháng Tám, Th ch Lam ch a đ

cx p

v trí

s m t nh ng c ng là m t tên tu i r t đáng coi tr ng và kh ng đ nh, Th ch Lam tuy có vi t truy n dài
nh ng s tr

ng c a ông là truy n ng n, b i

đó tài n ng ngh thu t đ

hoa. Nguy n Tuân vi t : “Nói đ n Th ch Lam ng
óng góp c a Th ch Lam không ch
m t bài th tr tình đ y xót th

c b c l m t cách tr n v n, tài

i ta v n nh đ n truy n ng n nhi u h n là truy n dài”.

ngh thu t mà nó còn giúp ta thanh l c tâm h n : “ M i truy n là

ng”.

Truy n ng n “Hai đ a tr ” c a Th ch Lam c ng là “m t bài th tr tình đ y xót th
Th ch Lam tuy có chân trong T l c V n đoàn nh ng t t

ng th m m l i theo m t h

xây d ng cho mình m t th gi i nhân v t khác. Ông l ng l h
ng


ng” nh th .
ng riêng. Ông

ng ngòi bút c a mình v phía nh ng

i nghèo kh v i t m lòng tr c n chân thành? (Phong Lê). Th gi i nhân v t là nh ng l p ng

nghèo kh c c c b t c nói chung, nh ng nhân v t c a Th ch Lam th t nh bé và t I nghi p: H th
nép mình trong bóng t i c a m t không gian h p th

ng ho c trong sân v

đ y b t tr c bên ngoài. Có l nh th con ng
D
t

ng nh h thu mình tr

i thân ph n, h th

ng tìm ki m n i

n, có ngh a là tách kh i cu c đ i, n i xã h i

i m i c m nh n h t v mình và v cu c s ng xung quanh.

c th c t i đ xót mình và th

ng v quá kh ? Không dám nhìn v t


ng

ng là n i ph huy n tiêu đi u, x xác ho c nh ng

xóm nghèo ngo i ô Hà N i. Nhân v t c a ông ch y u là con ng
n n u trong gia đình, gi a b n b c t

i

ng ng

i, đ bâng khuâng man mác khi h i

ng lai, mang n ng m t m c c m m m t trong lòng khi ngh v

mai sau.
C m quan trong truy n c a Th ch Lam có th gói g n trong ba ch đó là ni m xót th
con ng

i nh bé y bao gi c ng đ

ng. Nh ng

c nhà v n h c trong m t không khí tr tình đ y m n th

ng to ra

m t cách d u dàng t t m lòng tác gi …
Truy n c a Th ch Lam không có c t truy n đ c bi t, gi ng đi u và ngôn ng nhi u ch t tr tình:

M i truy n ng n c a Th ch Lam có c u t và gi ng đi u nh m t bài th tr tình, g i s th
tr

c s ph n c a nh ng con ng

ng xót

i nh bé b t h nh. M t gi ng v n bình d mà tinh t . Âm đi u man mác

bao trùm h u h t truy n ng n và thiên nhiên c ng tr tình. V n c m m m i, uy n chuy n, giàu hình nh,
Hocmai.vn– Ngôi tr

ng chung c a h c trò Vi t

T ng đài t v n: 1900 58-58-12

- Trang | 1-


Tài li u Khóa h c Luy n thi

nh c đi u .
khi n ta v

i h c KIT – 1: Môn Ng v n (Cô Tr nh Thu Tuy t)

Hai đ a tr – Th ch Lam

ó chính là ch t th trong truy n ng n Th ch Lam, “có cái d u ng t ch ng t


đâu đây”

ng ph i.

“Hai đ a tr ” là đ c tr ng c a h n v n Th ch Lam. Nó là “m t bài th tr tình đ y xót th

ng”

Truy n “ Hai đ a tr ” c a Th ch Lam là m t m u chuy n sinh ho t kéo dài c a hai ch em đ a tr thay
m trông nom m t gian hàng v t
ng c ng lù mù đi qua tr

th

m t ph huy n g n m t cái ga xép. êm đêm nh ng bóng ng

c gian hàng. Nh ng bóng ng

I bình

i y c ng lù mù nh nhi u ch p l a

nh ng ngu n sáng quanh qu t n i ph huy n. Trong cái b n b chìm chìm nh t nh t, b ng có ti ng đ ng
m nh và nh ng lu ng sáng m nh c a m t chuy n xe l a kéo qua hàng ngày. Hai ch em ngày nào c ng
ch m t chuy n tàu đêm kéo qua ra m I ch u đóng c a hàng. Nguy n Tuân đã tóm t t truy n nh th .
úng v y, truy n này t

ng nh không có c t truy n, không có bi n c . Nó ch là bi n di n c a m t th i

gian ng n, t kho ng n m gi chi u khi “ph


ng tây đ r c nh l a cháy” đ n chín gi t i “đêm t i bao

b c chung quanh”; nó ch là bi n di n bên trong “tâm h n ngay th c a hai ch em Liên, An trong m t
bu i t i c a các th

ng ngày t

Th ch Lam b ng con đ

ng nh “ t nh t”, “không có gì” … Song v

t lên trên các th

ng ngày,

ng ngh thu t riêng v i th gi i ngh thu t riêng, m t th I gian riêng, không

gian riêng, nhân v t riêng, ngôn ng riêng đã t o nên khí v nh nhàng, bu n man mác, đ m đà h
đ ng quê; nhi u bóng t i mà chói sáng m i tình th
ph ng ph t th to lên t quê h

ng yêu hi n hoà, nhân h u, xót th

ng v

ng chân thành,

ng. Truy n không có c t truy n nh ch t ch a bi t bao c nh đ i, bao


tâm tr ng, tâm c nh sâu l ng tinh t .
Di n mao ph huy n đ

c Th ch Lam tái hi n là m t khung c nh bu n, là c nh chi u tàn đi d n

vào đêm khuya. Hàng ngà, nh ng cái n ào c a bu i sáng làm không khí b nhoè đi trong n ng nh đ n
chi u thì cái b m t th t c a ph huy n hi n ra v i t t c nh ng cái tiêu đi u, xác x , tàn l i. “Chi u
chi u r i” nh là m t l i th ng th t, bàng hoàng nh m t ti ng th dài. Th là m t bu i chi u n a l i đ n,
chi u là bu n.
đ

nt

ng v bu I chi u khá sâu đ m. Th ch Lam đã ch n m t phiên ch tàn đ nói lên

c t t c b m t c a ph huy n. Ch là n i bi u hi n s c s ng c a m t làng quê, bi u hi n thu n

phong m t c c a làng quê. Ng

i

nông thôn th

ng trông ch vào ngày ch phiên đông vui t p n p.

Th ch Lam đã ch n ngày ch phiên đ nói cái xác x tiêu đi u c a ph huy n. M c dù không t bu i ch
phiên nh ng ông đã t nh ng ph ph m còn l i c a bu I ch , đó c ng là cách bi u hi n s c s ng đ y hay
v i c a ph huy n. T nh ng con ng
nh ng th ph th i v v n “rác r


i cu i cùng trao đ i v i nhau r i b

i, v b

c vào các ng t i. Rác ch là

i, v th , lá nhãn và bã mía, nh ng thanh n a thanh tre…L

tr v n còn ra bòn mót, nh t nh nh. Ngày ch phiên nh th thì s c s ng đã kém l m, đã y u l m r i.
Ng

i bán trông vào ng

i mua và ng

c l i nh ng ch là s vô v ng, l n qu n, trông ch vào s vô

v ng. Mùi v to ra trong không gian này là m t th mùi đ c tr ng đ nói t I s nghèo nàn. ó là mùi bã
mía, v b

i, v th , đ t m, mùi khói, mùi c , mùi phân trâu n ng n ng ngai ngái… Cái mùi v

y c ng

góp ph n làm cho khung c nh thêm ph n tàn t n héo úa, l i d n.

Hocmai.vn– Ngôi tr

ng chung c a h c trò Vi t


T ng đài t v n: 1900 58-58-12

- Trang | 2-


Tài li u Khóa h c Luy n thi

i h c KIT – 1: Môn Ng v n (Cô Tr nh Thu Tuy t)

Hai đ a tr – Th ch Lam

Có th th y xung đ t gi a bóng t I và ánh sáng khá m nh m . Ánh sáng và bóng t i đang giao
tranh nhau. Ánh sáng y u d n ban đ u là “ b u tr i đ r c nh l a cháy, mây ánh h ng nh hòn than s p
tàn” sau đó là bóng t I hi n d n

bóng x m trên ng n tre và cu i cùng bao trùm lên khu ph huy n là cái

bóng t i mênh mông c a nó, tín hi u là ng n đèn Hoa K c a ch Tí.
mang ý ngh a t

ng tr ng, ánh sáng là

đây ánh sáng và bóng t i còn

c m , bóng t i là nghèo nàn và cô đ n; m đ u chuy n ánh

sáng t t d n, bóng t i chi m l nh. Chính cái ánh sáng cu I cùng y báo hi u rõ màn đêm- màn đêm v a
sâu v a dày s di n ra ti p đó. Ánh sáng càng ngày càng thu nh ph m vi ho c

xa manh m nh, li ti nh


ánh sáng c a ngôi sao trên b u tr i ho c y u t m đ m l t qua khe c a khép h ho c to trên cái bóng
tre c a ch Tí. Ánh sáng y bi u hi n m t s tàn l i

c

ng đ th p và kh n ng thu h p c a nó. Ti ng

tr ng thu không r i r c, ch m, l t và c t t l m d n. Nh ng âm thanh nh nh t nh ti ng mu i vo ve g i
c m giác v s ng ng đ ng. Nó r i t m vào trong không gian đang ch t l ng.
không có h i âm, nó ch nh n m nh thêm cái bu n t đ n r n ng
hô ng, qui t đ cho ng

I đ c th y rõ đ

cb

i c a ph huy n lúc chi u t i. T t c

c khung c nh th t c a ph huy n m t ngày tàn. Th ch Lam

miêu t nh n xét m t cách tinh t , sâu xa b
th y đ

ó là nh ng âm thanh

c đi th I gian c a n i ph nghèo. Ng

iđ cd


ng nh

c chuy n bi n c a th i gian rung lên b ng ngôn ng riêng. S c rung đ ng c a câu v n có

kh n ng đánh th c con ng

i hãy c m nh n th t tinh t khung c nh ph huy n và tâm s c a Th ch

Lam.
Trên cái n n y, nh ng c nh đ i, nh ng con ng
con ng

I bé m n, hoàn toàn không có

nhau nh ng d

i, đúng h n là nh ng phi n c nh v cu c đ i, v

c v ng, khát khao đ

c kh c ho rõ nét. H nói chuy n v i

ng nh ch ng có n I dung. H có đi l i, n nói v i nhau nh ng ch th y h v a lòng tho

mãn v i c nh ch t h p. Mua ch u n a bánh xà phòng, bán đong h n m t ng n r
nh …Ch Tí là đi n hình cho ng
ban t i ch m i m cái hàng bán n
thua gì?” mà v n c ra.

u trong chi c cút bé


i dân ph huy n v i nh p s ng qu n quanh : ban ngày mò cua b t tép,
c. Cái đáng s là v n bi t bán không đ

c gì “s m mu n mà có n

ây không ph i là s s ng th c s mà là s s ng c m ch ng c m c v I cu c

s ng, giao tranh, tranh giành v i cái đói,cái ch t trông ch vào nh ng ng
khác gì trông ch vào nh ng ng

I trên tàu là qua b p bênh có

i khách y đ s ng. Cách ch Tí tr l i câu h i c a Liên: không tr c

ti p tr l i ngay mà còn làm thêm đ chõng xu ng đ t, bày bi n các bát u ng n

c mãi r i m i chép

mi ng tr l i : “ i chao, s m mu n mà có n thua gì”. Câu v n cho ta th y nh p s ng ch p ch p, l n qu n
c a nhân v t. Bác ph Siêu có v khá h n nh ng nh ng nguy c l i l n h n vì th mà bác bán là th quà
xa x mà ngay c ch em Liên c ng không dám n. Bác X m góp ti ng đàn run b n b t trong đêm t i, mà
không h có ti ng đ ng nào c a m t đ ng xu. Bà c là m t con ng
giác r n ng

i, kinh hoàng. Bà là ki p ng

i đáng s

i b tàn l i, héo úa và cho ta c m


chi ti t v a đi vào bóng t i v a c

khách. Cách x ng hô v I Liên “ch ” đã kéo xa kho ng cách tình gi a con ng

i v I con ng

c n trong hoàn c nh c m ch ng này. C Thi điên là m t n n nhân đ y đ nh t c a ki p ng

Hocmai.vn– Ngôi tr

ng chung c a h c trò Vi t

T ng đài t v n: 1900 58-58-12

i khanh

i v n nó r t
i, nh m t

- Trang | 3-


Tài li u Khóa h c Luy n thi

i h c KIT – 1: Môn Ng v n (Cô Tr nh Thu Tuy t)

cái cây đã tàn l i quá nhi u – ki p ng
i nh ng đã ám nh ng


Hai đ a tr – Th ch Lam

i héo h t – tàn l i. C Thi xu t hi n ch trong m y dòng truy n ít

i đ c, th c d y trong ta lòng tr c n chân thành.

v trí ti n c nh c a b c tranh đ i bu n th m, héo tàn, m m lay đ ng bóng hai ch em nh tu I
c ng âm th m không kém v i cái “c a hàng t p hoá nh xíu” mà khách hàng là nh ng ng
có khi không đ ti n mua n i n a bánh xà phòng ho c ch đ ti n cho cút r
s ch”. Liên xót xa cho nh ng ki p ng

i kh n kh

u nh “u ng m t h i c n

i lay l t nh ng cu c s ng c a Liên c ng c m ch ng không kém.

N i kh c a Liên có l còn cao h n n i kh v t ch t c a nh ng ng

i khác, đó là bi k ch tinh th n b i h

kh mà không bi t mình kh còn Liên đã th c s th m thía c nh s ng t nh t tù hãm và đ n đ c h t ngày
này sang ngày khác. Bi n pháp duy nh t đ khuây kho n I h t hiu, đ n đi u ch là đêm nào c ng m I
m t c g ng ch đ i m t chuy n tàu đi qua : “đó là ho t đ ng cu i cùng c a đêm khuya”.
Ánh sáng c a đoàn tàu là m ng ánh sáng r c r , m nh m song

ánh sáng này c ng ch v t loé lên

nhanh nh m t vì sao b ng đ r i v nh vi n t t l m trong màn đêm khi n ta ph i ng ngác, bàng hoàng.
D


ng nh “Hai đ a tr ” là truy n c a nh ng ngu n ánh sáng, h i t

ng c a Liên c ng là h i t

ng v

ánh sáng. L n đ u tiên Liên “nh l I” Hà N i, m t kí c không rõ r t, Hà N i là m t v ng sáng r c l p
lánh “và” Hà N I nhi u đèn quá. L n th hai, Liên m t
và huyên náo” . Cái c nh t

ng c a quá kh đ p đ

yt

ng “Hà N i xa x m” , “Hà N i sáng r c vui v
ng ph n gay g t v i cái t i m t mù d

ig c

bàng c a hi n t i đang di n ra. Quá kh và hi n t i, ánh sáng và bóng t i, lãng m ng và hi n th c, gi c
m nghèo và s th t nghèo kh , t t c t o nên bi n đ ng sâu kín trong tâm h n Liên. Ánh sáng c a đoàn
tàu là ánh sáng c a m

c, nó ch thoáng qua, t t l m và đ r i t t c l i chìm trong bóng t I mênh

mông, bu n t .
T t c các nhân v t đó đã hi n ra d

i cái nhìn xót th


ng c a ng

i tái hi n. Và n i th

ng c m

c a Liên đ I v I m đ a tr đi nh t rác, v I ch Tí, v i bác Siêu, v I c Thi điên c ng là c m xúc c a
chính Th ch Lam. Th ch Lam đã hoá thân vào nhân v t đ nói cái c m quan xót th

ng c a mình. oàn

tàu v i thoáng sáng v t qua r t nhanh r i t t l m đã thay đ i m t chút ít không khí c a th gi i hi n t i,
ph i ch ng đó là khát v ng thoát kh i cu c s ng tù đ ng dù ch trong ch c lát c a Th ch Lam. Nhà v n
day d t v m t ki p s ng tàn l i, héo úa, đ n đi u, h vô ch không ch có xót th

ng thông th

ng.

Chính vì v y mà ông trình bày hi n th c c a ph huy n mang ý ngh a khái quát l n c a xã h I Vi t Nam
v s trì tr . N u đ t trong dòng th i s v n h c bu i y, ta th y Th ch Lam ph n ánh khá rõ nét m t
hoàn c nh, tâm lí th i đ i mà Nam Cao đã ph i t ng th t lên : “Cu c đ i đang cùn đi, g đi, n i váng
lên”…
“Hai đ a tr ” là m t truy n ng n nh m t bài th tr tình b i c u t , gi ng đi u, ngôn ng c a
nó, gi ng nh m t bài th .
C u t c a truy n là c u t vòng tròn xoay quanh hình nh bóng t i đ
(không d

i ba m


c l p đi l p l I nhi u l n

i l n). Khi miêu t c nh tr i ph huy n c ng nh c nh đ i nh ng con ng

i ph

huy n, tác gi đ c bi t có ý s d ng m t cách công phu y u t ngh thu t :hình nh bóng t i bao trùm
Hocmai.vn– Ngôi tr

ng chung c a h c trò Vi t

T ng đài t v n: 1900 58-58-12

- Trang | 4-


Tài li u Khóa h c Luy n thi

c nh v t và con ng

i h c KIT – 1: Môn Ng v n (Cô Tr nh Thu Tuy t)

Hai đ a tr – Th ch Lam

i mà tác gi d ng công miêu t t nhi u th I đi m, t nhi u góc nhìn, t nhi u tâm

c nh khác nhau. Bóng t i nh m t ám nh, nh m t s h m do , nh m t quái v t đè n ng lên c nh v t
và con ng


i. Tác gi nh c đ n bóng t i nhi u l n d

I nh ng cách nói hình nh t ng tuy có khác nhau

: “bu i chi u hòn than s p tàn”, “m t đen l i”, “chi u, chi u r i” , “bóng t i ng p đ y” , “b

c c a bu i

chi u” , “ngày tàn” . Tác gi miêu t r t nhi u tr ng thái khác nhau c a bóng t i đ n v i ti ng tr ng thu
không t trên chòi cao, bóng t i s p đ n v i nh ng đám mây h ng nh hòn than s p tàn, bóng t i đ n v i
dãy tre làng đen l i, bóng t i đ n v i cánh mu i vo vo, bóng t i đ n v i nh ng viên đá nh trên con
đ

ng m p mô, bóng t i trùm lên đ

ng ph và các ngõ huy n… Nói tóm l I, bóng t i đ

c l p đi l p

l i đ u và cu i huy n. Bóng t i nh m t cái gì hãi hùng đang ho t đ ng, đang thâm nh p, đang len l i,
lu n lách, bám sát vào m i c nh v t, m i tr ng thái ho t đ ng âm th m c a m i sinh v t. Nó nh cái n n
không gian ngh thu t c a tác ph m và không gian xã h i c a con ng
“t i đ n ch m i d n cái hàng d

i. B i t i là lúc ch Tí xu t hi n

i g c cây bàng”; v đêm bác ph Siêu m i xu t hi n nh m t ch m l a

nh và vàng l l ng đi trong đêm t i, m t đi r i l i hi n ra … bóng t i là n i c Thi mang đ n và mang đi
“m t ti ng c


i khanh khách nh d n” , m t c Thi cu c đ i không rõ ràng nh ng rõ ràng là đang ch a

n m t n i lòng u u t c chìm trong bóng t i; v ch ng bác X m thu g n trên manh chi u ch t h p, v i
ch em Liên, tác gi k t m h n nh ng tâm tr ng, nh ng suy ngh c a hai đ a trong đêm t i: đêm t i
ng p đ y đôi m t c a Liên, Liên thích ng i yên l ng ng m nhìn trong đêm t i, v khuya, Liên ng i yên
l ng trong đêm ch đón đoàn tàu, khi tàu v t qua, Liên nh p d n vào gi c ng yên t nh nh đêm

trong

ph t ch m ch và đ y bóng t i…
L p đi l p l i gián ti p hay tr c ti p hình t
đ tác ph m qua c m quan xót th

ng bóng t i c ng chính là cách đ tác giác b c l ch

ng và t o cho truy n có âm h

ng, c u t nh m t bài th tr tình.

M t khác, vi c miêu t nh ng c m giác thiên nhiên r t hi m trong hi n th c phê phán nh ng trong “Hai
đ a tr ” , Th ch Lam luôn luôn miêu t khi có c h i. Thiên nhiên bao b c truy n v i nhi u tr ng thái
phong phú. Tác gi còn chú ý kh c ho đ

c c m giác m h v gi kh cc a ngày tàn và v v tr th m

th m bao la r t g n i mang s c thái dân t c, c ng chính vì v y mà nhân v t chính c a câu chuy n là Liên
c mang theo v h n man mác.
Ch t th còn đ


c th hi n

ng đi u nh nh , man mác thú v

l I v n,

nh ng c m xúc tinh

t c a m t tâm h n d rung đ ng. Truy n c tr I dài ra nh m t bài th , l ng sâu thanh l c h n ta. Ch t
nh c th m trong t ng câu v n th m thía. M t gi ng v n bình d mà tinh t , đ y u ái. Có th nói “ hai đ a
t ” là m t bài th tr tình tr n v n c a Th ch Lam.
Khi nói “m i truy n là m t bài th tr tình đ y xót th

ng” thì ng

n i dung l n hình th c c a truy n. N i dung th hi n hình th c và ng
t o nên tác ph m. V n phong c a Th ch Lam đ

i nói mu n nh n m nh c v

c l i. Nó là s g n bó hoài hoà đ

c th hi n đ c tr ng trong “Hai đ a tr ”, và tôi mu n

k t thúc bài vi t này b ng ý ki n c a Nguy n Tuân: “Ngày này đ c l i Th ch Lam, v n th y đ y đ cái
d v và cái nhã thú c a nh ng tác ph m có c t cách và ph m ch t v n h c.”
Hocmai.vn– Ngôi tr

ng chung c a h c trò Vi t


T ng đài t v n: 1900 58-58-12

- Trang | 5-


Tài li u Khóa h c Luy n thi

i h c KIT – 1: Môn Ng v n (Cô Tr nh Thu Tuy t)

Ngu n:

Hocmai.vn– Ngôi tr

ng chung c a h c trò Vi t

Hai đ a tr – Th ch Lam

Hocmai.vn s u t m

T ng đài t v n: 1900 58-58-12

- Trang | 6-