8
27
Trường THPT Long Mỹ Giáo viên : MVPh
Chuyên đề : Mã di truyền
-Thông tin di truyền về trình tự các axit amin trong chuổi polypeptit được mã hóa trong ADN
dưới dạng trình tự các bộ ba kế tiếp nhau.
Sự tổ hợp từ 4 loại A, T, G, X tham gia cáu tạo ADN hay bốn loại A, U, G, X tham gia cấu tạo
ARN tạo ra 64 loại bộ ba
- Chỉ có 61 bộ ba tham gia mã hóa cho 20 loại axit amin
+Một số axit amin được mã hóa bởi nhiều bộ ba khác nhau (Tính thoái hóa của mã di truyền).
+Không có bộ ba nào đồng thời mã hóa cho nhiều axit amin khác nhau.
+Bộ ba TAX trên ADN hay AUG trên ARNcos hai chức năng : vừa là mã mở đầu vừa mã hóa
cho axit amin metionin
+Có 3 bộ ba (ATT, ATX, AXT trên ADN hay UAA UGA và UAG trên mARN) là mã kết thúc.
Bazơ thứ hai
Bazo thứ nhất
G A X U
B
a
z
o

t
h
ứ

b
a
G
G
GGG Glixin

GGA
GGX
GGU
GAG .glutamic
GAA
GAXA. spactic
GAU
GXG : Alanin
GXA
GXX
GXU
GUG Valin
GUA
GUX
GUU
G
A
X
U
A
A
AGG Acginin
AGA
AGX Serin
AGU
AAG Lizin
AAA
AAX Asparagin
AAU
AXG Treonin

AXA
AXX
AXU
AUG Metionin
AUA Izolơxin
AUX
AUU
G
A
X
U

U
X
XGG Acginin
XGA
XGX
XGU
XAG Glutamin
XAA
XAX Histidin
XAU
XXG Prolin
XXA
XXX
XXU
XUG Lơxin
XUA
XUX
XUU

G
A
X
U
X
U
UGG Triptophan
UGA Mã kết thúc
UGX Xistein
UGU
UAG Mã kết thúc
UAA
UAX Tiroxin
UAU
UXG Sêrin
UXA
UXX
UXU
UUG Lơxin
UUA
UUX Pheninalanin
UUU
G
A
X
U

Bài tập 1 : Một hỗn hợp ba loại ribonucleotit A, U, G với tỷ lệ bằng nhau. Hãy xác đinh tỷ lệ bộ ba
không chứa A và tỷ lệ bộ ba chứa ít nhất một A
-Tỷ lệ A trong hỗn hợp bằng ..................

-Phần hỗn hợp không chứa A bằng .....................
+Xác suất của loại bộ ba không chứa A là.. ..
Ôn thị đại học môn Sinh Học THPT Long Mỹ 2007-2008
1
19
27
Trường THPT Long Mỹ Giáo viên : MVPh
+Xác suất của loại bộ ba chứa ít nhất 1 A là .
Bài tập 2 : một polyribouleotit tổng hợp nhân tạo từ hỗn hợp có tỷ lệ 4G :1U. Hãy xác định xác suất
của loại bộ ba khác nhau có thể có được hình thành nếu sự kết hợp giữa các ribonucleotit là ngẫu nhiên.
-Tỷ lệ các ribonucleotit trong hỗn hợp :
+Tỷ lệ G là : ..............
+Tỷ lệ U là : ............
-Xác suất các loại bộ ba có thể hình thành :
+GGG = .............= 64/125
+GGU = GUG = UGG = ...........= 16/125
+GUU = UGU = UUG = ..............= 4/125
+UUU = .............= 1/125
Bài tập 3 : Một phân tử mARN tổng hợp nhân tạo chứa 90% U và 10% A.Hãy xác định :
a)Xác suất gặp các bộ ba ribonucleotit có thể có được một cách ngẫu nhiên ?
b)Xác suất gặp các axit amin có thể có mặt trong chuổi polypeptit được tổng hợp ?
( Dùng bảng bộ ba)
-a) Xác suất gặp các bộ ba ribonucleotit có thể có được một cách ngẫu nhiên :
UUU=..................= 0.729
UUA = UAU = AUU = ...............=0.081
UAA = AAU = AUA = ...............- 0.009
AAA = ..............0.001
-b) Xác suất gặp các axit amin có thể có mặt trong chuổi polypeptit được tổng hợp :
Pheninalanin do bộ ba UUU quy định có .....0.729
Loxin do bộ ba UUA quy định có ….0.081

Izoloxin do các bộ ba AUU và AUA có xác suất gặp là 0.081 +0.009 = 0.09
Asparagin do bộ ba AAU ……
Lizin do bộ ba AAA ……..
Bộ ba UAA !
Chuyên đề DB NST
Bài tập 3 : Cho hai NST có cấu trúc và trình tự gen như sau:
Ôn thị đại học môn Sinh Học THPT Long Mỹ 2007-2008
2
Trường THPT Long Mỹ Giáo viên : MVPh
Sau khi bị đột biến các NST có cấu trúc như sau:
1)
2)
3)
4)
5)
6)
7)
Xác định các dạng đột biến? Trắc nghiệm
1)Các dạng đột biến đảo đoạn là
A)1, 5 B) 1, 4 C) 1, 7 D) 1, 4, 7
2) Dạng đột biến chuyển đoạn trong một NST
A) 4 B)4, 6 C) 4, 5 D) 5, 6
3) Dạng đột biến lặp đoạn là
A) 6 B) 5 C)2 D)7
4) Dạng đột biến chuyển đoạn tương hỗ là
A) 5 B) 6 C)6 , 7 D)5, 6, 7
Bài tập 4: Phép lai nào sau đây tạo ra cây cà chua quả đỏ có kiểu gen A A a a tỷ lệ cao nhất
A) A A a a x A A a a B) A A a a x Aaaa
C) A A a a x AAAa D) AAAa x aaaa
Bài tập 5: Ở đậu Hà Lan : alen A quy định hoa đỏ là trội hoàn toàn, alen a quy định hoa trắng là lặn .

Cho cây hoa đỏ tự thụ phấn thu được kết quả F
1
:
D
T
=
5.25
1
A) Kiểu gen của P là Aa, tần số đột biến gen a thành A ở cả hai bên bố và mẹ đều bằng 10%
B) Kiểu gen của P là Aa, tần số đột biến gen a thành A ở bên bố bằng 18%, bên mẹ không đột biến
B) Kiểu gen của P là Aa, tần số đột biến gen a thành A ở bên mẹ bằng 18%, bên bố không đột biến
Ôn thị đại học môn Sinh Học THPT Long Mỹ 2007-2008
3
Trường THPT Long Mỹ Giáo viên : MVPh
D) Cả A, B, C đều đúng
Bài tập 6: Ở đậu Hà Lan : alen A quy định hoa đỏ là trội hoàn toàn, alen a quy định hoa trắng là lặn .
Cho cây hoa đỏ tự thụ phấn thu được kết quả F
1
:
D
T
=
4
1
A) Kiểu gen của P là Aa, tần số đột biến gen a thành A ở cả hai bên bố và mẹ đều bằng 5%
B) Kiểu gen của P là Aa, tần số đột biến gen a thành A ở bên bố bằng 10%, bên mẹ không đột biến
B) Kiểu gen của P là Aa, tần số đột biến gen a thành A ở bên mẹ bằng 10%, bên bố không đột biến
D) Cả A, B, C đều đúng
Gợi ý: F
1

xuất hiện cây hoa trắng chứng tỏ cây hoa đỏ P dị hợp Aa . Tuy nhiên F
1
không thu được tỷ
lệ phân ly kiểu hình 3 hoa đỏ:1 trắng như định luật phân tính của Menden mà tỷ lệ cây hoa đỏ tăng lên so
với cây hoa trắng =====> !
Có đột biến gen ở giao tử theo chiều : gen a gen A
Tỷ lệ 5.25 : 1 = 84% : 16%
F
1
xuất hiên 16% hoa trắng do: (!)
+16% = 40% x 40% ===> cả hai loại giao tử đực và cái ở bố, mẹ đều xảy ra đột biến gen a thành
gen A với tần số đột biến bằng 10% ! bạn giải tiếp tục nhé!
Bài 7: Phép lai thuận nghịch là
A) lai kinh tế
B) lai giữa hai cơ thể bố mẹ thuộc hai dòng chủng thuần khác nhau về một cặp tính trạng tương phản
C)Lai giữa con cái tốt thuộc giống nội với con đực tốt thuộc giống ngoại.
D)Phép lai mà hướng 1 dạng này được chọn làm mẹ thì hướng 2 nó được chọn làm bố
Bài 8: Ý nghĩa của phép lai thuận nghịch là
A)Bằng phép lai thuân nghịch Menden tìm ra các đinh luật di truyền.
B)Kiểm tra tính trạng do gen nằm trên NST thường hay nằm trên NST giới tính
C)Kiểm tra tính trạng do gen trên NST hay do gen trong tế bào chất quy định.
D)Cả A, B, C đều đúng
Bài 9: Điều kiện nghiệm đúng của cả ba định luật Menden là
A) P phải thuần chủng về tính trạng đem lai B)Tính trạng trội phải là trội hoàn toàn
C)Tính trạng phải ít chịu ảnh hưởng của điều kiện ngoại cảnh D) Cả A, B, C
Bài 10:Điều kiện nghiệm đúng riêng cho định luật phân ly độc lập
A) P phải thuần chủng về tính trạng đem lai B)Tính trạng trội phải là trội hoàn toàn
C)Tính trạng phải ít chịu ảnh hưởng của điều kiện ngoại cảnh
D) Số lượng cá thể phải đủ lớn
Điền vào khoảng trống :

Chọn các dự kiện sau đây rồi điền vào khoảng trống ở các câu hỏi kế tiếp sao cho thích hợp
Ôn thị đại học môn Sinh Học THPT Long Mỹ 2007-2008
4
Đột biến
Trường THPT Long Mỹ Giáo viên : MVPh
1.Hội chứng Down 2.Hội chứng tocno 3.Bệnh ung thư máu 4.Mức phản ứng
5.Độ lệch trung bình 6.Virut Senday7.Cacpesenko 8 Thể khảm
9..Cosixin 10.5.BU
Câu 11: Hiện tượng mất đoạn NST 21 ở người gây ra bệnh …………..
Câu 12: 44A + X là bộ NST của người nữ ………..
Câu 13: 45 A + XY là bộ NST của người nam …………..
Câu 14: Thí nghiệm dùng phương pháp đa bội hóa để khắc phục tính bất thụ do lai xa được thực hiện
bởi………
Câu 15: Giới hại thường biến được gọi là ………
Câu 16: Chồi 4n trên cay 2n được gọi là ……..
Câu 17: Để tăng cường tính kết dính của hai tế bào của hai loài người ta thường cho vào môi trường
…………………….…..
Câu 18: Hóa chất …….. có khả năng thay thế T bằng X biến đổi cặp A-T thành cặp G-X
Câu 19: Chất ………… có tác dụng ngăn cản sự hình thành thoi vô sắc trong quá trình phân bào gây
ra đột biến đa bội
Câu 20: ……………….biểu thị mức phản ứng của tính trạng
Ghép hợp:
Câu 21 Ghép các dữ kiện hai cột thành từng cặp sao cho phù hợp về ý nghĩa, nội dung, quan
hệ cấu tạo, chức năng
Giao tử Kiểu gen
1 1AA: 4Aa :1aa A AaBb
2 1AA:2A:2Aa:1a B ,aaaa
3 1A:2Aa:2a:1aa C Aaaa
4 3AA:3Aa D Aaa
5 3Aa:3aa E Aaaa

6 AA F A,Aa
7 ,aa G AAAa
8 1AA:1A H Aaa
9 1aa:1a I AAA
10 1AB:1Ab:1aB:1ab J AAAA
Câu 21: Căn cứ vào sự di truyền của các alen quy định các nhóm máu ở người hãy sắp xếp các
người con tương ứng với các cặp bố mẹ
Các con Bố mẹ
1 A, B, AB,O A I
B
- x ii
2 A, AB B I
A
I x I
B
i
3 A, AB, B C I
A
I
B
x I
B
i
4 B,O D I
A
I
B
x ii
5 A, B E I
A

I
B
x I
A
I
B

Ôn thị đại học môn Sinh Học THPT Long Mỹ 2007-2008
5
Trường THPT Long Mỹ Giáo viên : MVPh
Câu 22: Xếp các dạng đột biến NST và hậu quả tương ứng . Bộ NST tế bào sinh dưỡng .
Bộ NST tế bào sinh dưỡng Hậu quả
1 44A+21+XY A Hội chứng clinefelter
2 44A+XXX B Hội chứng Turne
3 44A+XYY C Hội chứng Down
4 44A+XXY D Siêu nam
5 44A+XO E Siêu nữ
Câu 23: Ghép các ý nghĩa , đặc điểm với phép lai tương ứng trong chọn giống:
Phép lai Đặc điểm, ý nghĩa
1 Lai thân thuộc A Kết hợp các nguồn gen hoàn toàn khác
nhau
2 Lai xa B Sử dụng ưu thế lai F
1
làm sản phẩm
3 Lai kinh tế C Tạo dòng thuần về gen quý
4 Lai khác thứ D Con sinh ra bất thụ
5 Lai tế bào E Tạo giống mới có ưu thế lai
Câu 24: Ghép các loại biến dị với các đặc điểm tương ứng
Biến dị Tính chất
1 Biến dị tổ hợp A Khi xuất hiện là biểu hiện ngay ra kiểu

hình
2 Thường biến B Có thể di truyền cho thế hệ sau bằng sinh
sản sinh dưỡng
3 Đột biến gen C Biến đổi kiểu hình nhưng cấu trúc gen
không thay đổi
4 Đột biến NST D Xảy ra đồng loạt theo một hướng chung
5 Đột biến soma E Thường ở trạng thái lặn
Câu 25 Ghép csc cặp bố mẹ với tỷ lệ kiểu hình, kiểu gen tương ứng có thể có ở thế hệ con
A quy định qui đỏ là trội hoàn toàn, gen a quy định quả vàng là lặn
F
1
P
1 100% kiểu hình trội A Aaaa x aaaa
2 3 Trội : 1 Lặn B AAAA X AAAA
3 35 Trội : 1 Lăn C A.Aaa x A.Aaa
4 11 Trội : 1 lặn D ,aaaa x aaaa
5 1 Trội : 1 lặn E A.AaaxAaaa
6 100% kiểu hình lặn F AaaaxAaaa
G AAAaxAaaa
Ôn thị đại học môn Sinh Học THPT Long Mỹ 2007-2008
6
Trường THPT Long Mỹ Giáo viên : MVPh
Câu 26 Ghép các cặp bố mẹ với tỷ lệ kiểu hình, kiểu gen tương ứng có thể có ở thế hệ con
A quy định qui đỏ là trội hoàn toàn, gen a quy định quả vàng là lặn
F
1
P
1 100% kiểu hình trội A Aaa x aaa
2 3 Trội : 1 Lặn B AAA X AAA
3 35 Trội : 1 Lăn C A.Aa x A.Aa

4 11 Trội : 1 lặn D ,aaaa x aaaa
5 1 Trội : 1 lặn E A.AaxAaa
6 100% kiểu hình lặn F AaaxAaa
7 83 :trội : 17 lặn G AAax,aaa
H AAaaxAaa
Câu 27: Ghép vị trí, đặc điểm gen với tính chất, quy luật di truyền của tính trạng do gen quy định
Đặc điểm gen Đặc điểm di truyền của tính trạng
1 Trội , trên NST thường A Bệnh di truyền gián đoạn qua các thế hệ
2 Lặn, trên NST thường B Bệnh biểu hiện không đồng đều ở nam và
nữ
3 Trội không hoàn toàn, trên NST
thường
C Tỷ lệ người bênh trong phả hệ thấp hơn
50%
4 Trội, trên NST giới tính X D Các bệnh di truyền trung gian
5 Lăn trên NST X E Đa số người bệnh là nam
6 Gen trên NST Y F Bệnh di truyền thẳng 100% cho giới dị
giao
G Kết quả lai thuận và lai nghịch khác nhau
H Bệnh di truyền liên tục qua các thể hệ
I Gen bệnh di truyền chéo
Chuyên đề các quy luật di truyền
* Đặc điểm di truyền do gen trội trên NST thường?
A) Trong phả hệ, tỷ lệ các thể mắc bệnh xấp sỉ 50%
B) Bệnh biểu hiện liên tục qua các thế hệ
C) Bệnh biểu hiện đồng đều ở cả nam lẫn nữ
D) Đương sự bị bệnh có thể được sinh ra từ một trong các trường hợp sau
- Một trong hai bố mẹ có một người bênh và một người bình thường
P : AA x aa ----------> F1 .......................................
P : Aa x aa ----------> F1 .......................................

- Cả hai bố mẹ đều mang bệnh
P : AA x AA ----------> F1 .......................................
P : AA x Aa ----------> F1 .......................................
Ôn thị đại học môn Sinh Học THPT Long Mỹ 2007-2008
7
Trường THPT Long Mỹ Giáo viên : MVPh
P : Aa x Aa ----------> F1 .......................................
- Cả hai bố mẹ đều lành mạnh, trong trường hợp này đương sự là người mang gen đột biến mới
P : aa x aa ----------> F1 .Aa bị bệnh !..
VD trắc nghiệm: Đặc điểm di truyền do gen trội trên NST thường; con sinh ra bị bênh khi :
A) - Một trong hai bố mẹ có một người bênh và một người bình thường
B) - Cả hai bố mẹ đều mang bệnh
C) - Cả hai bố mẹ đều lành mạnh, trong trường hợp này đương sự là người mang gen
đột biến mới
D) – Cả A, B, C
Bạn có thể tạo câu trắc nghiệm khác bằng cách khai thác nội dung trên!
* Đặc điểm di truyền do gen lặn trên NST thường?
A) Trong phả hệ,trong mỗi gia đình tỷ lệ các thể mắc bệnh đều thấp hơn 50%
B) Bệnh được di truyền gián đoạn qua các thế hệ
C) Bệnh biểu hiện đồng đều ở cả nam lẫn nữ
D) Đương sự bị bệnh có thể được sinh ra từ một trong các trường hợp sau
- Một trong hai bố mẹ dị hợp( không bệnh) còn người kia bị bênh
P : Aa x aa ----------> F1 .......................................
- Cả hai bố mẹ đều mang bệnh đồng hợp
P : ..... x....... ----------> F1 .......................................
- Cả hai bố mẹ đều lành mạnh, trong trường hợp này kiểu gen của bố mẹ là dị hợp Aa
P : .....x...... ----------> F1 .aa bị bệnh !..
-Trong hai bố mẹ có một người bênh aa còn người kia lành mạnh AA thì người lành mạnh có đột
biến mới trong quá trình phát sinh giao tử
P :AA.xaa. ----------> F1 .aa bị bệnh !..

* Đặc điểm di truyền do gen trội không hoàn toàn trên NST thường?
A. Bệnh được di truyền trung gian
B. Đương sự bị bệnh có thể được sinh ra từ một trong các trường hợp sau
- Cả hai bố mẹ đều mang bệnh nhẹ dị hợp
P : ..... x....... ----------> F1 .......................................
-Trong hai bố mẹ có một người bệnh nhẹ Aa còn người kia lành mạnh aa
* Đặc điểm di truyền do gen trội trên NST giới tính
+Gen trên NST X không có alen trên Y: Bệnh di truyền giống như gen trội trên NST thường
X
A
X
-
và X
A
Y đều biểu hiện bệnh và di truyền chéo
Ôn thị đại học môn Sinh Học THPT Long Mỹ 2007-2008
8
Trường THPT Long Mỹ Giáo viên : MVPh
+Gen nằm trên Y không có alen trên X : Di truyền thẳng
* Đặc điểm di truyền do gen lặn trên NST giới tính:
+Gen nằm trên NST X
Trong phả hệ tỷ lệ mắc bệnh ở nam cao hơn ở nữ
Bệnh được di truyền gián đoạn qua các thế hệ
Bố không trực tiếp truyền bệnh cho con trai mà truyên cho con gái qua đó truyền cho cháu ngoại
trai
Tỷ lệ nữ mắc bệnh thấp vì hiếm có cơ hội để hai alen bệnh gặp nhau tạo gen đồng hợp lặn
VD: Bệnh mù màu, bệnh máu khó đông
+Gen nằm trên NST Y
.Bệnh chỉ phát hiện ở nam
.Bệnh trực tiếp truyền từ bố sang 100% cho con trai

VD: gen gây tật dính ngón tay
VD1 Phân tích phả hệ sau đây xác định tính trạng bệnh là trội hay lặn , do gen trên NST thương
hay NST X; Y quy định
A) Lặn trên NST Y
B) Trội trên NST X
C) Lặn trên NST thường
D) Lặn trên NST X
VD2 Phân tích các phả hệ sau đây xác định tính trạng bệnh trong mỗi phả hệ là trội hay lặn , do
gen trên NST thương hay NST X; Y quy định.
A 1 Trội trên NST X
B 2 Lặn trên NST thường
C 3 Lặn trên NST X
D 4 Lặn trên NST Y
VD 3 Với mỗi phả hệ sau đây, Xác định xem quy luật di truyền nào áp dụng được với tính trạng
đang xét
Ôn thị đại học môn Sinh Học THPT Long Mỹ 2007-2008
9