YăBANăNHỂNăDỂNăT NHăQU NGăNGẩI
TR

NGă

IăH CăPH MăV N

NGă

--------------    -------------

Bài gi ng
PH

NG PHÁP H

NG D N TR

LÀM QUEN V I TÁC PH M V N H C

Gi ngăviên

:ăThs.ăNguy năTh ăThi n

T ăb ămôn

:ăGiáoăd căm mănon

Khoa

:ăS ăph măT ănhiên

Thángă12ăn mă2013

1


M CăTIểUăH CăPH N
1.ăKi năth c
- Trình bày và phân tích đ

c nh ng v n đ chung c a vi c cho tr làm quen v i

v n h c.
- Hi u và v n d ng đ

c nh ng tri th c khoa h c v ph

hình th c t ch c ho t đ ng cho tr làm quen v i v n h c

tr

ng pháp, bi n pháp,
ng m m non c ng nh

vi c s d ng tác ph m v n h c trong các ho t đ ng giáo d c tích h p

tr

ng m m


non
2.ăK ăn ng
-

c, k di n c m đ

c tác ph m v n h c cho tr .

- S d ng linh ho t các đ dùng d y h c.
- K t h p t t các ph

ng pháp và hình th c trong quá trình h

ng d n tr làm

quen v i v n h c.
-L pđ

c k ho ch t ch c cho tr làm quen v i v n h c.

- X lí linh ho t các tình hu ng trong quá trình lên ti t d y.
- T ch c đ

c quá trình cho tr làm quen tác ph m v n h c.

3.ăTháiăđ
- Nh n đ nh đ

c t m quan tr ng c a v n h c đ i v i tr em.


- Yêu thích th , truy n, đ ng dao...dành cho tr em.
- Yêu tr và mong mu n đ

c đem tác ph m v n h c đ n v i tr .

4.ăCácăm cătiêuăkhác
- Phát tri n k n ng c ng tác, làm vi c nhóm.
- Phát tri n k n ng t duy, sáng t o, khám phá, tìm tòi.
- Trau d i n ng l c đánh giá và t đánh giá.
- Rèn k n ng l p k ho ch, t ch c, qu n lý, đi u khi n, theo dâi ki m tra ho t
đ ng, làm vi c nhóm, l p m c tiêu, phân tích ch
- V n d ng các ki n th c, k n ng có đ
v n h c.

2

ng trình.
c vào vi c d y con, cháu làm quen v i


Ch

ngă1

NH NGăV Nă

ăCHUNG

A. M cătiêu:
Sinh viên:

- Trình bày và phân tích đ

c khái ni m, vai trò c a v i v n h c đ i v i s phát

tri n c a tr .
- Phân tích đ

c các đ c đi m c a th - truy n, các đ c đi m tâm lí liên quan

đ n vi c ti p nh n tác ph m v n h c c a tr , đ c đi m ti p nh n tác ph m v n h c c a
tr m m non.
B.ăN iădung:
1.1. Khái ni mălƠmăquenăv iătácăph măv năh c
Làm quen v i tác ph m v n h c (TPVH) là vi c cho tr ti p xúc v i TPVH qua
ngh thu t đ c th , đ c và k chuy n c a cô giáo. Ho t đ ng này nh m d n d t, h

ng

d n tr c m nh n giá tr n i dung, giá tr ngh thu t phong phú trong tác ph m, kh i
g i

tr s rung đ ng, h ng thú đ i v i v n h c, có n t

ng v nh ng hình t

ng

ngh thu t, cái hay cái đ p c a tác ph m và th hi n s c m nh n đó qua các ho t đ ng
mang tính ch t v n h c ngh thu t nh đ c th , k chuy n, ch i trò ch i đóng k ch,
cao h n là ti n t i sáng t o ra nh ng v n th , câu chuy n theo t


ng t

ng c a mình,

góp ph n hình thành và phát tri n toàn di n nhân cách tr .
i v i tr em m m non, cho tr làm quen v i TPVH là giúp tr c m nh n s
đ c đáo c a phong cách ngh thu t và v đ p riêng c a n i dung hình th c v n
ch

ng. Cái hay cái đ p c a tác ph m v n ch

ng đ

c th hi n tr

c h t là

s miêu

t hi n th c cu c s ng xung quanh v i nh ng màu s c đa d ng, phong phú.
1.2.ă

căđi măc aătácăph măv năh căvi tăchoătr ăemăl aătu iăm mănon
Không n m ngoài nh ng đ c tr ng chung c a TPVH vi t cho thi u nhi, tác

ph m v n h c vi t cho tr m m non c ng mang nh ng đ c đi m chung đó. Tuy nhiên,
đ it

ng tr em l a tu i m m non do ch a bi t đ c, bi t vi t nên tác ph m v n h c


3


dành cho l a tu i này có mang m t s nét riêng (đ

c nh n m nh h n), phù h p v i

đ c đi m phát tri n c v tâm lí c ng nh sinh lí c a tr . M t s đ c tr ng c b n c a
tác ph m v n h c dành cho tr l a tu i m m non đó là:
1.2.1.ăTácăph măv năh căchoătr ăcóăs ăh nănhiên,ăng ăngh nhăđángăyêu
ây chính là tiêu chí đ u tiên c a vi c l a ch n tác ph m v n h c cho tr m m
non.
Do tr em

l a tu i này ch a có nhi u kinh nghi m s ng, các quá trình tâm,

sinh lý đang trong giai đo n hình thành và phát tri n, chúng ch a bi t phân tích các s
v t hi n t

ng trong th gi i xung quanh m t cách chính xác, khoa h c, chúng nhìn

m i v t xung quanh v i con m t h n nhiên, ngây th , trong sáng. M i v t đ i v i tr
đ u ch a đ ng “h n ng

i” trong y. Th nên, nh ng tác ph m cho tr c ng mang

nh ng nét h n nhiên, ngây th , ng ngh nh, đáng yêu. Ch ng h n, trong bài th “ Ng
r i” c a Ph m H có đo n:
Ảàăm ăh iăgàăcon:

- ãăng ăch aăđ yăh ?
C ăđànăgàănhaoănhao:
- Ng ăc ăr iăđ yă !
Tính ng ngh nh, ngây th có chút hài h

c còn đ

c th hi n

bài th “Ch i ú

tim” c ng c a nhà th Ph m H
R ănhauăch iăúătim
Ải ăđ năphiênăchóătr n

Chóăv năthúăv ăl m

Mèoăđ oăm tănhìnăquanh

C ănheăr ngăraăc

“Chóăn păđâuăgi iăg m!”.

“Không!ăMìnhăn păgi iăth t

i

L iăch ăt iăcáiăđuôi”.
B ngăkìaăch ăkheăt
Chóăđ ăl ăcáiăđuôi

Rónărénămèoăđ năn i
Òa!ăCh păngayăl ngăb n.

4


Hay trong câu chuy n “Hai anh em gà con” c a Lê Th Qu , miêu t hai anh em gà
tranh nhau v b t m t “con giun” đang ng ngu y đ n n i hàng rào b b t tung, gà anh b đau
m t còn gà em thì đau cánh nh ng không ai b t đ

c và c đ th a cho nhau là đã nu t m t

giun:
“…B ngăconăgiunăl iăxu tăhi n.ăảaiăanhăemăgàăl iănh yăvàoăb t.ăNh ngăconăgiunăl iă
đâuăr i?...
Ch tăhaiăanhăemăcùngănhìnăth yăm tăconăchu t.ăChu tătaăkhôngănénăn i,ăc

iăto:

yălàăcáiăđuôiăc aătôi.ăảaiăanhăemăgàăth tăng c!...”

-

Chính s ngây th đáng yêu c a tác ph m v n h c dành cho tr phù h p v i đ c đi m
tâm lí c a l a tu i này đã làm cho tr có th ti p nh n m t cách đ dàng các tác ph m, mang
l i hi u qu giáo d c cao, giúp các em hi u bi t thêm v cu c s ng.
1.2.2.ăTácăph măv năh căchoătr m mănon ng năg n,ăđ năgi n,ăd ăhi u
Nh chúng ta bi t, tr m m non kh n ng ghi nh còn kém, các quá trình tâm lí v n
ch y u ch a ch đ nh, v n ngôn ng còn h n ch , quá trình h ng ph n c a tr
h th n kinh trung


m c cao do

ng ch a phát tri n hoàn thi n, nh p đ p c a tim nhanh, tr th

ng th

g p,… Vì th , tác ph m v n h c cho tr l a tu i này c n ph i ng n g n, đ n gi n, d hi u.
Các bài th đ

c ch n l c có n i dung g n g i, mang ý ngh a giáo d c nh nhàng, d nh , t

ng mang ngh a đen v i cách miêu t c th , d hi u.
ph m th truy n, đ ng dao…cho tr
tác ph m đ

i u này đ

c th hi n

nh ng tác

m i đ tu i. Tùy theo đ tu i c a tr mà đ “khó” c a

c nâng lên.

i v i tr nhà tr , các bài th th

ng có b n ho c n m câu và m i câu có kho ng ba,


b n ch . Ví d :
Th “ àn bò”
pănh tăđànăbò
uôiădàiăhôngăto
Lôngăvàngăbóngăm
V

t

năc ăùmăbò.

5


Hay, th “ Yêu m ”
M ăđiălàm
T ăsángăs m
D yăth iăc m
Muaăth tăcá
Emăk ămá
căm ăyêu
iăm ă i
Yêuăm ăl m!
Các câu chuy n cho tr nhà tr c ng th

ng có n i dung đ n gi n nh chuy n “Qu

th ”, chuy n “Th con không vâng l i”, chuy n “ Th ngoan”…
Các bài th , câu chuy n cho tr tu i m u giáo thì có n i dung phong phú h n, k t c u
ph c t p h n, tuy nhiên v n ph i đ n gi n, ng n g n và d hi u. Ch ng h n nh nh ng bài

th : “Cây dây leo” c a Xuân T u, “ àn gà con” c a Ph m H , “ Hoa cúc vàng” c a Nguy n
V n Ch

ng, “Làm anh” c a Phan Th Thanh Nhàn,…và các câu chuy n nh : “Chú th

Tinh khôn”, “Nh c c i”, “Cáo, Th và gà Tr ng”,…
1.2.3. Tác ph m v n h c cho tr m m non có ngôn ng đã đ

c ch n l c, giàu hình nh,

nh c đi u, v n đi u
Do t duy c a tr m m non ch y u mang tính tr c quan hình t
v n h c dành cho tr ph i đáp ng đ

ng, vì th tác ph m

c y u t giàu hình nh, v n đi u, nh c đi u đ tr d

ghi nh và thu c nhanh.
M i bài th , m i câu chuy n đ u miêu t nh ng hình nh đ p, r c r , cùng v i nh ng
v n đi u, nh c đi u vui t

i, làm cho tác ph m tr nên sinh đ ng, có s c h p d n và lôi cu n

s chú ý c a các em.
M i tác ph m v n h c đ u miêu t nh ng hình nh đ p có trong cu c s ng đ i th c.
Tuy nhiên, thông qua ngôn ng ngh thu t mà các hình nh này tr nên lung linh, sinh đ ng,
xinh đ p vô cùng khi chúng ta c m th chúng b ng c m xúc, b ng t
các quá trình tâm lí c a con ng


i.
6

ng t

ng, b ng t t c


Hình nh “tr ng” trong tác ph m “Tr ng i t đâu đ n” c a Tr n

ng Khoa là m t

minh ch ng c th cho đi u này:
Tr ngă i…ăT ăđâuăđ n?
ảayăt ăcánhăr ngăxa
Tr ngăh ngănh ăqu ăchín
L ngăl ălênătr

cănhà.

Tr ngă i…ăT ăđâuăđ n?
ảayăbi năxanhădi uăkì
Tr ngătrònănh ăm tăcá
Khôngăbaoăgi ăch pămi…
Hay:
Conăb
L

mătr ng


năv

năh ng

Ả păconăong
angăbayăv i…
(Nh
Nh ng hình nh đ
g i lên trong trí t
cho con ng

ng t

c Th y)

c miêu t trong th th t sinh đ ng, trong tr o. M i bài th đ u
ng c a tr nh ng b c tranh tuy t đ p mà thiên nhiên đã ban t ng

i. Qua đó không ch giúp các em c m nh n đ

c v đ p c a thiên nhiên mà còn

thêm yêu thiên nhiên, yêu cu c s ng.
Tính v n đi u, nh c đi u trong tác ph m v n h c th
s d ng nh ng t láy, t t
l i

ng thanh, t t

ng đ


c th hi n

vi c tác gi

ng hình…, s d ng các v n chân, v n l ng l p

các t trong nh ng câu th . Nh ng câu th trong bài th “Chim chích bông” c a

Nguy n Vi t Bình thu c ch

ng trình th , truy n cho tr l p m u giáo bé bi u hi n rõ đ c

đi m này:
Chim chích bông
Béăt oăteo
R tăhayătrèo…
7


Hay:
Cây dây leo
Béăt oăteo
ătrongănhà
L iăbòăra
Ngoàiăc aăs
Vàăngh nhăc
Lênătr iăcao…
(Xuân T u- Cây dây leo)
Ho c:

Câu chuy n “Bác g u đen và hai chú th ” có ch a đ ng r t nhi u t ng giàu tính
nh c đi u.
“Tr i m aătoănh ătrútăn
v b n

cm a

tl

tăth

c, gió th i ào ào b gãy c cành cây. Bác G u đen đi ch i

t. N

c m a ch y ròng ròng xu ng m t, xu ng c bác G u.

Bác G u đi mãi, đi mãi…”.
B ng ngôn ng đa thanh, giàu hình nh, nh c đi u… Thiên nhiên trong tác ph m v n
h c cho tr m m non d

ng nh đ p h n, thân th

ng h n đ i v i các em. V i tình yêu đ i

v i tr th , các tác gi đã hòa mình vào cu c s ng c a các em, vi t theo cách c m, cách ngh
c a các em đ có đ

c nh ng tác ph m mang đ y âm đi u c a cu c s ng, r t phù h p v i


tr . Vì th v n h c mang đ n cho tr nh ng hình nh s ng đ ng, bay b ng, giàu ch t th ,
giàu tình c m v th gi i xung quanh và đ

c các em đón nh n n ng nhi t.

1.2.4.ăTácăph măv năh căchoătr cóăy uăt ătruy nătrongăth ăvƠăy uăt ăth ătrongătruy n
ây c ng là m t đ c đi m n i b t trong sáng tác cho tr l a tu i m m non. Khác v i
th vi t cho ng
t

i l n, h u h t là th di n ta tâm tr ng, là nh ng c m xúc, n i ni m, suy

ng…, th cho các em có th “k ” l i đ

c. Ngoài nh ng truy n th nh : “Mèo đi câu cá”,

“Nàng tiên c”…nh ng bài th ng n c ng đ u k l i m t s vi c, m t hi n t
“ ám ma bác giun”, “M a” c a Tr n

ng Khoa; “Ong và B

chào ông ” c a Nguy n Th Th o; Th Bông b
Sau đây là n i dung m t bài c th :
8

m…

m” c a Nh

ng. Ví d :


c Th y; “Cháu


Th ăBôngăb ă m
Th ăBôngăb ă m

ả i:ă“ ãă nău ng

Ch căch căkêuăla

Nh ngăth ăgìănào?”

Mi ngăc ăxuýtăxoa

Th ăBôngăth uăthào:

M ă i,ăđauăquá!

- “ nămeăv iăs u

Th ăm ăv iăv

U ngăn

B ăBôngătrênătay

Múcă ăngoàiăao

năb nhăvi năngay


căkhôngăn u

B ngăsôiăàoăào

Nh ăbácăs ăkhám

Ru tăđauănh ăc t”.

Bácăs ăs ăn n

Bácăs ăg tăg t

ả i:ă“ auăch ănào?”

tăchi că ngănghe

- “ăB ngăcháuăc năcào

Khámăxongăli năghi:

auăquanhăch ăr n”.

- auăvìă năb y!

Bài th là m t câu chuy n nh , k v m t chú th

n u ng m t v sinh nên b đau

b ng và khóc la. M th đ a th đ n khám bác s . Bác s khám và h i th đã n, u ng nh ng

gì. Sau khi nghe th tr l i bác s k t lu n r ng: Th đau b ng vì n b y.
Y u t truy n trong th s giúp tr d dàng n m b t đ
phát hi n và c m nh n đ

c tác ph m đ t đó liên h ,

c nh ng v đ p trong thiên nhiên và trong cu c s ng.

Bên c nh nh ng tác ph m th có y u t truy n thì trong truy n l i có ch tăth ă. Ch t
th trong truy n nh m t ch t xúc tác làm cho câu chuy n thên s c lôi cu n, h p d n m nh
m . M i câu chuy n vi t cho các em là nh ng bài h c nh nhàng mà sâu s c. Ch t th c a
truy n s làm cho nh ng bài h c y không khô khan. Có nhi u câu chuy n nh nh ng bài
th b ng v n xuôi. Ch ng h n nh nh ng câu chuy n:ăẢi ngăhótăchimăS năca,ăChúă

ăcon,ă

Câyă g o,ă L iă ruă c aă tr ng,ă Ngàyă vàă đêm… Cùng v i ch t th bay b ng, ý ngh a c a câu
chuy n có th s còn theo các em mãi trong su t cu c đ i.

9


1.2.5.ăTácăph măv năh căchoătr ăm mănonăcóăỦăngh aăgiáoăd cănh ănhƠngămƠăsơuăl ng
V n h c là lo i hình ngh thu t b ng ngôn t , có kh n ng tác đ ng m nh m t i tâm
h n và nh n th c c a con ng

i. Ch c n ng giáo d c là ch c n ng c b n c a v n h c. Các

tác ph m v n h c nói chung và v n h c dành cho tr em nói riêng đ u có nh h


ng l n t i

vi c giáo d c các m t nhân cách tr , tuy nhiên ý ngh a giáo d c th m m và giáo d c lòng
nhân ái cho tr là có u th h n c . M i tác ph m chính là chi c g
chân th c nh t đ tr có th t đó soi mình và b

ng ph n chi u cu c s ng

c đ u bi t nh n xét, đánh giá ng

i khác.

Các tác ph m v n h c luôn mang đ n cho tr nh ng bài h c đ o đ c sâu s c nh ng r t nh
nhàng và hi u qu l i cao h n b t c m t bài thuy t gi ng nào. Nh ng bài th , câu chuy n
mà tr yêu thích là do sau khi đ

c nghe đ c, nghe k mà tr đã rút ra đ

c bài h c cho

mình. ó là nh ng bài h c v tình c m b n bè, tình c m gia đình, tình c m v i nh ng s v t,
hi n t

ng xung quanh tr .
Ý ngh a giáo d c c a tác ph m v n h c không nh ng đ

dung c a tác ph m mà nó còn đ

c th hi n


c th hi n trong toàn b n i

ngay c t a đ c a tác ph m và

nh ng câu

k t c a tác ph m.
V i bài th “Hoa k t trái”, tác gi Thu Hà đã nh nhàng nh c nh các em:
“…ă
Nàyăcácăb nănh
ngăháiăhoaăt
ảoaăyêuăm iăng

i
i

Nênăhoaăk tătrái”
Hay trong câu chuy n “Ai đáng khen nhi u h n”, k t chuy n, th m đã d n th em
“…Th ăconăc aăm ,ăconăhãyălàmănh ngăvi cătr

căh tămangăl iăni măvuiăchoăng

iăkhác,ă

con nhé!
Th ăemăb năl n:ăTh aăm ,ăvângă !”
Nh ng bài h c đ o đ c thông qua tác ph m v n h c r t nh nhàng, h p d n vì nó phù
h p v i nh ng tình c m, suy ngh c a các em. Nh ng bài h c mà tr ti p thu đ
kì u th s theo các em trong su t cu c đ i.


10

c trong th i


1.3.ăụăngh aăc aătácăph măv năh căv iăvi căgiáoăd cătr ăm mănon
1.3.1.ăTácăph măv năh căcóăỦăngh aăgiáoăd căth măm ă(GDTM)ăchoătr
L a tu i m u giáo là th i kì phát c m c a các c m xúc th m m , t c là nh ng xúc c m
tích c c, đ

c n y sinh khi tr ti p xúc tr c ti p v i cái đ p khi n tr th y g n bó tha thi t

v i con ng

i và c nh v t xung quanh. Chính vì v y, đây là th i đi m vô cùng thu n l i cho

vi c giáo d c th m m và chính vi c giáo d c th m m l i có th mang đ n m t hi u qu to
l n đ i v i s phát tri n toàn di n nhân cách c a tr .
Tr

c h t, tácăph măv năh căđemăđ năchoătr ănh ngăhìnhă nhăđ păđ ,ăt

iăsáng;ăg iă

m ătrongăcácăemănh ngăxúcăc măth măm ăvàăth ăhi uăth măm
i v i con ng

i, nhu c u v cái đ p là nhu c u có tính b n ch t, nó g n v i quá

trình phát tri n th ch t và tinh th n và GDTM tr thành nhi m v tr ng tâm c a quá trình

cho tr làm quen v i tác ph m v n h c
h c, d

is h

tr

ng m m non. Qua ti p xúc v i tác ph m v n

ng d n c a cô giáo, tr em s hình thành và phát tri n nh ng xúc c m th m

m , tình c m th m m , th hi u ngh thu t, n ng l c c m th v n h c, kh n ng ho t đ ng
ngh thu t và sáng t o ngh thu t. GDTM trong tr
nh ng nh n th c th m m mà còn h

ng m m non không ch cung c p cho tr

ng t i sáng t o ho t đ ng th m m . Có th nói, v n h c

v i s phong phú, l p lánh c a ngôn ng ngh thu t trong vi c bi u đ t hình t
thành ph

ng ti n giáo d c ngh thu t cho tr .

Nh s sáng t o đ c đáo c a ng
t

ng đã tr

i ngh s trong vi c bi u đ t hi n th c b ng hình


ng ngh thu t, cái đ p v n có trong thiên nhiên, trong đ i s ng đi vào trong v n h c ngh

thu t đã làm nên nh ng giá tr th m m th hi n m t quan ni m v cái đ p. Nhi u tác ph m
mang l i v đ p m i c a âm thanh, màu s c, ngôn ng , làm giàu thêm v đ p c a th gi i,
làm giàu thêm đ i s ng tinh th n c a con ng

i. Nh v y phong c nh, s v t, con ng

i

trong tác ph m tr nên r t đ p và có s c h p d n riêng nó làm th a mãn nhu c u th m m c a
tr em. H n ai h t tr em luôn b cu n hút b i cái đ p và h
t

ng t

ng t i cái đ p. Nh ng hình

i sáng trong tác ph m, nh ng b c tranh thiên nhiên giàu ch t th đ

c v nên b ng

ngôn ng , nh c đi u c a nh ng v n th , tính bi u c m c a ngôn ng s t o cho tr s nh y
c m th m m , tâm h n, tình c m cao đ p, s phong phú c a đ i s ng tinh th n.

11


V đ p c a thiên nhiên, thông qua ngôn t ngh thu t càng tr nên l p lánh h n, trong

tr o h n:
M aăm aăm a

Lay lay lay

R iăr iăr i

C nhăc aăs

L păb păb p

S chăđ

Trên mái nhà

Mátăđôiăchân

Thành chùm hoa

Tr iăt nhăd n

D

Yêuăm aăl m!

iăh ăn
tă

tă


c

ngăph

t
(M aă– Ngô Th Bích Hi n)

Trên cành cây
Và ánh tr ng trong th Tr n

ng Khoa b ng tr nên đ p huy n di u:
Tr ngă i…ăT ăđâuăđ n?
ảayăt ăcánhăr ngăxa
Tr ngăh ngănh ăqu ăchín
L ngăl ălênătr

cănhà.

Tr ngă i…ăT ăđâuăđ n?
ảayăbi năxanhădi uăkì
Tr ngătrònănh ăm tăcá
Khôngăbaoăgi ăch pămi…
(Tr ngă i…t ăđâuăđ n)
V đ p đáng yêu c a chú gà con c ng đ
“Cáiăm ătíăhon
Cái chân bé xíu
Lôngăvàngămátădi u
M tăđenăsángăng i”
12


c tác gi Ph m H miêu t :


ng th i, tác gi còn kh i g i trong các em tình yêu th

ng đ i v i nh ng con v t

nh xinh này:
“ iăchúăgàă i
Taăyêuăchúăl m”
V đ p c a thiên nhiên trong hi n th c n u ch nhìn b ng m t th
th y h t đ

c nh ng kì di u c a nó. Nh ng n u đ

nh đó có th đ p lên r t nhi u l n.

ng thì không th

c miêu t b ng l i th , l i v n thì hình

c bi t, khi đi qua “l ng kính” c a các em, m i l i v n,

l i th đó s tr thành nh ng b c tranh sinh đ ng v i s c màu c a riêng tr .
i sáng, v năh căchoătr ă

Bên c nh vi c cung c p cho các em nh ng hình nh đ p đ , t
l aătu iăm mănonăcònăgiúpătr ăphátăhuyătríăt
cáiăđ păho cătìmăđ năth


ngăt

ngăphongăphú,ăbayăb ngăđ ătr ăt ăt oăraă

ngăth căcáiăđ p.

Ti p xúc v i tác ph m v n h c, tr không ch c m nh n đ

c cái đ p c a ngh thu t

mà còn mu n khám phá cái đ p trong đ i s ng. V n h c kh i d y và ti p s c cho nh ng
rung đ ng v cái đ p, n i nuôi d

ng cho tâm h n tr s trong sáng, nh y c m v i v đ p

c a thiên nhiên…Có th nói, ph

ng di n này v n h c chính là n i nuôi d

ng c m xúc

th m m , n i gìn gi phát tri n ch t ngh s v n có trong tâm h n…
Khi đ

c th

ng xuyên th

ng th c các tác ph m v n h c, tr l a tu i m m non còn


có th bi t t mình sáng t o ra cái đ p. S sáng t o đ

c th hi n

nhi u khía c nh. Tr có

th sáng t o ngay trong gi ng đ c, gi ng k , sáng t o khi thêm ho c b t các tình ti t, l i
tho i trong các câu chuy n, sáng t o trong ho t đ ng t o hình khi tr th hi n l i c m xúc c a
mình v các hình t

ng v n h c thông qua tranh v ho c tô màu nhân v t ho c xé dán…

bi t, s sáng t o đ

c th hi n

sáng tác đ

c

m c cao nh t đó là sáng tác. Tr em l a tu i này đã có th

c nh ng bài th , câu chuy n ng n miêu t nh ng gì tr nhìn th y đ

quanh chúng. Ch ng h n bé Ngô Th Bích Hi n m i 5 tu i đã có th sáng tác đ

c

xung


c nh ng bài

th r t hay nh : Ôngă m tă tr i,ă c uă Thêă ảúc,ă M a…, C m Th v i bài “Chúă Ải iă phóngă
quân”, Hoàng D Thi v i bài “Cáiăchuôngăvú” và đ c bi t là Tr n

ng Khoa v i nh ng

t p th n i ti ng mà ai c ng bi t.
Nh v đ p trong tác ph m v n h c mà làm nên nh ng t m lòng h n h u, không
ngu i l nh th

v i s ph n con ng

i, bi t ghét nh ng cái x u, cái ác, bi t yêu th
13

ng


đ ng v cái t t đ p. Nh v y m t tác ph m v n h c đích th c trong khi b i đ p nh ng xúc
c m th m m c ng đ ng th i làm nên s cao đ p trong tâm h n và hình thành cho tr quan
ni m v cái đ p.
1.3.2.ăTácăph măv năh căcóătácăd ngăr tăl năđ iăv iăvi căgiáoăd călòngănhơnăáiăchoătr
Lòng nhân ái chính là c s , là cái g c đ o đ c c a con ng
yêu th

ng đ ng lo i và nh ng gì xung quanh. T tình th

i. Nhân ái chính là tình


ng yêu y d n d n hình thành

tr nh ng tình c m đ o đ c. Giáo d c lòng nhân ái là c s hàng đ u giúp tr xác l p đ
các m i quan h tích c c v i môi tr

c

ng xung quanh và v i cu c s ng đ t đó tr có th

phát tri n nhân cách m t cách toàn di n.
Xu t phát t đ c đi m tâm lí c a tr m m non, tr l a tu i này r t nh y c m, chúng
s ng b ng tình c m, d rung đ ng, d hòa mình vào ng
và th c m thông, chia s v i ng

i khác đ b c l thái đ c a mình

i khác. Tr em r t r ch ròi, d t khoát trong nh n xét, đánh

giá gi a hai m t yêu – ghét, t t – x u, vui – bu n…Vì th , giáo d c lòng nhân ái cho tr ph i
b t đ u t giai đo n tr tu i m m non nh cha ông ta đã d y t bao đ i nay:
“D yăconăt ăth

ăcònăth ”

“Béăkhôngăvin,ăc ăgãyăcành”
Lòng nhân ái th hi n trong nh ng tác ph m v n h c cho tr đ
r t đ i th
ng

ng.


ó là nh ng tình c m yêu th

ng gi a con ng

c bi u hi n r t c th ,

i v i con ng

i, gi a con

i v i thiên nhiên.
Lòngănhânăáiăđ

conăng

i.

căbi uăhi năc ăth ătrongătìnhăyêuăth

ngăgi aăconăng

ó là nh ng tình c m gia đình, bao g m: tình m con, tình cha con, tình anh em,

tình ông cháu, tình bà cháu. Ví d : Ải aăvòngăgióăth m (Quang Huy), M ă mă(Tr n
Khoa), Th

iăv iă
ng


ngă ông (Tú M ), Làm anh (Phan Th Thanh Nhàn), B ă nôngă cóă hi u (Phong

Thu), TíchăChu,ăCâyăKh ,ăBaăcôăgái…đã th hi n rõ ý ngh a giáo d c này.
Ngoài ra còn còn có r t nhi u tác ph m vi t v tình c m c a tr v i th y cô, b n bè và
nh ng ng

i lao đ ng, nh ng ng

i có công v i đ t n

c. Có th k đ n nh ng tác ph m

nh : BácăẢ uăđenăvàăhaiăchúăth ,ăBànătayăcôăgiáo,ăBóăhoaăt ngăcô,ăChi căc uăm i,ăChúăb ă
đ iăhànhăquânătrongăm a,ă nhăBác,…

14


Tr m m non là l a tu i mà tình c m phát tri n r t mãnh li t, đ c bi t là tính đ ng
c m và d xúc c m đ i v i con ng
dàng chuy n hóa đ
th thông c m đ

i và c nh v t xung quanh. Tr m u giáo c ng r t d

c nh ng tình c m này vào các nhân v t trong tác ph m v n h c. Tr có
c v i nh ng n i b t h nh, s không may m n c a các nhân v t trong

truy n ch ng khác nào đó là nh ng con ng


i th c

ngoài đ i.

Có th nói, b ng tác ph m v n h c, các tác gi đã giúp tr em hi u đ
hi n c th c a lòng nhân ái.

ây là th tình c m r t c n thi t, đ c bi t đ i v i tr em.

chính là c s , là ng n ngu n, là cái g c đ o đ c c a con ng
Lòngănhânăáiăcònăđ
nhiênăvàătìnhăyêuăquêăh

ng,ăđ tăn

ó

i.

căth ăhi nă ătìnhăc m,ătháiăđ ăc aăconăng

iăđ iăv iăthiênă

c.

V n h c t o c h i cho các em th
kh i g i

c nh ng bi u


ng th c nh ng v đ p c a thiên nhiên kì di u,

tr tình yêu thiên nhiên. V n h c còn giúp các em c m nh n m t cách sâu s c m i

quan h c a các s v t, hi n t

ng trong t nhiên, đ c bi t là m i quan h gi a con ng

i

v i thiên nhiên. Nh ng tác ph m có u th v nh ng đi m này ph i k đ n: Ải ngăhótăchimă
s năca,ăẢi tăn

căTíăXíu,ăCâyăg oăbênăh ,…

T tình yêu thiên nhiên, t m i giao c m v i thiên nhiên, v n h c đã góp ph n giáo
d c các em thái đ bi t trân tr ng, gi gìn và b o v thiên nhiên nh m t kho báu vô t n. Và
c ng t nh ng câu chuy n h p d n, đ y n t

ng y, v n h c còn góp ph n kh i m trong

các em nh ng suy ng m v tình yêu, tình th

ng, lòng nhân đ o và kh n ng h

c a con ng

ng thi n

i.


Nh ng bài th vi t cho tr , n i dung này c ng đ

c th hi n r t rõ.

ó là nh ng bài

nh : Tr ngăsáng,ăTr ngă iăt ăđâuăđ n,ăảoaăk tătrái,ăRongăvàăcá,…
Qua bài th Tr ngăsáng,ăTr ngă iăt ăđâuăđ n, tr c m nh n đ
đêm tr ng, v đ p c a tr ng trong nh ng hôm tr ng tròn, tr ng khuy t:
Tr ngătrònănh ăcáiăđ a
L ăl ngămàăkhôngăr i.
Nh ngăhômănàoătr ngăkhuy t
Trôngăgi ngăconăthuy nătrôi…

15

c v đ p c a c nh v t


Có th nói, thiên nhiên t

iđ pđ

c th hi n trong các tác ph m vi t cho các em đã

t o nên nh ng rung đ ng sâu s c trong lòng ng
cái đ p c a thiên nhiên đó đã t o nên

i đ c. Chính s rung đ ng, d xúc đ ng v


các em ý th c gi gìn và b o v chúng.

i u này

càng đúng v i câu nói c a nhà lí lu n n i ti ng Eliot W. Eisner: “ăẢiáoăd căth măm ăchínhălàă
giáoăd căđ oăđ căchoăconăng

iătrongăvàăthôngăquaăngh ăthu t”. Theo t t

ng m h c c a

Ch t ch H Chí Minh thì cái th m m và cái đ o đ c th ng nh t v i nhau. Cái đ p, cái th m
m là c s n y sinh nh ng xúc c m, tình c m và nh ng hành đ ng t t. Vì v y giáo d c lòng
nhân ái luôn g n li n v i giáo d c th m m cho các em.
Nh v y, n u đ
em s có m t c m giác t

c ti p xúc v i các tác ph m v n h c mang đ m tính giáo d c thì các
i mát tràn ng p tâm h n, khi n các em mu n làm m t vi c gì đó

t t đ p và có ích, s n sàng yêu th

ng, trân tr ng m i ng

i, m i v t xung quanh.

1.3.3. Tácăph măv năh căcóăỦăngh aăl năđ iăv iăvi căgiáoăd cătríătu ăchoătr ăemăl aătu iă
m mănon
Giáo d c trí tu có v trí h t s c quan tr ng và c n thi t đ i v i tr m m non.


ó là

m t trong nh ng nhân t giúp tr phát tri n toàn di n. V i ch c n ng ph n ánh cu c s ng,
v n h c thi u nhi nh “nh ng cu n sách giáo khoa” đ u tiên giúp tr nh n th c th gi i xung
quanh.
- V n h c giúp các em nh n bi t v các hi n t
rõ n i dung này là: M a (Tr n
n

ng thiên nhiên. Các tác ph m th hi n

ng Khoa), Bàiăh căt t (Võ Qu ng), gi tăn

căTíăXíu,ăả ă

căvàămây,ăRìnhăxemăm tătr i…
- V n h c cung c p cho các em nh ng hi u bi t thú v v th gi i c cây hoa lá. Các

tác ph m nh : Câyă d a,ă M mă non,ă ảoaă k tă trái,ă Vòngă quayă luână chuy n,ă B pă c iă xanh,ă
D a,…giúp các em nh n bi t rõ đ c đi m c a th gi i th c v t.
- V n h c giúp tr m r ng s nh n th c v th gi i loài v t. Nh ng v n th , nh ng
câu v n là nh ng bài h c giúp các em nh n bi t nh ng đ c đi m đi n hình c a các con v t,
l i s ng, th c n, quá trình sinh tr

ng, phát tri n c a chúng,… Nh ng tác ph m nh : C ăc iă

tr ng,ă Conă trâuă m ng,ă ànă gàă con,ă Trongă m tă h ă n
nh ng đi u đó.


16

c,ă

c!ă

c!,… th hi n r t rõ


- V n h c còn cung c p cho tr nh ng tri th c v th gi i đ v t xung quanh nh :
inh,ăCh i,ăTh

căk ,ăẢh ăđá,ăT măl ch,… Thông qua ngôn t , nh ng đ v t này tr nên r t

ng ngh nh, sinh đ ng, qua đó giúp các em nh n bi t đ

c nh ng đ c đi m v hình dáng,

màu s c và công d ng c a m i đ v t y.
- V n h c còn giúp tr có thêm nh ng hi u bi t v các m i quan h trong cu c s ng.
ó là nh ng m i quan h gi a con ng
loài v t. T đó tr có th tích l y đ

i v i con ng

i, gi a con ng

i v i thiên nhiên và

c nh ng kinh nghi m và nh ng phép đ i x nhân th


trong cu c đ i. Các tác ph m:ăẢ uăquaăc u,ăDêăconănhanhătrí,ăC ăc iătr ng,ăBácăẢ uăđenăvàă
haiăchúăth ,…đã nói lên đi u đó.
1.3.4.ăV năh căthi uănhiăgiúpăphátătri năngônăng ăchoătr
Phát tri n ngôn ng cho tr là m t nhi m v đ t bi t quan tr ng
B i vì ngôn ng g n li n v i t duy. N u tr không đ
đ nh thì tr s g p khó kh n khi b

tr

ng m m non.

c trang b m t v n ngôn ng nh t

c vào các c p h c sau đ l nh h i nh ng tri th c khoa

h c trong n n v n hóa c a nhân lo i. H n n a, tu i m m non, đ c bi t là giai đo n tr 2 – 5
tu i là giai đo n phát c m ngôn ng , vì th chúng ta c n t n d ng c h i này đ giúp tr phát
tri n ngôn ng m t cách t t nh t.
Vi c phát tri n ngôn ng cho tr đ

c th c hi n trong t t c các ho t đ ng

tr

ng

m m non. Tuy nhiên, tác ph m v n h c có m t u th l n trong vi c th c hi n nhi m v này.
C th :
- Tác ph m v n h c thi u nhi giúp tr m r ng v n t , đ c bi t là t ng ngh thu t.

Nh trên đã nói, tác ph m v n h c cho tr m m non giúp tr nh n bi t các hi n t

ng thiên

nhiên, th gi i t nhiên, loài v t, c cây, đ v t, các m i quan h trong xã h i. Nh v y vi c
m r ng nh n th c cho tr v th gi i xung quanh đã cung c p cho tr v n t kh ng l . H n
n a nh ng t ng này đã đ
ph m v n h c, tr s đ

c ch n l c, trau chu t, g t gi a nên khi tr ti p xúc v i tác

c ti p xúc v i ngôn ng ngh thu t, làm cho v n t c a tr phong

phú và s ng đ ng.
- Tác ph m v n h c thi u nhi còn giúp tr phát tri n ngôn ng m ch l c và nâng cao
kh n ng bi u đ t. B i vì khi ti p xúc v i tác ph m, tr h c đ

c nh ng cách di n đ t sinh

đ ng, qua đó tr có th di n đ t các v n đ m t cách m ch l c, giàu hình nh và bi u c m.
17


Quá trình tr nghe k chuy n, nghe đ c th , đ c bi t là khi tr đ
chuy n ho c đ c thu c lòng th chính là quá trình tr tích l y thêm đ
h c thêm đ

c tr c ti p k l i
c nhi u t m i và


c nh ng cách di n đ t giàu hình nh, giàu s c bi u c m. Quá trình cho tr ti p

xúc v i v n h c c ng là quá trình tr h c ti ng nói c a các tác ph m v n h c. L i nói ngh
thu t không ch giúp tr c m nh n đ

c cái đ p c a ngôn t nói chung mà th c s là c m

nh n cái đ p c a ti ng nói m đ .
Tóm l i, tác ph m v n h c có ý ngh a vô cùng to l n đ i v i vi c giáo d c tr tu i
m m non. V n h c giúp cho vi c hình thành và phát tri n nhân cách tr m t cách toàn di n.
S r t thi t thòi cho nh ng đ a tr không đ

c th

ng xuyên ti p xúc v i tác ph m v n h c.

Vì v y c n đ a v n h c – ngh thu t c a ngôn t đ n v i tr t r t s m, th m chí ngay t khi
tr m i chào đ i.
1.4.ăM tăs ăđ căđi mătơmălíăc aătr ăm mănonăliênăquanăđ năvi căti pănh nătácăph măv nă
h c
1.4.1.ă

căđi măxúcăc m,ătìnhăc m
Giàu xúc c m là nét tâm lí n i b t

tr th , đ c bi t là tr em l a tu i m m non. Vì

th nh n th c c a tr c ng mang đ m màu s c c m xúc. M i hành đ ng c a tr đ u b chi
ph i b i tình c m, tr yêu thích cái gì thì h ng thú tìm hi u b ng đ


c cái đó và hành đ ng

v i vì cái đó. Tr b c l tình c m h n nhiên, chân th c và ch a ki m ch đ
mình vì h th n kinh c a chúng th

ng

c tình c m c a

tr ng thái h ng ph n m nh.

Chính đ c đi m d nh y c m này làm cho tr khi nghe k chuy n, đ c th có th d
dàng hóa thân vào nhân v t trong tác ph m. Tr th
t c thì khi ti p xúc v i tác ph m. Tr có th c
t ra lo l ng,…tr

c nh ng tình ti t đ

ng có nh ng ph n ng tr c ti p, ngay

i to, kêu lên ho c nghiên đ u nghiên c ho c

c miêu t trong tác ph m.

bi u th tr ng thái ch a n đ nh, d dao đ ng tr

ó là ph n x r t t nhiên

c tác đ ng c a bên ngoài.


Càng l n, xúc c m, tình c m c a tr càng d n n đ nh. S hi u bi t c a tr s phong
phú, ph c t p d n theo các m i quan h và nh ng hi u bi t v th gi i xung quanh. Vì v y
nh ng xúc c m, tình c m đ
bi t yêu th

ng m i ng

c n y sinh trong quá trình c m th tác ph m v n h c s giúp tr

i c ng nh v n v t xung quanh.

18


Nh v y xúc c m tr thành y u t tâm lí góp ph n phát tri n nhân cách tr . V i các
tác ph m ngh thu t tr , tr ti p xúc b ng c tâm h n, trái tim và nh ng tình c m h t s c h n
nhiên, ngây th c a mình. Tr em là nh ng con ng

i s ng n ng v tình c m, h n nhiên, d

c m thông, d hòa nh p vào m i v t. Nh ng xúc c m, tình c m giàu có
h n nhiên, ngây th tr

tr cùng cái nhìn

c cu c s ng, khi n tr hòa đ ng, tin và s ng v i các hình t

ng

ngh thu t trong tác ph m.

1.4.2.ă

căđi măt ăduy,ăt

ngăt

ng

T ăduyăc aătr ămangătínhăhìnhăt
T duy hình t

ng

ng là m t trong nh ng đ c đi m tâm lí quan tr ng có nh h

ng tr c

ti p đ n s ti p nh n tác ph m v n h c c a tr . Tr tu i m m non, đ c bi t là tr m u giáo,
luôn l y mình làm trung tâm đ nhìn nh n th gi i xung quanh. V i cách nhìn “ v t ngã đ ng
nh t” và trí t

ng t

ng phong phú, m i v t xung quanh qua con m t c a tr th đ u tr nên

sinh đ ng và có h n. Chính kh n ng đ ng hóa này khi n tr có th giao c m v i th gi i
ngh thu t trong tác ph m, đ có th hi u bi t v th gi i b ng tâm h n và ngôn ng c a
mình.
Tr em l a tu i m m non t duy m t cách c th , g n li n v i nh ng hình nh, âm
thanh, màu s c. Vì v y tính c th c a ngôn ng trong tác ph m có liên quan m t thi t v i s

ti p nh n tác ph m v n h c c a tr .
Tríăt

ngăt

ngăphongăphú,ăbayăb ngă

M t đ c đi m quan tr ng trong tâm lí c a tr m u giáo là trí t
phong phú. S t

ng t

ng c a tr d

ng nh vô b b n. T

ch v i xúc c m, đó là quan h hai chi u. T
xúc, c m xúc càng sâu s c thì trí t
ng

c l i, t

ng t

ng t

ng t

ng t


ng t

ng vô cùng

ng c a tr g n li n ch t

ng ph thu c vào s phát tri n c a c m

ng càng phát tri n đ phù h p v i tình c m đó, và

ng c ng gi vai trò quan tr ng trong vi c làm giàu thêm nh ng kinh

nghi m c m xúc c a tr .
S hình thành và phát tri n trí t

ng t

ng c a tr c ng g n li n v i s hình thành và

phát tri n ngôn ng . Nh có ngôn ng mà tr có th hình dung ra đ
không nhìn th y. Tr th r t c n có t

ng t

ng, vì v y vi c nuôi d

c nh ng gì mà chúng
ng trí t

tr là m t trong nh ng nhi m v quan tr ng c a giáo d c m m non. T

19

ng t

ng t

ng cho

ng là m t


n ng l c không th thi u đ c m th và s ng v i tác ph m v n h c. Tr đã s n có trong đ u
trí t

ng t

ng phong phú và bay b ng nên khi g p nh ng hình nh đ p, kì o c a tác ph m

v n h c thì trí t

ng t

Nh v y, trí t

ng c a tr càng đ
ng t

ng phong phú c a tr là ti n đ đ chúng ta đ a tác ph m v n

h c đ n v i tr . Tr v n d ng trí t

ng

c l i, trí t

cánh cho nh ng

ng t

c th hi n rõ nét.

ng t

ng c a mình đ ti p thu sáng t o ngh thu t, và

ng phong phú bay b ng trong các tác ph m v n h c chúng s ch p

c m , nh ng hoài bão, sáng t o c a tr .

1.4.3.ăKh ăn ngăchúăỦ,ăghiănh ăc aătr ăđangătrongăquáătrìnhăti năđ năcóăch ăđ nh
Chú ý là xu h
trình t ch c đ nh h

ng, là s t p trung t t

ng vào m t đ i t

ng xác đ nh. Chú ý là quá

ng cho các ho t đ ng tâm lí khác nhau nh : t duy, t


ng t

ng, xúc

c m…
Trong c m th v n h c, các kích thích ngôn ng có vai trò quan tr ng đ i v i s chú
ý c a tr , và s chú ý đ

c th hi n qua vi c đ a tr có th l ng nghe cô đ c, k tác ph m.

L ng nghe là m t quá trình giúp ngôn ng chuy n thành ý ngh trong óc. L ng nghe là m t
bi u hi n c n thi t c a vi c t p trung chú ý nghe cô đ c ho c k tác ph m. Kh n ng l ng
nghe c a tr s phát tri n n u ng

i đ c tác ph m cho tr nghe m t cách có h th ng, không

có các kì dán đo n dài, khi đ c ho c k ph i th hi n xúc c m cao, nh v y tr s b cu n hút
và l ng nghe tích c c.
S b n v ng c a chú ý có liên quan ch t ch v i s phát tri n các ch c n ng tâm lí
khác. Quá trình hi u n i dung tác ph m v n h c v i s xu t hi n nh ng c m h ng c a tr t i
màu s c, âm thanh c a các tác ph m ngh thu t s duy trì đ

c s t p trung chú ý c a tr .

Trí nh là quá trình tâm lí ph n ánh nh ng kinh nghi m cá nhân d
t

ng. Nó bao g m s ghi nh , gìn gi và tái t o trong óc cái mà con ng

i hình th c bi u

i đã t ng tri giác,

t ng suy ngh .
Tr m m non trí nh không ch đ nh chi m u th , trí nh có ch đ nh đang hình
thành và phát tri n m nh, kh n ng ghi nh có ch đ nh vào âm thanh ngôn ng c ng đang
phát tri n. Bên c nh đó trí nh c a tr còn mang tính tr c quan và g n li n v i c m xúc. Trí
nh c a tr không bao gi t n t i đ c l p mà có quan h ch t ch v i các quá trình tâm lí
khác.
20


V i đ c đi m chú ý, ghi nh nh trên, mu n tr chú ý và ghi nh t t n i dung tác
ph m v n h c thì nh ng ng

i sáng tác, ch n l c th , truy n cho tr ph i chú ý s d ng

ngôn ng d hi u, ng n g n, rõ ràng và th t sinh đ ng. N i dung các tác ph m ph i có nhi u
tình ti t h p d n đ gây s chú ý và ghi nh tác ph m c a tr . Bên c nh đó, khi đ a tác ph m
đ n tr , giáo viên ph i s d ng các bi n pháp thích h p, k t h p n i dung hài hòa thì m i lôi
cu n s chú ý, ghi nh c a tr .
1.4.4.ă

căđi măphátătri năngônăng
Tr em l a tu i m m non là giai đo n phát tri n ngôn ng r t m nh (giai đo n phát

c m ngôn ng ). Cu i tu i m u giáo tr đã có th n m v ng ng âm và ng đi u khi s d ng
ti ng m đ . V n t và c c u ng pháp c ng phát tri n. Tr đã bi t s d ng ngôn ng đ
giao ti p,…Tuy nhiên ngôn ng c a tr so v i ng

i l n thì v n ch a hoàn thi n v nhi u


m t. Chính vì th , tác ph m v n h c dành cho tr ph i s d ng ngôn ng ng n g n, d hi u,
đ khó v c u trúc câu, s l

ng t , câu trong tác ph m ph i đ

c t ng d n theo t ng đ

tu i. Có nh v y thì tr m i có th ti p nh n tác ph m v n h c m t cách t t nh t.
Tóm l i, vi c l a ch n và s d ng tác ph m v n h c theo quan đi m tích h p vào các
ho t đ ng giáo d c

tr

ng m m non, giáo viên c n ph i n m k các đ c đi m tâm lí trên

c a tr đ mang l i hi u qu cao nh t trong quá trình s d ng tác ph m v n h c cho tr ti p
xúc.
1.5.ă

căđi măti pănh nătácăph măv năh căc aătr ăm mănon
Tr em ch a ph i là b n đ c đích th c, chúng ch a t mình ti p nh n tác ph m v n

h c mà ph thu c vào s ti p nh n c a ng

i khác và m i ch

m c đ “ làm quen” v i tác

ph m. S ti p nh n tác ph m v n h c c a tr có m t s đ c đi m sau:

1.5.1.ăTr ăti pănh nătácăph măv năh cămangătínhăgiánăti p
ây là m t đ c đi m riêng c a tr m m non khi ti p nh n v n h c. Tr m m non ch a
bi t đ c nên ti p nh n tác ph m v n h c qua l i k , gi ng đ c c a ng

i l n.

Tr m m non đ n v i v n h c ch y u là nghe, t nghe mà hi u r i m i c m. Chính vì
th mà

ch

ng trình cho tr m u giáo làm quen v i v n h c th

Cô đ c, k cho tr nghe, d y tr đ c th , k l i chuy n, h

ng d n tr đóng k ch… Tr ti p

nh n tác ph m v n h c m t cách gián ti p, vì v y, tr ti p nh n đ
21

ng có nh ng ki u bài nh :
c các giá tr c a tác ph m


hay không thì ph thu c vào cô giáo. Qua gi ng đ c, l i k c a cô s giúp tr hình dung ra
đ

c nh ng hình nh sinh đ ng c a cu c s ng và c m nh n đ

c nh ng cung b c c m xúc


ch a đ ng trong tác ph m mà ngôn ng vi t đã th hi n. Khi phân tích tác ph m v n h c cho
tr ph i h t s c linh ho t, phù h p v i đ c đi m tâm, sinh lý c a các em.
Vi c đ c, k tác ph m m t cách di n c m, s ng đ ng, sáng t o c a cô giáo trên l p có
nh h

ng r t l n đ n s c m th v n h c ngh thu t và vi c th hi n l i tác ph m

1.5.2.ăTr ăti pănh năv năh cămangătínhăt păth ăvƠăb

tr .

căđ uăcóătínhăđ căl p

Tr m m non sinh ho t và h c t p theo nhóm l p, vì v y, gi ng nh nhi u ho t đ ng
khác, ho t đ ng cho tr làm quen v i tác ph m v n h c mang tính t p th và tr ti p nh n tác
ph m v n h c c ng mang tính t p th . C nhóm tr cùng ng i nghe cô đ c m t bài th hay
k m t câu chuy n ho c tr cùng đ c đ ng thanh bài th hay đ c n i ti p câu chuy n theo
cô. Vi c c m th tác ph m c a m t s tr
k chuy n, n u có 2 – 3 tr th y “bu n c
chuy n làm t t c nhóm tr cùng c

nh h

ng đ n c nhóm tr . Ch ng h n, khi nghe

i” và c

i to thì r t d d n đ n ph n ng dây


i theo. Hay khi tr đang t p trung nghe k chuy n, b n

bên c nh làm vi c riêng thì ngay l p t c tr c ng b phân tán s t p trung chú ý vào tác
ph m.
Tuy nhiên, đ n cu i đ tu i m u giáo, tr đã đ t đ

c nh ng b

c ti n đáng k trong

s phát tri n tâm lí, tr b t đ u ghi nh có ch đ nh, t giác t p trung chú ý vào các ho t
đ ng c a giáo viên và đ c bi t là r t ham hi u bi t, nên m c dù s ti p nh n v n h c v n
mang tính t p th nh ng m i tr đã b t đ u có tính đ c l p, có cách ngh , cách hi u riêng và
c m xúc riêng v i tác ph m. Nh ng tr giàu c m xúc, có c m nh n tinh t , ngôn ng phát
tri n m nh, yêu thích th truy n thì tr r t chú ý l ng nghe và có s c m th r t t t.
1.5.3.ăTr ăti pănh năv năh căthiênăv ăc măxúc
Tu i m u giáo là giai đo n phát tri n m nh m v i t c đ h t s c nhanh chóng v m i
m t. Trong các quá trình tâm lí thì n i b t h n c là tính d xúc c m, đ ng c m và tính hình
t

ng. Tr em r t d xúc đ ng, tr nh n bi t th gi i xung quanh b ng tình c m. Khi ti p xúc

v i tác ph m v n h c tr em có l i th vì chúng giàu c m xúc, h n nhiên, n ng v tr c giác,
do đó tr đã th hi n rõ kh n ng đ ng c m, đ ng tr i nghi m v i tác ph m.

22

ó là n ng l c



hóa thân c a các em v i cái nhìn ngây th , gi n đ n v s gi ng nhau gi a hi n th c c a tác
ph m v n h c và hi n th c trong đ i s ng xã h i.
Khi ti p xúc v i v n h c, tr th
cho s ki n, hi n t

ng gán tình c m và nh ng xúc đ ng c a con ng

ng, khi n tr không ch hi u bi t, hình dung s ki n, hi n t

s ng v i nó. Tr tu i này r t d nh y c m tr
luôn xúc đ ng, ng ngàng tr
c m th y rung đ ng tr

ng mà còn

c nh ng thay đ i c a th gi i xung quanh và

c nh ng đi u t

ng ch ng nh r t đ n gi n. Các em có th

c nh ng hình nh, hi n t

ng x y ra r t bình th

r i, nh ng h t m a, m t c già n xin,… Vì th khi đ
th

i


ng bi u l c m xúc c a mình m t cách t nhiên nh c

ng: m t chi c lá

c nghe k chuy n, đ c th …tr
i phá lên, che m t x u h ho c

t rõ s t c gi n,…khi g p nh ng tình hu ng c th trong các tác ph m. Các em cho r ng th
gi i ngh thu t trong tác ph m c ng là hi n th c ngoài đ i nên chúng d dàng th c lòng chia
s .

i u này giúp cho vi c làm n i b t “tâm tr ng ch đ o” và “c m xúc trung tâm” khi cho

tr làm quen v i tác ph m v n h c.
1.5.4.ăTr ăti pănh nătácăph măv năh căm tăcáchăngơyăth ăvƠătri tăđ
Nh ng câu h i c a tr ch ng t các em mu n “đi đ n t n cùng” và th
đ i tho i “đ n chân t

ng”. Tr khát khao đ

ng d n ng

i

c bi t t t c , nh ng ch p nh n s gi i thích

không đ y đ c a khoa h c. i u đó ph n ánh quan ni m đ n s , ngây th c a tr trong l nh
h i th gi i v n h c.
Trong ti p nh n v n h c, tr th


ng v n d ng nh ng kinh nghi m tr c ti p và nguyên

h p, không phân bi t s khác nhau gi a chúng. Các em ch a đòi h i s h p lí tình c m trong
khuôn kh h n h p c a mình. Khi gi i thích v i tr c n ph i nh t quán. Cái gì đã tr thành
kinh nghi m riêng c a tr thì s thì có s c s ng lâu b n. Làm m t ni m tin c a tr thì khó có
th giúp tr ti p nh n v n h c.
Tuy nhiên, n u đ

c ti p xúc v i môi tr

d n phong phú, bi u hi n th
quan hình t

ng t nhiên, trí t

ng t

ng c a tr c ng

ng xuyên h n, bay b ng h n và r ng kh p h n, t duy tr c

ng và ngôn ng c a tr c ng phát tri n m nh theo l a tu i c a tr . Vì v y mà

tính ch t ngây th trong ti p nh n v n h c c a tr c ng gi m d n đ ti n đ n vi c ti p nh n
có logic h n và ch quan h n.

23


Quá trình ti p nh n v n h c c a tr ph thu c vào nhi u y u t khác nhau. Song, vì tr

ch a bi t đ c nên vi c c m th tác ph m v n h c c a tr m u giáo ph thu c ch y u vào
giáo viên. B i v y khi cho tr làm quen v i tác ph m v n h c các nhà giáo d c c n ph i l a
ch n tác ph m và ph

ng pháp d y h c phù h p v i tâm lí nh n th c và kh n ng ti p nh n

v n h c c a tr .
CỂUăH I
1. Làm quen v i tác ph m v n h c là gì?
2. Phân tích nh ng đ c đi m c a tác ph m v n h c vi t cho tr em l a tu i m m non.
3. Phân tích ý ngh a c a tác ph m v n h c v i vi c giáo d c tr m m non.
4. Nh ng đ c đi m tâm lí nào có liên quan đ n vi c ti p nh n tác ph m v n h c c a
tr m m non?
5. Phân tích đ c đi m ti p nh n tác ph m v n h c
6. Phân tích quá trình cho tr làm quen v i v n h c.

24

tr m m non.


Ch
CÁCăPH

ngă2

NGăPHÁPăCHOăTR ăLẨMăQUENăV IăTÁCăPH MăV NăH C

A. M cătiêu:
- Sinh viên hi u và v n d ng đ


c nh ng ph

đ c k tác ph m v n h c có ngh thu t, ph
thích, ph

ng pháp s d ng các ph

ng pháp, bi n pháp nh : Ph

ng pháp đàm tho i, ph

ng pháp

ng pháp phân tích gi i

ng ti n tr c quan trong quá trình t ch c cho tr làm

quen v i v n h c.
- Xác đ nh và v n d ng đ

c ph

ng pháp ch đ o, ph

ng pháp h tr trong t ng

bài d y
B.ăN iădung:
2.1.


c,ăk ătácăph măv n h c cóăngh ăthu t

2.1.1. Kháiăni m:
c, k TPVH m t cách có ngh thu t là ng

i đ c, ng

i k s d ng m i s c thái

c a gi ng đ c, gi ng k m t cách di n c m đ trình bày tác ph m, có k t h p v i c ch đi u
b và các hình th c ngh thu t khác (âm nh c, v đi u, bi u di n…) m t cách sáng t o, đ
giúp cho ng

i nghe có th c m nh n đ

tác gi và chính ng
c m xúc

i đ c, ng

c nh ng ý ngh , tình c m, thái đ , tâm tr ng c a

i k đ n ng

i nghe nh m kh i g i nh ng rung đ ng, nh ng

h .

2.1.2.ăụăngh aăc aăvi c s ăd ngăph


ngăphápăđ c,ăk ăTPVHăcóăngh ăthu t:

- Giúp tr có th ti p xúc v i TPVH vì tr ch a bi t ch .
Qua gi ng đ c, l i k di n c m c a cô s t o nên s c h p d n, lôi cu n tr đi vào th
gi i kì o c a nh ng bài th , câu chuy n, giúp tr d dàng t
các chi ti t c a tác ph m, c m nh n đ
- Giúp tr đ

ng t

ng đ

c các hình nh,

c v đ p c a ti ng m đ .

c làm quen v i nh ng t ng chính xác, bi u c m và giàu hình t

ng

ngh thu t c a tác ph m v n h c.
- Qua gi ng đ c, l i k di n c m c a cô s t o cho tr có nh ng rung c m, xúc c m
th m m .

25