Trờng THPT Phan Đình Phùng
Tổ: Ngữ Văn
Thiết kế bài giảng
Đọc văn: Ai đã đặt tên cho dòng sông (2 tiết)
(Trích)
- Hoàng Phủ Ngọc Tờng -
(Sách Ngữ văn nâng cao lớp 12)
A. Mục tiêucần đạt.
Giúp học sinh:
- Cảm nhận đợc vẻ đẹp, chất thơ của cảnh sắc thiên nhiên xứ Huế
đặc biệt là của dòng sông Hơng, thấy đợc vẻ đẹp văn hoá, lịch sử của
dòng sông này.
- Hiểu đợc những cảm nhận tinh tế, sâu sắc tình yêu, niềm tự hào tha
thiết, sâu lắng của tác giả dành cho sông Hơng, cho xứ Huế thân yêu
đợc thể hiện qua 1 áng văn đẹp đẽ, tài hoa. Từ đó bồi dỡng thêm cho
mình tình yêu đối với quê hơng, tổ quốc.
- Hiểu đợc những đặc sắc nghệ thuật của bài kí và phong cách nghệ
thuật kí của Hoàng Phủ Ngọc Tờng.
B. Chuẩn bị cho giờ
học.
- SGK + SGV
- Tranh ảnh về SH
- Nhã nhạc và hò Huế
C. Tiến tình lên lớp
1- ổn định tổ chức lớp.
2- Kiểm tra bài cũ: Kiểm tra bài Ngời lái đò Sông Đà (Nguyễn Tuân).
3- Bài mới.
Lời dẫn: Chúng ta đã từng biết đến vẻ đẹp của Sông Đà: vừa hùng vĩ dữ dội, vừa thơ mộng trữ
tình qua ngòi bút tài hoa của Nguyễn Tuân. Bài học hôm nay chúng ta sẽ đợc thởng thức vẻ
đẹp của một dòng sông đã đi vào thi ca- Sông Hơng qua bút kì của Hoàng Phủ Ngọc Tờng:
Ai đã đặt tên cho dòng sông.

Hoạt động của GV và HS Yêu cầu cần đạt
HĐ1: Tìm hiểu phần tiểu dẫn
- Trình bày những nét chính về
cuộc đời và sự nghiệp thơ văn
của HPNT
I. Tiểu dẫn
1. Tác giả:
- Tiểu sử: + Sinh 1937 tại TP. Huế
+ Quê gốc ở Quảng trị, sống, học tập và hoạt
động cách mạng ở Huế -> cuộc đời tác giả gắn liền với
Huế nên tình cảm, tâm hồn thấm đẫm nền văn hoá của
mảnh đất này.
- Sự nghiệp văn học:
+ Phong cách nghệ thuật:
* Là cây bút uyên bác, giàu chất trí tuệ.
* Tài hoa, trí tởng tợng phong phú lãng mạn đậm
chất thơ.
* Lối viết hớng nội, xúc tích, có chiều sâu văn hoá,
cảm hứng nhân văn.
+ Tác phẩm chính: (SGK)
1
- Trình bày những hiểu biết về
bài bút kí Ai đã đặt tên cho
dòng sông.
2. Tác phẩm Thể loại.
- Xuất xứ:
- Hoàn cảnh ra đời.
- Cảm hứng sáng tác:
- Vị trí đoạn trích: bài kí gồm 3 phần, đoạn trích nằm ở
đoạn đầu và đoạn kết của bài kí.

-> Là tác phẩm tiêu biểu cho đặc trng thể loại và văn
phong của HPNT.
HĐ2: Đọc và tìn hiểu văn bản.
GV hớng dẫn HS đọc diễn cảm
văn bản theo từng đoạn nhỏ.
II. Đọc hiểu văn bản.
1. Đọc Tìm hiểu bố cục.
- Đoạn 1: Từ đầu đến Chân núi Kim Phụng
(Sông Hơng ở thợng nguồn).
- Đoạn 2: Từ Phải trải qua nhiều thế kỉ đến bát
ngát tiếng gà.
(Sông Hơng chảy về đồng bằng, đến ngoại vi thành phố
Huế).
- Đoạn 3: Từ đấy, nh đã tìn đúng đờng về đến quê h-
ơng xứ sở (Sông Hơng chảy vào thành phố Huế).
- Đoạn 4: Còn lại (vẻ đẹp văn hoá và lịch sử của dòng sông
những nguồn thi cảm dạt dào của tác giả đợc gợi lên từ
Sông Hơng)
HS nhận xét chung về bố cục
của đoạn trích.
-> Cảm nhận Sông Hơng theo chiều dài địa lí, cách kết cấu
tơng ứng với từng khúc sông trong hành trình từ thợng
nguồn đi tìm thành phố tình yêu.
2- Tìm hiểu văn bản
CH. Qua phần soạn bài ở nhà em
hãy cho biết đoạn trích đã khắc
hoạ những hình tợng nào? Sông
Hơng đợc khám phá, miêu tả từ
những góc độ nào?
Nội dung đoạn trích



CH: Khi qua dãy TS hùng vĩ và
khi ra khỏi rừng già, Sông Hơng
đợc miêu tả nh thế nào?
Tác giả đã sử dụng thủ pháp
nghệ thuật gì để khắc hoạ vẻ đẹp
của dòng sông?
2.1. Vẻ đẹp của dòng Sông Hơng
a. Vẻ đẹp đợc phát hiện từ cảnh sắc TN.
* Từ Thợng nguồn
- Khi qua dãy Trờng Sơn hùng vĩ.
+ Sông Hơng là bản tình ca của rừng già.
/ Rầm rộ và mãnh liệt
/ Dịu dàng và say đắm.
-> Sự hợp âm của những nốt bổng, nốt trầm để mãi ngân
nga vang vọng giữa đại ngàn của Trờng Sơn.
2
Hình tợng Sông Hơng
Hình tợng Tác giả
CS thiên nhiên CS Lịch sử
Con sông văn hoá
+ Sông Hơng nh 1 cô gái Di gan phóng khoáng man dại.
/ Rừng già đã hun đúc cho nó 1 bản tính gan dạ, 1 tâm hồn
tự do, phóng khoáng.
/ Cũng chính rừng già nơi đây đã chế ngự sức mạnh bản
năng của ngời con gái Sông Hơng.
-> Vẻ đẹp của một sức sống trẻ trung, mãnh liệt và hoang
dại.
- Khi ra khỏi rừng già.

+ Đóng kín phần tâm hồn sâu thẳm của mình ở cửa rừng
+ Mang 1 sắc đẹp dịu dàng và trí tuệ, trở thành ngời mẹ
phù sa của 1 vùng văn hoá xứ sở.
-> Vẻ đẹp đầy bí ẩn, sâu thẳm của dòng sông.
Nhận xét: Bằng óc quan sát tinh tế và trí tởng tợng phong
phú, bằng việc sử dụng nghệ thuật so sánh, nhân hoá tài
hoa, táo bạo, HPNT đã phát hiện và khắc hoạ vẻ đẹp mạnh
mẽ, trẻ trung đầy cá tính của dòng sông, gợi lên ở ngời đọc
những liên tởng kì thú gợi cảm xác đáng đầy sức hấp dẫn.
Theo em, vẻ đẹp nổi bật nhất của
Sông Hơng ở thợng nguồn là gì?
Cảm nhận của em về vẻ đẹp ấy?
HPNT có đem đến cho em cảm
xúc mới mẻ thú vị về dòng sông
Hơng?
GV bình một số chi tiết đặc sắc.
(+ Bản tình ca của rừng già.
+ Cô gái di gan phóng khoáng man dại)
GV cho HS xem sơ đồ Sông H-
ơng.
CH: Khi xuôi về châu thổ, hành
trình của Sông Hơng tiếp tục đợc
khắc hoạ ra sao? Qua những
khung cảnh mà nó đu qua, vẻ
đẹp của dòng sông hiện ra nh thế
nào? Hiệu quả thẩm mĩ của
những biện pháp nghệ thuật mà
tác giả đã sử dụng?
- Có thể su tầm một số tranh ảnh
về Sông hơng cho HS xem trong

* Về Châu thổ
- Sông Hơng tìm đến Huế.
+ Chuyển dòng một cách liên tục, uốn mình theo những đ-
ờng cong thật mềm.
/ Từ ngã ba Tuần -> chảy theo hớng Nam -Bắc qua Hòn
Chén.
/ Chuyển hớng sang Tây- Bắc vòng qua Nguyệt Biển, Lơng
Quán.
/ Đột ngột rẽ 1 hình cung thật tròn về phía ĐBôm lấy chân
đồi Thiên Mục, xuôi dần về Huế.
-> Nh 1 cuộc tìn kiếm có ý thức để đi gặp thành phố tơng
lai của nó.
+ Vẻ đẹp của dòng sông trở nên biến ảo vô cùng.
/ Qua Tam Thai, vọng cảnh DS mềm nh tấm lụa
DS nh 1 tấm gơng phản
chiếu màu sắc
/ Đến vùng rừng thông u tịch, lăng tẩm của vua chúa triều
Nguyễn: DS mang vẻ đẹp cổ kính, trầm mặc nh triết lí, nh
cổ thi.
/ Tới ngoại ô Kim Long: vẻ đẹp tơi vui.
Nhận xét: -> Sông Hơng qua cái nhìn đầy lãng mạn của
HPNT nh 1 cô gái dịu dàng mơ mộng đang khao khát đi
tìm thành phố tình yêu theo tiếng gọi vang vọng từ trái tim.
3
khi GV nói lời bình. Với NT so sánh cân đối, hài hoà đậm chất thơ, với sự
phong phú về ngôn ngữ hình tợng, nhà văn đã khắc hoạ đ-
ợc vẻ đẹp dòng sông huyền ảo, lung linh sắc màu, ngời đọc
đặc biệt ấn tợng về vẻ đẹp trầm mặc, cổ kính của Sông H-
ơng gắn với thành quán lăng tẩm của vua chúa thủa trớc.
Câu hỏi thảo luận: ấn tợng của

em về một vẻ đẹp của dòng sông
trong khung cảnh mà nó đi qua.
CH: TP. Huế hiện lên qua hình
ảnh nào? Vẻ đẹp của Sông Hơng
khi gặp Huế đợc miêu tả bằng
nghệ thuật nào? Cuộc gặp gỡ ấy
gợi cho em cảm nhận gì?
GV bình: Chọn những hình ảnh so sánh, những câu văn
giàu màu sắc, tạo hình và ấn tợng
- Cuộc gặp gỡ giữa Sông Hơng Huế
Huế Sông Hơng
+ Cầu Tràng Tiền = vành
trăng non in gần trên nền
trời.
-> một trong những biểu t-
ợng của Huế nh mơ màng
chờ đợi, nh vẫy gọi dòng
sông.
+ Những lâu đài của đất cố
đô soi bóng xuống dòng
sông xanh biếc.
+ Uốn 1 cánh cung rất nhẹ
= 1 tiếng vang vọng nói ra
của tgiả.
-> Vẻ e thẹn, ngợng ngùng
khi gặp ngời trong mong đợi,
sự thuận tình mà không nói
ra.
+ Các nhánh sông toả đi khắp
thành phố nh muốn ôm trọn

Huế vào lòng.
+ Sông Hơng và Huế hoà vào làm 1, HS làm nên vẻ mộng
mơ của Huế, Huế làm nên vẻ đẹp trầm t sâu lắng của Sông
Hơng.
+ Sông Hơng giảm hắn lu tốc, suôi đi thực chậm yên
tĩnh, khát vọng đợc gắn bó, lu lại mãi với mảnh đất nơi
đây.
Nhận xét: Cuộc gặp gỡ của Huế và Sông Hơng đợc tác giả
cảm nhận nh cuộc hội ngộ của tình yêu. Sông Hơng đợc
HPNT khám phá, phát hiện từ góc độ tâm trạng: Sông H-
ơng gặp thành phố nh đến với điểm hẹn của tình yêu sau 1
hành trình dài trở nên vui tơi và mềm mại. Sông Hơng qua
NT so sánh đầy mới lạ, bất ngờ trở nên có linh hồn, sự
sống nh 1 cô gái si tình đang say đắm trong tình yêu.
Câu hỏi thảo luận: Những so
sánh của HPNT đã đem đến cho
em những cảm xúc gì?
GV chọn những hình ảnh, chi tiết đặc sắc để bình.
(Cầu Tràng Tiền = Vành trăng non
S.Hơng uốn cong = tiếng vang không nói ra
Lu tốc S.Hơng = Slow tình cảm dành cho Huế).
- Tạm biệt Huế để ra đi
CH: Khi tạm biệt Huế, Sông H-
ơng ra đi trong tâm trạng nh thế
nào?
Sự liên tởng cảu HPNT ở đây có
gì thú vị?
Sông Hơng Huế
+ Rời khỏi kinh thành,
Sông Hơng ôm lấy đảo

Cồn Huế, lu luyến ra đi
+ Đột ngột rẽ ngoặt lại để
gặp thành phố yêu dấu 1
lần cuối.
+ Quanh năm mơ màng
trong sơng khói và biêng biếc
màu xanh của tre trúc, vờn
cau.
+ Thị trấn bao quanh là nơi
Huế dõi theo 10 dặm trờng
đình.
Nhận xét: Sự lu luyến, bịn rịn của đôi tình nhân trong
chia biệt. Gợi liên tởng đến mối tình Kim Trọng- Thuý
Kiều. Sông Hơng giống nh nàng Kiều trong đêm tình tự
4
với chàng Kim với nỗi vấn vơng, lẳng lơ, kín đáo của tình
yêu, nh tấm lòng chung tình của ngời dân nơi Châu Hoá
với quê hơng xứ sở.
b. Vẻ đẹp văn hoá của dòng sông
CH: Dòng sông Hơng đã làm
nên nét văn hoá độc đáo của xứ
Huế nh thế nào?
GV dẫn thêm 1 số câu thơ bài
thơ viết về Sông Hơng. Hàn Mặc
Tử, Thu Bồn.
- Dòng sông âm nhạc + là ngời tài nữ đánh đàn lúc đêm
khuya.
+ Là nơi sinh thành ra toàn bộ nền âm nhạc có điểm của
Huế.
+ Là cảm hứng để Nguyễn Du viết lên khúc đàn của nàng

Kiều.
- Dòng sông thi ca-> 1 dòng sông thơ ca lặp lại mình
+ Là vẻ đẹp mơ màng Dòng sông trắng lá cây xanh trong
thơ Tản Đà.
+ Vẻ đẹp hùng tráng nh kiếm dựng trời xanh của Cao Bá
Quát.
+ Là nỗi quan hoài vạn cổ trong thơ bà Huyện Thanh
Quan.
+ Là sức mạnh phục sinh tâm hồn trong thơ Tố Hữu
-> Sông Hơng luôn đem đến nguồn cảm hứng mới mẻ, bất
tận cho các thi nhân.
- Dòng sông gắn với những phong tục, với vẻ đẹp tâm hồn
của ngời dân xứ Huế.
+ Màn sơng khói trên Sông Hơng = màu áo điền lục, 1 sắc
áo cới của các cô dâu trẻ trong tiết sơng giáng.
+ Vẻ trầm mặc sâu lắng của sông Hơng cũng nh 1 nét
riêng trong vẻ đẹp tâm hồn của ngời xứ Huế: rất dịu dàng
và rất trầm t
Em nhận thức đợc gì về lịch sử
của dòng sông Hơng, của Huế
qua bút kí của HPNT?
c. Dòng S.Hơng với lịch sử hào hùng của mảnh đất cố đô.
* Là 1 dòng sông anh hùng.
- Từ xa xa: là 1 DS biên thuỳ xa xôi của đất nớc của các
vua Hùng.
- Thời trung đại: + Dòng Linh Giang đã chiến đấu oanh liệt
để bảo vệ biên giới phía nam tổ quốc Đại Việt.
+ Vẻ vang soi bóng kinh thành Phú
Xuân của ngời anh hùng Nguyễn Huệ.
- Thời chống Pháp: + Sống hết lịch sử bi tráng với máu

của các cuộc khởi nghĩa trong phong trào Cần Vơng.
+ Đi vào thời đại CMT8 với những chiến
công rung chuyển.
- Thời chống Mĩ: + Góp mình vào chiến dịch Mùa xuân
1968 Mậu Thân.
* SH cùng với thành phố Huế cũng chịu nhiều đau thơng
mất mát.
-> Sông Hơng là dòng sông có bề dày lịch sử nh 1 ngời con
gái anh hùng, khi tổ quốc gọi nó tự biết hiến đời mình làm
1 chiến công. Sông Hơng là dòng sông của sử thi viết giữa
màu cỏ lá xanh biếc.
5