Trờng THPT Ngô Quyền
Tổ ngữ văn
Giáo án giảng dạy bài: Chí Phèo
Ngời soạn: Nguyễn Duy Dơng
Nam Định, 10 - 2007
Tiết 52 - 53 Chí Phèo
Nam Cao
A/ Mục tiêu bài học
Giúp học sinh:
- Hiểu và phân tích đợc các nhân vật chính, đặc biệt là nhân vật Chí Phèo, qua đó
thấy đợc giá trị hiện thực và giá trị nhân đạo sâu sắc, mới mẻ của tác phẩm.
- Thấy đợc một số nét đặc sắc về nghệ thuật của tác phẩm nh điển hình hoá nhân
vật, miêu tả tâm lí, nghệ thuật trần thuật và ngôn ngữ nghệ thuật.
B/ Lên lớp
1/ Kiểm tra sĩ số, ổn đinh lớp
2/ Kiểm tra bài cũ:
C/ Bài giảng
Hđ của GV và HS Yêu cầu cần đạt
Qua SGK em hãy cho
biết hoàn cảnh ra đời, tên
gọi của tác phẩm, ý
nghĩa của nó?
Em đã đọc tp, hãy nhận
xét cách mở đầu truyện
của NC?
Cách mở đầu ấy có tác
dụng gì?
I/ Hoàn cảnh sáng tác và nhan đề của truyện
- Tác phẩm ra đời vào năm 1940.
- Lúc đầu tác phẩm có tên là : Cái lò gạch cũ, khi
NXB Đời mới in năm 1941 đã tự đổi tên thành : Đôi

lứa xứng đôi. Cách đặt tên nh vậy là nhằm mục đích
câu khách, nhng không phải không có cơ sở từ trong
chiều sâu của hình tợng nhân vật : Chí Phèo Thị
Nở.
- Năm 1946, khi in lại trong tập Luống cày Nam
Cao đã đổi tên tác phẩm thành Chí Phèo.
II/ Phân tích.
1/ Nhận xét đoạn mở đầu truyện
Chí Phèo ngật ngỡng ngả nghiêng bớc ra sân khấu
cuộc đời :
- Trong trạng thái lạ: + Say khớt
+ Vừa đi vừa chửi
--> Gây chấn động nghệ thuật lớn.
- Chí chửi : + Trời
+ Đời
+ Cả làng Vũ Đại
+ Kẻ nào không chửi nhau với hắn
+ Cha mẹ Kẻ đã sinh ra Chí
Chí đặt mình vào thế đối lập với tất cả --> đau đớn
của một kẻ tuyệt vọng thèm giao tiếp cùng đồng
loại
Sau khi đa Chí Phèo ra
sân khấu cuộc đời nh
vậy, Nam Cao đã tìm về
quá khứ của hắn nh thế
nào?
Đợc sống trong môi tr-
ờng tốt đẹp Chí là ngời
nh thế nào?
Hắn đã phản ứng ra sao

khi bị bà ba Bá Kiến gọi
lên bóp chân?
Nhận xét về câu chửi của
Bà ba Bá Kiến?
Sau khi ra tù Chí đã thay
đổi ra sao?
Chí đến nhà Bá Kiến
mấy lần ? Trong truyện
có 3 lần, vậy dụng ý của
tác giả là gì?
Động cơ của Chí lần đầu
đến nhà bá Kiến?
đây là sự phản kháng của kẻ trong trạng thái vừa
say, lại vừa tỉnh.
Ngôn ngữ của Nam Cao trong đoạn mở đầu rất đặc
sắc, độc đáo, mang tính đa thanh ; chính điều này đã
khiến cho đoạn mở đầu đầy kịch tính; góp phần đem
lại cho tác phẩm sự hấp dẫn sinh động
2/ Nhân vật Chí Phèo
a/ Chí tr ớc khi vào tù
- Không cha không mẹ, bị bỏ rơi ở cái lò gạch cũ -> bị
mất nguồn gốc, bị ruồng bỏ từ khi mới lọt lòng.
- Đợc những ngời dân lơng thiện cu mang, đặt cho cái
tên : Chí cái tên đẹp thể hiện khát khao vơn lên -->
Cái nôi lơng thiện đã làm nảy nở những phẩm chất tốt
đẹp trong Chí và nuôi dỡng nó.
+ Chí khao khát có đợc một gia đình nho nhỏ chồng cày
thuê cuốc mớn, vợ dệt vải --> Bản chất thuần nhất của
ngời lao động, một ớc mơ hiền lành trong sáng.
+ Chí là anh canh điền mạnh khoẻ, giàu lòng tự trọng

Phản ứng đầu tiên của Chí khi bị bà ba Bá Kiến gọi lên
bóp chân mà cứ đòi bóp lên trên, trên nữa.. Chí thấy
nhục chứ không thấy thích -> Chí đã vợt qua đợc thử
thách đầu tiên của hoàn cảnh.
Bà ba Bá Kiến chửi Chí : Mày thực thà quá, con giai
gì... Trong câu chửi của bà ba Bá Kiến ta nhận ra trớc
hết đó là lời chê : Chê cái chất đàn ông trong Chí ( theo
suy nghĩ của bà ) nhng vô hình trung nó lại là lời khen,
là dấu son xác nhận nhân cách của Chí
- Vì cơn ghen tuông mù quáng, Bá Kiến đã đẩy Chí vào
tù. Sau 7.8 năm ở tù Chí đã thay đổi
b/ Chí sau khi ra tù
Anh Chí ngày xa đã thành Chí Phèo ( Phèo từ cũ: Hết
tất cả, chẳng còn gì..). tức là chẳng còn quyêt tâm cũng
không còn khát khao đợc sống nh ngời lơng thiện.
+ Ngoại hình : Cái đầu cạo trọc lốc, cái răng cạo trắng
hớn.... --> Chí thành quái nhân ở hình hài.
+ Chí say triền miên : Uống rợu từ sáng đến xế chiều.
Trong những cơn say, Chí đã đến nhà Bá Kiến.
b1/ Lần 1: Chí đến với cái vỏ chai và trong trạng thái
say kh ớt
* Động cơ : Trả thù
- Chí chửi, gọi tận tên tục của bá Kiến ra mà chửi, tiếng
chửi dồn chứa tất cả những phẫn uất mà Chí đã dồn nén
ở trong tù.
- Tiếng chửi là phản ứng đầy bản năng tự phát của
Nhận xét về cuộc gặp gỡ
của 2 nhân vật này?
Nhân vật Thị Nở có gì
đặc biệt qua ngòi bút của

nhà văn?
Chí. Chỉ vài câu nói ngon ngọt của Bá Kiến và đồng bạc
uống rợu, Chí đã bị mua chuộc. Từ địa vị một anh lính
sẵn sàng xung trận, Chí đã nộp giáo quy hàng; để rồi từ
đó trợt dài trên con đờng tội lỗi : đâm chém, phá phách
ngời lơng thiện
- Đời Chí từ lúc đó đã gắn với những tiếng chửi và
những cơn say triền miên:
+ Tiếng chửi lạ lùng: Chửi lớn, nghiến răng lại mà chửi
+ Tiếng chửi tìm động lực ở rợu, tạo nên cái say lạ lùng :
Chí triền miên trong cơn say...--> cái say vây bọc hình
hài tâm tính Chí.
+ Tiếng chửi tìm động lực ở rợu --> Không vợt nổi bản
năng, những bản năng thú vật: đâm chém bằng dao, đốt
nhà...--> Chất lu manh, tấn bi kịch phá sản nhân
phẩm : Bao nhiêu ...ngời lơng thiện
b2/ Chí Phèo gặp Thị Nở
Bối cảnh : Chí Phèo gặp Thị Nở trên đờng hắn trở về
nhà, con đờng ra sông; khi hắn đang say khớt.
Nhân vật Thị Nở : Túi đựng những lẽ trái tự nhiên nhất ở
một ngời đàn bà ( Xấu ma chê quỷ hờn, dở hơi, nhà có
mả hủi, nghèo) nhng lại là ngời tử tế nhất ở làng Vũ đại
Em hãy nhận xét về chi
tiết bát cháo hành của
Thị Nở, bát cháo ấy có
gì đặc biệt? tác dụng của
nó ?
Chí đã thay đổi, em hãy
tìm những chi tiết thể
hiện sự thay đổi đó?

Chí có đợc thoả mãn ớc
mơ ấy không? Hắn đã
phản ứng nh thế nào trớc
sự cự tuyệt của Thị Nở?
Chí tìm đến nhà bà cô
Thị Nở, nhng lại tìm đến
nhà Bá Kiến; Chí say
hay tỉnh?
Động cơ lần này của Chí
là gì? Có thể thực hiện đ-
ợc không?
Cái chết của Chí thể hiện
điều gì?
Nhân vật Bá Kiến đại
diện cho ai? Tội ác mà
hắn gây ra cho Chí nh
thế nào?
- Bát cháo hành của Thị Nở : Thứ cháo xoàng xĩnh, lại đ-
ợc nấu bởi tay của Thị Nở, chắc là...nhng nó lại là thứ
tiên dợc trong một pha cấp cứu ghê ngời, cứu lại bản
chất lơng thiện ở Chí Phèo, làm hồi sinh lại ớc mơ làm
ngời tốt của Chí.
Bát cháo hành nh một chiếc thang từ bi cứu vớt Chí Phèo
từ đáy vực, nh một bản lề khẽ xoay nghiêng, mở ra một
giai đoạn mới trong cuộc đời Chí, tuy không đủ sức thay
đổi đợc số phận nhng đủ sức cứu vớt một linh hồn.
- Chí Phèo thức tỉnh :
+ Sự thức tỉnh thật lớn lao: tâm trạng Chí bồi hồi trớc âm
vang của cuộc đời Tiếng chim hót ...là buồn.
+ Từ nỗi buồn, một ớc mơ vụt sáng thật tha thiết : Trời

ơi! ......Thị Nở sẽ mở đờng cho hắn.
* Bi kịch bị cự tuyệt quyền làm ngời:
- Chí đã thức tỉnh, đã trở lại làm ngời, nhng chẳng ai biết
ngoài Thị Nở.
- Lời từ chối của bà cô Thị Nở đã phá tan khát vọng làm
ngời của Chí --> Chí tuyệt vọng, lại tìm đến rợu. Nhng r-
ợu lại làm Chí tỉnh hơn, để thấm thía nỗi đau : Tỉnh ra,
chao ôi buồn!...khóc rng rức. Chí Phèo vác dao ra đi,
tìm bà cô Thị Nở, nhng lại đến nhà Bá Kiến.
b3/ Chí đến nhà Bá Kiến lần 2
- Đây là lúc Chí sáng suốt nhất, tỉnh táo nhất. khi nỗi đau
đạt đến tầm sâu sắc, đủ để Chí Phèo tiến thêm 1 bớc
nhận ra nguyên nhân gián tiếp nhng sâu xa nhất của bi
kịch đời mình : Bá Kiến.
- Động cơ : Đòi lơng thiện. Khát vọng đợc tuyên bố một
cách dõng dạc : Tao muốn... nhng lại chứa đựng một
nghịch lý lớn của cuộc đời : Không đợc...lơng thiện.
--> Khát vọng bế tắc, tấn bi kịch lớn nhất của cuộc đời
Chí. Cái chết của Chí là nỗi tuyệt vọng của tấn bi kịch bị
cự tuyệt quyền làm ngời. Xã hội phi nhân tính ấy làm
sao có thể chấp nhận một Chí Phèo với ớc mơ thay đổi?
3/ Nhân vật Bá Kiến:
- Là đại diện cho thế lực thống trị của xã hội thực
dân nửa phong kiến mà tập trung ở làng Vũ Đại.
- Bá Kiến chính là kẻ đã âm thầm đẩy Chí vào tù
chỉ vì một cơn ghen vu vơ khiến cho Chí từ ngời l-
ơng thiện trở thành quái nhân rồi quái vật và thành
quỷ dữ của làng Vũ Đại.
- Cũng chính Bá Kiến với kinh nghiệm của kẻ đã
bao năm đè nén dân lành tiếp tục biến Chí từ ngời

khát khao trả thù y thành tay sai và công cụ để y
trừng trị những phe cánh đối lập và đối chọi lại với