i hc Quc gia H Ni
Khoa Lut

Phỏp lut x pht hnh chớnh trong lnh vc bo v mụi
trng

Nguyn Th Thu Thy
Lun vn ThS. Lý lun v lch s nh nc v phỏp lut

H Ni, 2003
Phần mở đầu

1.Tính cấp thiết của đề tài
Môi tr-ờng hiện nay đang là vấn đề nóng bỏng của mọi quốc gia, dù
đó là quốc gia phát triển hay là quốc gia đang phát triển. Sự ô nhiễm, suy
thoái và những sự cố môi tr-ờng diễn ra ngày càng nghiêm trọng và trở
thành vấn đề lớn thách thức nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Chính vì
vậy, bảo vệ môi tr-ờng đã trở thành một vấn đề trọng yếu của toàn cầu và
đang đ-ợc nhiều quốc gia trên thế giới đặt thành quốc sách. Bảo vệ môi
tr-ờng gắn liền với sự phát triển bền vững đã trở thành một nội dung quan


trọng của các chiến l-ợc và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của mọi
quốc gia.
ở Việt nam, bảo vệ môi tr-ờng ngày nay đã trở thành một trong những
chính sách quan trọng của Đảng và Nhà n-ớc ta. Bằng những biện pháp và
chính sách khác nhau, Nhà n-ớc ta đang can thiệp mạnh mẽ vào các hoạt
động của cá nhân, tổ chức trong xã hội để bảo vệ môi tr-ờng, ngăn chặn
các hành vi gây ô nhiễm, suy thoái và sự cố môi tr-ờng. Trong những biện
pháp mà nhà n-ớc sử dụng, pháp luật đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Sự
xuất hiện và vai trò ngày càng tăng của các quy định pháp luật về môi

tr-ờng kể từ khi đất n-ớc chuyển sang nền kinh tế thị tr-ờng là biểu hiện rõ
nét về sự cấp bách của vấn đề môi tr-ờng.
Luật môi tr-ờng là một lĩnh vực rất mới trong hệ thống pháp luật Việt
Nam cũng nh- nhiều n-ớc đang phát triển khác trên thế giới. Do đó, vấn đề
xử phạt đối với những hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi
tr-ờng cũng mới đ-ợc quy định trong hệ thống pháp luật về bảo vệ môi
tr-ờng. Có thể kể đến một số văn bản quan trọng nh-: Luật bảo vệ môi
tr-ờng năm 1993, Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính năm 1995, Nghị định
26/NĐ-CP năm 1996 quy định xử phạt vi phạm hành chính về bảo vệ môi
tr-ờng...

Tuy nhiên, qua gần 7 năm thực hiện, Pháp lệnh xử lý vi phạm

hành chính năm 1995 và Nghị định 26/NĐ-CP đã bộc lộ nhiều điểm hạn
chế, bất cập cần đ-ợc nghiên cứu khắc phục nh-: các quy định còn thiếu
hoặc quá chung chung, thiếu tính cụ thể, ch-a phù hợp, lại không đ-ợc
h-ớng dẫn cụ thể nên dễ bị làm trái; các biện pháp xử phạt hành chính còn
nghèo nàn, ch-a đáp ứng đ-ợc với tình hình vi phạm hành chính đa dạng,
phức tạp; một số quy định về thẩm quyền xử phạt, thủ tục xử phạt ch-a phù
hợp với thực tế ... Ngoài ra, một số quy định trong Pháp lệnh và Nghị định


26/CP cũng không còn phù hợp với các luật, pháp lệnh có liên quan khác
đ-ợc ban hành trong những năm gần đây. Do vậy, chúng cần đ-ợc sửa đổi,
bổ sung nhằm đảm bảo sự thống nhất của hệ thống pháp luật.
Để khắc phục những tồn tại nêu trên, việc sửa đổi Pháp lệnh xử lý vi
phạm hành chính năm 1995 là cần thiết nhằm nâng cao hiệu quả đấu tranh
phòng chống vi phạm pháp luật. Tại phiên họp ngày 02/7/2002, UBTVQH
đã thông qua Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính sửa đổi. Pháp lệnh này
có hiệu lực kể từ ngày 01/10/2002 (gọi tắt là Pháp lệnh 2002). Trên cơ sở

pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính năm 2002, các quy định pháp luật về
xử phạt hành chính trong các lĩnh vực quản lý nhà n-ớc trong đó có lĩnh vực
bảo vệ môi tr-ờng cũng cần phải đ-ợc sủa đổi theo cho phù hợp.
Xuất phát từ nguy cơ môi tr-ờng của toàn cầu nói chung, của Việt
Nam nói riêng, xuất phát từ vai trò của pháp luật trong việc bảo vệ môi
tr-ờng, từ thực tế quy định của pháp luật bảo vệ môi tr-ờng trong đó có quy
định về xử phạt vi phạm hành chính còn mới mẻ đối với n-ớc ta, các công
trình khoa học pháp lý nghiên cứu về vấn đề này ch-a nhiều, hơn thế nữa
để tạo nên một hệ thống pháp luật xử lý vi phạm hành chính đồng bộ, hoàn
chỉnh, việc nghiên cứu pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh
vực bảo vệ môi tr-ờng là cần thiết, đáp ứng yêu cầu nghiên cứu lý luận và
áp dụng trong thực tiễn đấu tranh phòng chống vi phạm pháp luật về bảo
vệ môi tr-ờng. Với những lý do trên, chúng tôi đã chọn đề tài nghiên cứu:
Pháp luật xử phạt hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường.
2. Tình hình nghiên cứu
Trong thời gian qua đã có một số công trình khoa học nghiên cứu về
pháp luật xử phạt vi phạm hành chính như: Chế tài hành chính - Lý luận và


thực tiễn của Tiến sỹ Vũ Thư, NXBCTQG năm 2000; Luận văn cao học
Hoàn thiện quy định pháp luật về các hình thức xử phạt vi phạm hành
chính của tác giả Nguyễn Trọng Bình, trường Đại học Luật HN năm 2000;
Luận văn cao học Vi phạm hành chính và tội phạm - Những vấn đề lý luận
và thực tiễn của tác giả Trần Thu Hạnh, khoa Luật tr-ờng ĐHTHHN năm
1998 ...
Trong các công trình nghiên cứu trên đây, các tác giả trên cơ sở lý
luận và thực tiễn chỉ giới thiệu, phân tích, đánh giá về hoạt động xử phạt vi
phạm hành chính nói chung chứ không chuyên sâu đề cập cụ thể tới vấn
đề xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi tr-ờng. Luận văn
này tập trung nghiên cứu về vấn đề đó.

3. Mục đích nghiên cứu
Mục đích của luận văn là đánh giá thực trạng các quy định của pháp
luật xử phạt hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi tr-ờng, tìm ra những bất
cập, v-ớng mắc ngay trong các quy định và thực tiễn áp dụng để từ đó đ-a
ra các giải pháp nhằm hoàn thiện các quy định của pháp luật xử phạt hành
chính trong lĩnh vực bảo vệ môi tr-ờng và tổ chức thực hiện, nâng cao hiệu
quả trong công tác đấu tranh phòng chống các vi phạm hành chính nói
chung, vi phạm hành chính về bảo vệ môi tr-ờng nói riêng.
4. Nội dung và phạm vi nghiên cứu
Bảo vệ môi tr-ờng là một lĩnh vực rất rộng lớn, liên quan tới nhiều lĩnh
vực pháp luật nh- Luật môi tr-ờng, Luật hành chính, Luật hình sự, Luật đất
đai v.v... Vì vậy, vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi tr-ờng vô
cùng phong phú, đa dạng và công tác xử lý đối với chúng cũng cực kỳ khó


khăn và phức tạp. Do đó, phạm vi nghiên cứu mà chúng tôi muốn đặt ra
trong luận văn này là tập trung chủ yếu vào các quy định của Luật bảo vệ
môi tr-ờng năm 1993, Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính năm 1995 sửa
đổi năm 2002, Nghị định 26/NĐ-CP năm 1996 quy định xử phạt vi phạm
hành chính về bảo vệ môi tr-ờng và một số quy định khác có liên quan.
Mặt khác, pháp luật về xử phạt hành chính gồm rất nhiều quy định: về hành
vi vi phạm hành chính, hình thức xử phạt, thẩm quyền xử phạt, thủ tục xử
phạt, thời hiệu xử phạt v.v..., trong phạm vi khuôn khổ luận văn này, chúng
tôi chỉ tập trung nghiên cứu pháp luật xử phạt hành chính d-ới góc độ nội
dung chứ không đi sâu nghiên cứu pháp luật d-ới góc độ trình tự, thủ tục.
Cụ thể đó là những quy định về: hành vi vi phạm hành chính, hình thức xử
phạt và thẩm quyền xử phạt.
Với mục đích và phạm vi nghiên cứu của luận văn nh- trên, những nội
dung sẽ đ-ợc làm rõ trong luận văn là:
- Thứ nhất: nghiên cứu một số vấn đề cơ bản của pháp luật bảo vệ

môi tr-ờng và pháp luật xử phạt hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi
tr-ờng
- Thứ hai: đánh giá thực trạng các quy định của pháp luật xử phạt
hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi tr-ờng.
- Thứ ba: Trên cơ sở những bất cập trong pháp luật thực định cũng
nh- thực tiễn áp dụng, đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm hoàn thiện
pháp luật xử phạt hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi tr-ờng và tổ chức
thực hiện.
5. Cơ sở lý luận và ph-ơng pháp nghiên cứu


Đề tài đ-ợc nghiên cứu dựa trên cơ sở lý luận của Chủ nghĩa Mác
LêNin và t- t-ởng Hồ Chí Minh về Nhà n-ớc và Pháp luật; các t- t-ởng,
quan điểm mang tính nguyên tắc của Đảng và chính sách pháp luật của
Nhà n-ớc Việt Nam về hoàn thiện hệ thống pháp luật và xây dựng Nhà
n-ớc pháp quyền, về vấn đè bảo vệ môi tr-ờng.
Bên cạnh đó, tác giả còn sử dụng các ph-ơng pháp cụ thể nh-:
ph-ơng pháp phân tích tổng hợp, ph-ơng pháp so sánh, ph-ơng pháp
thống kê ...
6. Những đóng góp của đề tài
Đây là công trình chuyên khảo đầu tiên trong khoa học pháp lý n-ớc
ta nghiên cứu về xử phạt hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi tr-ờng một
cách t-ơng đối toàn diện và có hệ thống
Luận văn chỉ ra một cách có hệ thống sự điều chỉnh của pháp luật
trong lĩnh vực bảo vệ môi tr-ờng, mối t-ơng quan giữa các ngành luật trong
sự điều chỉnh đó
Luận văn chỉ rõ thực trạng các quy định của pháp luật xử phạt hành
chính trong lĩnh vực bảo vệ môi tr-ờng và thực tiễn áp dụng để từ đó đ-a ra
những giải pháp nhằm hoàn thiện các quy định của pháp luật xử phạt hành
chính trong lĩnh vực bảo vệ môi tr-ờng cũng nh- những giải pháp khác

nhằm nâng cao hiệu quả trong hoạt động tổ chức thực hiện.
Những kết quả nghiên cứu của luận văn sẽ góp thêm thông tin có giá
trị cho các cơ quan đang tiến hành soạn thảo NĐ 26/NĐ-CP về xử phạt vi
phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi tr-ờng (sửa đổi), các cán bộ
làm công tác nghiên cứu, giảng dạy cũng nh- các cơ quan và ng-ời có


thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính về bảo vệ môi tr-ờng trong thực
tế.
7. Cơ cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn
gồm 3 ch-ơng:
Ch-ơng 1 - Tổng quan về pháp luật bảo vệ môi tr-ờng và pháp luật
xử phạt hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi tr-ờng ở Việt Nam
Ch-ơng 2 - Vi phạm hành chính và xử phạt hành chính theo pháp luật
Việt Nam
Ch-ơng 3 - Thực trạng xử phạt hành chính và những giải pháp cơ bản
nhằm hoàn thiện pháp luật xử phạt hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi
tr-ờng và tổ chức thực hiện


Ch-ơng 1
Tổng quan về pháp luật bảo vệ môi tr-ờng và pháp luật
xử phạt hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi tr-ờng
ở việt nam

1.1. Môi tr-ờng và bảo vệ môi tr-ờng
1.1.1. Môi tr-ờng và hiện trạng môi tr-ờng
Hiện nay trên thế giới có khá nhiều các quan niệm khác nhau về môi
tr-ờng. Điều đó cũng thật dễ hiểu bởi lý do chủ yếu là: thứ nhất, khoa học

về môi tr-ờng là một bộ môn khoa học còn hết sức non trẻ so với các bộ
môn khoa học truyền thống khác, cùng với sự tiến triển của thời gian, khái
niệm về môi tr-ờng ngày càng đ-ợc bổ sung, hoàn thiện và chính xác hoá
dần; thứ hai, với các mục đích nghiên cứu hoặc ứng dụng khác nhau ng-ời
ta đ-a ra những khái niệm khác nhau về môi tr-ờng cho phù hợp. Trong
các lĩnh vực của đời sống xã hội chúng ta sử dụng nhiều khái niệm khái
niệm môi tr-ờng nh-: môi tr-ờng s- phạm, môi tr-ờng xã hội, môi tr-ờng
kinh tế v.v...


Môi trường theo định nghĩa thông thường là toàn bộ nói chung những
điều kiện tự nhiên và xã hội trong đó con ng-ời hay một sinh vật tồn tại,
phát triển trong mối quan hệ với con người hay sinh vật ấy [16. tr 5].
Bách khoa toàn th- về môi tr-ờng (1994) đ-a ra định nghĩa môi
trường như sau: Môi trường là tổng thể các thành tố sinh thái tự nhiên, xã
hội - nhân văn và các điều kiện tác động trực tiếp hay gián tiếp lên phát
triển, lên đời sống và hoạt động của con người trong thời gian bất kỳ.
Các quan niệm trên đều cho rằng môi tr-ờng bao gồm tập hợp các
yếu tố tự nhiên và xã hội bao quanh con ng-ời có ảnh h-ởng tới con ng-ơì
và tác động qua lại với các hoạt động sống của con ng-ời nh-: không khí,
n-ớc, đất, sinh vật, xã hội loài ng-ời v.v...
Môi tr-ờng sống của con ng-ời theo chức năng đ-ợc chia thành các
loại:
- Môi tr-ờng tự nhiên: bao gồm các yếu tố tự nhiên nh- các yếu tố vật
lý, hoá học và sinh học, tồn tại khách quan ngoài ý muốn của con ng-ời