ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

Nguyễn Văn Phúc

TỔ CHỨC DẠY HỌC DỰ ÁN CÁC ỨNG DỤNG KĨ THUẬT
CHƯƠNG “DÒNG ĐIỆN XOAY CHIỀU” VẬT LÝ 12 THPT


LỜI CAM ðOAN

Tôi xin cam ñoan ñây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu và kết
quả nghiên cứu nêu trong luận văn là trung thực, chưa từng công bố trong bất kì
một công trình nào khác.
Thái Nguyên, tháng 5 năm 2013
Tác giả luận văn

NGUYỄN VĂN PHÚC

i


LỜI CẢM ƠN!

Tác giả xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu, Phòng ðào tạo sau ñại học,
Ban Chủ nhiệm, quý Thầy, Cô giáo khoa Vật lí, khoa sau ñại học trường ðại học
Sư phạm Thái Nguyên và quý Thầy, Cô giáo trực tiếp giảng dạy, giúp ñỡ tôi trong
suốt quá trình học tập.
Tác giả xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu, quý Thầy, Cô giáo tổ Vật lí và tổ
Bộ môn trường THPT ðông Triều- Huyện ðông Triêu - Tỉnh Quảng Ninh ñã nhiệt
tình giúp ñỡ, trao ñổi và tạo ñiều kiện thuận lợi cho tác giả trong quá trình nghiên

cứu và thực hiện ñề tài.
ðặc biệt, tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc ñến giáo viên hướng dẫn PGS. TS. Nguyễn Thị Hồng Việt - ñã trực tiếp hướng dẫn khoa học cho tác giả
trong suốt quá trình hình thành và hoàn chỉnh luận văn.
Cuối cùng, tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn ñối với gia ñình, người thân và bạn bè
ñã giúp ñỡ, ñộng viên tác giả hoàn thành luận văn này.

Thái Nguyên, tháng 5 năm 2013
Tác giả luận văn
NGUYỄN VĂN PHÚC

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học TháiiiNguyên




MỤC LỤC
LỜI CAM ðOAN .....................................................................................................i
LỜI CẢM ƠN .........................................................................................................ii
MỤC LỤC ............................................................................................................ iii
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ..................................................................... iv
DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU, ðỒ THỊ, HÌNH VẼ VÀ SƠ ðỒ........................ v
MỞ ðẦU ................................................................................................................ 1
1. Lý do chọn ñề tài ................................................................................................. 1
2. Mục tiêu của ñề tài .............................................................................................. 3
3. ðối tượng nghiên cứu .......................................................................................... 3
4. Giả thuyết khoa học ............................................................................................. 3
5. Nhiệm vụ nghiên cứu của ñề tài ........................................................................... 3
6. Phạm vi nghiên cứu ............................................................................................. 4
7. Phương pháp nghiên cứu ..................................................................................... 4
8. Dự kiến ñóng góp của ñề tài ................................................................................ 4

9. Cấu trúc của luận văn .......................................................................................... 5
NỘI DUNG ............................................................................................................ 6
Chương 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TỔ CHỨC DHDA
CÁC ƯDKT, NHẰM GÓP PHẦN PHÁT HUY TTC VÀ TL CỦA HS THPT .. 6
1.1. Tổng quan......................................................................................................... 6
1.2. Cơ sở lí luận ..................................................................................................... 7
1.2.1. Dạy học dự án ............................................................................................... 7
1.2.2. Dạy học các ƯDKT ..................................................................................... 21
1.2.3. Mục tiêu dạy học môn vật lí trong nhà trường phổ thông ............................ 28
1.2.4. Tính tích cực, tự lực của HS......................................................................... 30
1.3. Cơ sở thực tiễn của DHDA các ƯDKT nhằm góp phần phát huy TTC và TL
của HS tại ñịa bàn nghiên cứu ............................................................................... 37
1.3.1. Thực trạng ................................................................................................... 37
1.3.2. Nguyên nhân................................................................................................ 38

iii
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên




1.4.1 Xây dựng tiêu chí ñánh giá TTC và TL của HS ............................................ 39
1.4.2. Tiêu chí ñánh giá kết quả thực hiện dự án cho từng HS................................ 40
1.5. Kết luận chương 1 .......................................................................................... 43
Chương 2. XÂY DỰNG TIẾN TRÌNH DHDA CÁC ƯDKT CHƯƠNG “DÒNG
ðIỆN XOAY CHIỀU” VẬT LÍ 12 THPT NHẰM GÓP PHẦN PHÁT HUY
TTC VÀ TL CỦA HS .......................................................................................... 45
2.1. ðề xuất tiến trình DHDA các ƯDKT, nhằm góp phần phát huy TTC và TL của HS .. 45
2.2. Nghiên cứu nội dung chương trình, sách giáo khoa (SGK) Vật lí 12 THPT và
xây dựng cấu trúc logic nội dung kiến thức chương “Dòng ñiện xoay chiều” Vật lí

12 THPT................................................................................................................ 53
2.2.1. Chuẩn kiến thức, kĩ năng của chương .......................................................... 54
2.2.3. Một số khó khăn và sai lầm của GV và HS khi dạy học chương “ Dòng ñiện
xoay chiều” Vật lí 12 THPT .................................................................................. 55
2.3. ðề xuất tiến trình DHDA một số ƯDKT chương “Dòng ñiện xoay chiều ............. 57
2.3.1. Lựa chọn các ƯDKT chương “Dòng ñiện xoay chiều” Vật lí 12 THPT ñể tiến
hành DHDA .......................................................................................................... 57
2.3.2. ðề xuất tiến trình DHDA một số ƯDKT chương “Dòng ñiện xoay chiều” Vật
lí 12 THPT ............................................................................................................ 57
2.4. Lịch làm việc cụ thể ...................................................................................... 71
2.5. Kết luận chương 2 .......................................................................................... 72
Chương 3. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM ............................................................ 74
3.1. Mục ñích và nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm........................................... 74
3.1.1. Mục ñích..................................................................................................... 74
3.1.2. Nhiệm vụ .................................................................................................... 74
3.2. ðối tượng và nội dung của thực nghiệm sư phạm .......................................... 74
3.2.1. ðối tượng ................................................................................................... 74
3.2.2. Nội dung ..................................................................................................... 74
3.3. Phương pháp thực nghiệm sư phạm ............................................................... 75
3.3.1. Chọn mẫu thực nghiệm ............................................................................... 75

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên




3.3.2. Tiến hành dạy thực nghiệm ......................................................................... 75
3.3.3. Thu thập thông tin cho phần ñánh giá ñịnh tính........................................... 76
3.3.4. Thu thập thông tin cho phần ñánh giá ñịnh lượng ........................................ 77
3.4. Kết quả thực nghiệm sư phạm......................................................................... 77

3.4.1. Nhận xét, phân tích giờ học thực nghiệm theo tiến trình ñã ñề xuất............. 77
3.4.2. ðánh giá kết quả thực nghiệm ..................................................................... 79
3.4.3. Kiểm ñịnh giả thuyết thống kê ..................................................................... 86
3.4.4. Một số sản phẩm dự án của HS ................................................................... 87
3.5. Kết luận chương 3 .......................................................................................... 91
KẾT LUẬN CHUNG........................................................................................... 93
TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................................... 94

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên




DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Viết tắt

Viết ñầy ñủ

CHBH

:

Câu hỏi bài học

CHKQ

:

Câu hỏi khái quát


CHND

:

Câu hỏi nội dung

DHDA

:

Dạy học dự án

ðC

:

ðối chứng

GV

:

Giáo viên

HS

:

Học sinh


MPð

:

Máy phát ñiện

MPðMP

:

MPð xoay chiều một pha

MPðBP

:

MPð xoay chiều ba pha

PPDH

:

Phương pháp dạy học

SGK

:

Sách giáo khoa


THPT

:

Trung học phổ thông

TN

:

Thực nghiệm

TNSP

:

Thực nghiệm sư phạm

TTC

:

Tính tích cực

TL

:

Tự lực


ƯDKT

:

Ứng dụng kĩ thuật

VL

:

Vật lí

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
iv




DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU, ðỒ THỊ, HÌNH VẼ VÀ SƠ ðỒ

Trang
1. Bảng
Bảng 3.1. Bảng thống kê các ñiểm số (Xi) của bài kiểm tra ................................... 80
Bảng 3.2. Bảng phân loại học lực của hai nhóm .................................................... 80
Bảng 3.3. Bảng phân phối tần suất ......................................................................... 82
Bảng 3.4. Bảng phân phối tần suất lũy tích ............................................................ 82
Bảng 3.5. Bảng tổng hợp các tham số .................................................................... 84
2. Biểu ñồ
Biểu ñồ 3.1. Biểu ñồ phân phối ñiểm của hai nhóm TN và ðC .............................. 81
Biểu ñồ 3.2. Biểu ñồ phân loại học lực của hai nhóm TN và ðC ........................... 81

Biểu ñồ 3.3. Biểu ñồ phân phối tần suất lũy tích của hai nhóm TN và ðC ............. 83
3. ðồ thị
ðồ thị 3.1. ðồ thị phân phối tần suất của hai nhóm TN và ðC............................... 82
ðồ thị 3.2. ðồ thị phân phối tần suất lũy tích của hai nhóm TN và ðC .................. 83

4. Hình
Hình 1.1. Mối liên hệ giữa các thành phần trong hồ sơ bài học .............................. 13
Hình 1.2. Các giai ñoạn của dạy học dự án (theo “Tống Xuân Tám” [14])............. 17
Hình 2.1. Sơ ñồ tiến trình DHDA các ƯDKT, nhằm góp phần phát huy TTC và TL
của HS ................................................................................................................... 46
Hình 2.2 Sơ ñồ cấu trúc logic nội dung chương “ Dòng ñiện xoay chiều” .............. 55
Hình 2.3 Sơ ñồ cấu tạo của MPðMP ..................................................................... 68
Hình 2.4 Sơ ñồ cấu tạo của MPðBP ...................................................................... 69

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
v




MỞ ðẦU
1. Lý do chọn ñề tài
Hiện nay, xu thế toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế vẫn ñang là xu thế khách
quan ñối với tất cả các quốc gia trên thế giới, và Việt Nam cũng không ngoại lệ.
Muốn hội nhập vào xu thế này ñòi hỏi phải có nguồn nhân lực có trình ñộ cao, có
ñầy ñủ những phẩm chất, năng lực; giỏi về chuyên môn, vững về tay nghề, năng
ñộng, sáng tạo, tích cực, tự lực, có kĩ năng vận dụng vào thực tiễn. ðó chính là
nhiệm vụ ñược ñặt ra rất cấp thiết ñối với ngành giáo dục, vì sản phẩm của giáo dục
chính là con người, mục tiêu của giáo dục chính là ñào tạo ra những con người ñáp
ứng ñược nhu cầu của xã hội. Vì vậy, ñể ñào tạo ñược nguồn nhân lực có trình ñộ

cao phù hợp với nhu cầu hội nhập quốc tế thì bắt buộc nền giáo dục nước ta phải
ñổi mới toàn diện, trong ñó có nội dung, phương pháp giáo dục (PPGD) trong các
trường phổ thông sao cho phù hợp với yêu cầu thực tiễn.
Thấy rõ ñược tầm quan trọng, vai trò chiến lược của sự nghiệp giáo dục,
ðảng và Nhà nước ta xác ñịnh “Giáo dục là quốc sách hàng ñầu”, ñầu tư cho giáo
dục chính là ñầu tư cho sự phát triển, và giáo dục phải luôn là lực lượng tiên phong
trong sự nghiệp ñổi mới của ñất nước. Do ñó, ðảng và Nhà nước ta luôn ñề ra
những quan ñiểm chỉ ñạo kịp thời và xây dựng những mục tiêu ñể ñịnh hướng cho
sự phát triển của sự nghiệp giáo dục và ñào tạo.
Trước yêu cầu bức thiết ñó, ngành Giáo dục ñã tiến hành ñổi mới mạnh mẽ
phương pháp dạy học (PPDH) theo hướng tích cực hoá hoạt ñộng nhận thức của
HS; tăng cường khai thác và sử dụng các PPDH tích cực nhằm rèn luyện cho HS
biết cách tự học, tích cực, chủ ñộng và sáng tạo trong việc phát hiện và giải quyết
vấn ñề ñể tự chiếm lĩnh tri thức mới; góp phần giáo dục kĩ năng sống, tư duy bậc
cao và giáo dục toàn diện cho HS.
Vật lý (VL) là một môn học có nhiều ứng dụng quan trọng trong các lĩnh
vực khoa học và ñời sống. Những hiện tượng VL trong tự nhiên diễn ra vô cùng
phong phú và thú vị. Tuy nhiên, việc dạy học VL hiện nay ở trường phổ thông phần
lớn là chỉ tập trung dạy những kiến thức thuần túy và tập trung vào việc luyện giải

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
1




bài tập. ðiều ñó phần nào làm cho HS giảm hứng thú với môn học, làm cho kiến
thức HS học ñược ở trường chưa gắn với thực tiễn. Vì vậy việc gắn liền tri thức
ñược học với những ứng dụng trong cuộc sống rất cần ñược quan tâm nghiên cứu.
Hiện nay, ñiều kiện về môi trường học tập và cơ sở vật chất nhìn chung ñã

ñược ñảm bảo. ðồ dùng và phương tiện dạy học trong nhà trường ñược trang bị
tương ñối ñầy ñủ. Công nghệ thông tin ñã ñược ñưa vào trường học, làm cho HS
không còn thấy xa lạ với máy tính, máy chiếu qua ñầu...; làm cho khả năng cập nhật
thông tin cũng như tiếp cận tri thức mới của HS cũng khá hơn nhiều.
Những ñiều nêu trên ñã tạo ñiều kiện rất thuận lợi cho việc ñổi mới PPDH,
trong ñó có dạy học dự án (DHDA), ñặc biệt là DHDA về những ứng dụng của Vật lí.
Có nhiều cách gọi khác nhau, có thể gọi là DHDA, dạy học theo dự án hoặc dạy học
dựa theo dự án, nhưng trong khuôn khổ luận văn này chúng tôi nhất quán dùng một
tên gọi là dạy học dự án. DHDA là một hình thức tổ chức dạy học theo quan ñiểm
dạy học ñịnh hướng vào người học, quan ñiểm dạy học ñịnh hướng hoạt ñộng và
quan ñiểm dạy học tích hợp. Do xuất phát từ thực tiễn, DHDA góp phần gắn lí
thuyết với thực hành, tư duy và hành ñộng, tham gia tích cực vào việc ñào tạo khả
năng làm việc tự lực, sáng tạo của người học. Ngoài ra, DHDA còn là phương pháp
giúp phát triển năng lực toàn diện cho HS, theo như Nguyễn Văn Biên (ðại học sư
phạm Hà nội) ñã nói: "Hình thức dạy học theo dự án không những tạo hứng thú cho
HS với môn học mà còn giúp cho HS phát triển những năng lực toàn diện. ðó là
khả năng tự ñặt vấn ñề, tự lập kế hoạch giải quyết vấn ñề, tự ñánh giá và khả năng
làm việc theo nhóm".
ðặc ñiểm của môn Vật lí là môn khoa học thực nghiệm có nhiều ứng dụng
trong thực tiễn ñời sống và trong kĩ thuật. Trong khi ñó DHDA lại xuất phát từ yêu
cầu của thực tiễn (thiếu ñiện, giao thông, dịch bệnh...). Chính vì vậy dạy học vật lí
có nhiều ñiều kiện ñể tổ chức DHDA.
Trong chương trình Vật lí lớp 12 THPT thì chương “Dòng ñiện xoay chiều”
là chương có nhiều ứng dụng kĩ thuật nhất, các ứng dụng này rất gần gũi trong cuộc
sống của người dân Việt Nam nói chung và tỉnh Quảng Ninh nói riêng. Một số ứng

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
2





data error !!! can't not
read....


data error !!! can't not
read....


data error !!! can't not
read....


data error !!! can't not
read....


data error !!! can't not
read....



data error !!! can't not
read....


data error !!! can't not
read....



data error !!! can't not
read....


data error !!! can't not
read....


data error !!! can't not
read....


data error !!! can't not
read....

data error !!! can't not
read....


data error !!! can't not
read....

data error !!! can't not
read....


data error !!! can't not
read....


data error !!! can't not
read....