Xã h i h c, s 3,4 - 1987100

VÀI SUY NGH V V N

XÂY D NG L I S NG M I

VI T NAM
Chu Kh c

Xây d ng l i s ng m i, xã h i ch ngh a, là v n đ lâu dài, ph c t p và nhi u kháo kh n. Các
nhà khoa h c vi t nam cùng v i các nghành khác nh kinh t h c, tâm lý xã h i, giáo d c h c, v n
hoá….. đã ti n hành m t s công trình nghiên c u nh m góp phanà xây d ng t ng b

c m t l i s ng

m i phù h p v i nh ng đ c đi m c a dân t c và b n ch t c a ch ngh a xã h i.
i m xu t phát c a vi t nam, nh nhi u ng

i đã bi t, là t m t n n kinh t ch m phát tri n,

h u qu c a s th ng tr hàng ngàn n m c a ch đ phong ki n, h n tr m n m c a ch đ th c dân, l i
tr i qua m y ch c n m chi n tranh tàn phá n ng n . M t khác cu c s ng l i đang đòi h i ph i gi i
quy t nhi u v n đ c p bách v kinh t - chính tr - v n Hoá – xã h i. Vì v y đ i chi u v i nh ng m c
tiêu c a vi c xâu d ng l i s ng m i
đây có nh ng đ

ng nét t

n

c ta thì còn có m t kho ng cách không nh . Tuy nhiên, gi

ng đ i rõ c a l i s ng m i và nh ng ti n đ c n thi t đ tin t

ng vào s

thành công c a nh ng th p k t i.
V ph

ng d ên kinh t - xã h i , tuy nhiên c s v t ch t - k thu t còn ch a tho mãn đ

c

s phát tri n m nh m c a n n kinh t qu c dân, do nh ng nguyên nhân khách quan và nh ng sai l m
khuy t đi m và qu n lý kinh t , qu n lý xã h i,” trong th i kì 1981-1985,
thành hàng m y tr m công trình t

c ta c ng đã hoàn

ng đ i l n và hàng ngàn công trình v a và nh , trong đó có m t s

c s quan tr ng v đi n, d u khí, xi m ng, c khí, d t, đ
V ph

n

ng di n chính tr - xã h i,

ng, thu l i, giao thông….”

ng c ng s n vi t nam đã t o đi u ki n thu n l i đ m i


t ng l p nhân dân tham gia vào các ho t đ ng chính tr - xã h i thông qua nhà n

c và các đoàn th

qu n chúng. Trong m y ch c n m qua, các t ng l p nhân dân, nh t là thanh niên, đã th hi n tính tích
c c chính tr - xa h i b ng vi c tham gia vào công cu c chi n đ u gaình đ c l p th ng nh t b o v t
qu c qu n lý xã hôi theo c ch “

ng lãnh đ o, nhân dân làm ch , nhà n

c qu n lý”. oàn Thanh

niên C ng s n H Chí Minh là b ph n tiên ti n lôi cu n m i t ng l p thanh niên tham gia các phong
trào xây d ng cu c s ng m i. Công đoàn đã phát huy vai trò quan tr ng trong vi c đ ng viên cac t p
th lao đ ng thi đua hoàn thành k ho ch nhà n

c, góp ph n c i ti n c ch qu n lý kinh t , qu n lý

xí nghi p, gi i quy t nh ng v n đ c th v đi u ki n s n xu t, b o h lao đ ng, nâng cao tay ngh ,
n đ nh và c i thi n đ i s ng công nhân, viên ch c. Các t ch c qu n chúng khác nh M t tr n t
qu c, H i Nông dân t p th , H i Liên hi p ph n … c ng tích c c tham gia vào công cu c qu n lý
nhà n

c và xã h i theo ch c n ng c a đoàn th mình.

B n quy n thu c vi n Xã h i h c

www.ios.org.vn



Xã h i h c, s 3,4 - 1987101
Các đi u ki n chính tr - xã h i nói trên có tác đ ng quan tr ng và là c s ch y u trong vi c
xây d ng l i s ng m i.
V ph

ng và v n hoá xã h i, Vi t nam đã đ t đ

ng di n t t

cho vi c giáo d c ki n th c và t t

qu c.

ng ph thông c s và trung h c đ

c đã ph c p c p I và

a s các vùng trong n

ng ph thông c s và trung h c đ

ng. H th ng các tr

r ng trong toàn qu c. H th ng các tr

c nâng lên rõ r t. H th ng các tr

tri n m nh m . H th ng các tr


ng tuyên hu n, các l p b i d

h i khoa h c và các l p hu n luy n ngày càng đ

c m r ng trong toàn

ng trung h c và đ i h c đã phát

ng, giáo d c t t

ng, ch ngh a xã

i s ng v n hóa đ

c m r ng và c ng c .

m nh v i m t h th ng ho t đ ng r ng l n bao g m các ph

cđ y

ng ti n thông tin đ i chúng, các th vi n,

câu l c b , nhà v n hóa, b o tàng, nhà truy n th ng t Trung
ng, k c

cm

m t s n i có đi u ki n đã ph c p c p II.

Trình đ v n hóa c a toàn dân đ


ph

c nh ng thành t u đáng k

ng đ n c s

các ngành và các đ a

nông thông. Công tác xu t b n, phát hành sách báo, phim nh đã ph n nào ph c p

các khu v c thành th và đ ng b ng. Nh ng c s v t ch t v v n hóa – giáo d c này đã phát huy
m nh m hi u qu tuyên truy n xây d ng l i s ng m i, đ y lùi nh ng nhân t tiêu c c trong cu c s ng
hàng ngày, đ u tranh v i nh ng nh h

ng n ng nè c a v n hóa và l i s ng ch u nh h

ngh a phong ki n và ch ngh a th c dân c và m i.

ng c a ch

ó c ng là nh ng đi u ki n quan tr ng đ xây

d ng m t l i s ng m i, lành manh trong khi đ i s ng v t ch t còn ch a cao.
V ph

ng di n dân c và sinh thái thì Vi t Nam t nhi u n m ph i đ

ng đ u v i v n đ gay


g t là t l sinh đ quá cao, trên 2,2% so v i m c trung bình c a th gi i là 1,7%. V i trên 60 tri u
ng

i, hi n nay Vi t Nam có s dân đ ng hàng th 11 trong h n 150 n

hi n t i, b ng 1,3 tri u ng

c. V i đà t ng hàng n m nh

i thì đ n n m 2000 Vi t Nam s có s dân kho ng 80 tri u.

đ n nh ng khó kh n l n v đ i s ng nh

i u này d n

n, m c, , đi l i, h c hành và nh ng nhu c u khác v v t

ch t và tinh th n, nh b o v s c kh e, ngh ng i, b o v môi tr

ng, vi c cung ng các lo i d ch v

đo th ....v...v....Vi t Nam đang n l c đ h t l sinh đ trung bình xu ng 1,7% đ ng th i phân b l i
dân c lao đ ng gi a các vùng đ đ y m nh khai thác ti m n ng c a đ t n

c.

ih i

ng l n th VI


c ng đã ch rõ r ng cu c v n đ ng k ho ch hóa dân s “là m t đi u ki n quan trong đ t ng thu nhâp
qu c dân bình quân đ u ng

i, th c hi n các m c tiêu kinh t – xã h i”.

Trên đây là nh ng đi u ki n khách quan có m t thu n l i trong hoàn c nh xây d ng l i s ng
m i hi n nay, nh ng còn c n ph i chú ý đ n nh ng đi u ki n ch quan v tâm lý – xã h i, nói lên tình
hình chung c a ý th c con ng

i, thái đ c a h đ i v i môi tr

h i, nhu c u và tình c m xã h i, và nh ng đ nh h

ng xung quanh tr c ti p là tâm th xã

ng giá tr quy t đ nh hành vi con ng

i. Trong khi

xây d ng l i s ng m i, ph i gi i quy t hàng lo t nh ng m i quan h có tính quy lu t khách quan h
gi a v t ch t và tinh th n, gi a truy n th ng và tính hi n đ i, gi a tính dân t c và tính qu c t .
V n đ quan tr ng hàng đ u là cùng m t lúc ph i gi i quy t tr

c h t vi c nâng cao m c s ng

v t ch t và tinh th n cho nhân dân lao đ ng. Nói xây d ng l i s ng m i là không chú ý đ n nh ng nhu
B n quy n thu c vi n Xã h i h c www.ios.org.vn


Xã h i h c, s 3,4 - 1987102


Hai là, gi i quy t m i quan h gi a tính truy n th ng và tính hi n đ i. M y ngàn n m l ch s
d ng n

c và gi n

c đã tinh l c và truy n đ t cho các th h sau nh n đ c tính t t đ p mang b n s c

dân t c th hi n trong l i s ng, phong t c, t p quán … c a con ng
Nam đã ph i tr i qua nh ng th i k quá dài s ng d

i Vi t Nam. Song dân t c Vi t

i ách phong ki n, th c dân c và m i. Nh v y

vi c khai thác nh ng nhân t tích c c trong l i s ng truy n th ng c n, c n ph i duy trì đ u tranh g t b
nh ng y u t phong ki n không còn phù h p v i th i đ i hi n nay.

ó là nh ng n p ngh , nh ng m u

ng x mà giai c p th ng tr ngày x a quy đ nh đ c ng c ch đ vua quan, rèn luy n con ng

i

thành nh ng k ph c tùng m quáng, v i hàng lo t các th ch , l nghi ph c t p, t n kém trong c

i

xin, ma chay d n đ n nh ng th t c mê tín, d đoan, ph n khoa h c. Nh ng y u t này hi n còn t n t i
dai d ng


các vùng nông thôn và ph n nào

đô th .

ng th i ph i đ u tranh quy t li t v i nh ng

bi u hi n c a l i s ng ch u nh h

ng c a ch ngh a th c dân m i l y ý th c h t s n ph n đ ng hi n

đ i làm n n t ng. L i s ng này đ

c du nh p vào mi n Nam theo gót chân c a b n xâm l

qu c a ch ngh a th c dân m i c a M còn đ l i trong l nh v c này

cM .H u

mi n Nam sau khi gi i phóng

1975 là m t đ i quân l u manh, gái đi m, tr m c p, c b c, xì ke, ma túy, da li u, … có t i hàng v n
ng

i. H n m

đã đ t đ

i n m qua Vi t Nam đã c g ng r t nhi u đ gi i quy t nh ng h u qu n ng n


c nh ng thành tích không nh . ã ch a b nh, gi i quy t vi c làm, c i t o hàng ch c gái m i

dâm, thi u nhi ph m pháp, ng
tr

y và

i nghi n xì ke, ma túy đ a vào các tr

ng ph c h i nhân ph m, nông

ng s n xu t… ã thu h i trên 35 v n cu n sách, trên 40 ngàn b ng, đ a nh c có n i dung x u, trên

100 ngàn tranh nh và hàng nghìn cu n phim đ i tr y, ph n đ ng. Song còn r t nhi u công vi c ph i
làm. Chính vì th

ih i

ng l n th VI đã nh n m nh nhi m v : “ch ng nh ng tàn tích v n hóa
B n quy n thu c vi n Xã h i h c www.ios.org.vn


Xã h i h c, s 3,4 - 1987103

Ba là, gi i quy t m i quan h gi a tính dân t c và tính qu c t . Trong l i s ng, s giao ti p
trao đ i h c t p l n nhau là đi u di n ra th

ng xuyên, nh t là trong th i đ i hi n nay, khi ph

ng ti n


giao thông và nh ng ti n b khoa h c - k thu t v truy n tin đã có nh ng thành t u tuy t v i. B ng
phim nh, vô tuy n, truy n hình, con ng
quán c a dân t c khác

i c a dân t c này có th hi u đ

c sinh ho t, phong t c t p

m t x s xa xôi hàng v n d m. i u này làm cho l i s ng và v n hóa c a các

dân t c ngày càng phong phú đa d ng. Tuy nhi n s giao ti p v n hóa và l i s ng các dân t c có
nh ng m t ti n b và có ích, đ ng th i có nh ng m t không phù h p v i giá tr v t ch t và tinh th n do
nh ng nhân t bên trong và do s ti p xúc v i bên ngoài t o thành. Trong s giao ti p đó có s l a
ch n nh ng giá tr đáp ng đ

c nh ng nhu c u tr

đ h i nh p vào kho tàng giá tr dân t c. Ng

c m t, phù h p v i đ c đi m truy n th ng dân t c

c l i, nh ng y u t t t đ p trong l i s ng c a con ng

i

Vi t Nam c ng có th đóng góp vào giá tr chung c a th gi i. Trong đi u ki n hi n nay, thanh niên
th

ng là l p ng


i đi đ u trong vi c ti p thu cái m i t bên ngoài, nh t là v ph

c a l i s ng. Do đó ph i phân tích h

ng di n v n hóa

ng d n cho h th y, trong nh ng y u t v n hóa qu c t , cái gì

là phù h p, cái gì là không phù h p v i b n ch t kinh t - v n hóa, xã h i c a đ t n

c. Ch ng h n đó

là s quan tâm c th đ n m t n m c, m t đ u tóc c a thanh niên. Gi i quy t m i quan h gi a dân
t c và qu c t là m t v n đ không đ n gi n, đòi h i m t s lãnh đ o đúng đ n, s ph i h p c a nhi u
ngành, nhi u gi i t o nên d lu n r ng rãi trong xã h i đ u n n n nh ng l ch l c quá tr n ho c nh ng
e dè, nghi ng i luôn có th x y ra trong th c ti n cu c s ng.
Trên cái n n c a nh ng đi u ki n khách quan và ch quan trên đây, chúng tôi c g ng áp d ng
cách ti p c n liên ngành (kinh t – tâm lý xã h i – s ph m h c – v n hóa – xã h i h c) đ làm n i rõ
nh ng ch báo t ng h p v các m t c b n c a l i s ng.
1. Lao đ ng
Nh ng đ c tr ng b i l i s ng xã h i ch ngh a đ
c a lao đ ng. Giá tr c a lao đ ng đ

c bi u hi n tr

c th c hi n và nh n th y ngày càng đ y đ do xóa b đ

nh ng chi m h u t nhân v t li u s n xu t và ch đ ng
mi n B c Nhà n

t doanh

c tiên trong tính ch t m i

i bóc l t ng

i. T sau n m 1945 trên

c Vi t Nam đã ti n hành c i t o xã h i ch ngh a đ i v i công th

thành th và c i cách ru ng đ t

c

ng nghi p t b n

nông thôn, xóa b giai c p lao đ ng đem l i quy n lao
B n quy n thu c vi n Xã h i h c www.ios.org.vn


Xã h i h c, s 3,4 - 1987104

Tuy nhiên, v n đ không ch d ng l i

m ts l

ng c a lao đ ng có

ng. Khía c nh ch t l


liên quan ch t ch đ n ba ch báo: s hài lòng, s sáng t o và rèn luy n trong lao đ ng con ng
th c đ

i nh n

c giá tr lao đ ng trong vi c th a mãn các nhu c u trong đó có nhu c u lao đ ng. S hài lòng

đ i v i lao đ ng không ch vì nó t o ra ngu n thu nh p chính đáng mà còn là đi u ki n đ th hi n và
phát huy n ng l c th ch t và tinh th n c a con ng

i. M c đ hài lòng liên quan đ n nh ng đi u ki n

lao đ ng, trong đó ph i k đ n m c đ n ng nh c c a lao đ ng, c

ng đ lao đ ng, c

ng đ lao

đ ng, nh ng đi u ki n v nhi t đ , ánh sáng, ti ng n, đ rung … Tình tr ng không hài lòng v i nh ng
đi u ki n lao đ ng th

ng d n đ n thái đ th

và t đó d n đ n các hi n t

, ngu n g c c a s tùy ti n, vô trách nhi m, lãn công

ng tiêu c c khác. K t qu đi u tra xã h i h c

6 nhà máy, xí nghi p t i


Hà N i cu i n m 1984 cho th y ch có 36% công nhân hài lòng v đi u ki n s n xu t, an toàn k thu t,
35,7% hài lòng v đi u ki n nâng cao tay ngh , có 16,5% công nhân cho r ng công vi c đ
ch a khóp v i trình đ tay ngh , 22,5% công nhân th

c giao

ng xuyên b thay đ i công vi c, 46,8% công

nhân cho r ng đ nh m c lao đ ng quá cao.
C ng c n chú ý đ n khía c nh tâm lý xã h i trong s hài lòng đ i v i lao đ ng. V n đ này tùy
thu c vào ng
v ic pd
m i ng

i lãnh đ o t p th lao đ ng và nh ng m i quan h qua l i gi a nh ng ng

i: ng

i lãnh đ o ph i đ

i lãnh đ o

c công nhân tín nhi m, có đ o đ c chí công vô t , quan tâm đ n

i đ làm cho đ n v đoàn k t, thân ái giúp đ nhau cùng gánh vác công vi c chung. Trong

cu c đi u tra nói trên ch có ngót 1/3 công nhân hài lòng v s đánh giá c a lãnh đ o đ i v i mình, còn
32,5% ch a hài lòng. Cu i cùng m c đ hài lòng đ i v i lao đ ng còn liên quan đ n các y u t kích
thích v t ch t và tinh th n đ i v i ng


i lao đ ng. Kích thích v t ch t đ i v i ng

i lao đ ng là t t y u

khách quan trong su t th i k xây d ng xã h i ch ngh a. C n ph i áp d ng nguyên t c phân ph i theo
lao đ ng, g n ch t ti n l
giáo d c t t
n

ng v i n ng su t lao đ ng. Nh ng đ ng th i không đ

ng, làm cho m i ng

c sao nhãng vi c

i th y rõ trách nhi m, ph n đ u h t s c mình đ xây d ng đ t

c. Trong cu c đi u tra xã h i h c nói trên, m i có 28,1% công nhân hài lòng v i ti n l

v i ti n th

ng, 25,3%

ng, 19,8% v i khuy n khích tinh th n, 25,9% v i phúc l i c a xí nghi p.
B n quy n thu c vi n Xã h i h c www.ios.org.vn


Xã h i h c, s 3,4 - 1987105
Ng


i lao đ ng trong ch đ m i ph i là ng

i có tinh th n sáng t o, có ý th c tìm tòi c i ti n

trong lao đ ng. Lao đ ng sáng t o có n i dung r t phong phú, bao g m các lo i ho t đ ng trí l c trong
quá trình lao đ ng, s t do l a ch n quy trình k thu t c n thi t đ t ng n ng su t, làm ra nhi u c a
c i v i chi phí n ng l

ng, nguyên v t li u ít nh t đ đ t ch t l

ng hi u qu cao nh t. Trong m t

cu c đi u tra xã h i h c

qu n I thành ph H Chí Minh, tr l i câu h i: “T mình phát huy sáng

ki n” thì có 23,7% s ng

iđ

c h i tr l i “th

ng xuyên”, 59,4% s ng

i tr l i “đôi khi”. T t

nhi n s xu t hi n sáng ki n trong s n xu t còn ph thu c vào trình đ chuyên môn, h c v n, l a tu i,
thâm niên thì s ng


i có sáng ki n ch trên d

Mu n lao đ ng t t, ng
th đ m đ

i 10%

i công nhân ph i ra s c rèn luy n nâng cao trình đ v m i m t đ có

ng nh ng nhi m v ngày càng cao, đòi h i k n ng chuyên môn sâu. Trong cu c đi u tra

nói trên t i thành ph H Chí Minh, khi đ

c h i “b n có th rèn luy n tay ngh cho m i ngày đ

gi i h n không?” thì 71,3% trong t ng s ng

iđ

c h i tr l i là “th

ng xuyên”.

c

Hà N i, con s

tính theo trình đ ngh nghi p dao đ ng t 42% đ n 59,5%. Nh ng s li u trên đây nói lên r ng, m t
m t vi c t ch c giáo d c trong lao đ ng đã đ
rèn luy n c a công nhân ngày đ


c các đ n v quan tâm; m t khác ý th c t giáo d c,

c t ng lên.

Hi n nay lao đ ng ch a ph i là ni m vui, song đ t n

c chúng ta đang chuy n t s n xu t nh

lên s n xu t l n, c n trông mong vào lao đ ng c a m i t ng l p.

o đ c cao nh t c a ta là có thái đ

lao đ ng nhi t tình và đ t hi u qu lao đ ng cao nh t.
Chúng ta đang đ ng tr

c tình hình khó kh n, nhi u tiêu c c trong lao đ ng, nhi u ng

có công n vi c làm. M t s ng

i ch a

i tr n tránh lao đ ng v t v đ tìm ki m thu nh p phi lao đ ng.

Trong m t s c s , do t ch c s n xu t kém và chính sách xã h i ch a phù h p, nên lao đ ng trong
ch ng đ

ng đ u tiên ch a đ t t i m c xã h i yêu c u.

Xây d ng m t l i s ng m i l y lao đ ng làm tiêu chu n đ u tiên là m t công vi c khó kh n,

ph c t p. Nh ng kh o sát c a chúng tôi cho th y: hi n nay trong các c s còn nhi u quan tâm ch a
đúng đ n v thái đ đ i v i lao đ ng. N i lên khá rõ nét là hai chi u h

ng đ i l p. M t bên th ng

nh t l i ích c a t p th và cá nhân, tích c c lao đ ng, làm vi c sáng t o. M t phía khác ng i lao đ ng,
tìm cách h

ng th t nh ng ngu n phi lao đ ng. V n đ quan tr ng b c nh t mà đ i h i VI đ ra là

n m v ng nguyên t c phân ph i theo lao đ ng, đãi ng công b ng v t ch t và tinh th n cho ng
đ ng, k p th i khen th

ng nh ng ng

i có n ng su t lao đ ng cao, m t khác kiên quy t ng n ch n

nh ng hành đ ng tham ô, lãng phí, ch y l
vi c b i d
t

i, ch y theo nh ng h

ng th không chính đáng. Ngoài ra,

ng k thu t, chuyên môn, v n hóa c ng đem l i t ng b

ng, ph n kh i. C i thi n nhà

i lao


c cho ng

i lao đ ng ni m tin

cho lao đ ng, ch m lo đ i s ng nhân dân, hoàn thi n l i nhà tr , b o

h lao đ ng c ng là nh ng chính sách chính sách tích c c đ lao đ ng tr thành thi t y u đ i v i m i
con ng

i. Nh ng c g ng trên đây c a

ng và Nhà n

c đang góp ph n xây d ng m t l i s ng m i,

đ t lao đ ng lên b c thang cao nh t trong giá tr .
B n quy n thu c vi n Xã h i h c

www.ios.org.vn


Xã h i h c, s 3,4 - 1987106
2. Tính tích c c chính tr - xã h i.
S tham gia t giác c a nhân dân lao đ ng vào các ho t đ ng chính tr - xã h i là m t đ c tr ng
c a l i s ng m i xã h i ch ngh a. Tính tích c c c a chính tr - xã h i th hi n c th
v i s giác ng cao v chính tr , s ng có lý t

con ng


im i

ng, có tình c m cao đ p, có tri th c và n ng l c hoàn

thành m i nhi m v , lao đ ng có k lu t, có k thu t, có n ng su t cao, tôn tr ng pháp lu t, các quy
t c c a đ i s ng công c ng, có lòng yêu n

c xã h i ch ngh a n ng nàn, có tinh th n qu c t vô s n

chân chính, có ý th c làm ch và tham gia m i m t trong các ho t đ ng xã h i.
N i dung c a tính tích c c chính tr - xã h i bao g m vi c thi hành các ngh a v công dân (đ i
c h t là ngh a v đ i v i T Qu c, b o v chính quy n cách m ng), tham gia vi c

v i thanh niên tr

qu n lý xã h i thông qua các c quan dân c , các y ban ki m tra công nhân, các t ch c công đoàn,
oàn thanh niên, H i liên hi p ph n , M t tr n T qu c … và tham gia vào các phong trào thi đua xã
h i ch ngh a.
Hi n nay, T ng Công đoàn lao đ ng Vi t Nam lãnh đ o s l
6% t ng s dân, t o ra m t s l
ngân sách Nhà n

ng công nhân viên ch c chi m

ng s n ph m chi m 37,5% t ng s n ph m xã h i, b o đ m 65,15%

c. T ng s công nhân viên ch c chi m 16% l c l

ng lao đ ng xã h i, trong đó có


60% là công nhân tr . S n công nhân chi m t i 46%.
oàn thanh niên c ng s n H Chí Minh đã phát huy đ

c vai trò tích c c c a mình trong vi c

thu hút thanh niên vào các ho t đ ng xã h i. Trong m t cu c đi u tra

thành ph H Chí Minh v ý

th c đ i v i đoàn qua 4 nhóm: 1- thanh niên sinh ho t t i nhà v n hóa thành ph , 2- thanh niên công
nhân, 3-thanh niên nông thôn ngo i thành, 4- thanh niên khu ph làm ngh t do, thì 74% thu c nhóm
hai, 71,2% thu c nhóm ba, 64% và 64,2% thu c nhóm m t và b n t ra tha thi t v i oàn và cho r ng
c n giúp đ thanh niên thành ph rèn luy n ti n b .
Thi đua xã h i ch ngh a là ph
- xã h i c a con ng
đi u tra

ng pháp h t s c quan tr ng đ nâng cao tính tích c c chính tr

i m i trên t t c m i l nh v c s n xu t, h c t p, ho t đ ng xã h i … Trong cu c
iđ

c h i đã tham gia đ u đ n các phong trào thi đua

do ngành phát đ ng, 82,1% công nhân tham gia th

ng xuyên nh ng cu c thi do nhà máy t ch c.

66 nhà máy t i Hà N i, 68,9% s ng


Chính vì có tham gia thi đua nên 94,9% công nhân Nhà máy d ng c s m t, 95,8% công nhân Xí
nghi p may Th ng Long, 87,2% công nhân nhà máy k o H i Hà, 84,3% công nhân xí nghi p d t Mùa
ông đã th

ng xuyên hoàn thành k ho ch.

Thanh niên ta đã c ng hi n xu t s c vào th ng l i c a hai cu c chi n tranh b o v T qu c, làm
tròn ngh a v qu c t và t ng c

ng c ng c an ninh và qu c phòng c a đ t n

c. Bên c nh nh ng

thành tích to l n, tình hình thanh niên ta còn đang đ t ngh a v quân s còn t n t i trong m t b ph n
thanh niên, nhi u ng

i không mu n ph c v lâu dài trong quân đ i. Thanh niên là b đ i xu t ng có

tâm tr ng lo l ng v công vi c làm, còn b n kho n, thi u tin t

ng vào vi c th c hi n các chính sách.

Các gia đình còn ch a yên tâm v tình tr ng gian kh , thi u th n c a đ i s ng chi n s . M t s
ng
B n quy n thu c vi n Xã h i h c www.ios.org.vn


Xã h i h c, s 3,4 - 1987107

V n đ này c n thi t ph i nghiên c u k l


ng h n đ có m t chính sách thích h p nâng cao

tính tích c c chính tr - xã h i c a thanh niên đ i v i ngh a v tham gia b o v T qu c.
Nhân dân lao đ ng, đ c bi t là thanh niên, đã có thái đ tích c c ng h cu c đ u tranh ch ng
tiêu c c hi n đang tri n khai m nh m trên đ t n
An (Qu ng Nam-

c Vi t Nam. Trong cu c đi u tra xã h i h c

H i

à N ng) có 75,6% thanh niên nông dân, 56,3% thanh niên ti u th công nghi p và

55,7% thanh niên công nhân viên ch c tán thành và kiên quy t ch ng tiêu c c, th ng th n đ u tranh
m c dù bi t có th b trù d p.
V i nh ng bi u hi n nêu trên, chúng ta có đ y đ c n c đ tin r ng tính tích c c chính tr – xã
h i c a nhân dân lao đ ng Vi t Nam có c s xã h i v ng ch c đ phát tri n.
3.

i s ng hàng ngày.
ây là m t c b n th ba c a l i s ng bao g m toàn b l nh v c sinh ho t sau gi lao đ ng

xí

nghi p, c quan… Nh ng ho t đ ng này di n ra t i n i c ng trong kho ng 2/3 th i gian c a m t
ngày, nh m đ m b o cho ng

i lao đ ng ph c h i th l c, th a mãn nh ng nhu c u v đ i s ng nh


n, , h c hành, ch m sóc s c kh e, giao ti p xã h i, ngh ng i và gi i trí, giáo d c con cái…

trên,

chúng tôi đã đ c p đ n nh ng khó kh n hi n nay trong vi c đ m b o nh ng nhu c u t i thi u v đ i
s ng.

đây ch đ c p đ n nh ng v n đ xã h i, qu th i gian và vi c t ch c s d ng th i gian r i

trong sinh ho t gai đình hàng ngày là nh ng v n đ có nh h
s ng v t ch t và tinh th n c a ng
D

ng không nh đ n vi c nâng cao m c

i lao đ ng.

i ch đ xã h i ch ngh a, d ch v xã h i là m t nhi m v h t s c quan tr ng đ i v i đ i

s ng nhân dân, nh t là

thành th , và đ i v i vi c hoàn thi n các quan h xã h i nh m xay d ng m t

l i s ng v n minh, h nh phúc. Các ngành d ch v xã h i bao g m l

ng th c, th c ph m, ch t đ t, s a

ch a đ dùng, may m c, giao thông… có liên quan tr c ti p đ n t ng ng
th .


i, t ng đ n v gia đình đô

i v i ch em công nhân viên ch c thì làm d ch v xã h không còn có ý ngh a l n v gi i phóng

ph n , th c hi n namnwx bình quy n. Nh ng vi c mua l
hi n nay còn t n thi u nhi u th i gian và v t v . Th

ng th c, th c ph m, ch t đ t

Hà N i

ng nghi p tuy có nhi u c g ng c i ti n ph

ng

th c bán hàng thu n ti n, nh ng vì ngu n hàng không rót v k p th i nên có lúc c ng th ng. D ch v
may m c hi n nay t nhân chi m u th trên th tr
doanh.

qu n I thành ph H Chí Minh, 98% s ng

ng m c dù giá công cao r t nhi u l n so v i qu c
iđ

c h i khen ch t l

ng may qu n áo c a t

nhân là v a ý, may k , b n ch c, h p th i trang, tr đúng h n, chi u khách, thái đ vui v , hòa nhã.
M t s ngành d ch v khác nh gi t là, nhu m, s a ch a xe đ p, xe máy, ti vi, giày dép, đ ng h … thì

các c s qu c doanh ch a v

n ra làm ch đ

c th tr

ng và các thành ph l n nh Hà N i, thành

ph H Chí Minh đã ban hành k p th i nh ng quy đ nh m i cho phép phát tri n các ngành d ch v cá
th và gia đình. ó là ti n đ quan tr ng đ gi i quy t nh ng khó kh n v d ch v xã h i hi n nay.
B n quy n thu c vi n Xã h i h c www.ios.org.vn


Xã h i h c, s 3,4 - 1987108
D ch v chuyên tr công c ng đóng vai trò to l n trong vi c đ m b o nhu c u đi l i c a nhân
dân trong thành ph và các đ a ph
ph

ng v i nhau.

Hà N i hi n có m t tri u xe đ p, chi m 75%

ng ti n đi l i hàng ngày, ô tô buýt ch m i đ m b o đ

c 10% nhu c u. Theo đi u tra t i m t khu

Hà N i thì kho ng cách trung bình t nhà đ n khu làm vi c c a ng

t p th


i đi xe đ p hi n nay là

5,2km, th i gian trung bình đi h t 34 phút m t l n không k nh ng gi cao đi m b ùn t c

các nút

giao thông. Nói chung t t c các lo i d ch v chuyên tr hành khách hi n nay ch a đáp ng đ

c nhu

c u c a nhân dân.
C c u và tính ch t s d ng qu th i gian hàng ngày ph n ánh nh ng m t khác nhau c a ho t
đ ng s ng đ ng th i đ c tr ng cho s th a mãn th c t c a các nhu c u c a con ng
gian h p lý ph i đ m b o đ

i. M t qu th i

c vi c t o ra c a c i v t ch t và tinh th n, phát tri n cá nhân và các t p

đoàn xã h i, ngh ng i và gi i trí. Ch ngh a xã h i luôn c g ng t o m i đi u ki n đ m i cá nhân,
m i gia đình s d ng t t th i gian cho nh ng nhu c u chính đáng, phát tri n và h

ng th m i giá tr

tinh th n.
M t cu c đi u tra xã h i h c đ i v i công nhân viên ch c, tri th c

khu Th

ng


ình – Hà

N i cho th y th i gian chênh l ch c a nam so v i n chênh l ch nhau ngót 7 gi m t tu n, th i gian
sinh ho t c n thi t chênh l ch nhau ngót 10 gi . Còn th i gian r i hàng ngày quá ít i, nam ch a đ n 3
gi , n ch a đ n 3 gi /ngày.
Vi c s d ng th i gian r i có ý ngh a nh m t nhân t thúc đ y ti n b xã h i t o thành m t
m t quan tr ng trong l i s ng c a con ng

i có v n hóa và đ o đ c. Trong m t cu c đi u tra t i thành

ph H Chí Minh, k t qu cho th y đang s d ng th i gian rõi vào các ho t đ ng v n hóa đóng vai trò
quan tr ng nh t: 87,1% ng

iđ

c h i có đi xem phim

hóa, 62,4% nam thanh niên ch i th thao
gia sáng tác và bi u di n nghi p d

r p, 73,8% nghe ca nh c

sân bãi công c ng, 73,9 % đ c sách

các t đi m v n

th vi n, 16,4% tham

câu l c b . C c u các ho t đ ng giao ti p là 86,7% v i cha m ,


h hàng, 79,4% v i b n bè, 64,6% v i b n tâm tình,73% v i láng gi ng, 48% v i các nhóm s thích.
nông thôn (t nh Thái Bình), khi đ

c h i “làm gì trong th i gian r i”, 70,9% thanh niên tr l i đ c

sách, 49,6% đánh c , 40% đàn hát, 33,4% ch i th thao, ch có 8,4% là không có hình th c gi i trí nào.
H i An ( Qu ng Nam –
nhóm sau đây: nông dân th

à N ng) cu c đi u tra v s d ng th i gian r i đ a t i k t qu đ i v i ba
ng xuyên đ c sách báo, 62,2% nghe radio, xem ti vi 55,2%, công nhân

viên ch c: 52,7% và 48,8%: lao đ ng ti u th công nghi p: 42,5% và 54,9%. Nói chung vi c t ch c
vui ch i gi i trí trong th i gian r i

thành th và các vùng ven n i có thu n l i v c s v t ch t, song

các vùng nông thôn và mi n núi xa xôi v n còn nhi u kho ng tr ng c n b khuy t.
4. V n hóa tinh th n.
ây là m t r t quan tr ng trong l i s ng. Trong đ i s ng còn nhi u khó kh n, các cá nhân và
gia đình đã có m t s c g ng r t l n đ t c i thi n đ i s ng v n hóa tinh th n tích c c. Th i gian r i
tuy không nhi u, nh ng m i ng

i đã c g ng s d ng có ích. M t ph n quan tr ng trong c c u th i
B n quy n thu c vi n Xã h i h c www.ios.org.vn


Xã h i h c, s 3,4 - 1987109


M t m t khác c a khía c nh v n hóa là xây d ng n n p giao ti p n i công c ng. Giao ti p
mang tính v n hóa cao ph i tr thành quy t c hành vi c a m i ng
n p s ng m i trung

i trong xã h i. B v n hóa cùng ban

ng đã ban hành và phát đ ng nhi u phong trào gi gìn tr t t v sinh và tr t t

n i công c ng, áp d ng c bi n pháp giáo d c l n hành chính đ làm cho cái t t, cái đúng trong hành
vi ng x ngày càng chi m u th , lo i b d n nh ng hi n t
trên đ

ng ph và nh ng n i t p trung đông ng
Các th t c ma chay, c

ng x u, sai trái còn di n ra hàng ngày

i.

i xin, mê tín d đoan do xã h i c đ l i còn khá n ng n trên đ t n

c

Vi t Nam. Song, v i phong trào n p s ng m i do B V n hóa phát đ ng, chúng ta đã b

c đ u t o nên

nh ng ho t đ ng m i có tính v n hóa c ng c m i quan h t t đ p gi a ng

i. Vi c c


vi c tang đang đi d n vào quy

c m i, tránh đ

i v i ng

c lãng phí và các th t c phi n hà, đ t yêu c u v n

minh, ti n b và khoa h c. V l h i thì duy trì nh ng h i có truy n th ng đ p nh H i
ng

a, H i Ki p B c… và ng n ch n các hành vi mê tín d đoan ho t đ ng d

Kh p các đ a ph

ng đ u có h i tr ng th , m i khi có ng

nghi trang tr ng, tránh đ
s ng c đã đ

i,

c vi c n u ng t n kém. Vi c c

c kh ng đ nh trong nh n th c c a nhi u ng

Phú, 72,7% thanh niên cho r ng “ch c n đ ng ký k t hôn

i già qua đ i thì đ


n Hùng, H i

i danh ngh a này.

c t p th giúp đ v i l

i hoàn toàn theo n p s ng m i, t b n p
i. Trong cu c đi u tra xã h i h c
y ban r i v gia đình t ch c. Còn

V nh
Hà

N i thì 55,9% cho r ng nên b vi c làm c m i khách, 30% cho r ng nên b chia tr u cau, 40,2 cho
r ng không nên thuê áo c

i, 5,9% cho r ng ch c n đ ng ký không liên hoan m n ng t gì h t.

V khía c nh th m m c a l i s ng thì nhi u n m nay chúng ta đã c g ng th c hi n Ngh
quy t

ih i

ng C ng S n Vi t Nam l n th IV là đ a cái đ p vào cu c s ng hàng ngày”. ó c ng

là m t trong n m n i dung c a phong trào n p s ng m i do B V n hóa đ ra, đ

cs h


các ngành qu n lý đô th , ki n trúc, xây d ng, v n h c – ngh thu t… Cái đ p

đây hi u theo ngh a

h p v ngo i hình ( không bàn t i cái đ p v tinh th n, trong lao đ ng, trong giao ti p…
b n c a l i s ng) th hi n trên t ng con ng
c a toàn xã h i.

i c th trong t ng gia đình và trong môi tr

i v i cá nhân nh t là thanh niên, chúng ta h

ng ng c a

các m t c
ng chung

ng d n cho t ng l p tr nh ng tiêu

chu n gi n d , kh e m nh và trang nhã. Trong hoàn c nh khó kh n, các gia đình v n gi n n p gon
gàng, b trí n i th t h p lý. Cu c v n đ ng c a phân h i m thu t (H i v n ngh Hà N i) làm thí đi m
100 h có di n tích h p, áp d ng b trí khoa h c và th m m có tác d ng làm t ng thêm di n tích làm
B n quy n thu c vi n Xã h i h c

www.ios.org.vn


Xã h i h c, s 3,4 - 1987110

i v i môi tr


ng xã h i, nh t là

các đô th l n, ngành v n hóa đã có nhi u l n cùng v i

ngành ki n trúc, qu n lý công trình công c ng, m thu t … bàn b c và th c hi n nhi u đ tài v làm
đ p cho thành ph , th hi n

quy ho ch xây d ng v i nh ng dáng v ki n trúc hi n đ i và dân t c,

nh ng qu ng tr

ng đài, nh ng khu di tích l ch s có c nh quan đ p…

ng, nh ng t

Trong các l nh v c giáo d c, y t , th d c th thao. Nhà n
k mà xã h i c ng không th c hi n đ

c ta đã làm nhi u công vi c đáng

c. Tính đ n n m 1983, Vi t Nam đã có ngót 100 tr

đ ng và đ i h c v i 18.500 cán b gi ng d y và 190.500 sinh viên 294 tr

ng trung h c chuyên nghi p

v i 11.000 giáo viên và 109.000 h c sinh. Phong trào th d c th thao đ
kh p lôi cu n các l a tu i t c già t p th d c d
M ng l


ng cao

c ph bi n sôi n i, r ng

ng sinh đ n các em nh t p th d c nh p đi u.

i y t v i nhi u c s khám ch a b nh đã đ t nhi u thành tích trong vi c ch m sóc s c kh e

cho nhân dân, d p t t đ

c các v d ch b nh. S c g ng này c a Nhà n

r ng n u trình đ kinh t đ

c và nhân dân cho phép ngh

c c i thi n h n thì nhân dân s có nhi u kh n ng xây d ng l i s ng lành

m nh và v n minh h n.
ng nhiên, xây d ng l i s ng m i là m t quá trình lâu dài, gian kh không th nào nôn
nóng, đ t cháy giai đo n. Xây d ng l i s ng m i là s nghi p c a toàn dân. Các nhà xã h i h c Vi t
Nam đang cùng các ngành v n hóa và khoa h c khác đóng góp vào vi c nghiên c u xây d ng nh ng
hình m u quy

c, nghi th c trong l i s ng m i, đ ra nh ng ki n ngh ch tr

ng, bi n pháp nh m

hoàn thi n h n n a l i s ng m i. T lý lu n bi n thành hi n th c trong đ i s ng là m t cu c đ u tranh

gay go, ví nh

ih i

ng l n th IV đã nh n đ nh: Trong xã h i ta đang di n ra cu c đ u tranh gi a

hai l i s ng: l i s ng có lý t

ng lành m nh, trung th c s ng b ng lao đ ng c a mình, có ý th c tôn

tr ng và b o v c a công, ch m lo l i ích c a t p th và c a đ t n

c, v i l i s ng th c d ng, d i trá,

ích k , n bám, ch y theo đ ng ti n”
Song, v i tinh th n đ i m i t duy, kh c ph c khuy t đi m trong các l nh v c qu n lý xã h i,
nhân dân Vi t Nam nh t đ nh s đ t đ

c nh ng th ng l i m i trong th i k quá đ lên ch ngh a xã

h i và t đó ngày m t hoàn thi n l i s ng c a mình, đáp ng nh ng đòi h i c a s nghi p Cách m ng
mà

ih i

ng l n th VI đã đ ra.

B n quy n thu c vi n Xã h i h c

www.ios.org.vn