Bài giảng đồ họa kỹ thuật nguyễn việt anh
Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (12.36 MB, 163 trang )
TR
NG
B
I H C THU L I
MÔN
HO K THU T
BÀI GI NG
H A K THU T
NHÀ XU T B N KHOA H C T
NHIÊN VÀ CÔNG NGH
Hà N i - 2011
NHÓM BIÊN SO N:
1. Th.S. KTS. Nguy n Vi t Anh
2. ThS. KS. Nguy n Th H ng
3. ThS. KS. Nguy n Kim Hi n
4. ThS. KTS. Ph m Th Liên H
5. KTS.
ng
cD
ng
ng
2
M CL C
H A K THU T ....................................................... Error! Bookmark not defined.
M C L C .................................................................................................................... 3
L I NÓI
U .............................................................................................................. 7
GI I THI U MÔN H C ............................................................................................... 9
1. M c đích, yêu c u môn h c: ........................................................................................ 9
2. N i dung môn h c: ....................................................................................................... 9
3. Thi t b và d ng c v k thu t: .................................................................................. 9
3.1 Thi t b và d ng c v k thu t truy n th ng: ........................................................................... 9
3.2 Thi t b v hi n đ i: ................................................................................................................. 10
4. D ng c v c n thi t................................................................................................... 10
CH
NG 1. CÁC QUY
C VÀ TIÊU CHU N
I V I B N V K THU T ...... 11
1.1 Kh gi y: ................................................................................................................... 11
1.2 Quy
c và tiêu chu n đ
1.3 Quy
c ch
ng nét v ..................................................................... 12
vi t: .................................................................................................... 14
1.4 Ghi kích th c:......................................................................................................... 14
1.4.1 M t s quy đ nh chung khi ghi kích th c: .......................................................................... 15
1.4.2 Quy c cho các y u t ghi kích th c: ............................................................................... 15
1.4.3 M t s ph ng pháp ghi kích th c: .................................................................................... 18
1.4.3 M t s ví d v ghi kích th c: ............................................................................................ 19
1.4.3 M t s cách ghi kích th c đ c bi t: .................................................................................... 20
1.5 Khung b n v và khung tên ..................................................................................... 21
1.3 Khung tên: ................................................................................................................ 21
1.6 T l b n v ............................................................................................................... 23
1.7 M t s ký hi u quy
c trên b n v ....................................................................... 24
1.7.1 Ký hi u v t li u..................................................................................................................... 24
1.7.2 Ký hi u tr i mái .................................................................................................................... 24
1.7.3 Ký hi u m t s công trình th y l i trên b n v b n đ ho c quy ho ch .............................. 25
1.7.4. Ký hi u h ng dòng ch y và h ng trên b n đ ................................................................. 26
Câu h i ôn t p: ............................................................................................................... 26
CH
NG 2. HÌNH CHI U TH NG GÓC ................................................................. 27
2.1 Khái ni m hình chi u th ng góc .............................................................................. 27
2.1.1 Phép chi u th ng góc ............................................................................................................ 27
2.1.2 Hình chi u th ng góc: ........................................................................................................... 27
2.1.3 B n v hình chi u th ng góc ................................................................................................. 27
2.2 Quy
c b trí các hình chi u th ng góc ............................................................... 28
2.2.1 Tiêu chu n ISO ..................................................................................................................... 28
2.2.2 Tiêu chu n ANSI .................................................................................................................. 30
2.3 Bi u di n v t th b ng hình chi u th ng góc ......................................................... 32
2.3.1 Các quy t c bi u di n đ ng th ng và m t ph ng ................................................................ 32
2.3.2 Các b c v hình chi u th ng góc ........................................................................................ 38
3
2.3.4 Ph
2.3.5 Ph
2.3.6 Ph
ng pháp v theo đ nh .................................................................................................... 39
ng pháp v theo m t ..................................................................................................... 40
ng pháp v theo kh i .................................................................................................... 40
2.4 M t s cách bi u di n khác c a phép chi u th ng góc ......................................... 41
2.4.1 Hình chi u ph ...................................................................................................................... 41
2.4.2 Hình chi u riêng ph n........................................................................................................... 42
2.4.3 Hình trích .............................................................................................................................. 43
2.4.4 Phép quay t ng t ng - Hình chi u quy c ...................................................................... 44
Câu h i ôn t p ................................................................................................................ 45
Bài t p ............................................................................................................................. 46
CH
NG 3. HÌNH CHI U TR C O ....................................................................... 49
3.1 Khái ni m chung....................................................................................................... 49
3.1.1 Nguyên t c bi u di n ............................................................................................................ 49
3.1.2 H s bi n d ng ................................................................................................................... 49
3.2 Các lo i hình chi u tr c đo thông d ng.................................................................. 50
3.3 Cách d ng hình chi u tr c đo t hình chi u th ng góc. ....................................... 51
3.3.1 D ng hình chi u tr c đo c a v t th ..................................................................................... 51
3.3.2 D ng hình chi u tr c đo c a đ ng cong............................................................................. 57
3.4 Hình c t tr c đo ........................................................................................................ 62
3.4.1 Khái ni m ............................................................................................................................. 62
3.4.2 Phân lo i ............................................................................................................................... 62
3.4.3 Qui c g ch m t c t ............................................................................................................ 63
3.4.4 Ph ng pháp v hình c t tr c đo .......................................................................................... 63
Câu h i ôn t p: ............................................................................................................... 64
Bài t p ............................................................................................................................. 65
CH
NG 4. HÌNH C T - M T C T ......................................................................... 71
4.1 Khái ni m .................................................................................................................. 71
4.2 M t s quy
c ........................................................................................................ 72
4.2.1 Quy c nét c t ..................................................................................................................... 72
4.2.2 Quy c v đ ng bao hình c t-m t c t ............................................................................... 75
4.2.3 Quy c v ký hi u v t li u cho hình c t - m t c t .............................................................. 75
4.2.4 Quy c bi u di n hình c t-m t c t xoay ............................................................................. 80
4.2.5 Quy c k t h p hình chi u v i hình c t.............................................................................. 80
4.3 Phân lo i hình c t - m t c t ..................................................................................... 81
4.3.1 Phân lo i theo v trí m t ph ng c t ....................................................................................... 81
4.3.2 Phân lo i theo s l ng m t ph ng c t ................................................................................. 83
Câu h i ôn t p ................................................................................................................ 90
Bài t p ............................................................................................................................. 91
CH
NG 5. BÀI TOÁN TÌM GIAO TRÊN HÌNH CHI U TH NG GÓC ................... 99
5.1 M t đa di n................................................................................................................ 99
5.1.1 Khái ni m chung v đa di n: ................................................................................................ 99
5.1.2 M t tháp ................................................................................................................................ 99
5.1.3 M t l ng tr ........................................................................................................................ 101
5.2 M t cong: ................................................................................................................ 103
4
5.2.1 Khái ni m chung ................................................................................................................. 103
5.2.2 Bi u di n m t nón ............................................................................................................... 104
5.2.3 M t tr ................................................................................................................................ 105
5.2.4 Bi u di n m t c u ............................................................................................................... 106
5.3 Bi u di n đ
5.4
ng cong thu c m t cong ................................................................ 107
ng th ng chi u c t các m t hình h c ............................................................ 108
5.5 M t ph ng chi u c t các m t hình h c ................................................................. 110
5.5.1 M t ph ng chi u c t m t tháp và m t l ng tr .................................................................... 110
5.5.2 M t ph ng chi u c t nón:.................................................................................................... 111
5.5.3 M t ph ng chi u c t tr ...................................................................................................... 112
5.5.4 Giao c a m t ph ng v i c u: .............................................................................................. 112
5.6 Giao c a hai m t. .................................................................................................... 113
5.6.1 L ng tr chi u c t m t đa di n............................................................................................ 113
5.6.2 L ng tr chi u c t m t cong ............................................................................................... 116
5.6.3 Tr chi u c t đa di n .......................................................................................................... 119
5.6.4 Tr chi u c t m t cong ....................................................................................................... 121
5.6.5 M t s tr ng h p đ c bi t v giao tuy n c a hai m t b c hai .......................................... 124
5.6.6. Ph ng pháp m t ph ng ph tr ........................................................................................ 125
Câu h i ôn t p .............................................................................................................. 126
Bài t p ........................................................................................................................... 126
CH
NG 6. HÌNH CHI U CÓ S ......................................................................... 133
6.1 Khái ni m hình chi u có s ................................................................................... 133
6.2 Bi u di n các y u t hình h c ............................................................................... 133
6.2.1 Bi u di n đi m .................................................................................................................... 133
6.2.2 Bi u di n đ ng th ng........................................................................................................ 133
6.2.3 Bi u di n đ ng cong ......................................................................................................... 136
6.2.4 Bi u di n m t ph ng ........................................................................................................... 136
6.2.5 Bi u di n đa di n ................................................................................................................ 137
6.2.6 Bi u di n m t cong ............................................................................................................. 137
6.2.7 Bi u di n m t d c đ u ........................................................................................................ 138
6.2.8 Bi u di n m t đ a hình ........................................................................................................ 140
6.3 M t s bài toán giao trên hình chi u có s ........................................................... 141
6.3.1 Xác đ nh giao tuy n c a các m t ........................................................................................ 141
6.3.2 M t ph ng chi u c t các m t .............................................................................................. 142
6.3.3 Xác đ nh giao đi m c a đ ng th ng v i các m t .............................................................. 143
6.3.4 Xác đ nh giao đi m c a đ ng cong v i các m t ............................................................... 144
6.4. B n v thi t k s b công trình đ t .................................................................... 144
6.4.1 Gi i thi u chung ................................................................................................................. 144
6.4.2 Ph ng pháp chung v b n v thi t k s b công trình đ t ............................................. 145
6.4.3 B n v đ p đ t ................................................................................................................... 145
6.4.4 B n v đ ng tràn, kênh d n ............................................................................................. 148
6.4.5 B n v san n n ho c h móng ........................................................................................... 150
6.4.6 B n v đ ng giao thông ................................................................................................... 151
Câu h i ôn t p: ............................................................................................................. 154
Bài t p ........................................................................................................................... 155
5
6
L I NÓI
Theo ch tr
ng đ i m i giáo d c c a nhà tr
h c Thu l i đã biên t p cu n “Bài gi ng
cho sinh viên toàn tr
U
ng, b môn
ho K thu t - Tr
ng
i
ho K thu t” ph c v cho vi c gi ng d y môn h c
ng
N i dung tài li u này t ng h p t cu n “Technical Graphics Communication” c a các tác
gi Gary Bertoline và Eric Wiebe, xu t b n n m 2003, là cu n sách đ
d y môn h c “
ho k thu t” trong m t s tr
c dùng làm tài li u gi ng
ng đ i h c k thu t c a Hoa K . Tuy nhiên, các
tiêu chu n trong cu n “Technical Graphics Communication” hoàn toàn theo tiêu chu n ANSI, đ
phù h p v i đi u ki n h c t p và làm vi c c a các h c viên sau khi ra tr
ng, các tiêu chu n s
d ng trong tài li u này là tiêu chu n ISO và TCVN v trình bày b n v k thu t xây d ng.
Tài li u đ
b tđ
c trình bày ng n g n, súc tích, chú tr ng y u t th c hành, giúp h c viên n m
c k n ng đ c và th hi n các b n v k thu t. So v i các tài li u v k thu t hi n đang s
d ng trong n
c, ph n hình chi u có s trong tài li u này đ
c trình bày m t cách t ng quát, h
th ng, giúp h c viên có th đ c hi u và thi t k s b m t s lo i công trình đ t tiêu bi u.
Vì đi u ki n th i gian g p rút đ đáp ng đ
c k p th i yêu c u h c t p c a sinh viên nên tài
li u không th tránh kh i m t s sai sót nh t đ nh. B môn r t mong đ
b n đ c đ l n tái b n sau cu n sách s đ
c s đóng góp ý ki n c a
c hoàn ch nh h n
B môn
ho K thu t
7
8
GI I THI U MÔN H C
ho k thuât là môn hoc c s cung c p nh ng ki n th c c b n đ đ c và thi t l p b n
v k thu t. ây là môn h c thi t y u và c b n trong các ch ng trình đào t o v k thu t và đ
ho . Trong l nh v c k thu t, c tính 92% n i dung thi t k đ c di n đ t b ng đ h a, 8% còn
l i thông qua các b ng bi u, bài vi t và thuy t minh. Do đó, đ h a k thu t đ c coi là ph ng
ti n giao ti p ch y u c a ng i thi t k .
Tài li u này đ c p đ n các n i dung c b n c a đ h a k thu t, giúp sinh viên n m đ
m t s ph ng pháp và quy chu n đ th c hi n và đ c các b n v k thu t.
c
Trong th p niên v a qua, s phát tri n c a công ngh thông tin và các ph n m m đ ho nh
CAD, SOLID, INVENTER... d n đ n nh ng thay đ i to l n trong l nh v c đ h a k thu t v
ph ng pháp thi t k và ch t o, tuy nhiên nh ng n i dung c b n v n là n n móng đ ng i thi t
k có th đ c hi u và di n đ t ý t ng trên b n v phác th o c ng nh phát tri n ý t ng thông
qua các ph n m m đ h a chuyên d ng.
1. M c đích, yêu c u môn h c:
−
Sinh viên n m đ c nh ng nguyên t c và ph
chu n s d ng trong b n v k thu t.
ng pháp bi u di n, nh ng quy
c và tiêu
−
Trang b k n ng đ c và th hi n b n v k thu t đ sinh viên ti p t c h c t p các môn h c
chuyên ngành ho c áp d ng vào th c t s n xu t.
−
Rèn luy n tính chính xác, c n th n, kiên nh n cho sinh viên.
2. N i dung môn h c:
−
Các quy
c và tiêu chu n c a b n v k thu t.
−
Ph
ng pháp Hình Chi u Th ng Góc.
−
Ph
ng pháp Hình Chi u Tr c o.
−
Hình c t – M t c t.
−
Các bài toán Giao Tuy n.
−
Ph
ng pháp Hình chi u có s .
3. Thi t b và d ng c v k thu t:
Thi t b và d ng c v h tr ng i v th hi n b n v m t cách nhanh chóng, chính xác và
hi u qu . Tu theo n i dung b n v , ng i v có th s d ng các thi t b và d ng c truy n th ng
ho c hi n đ i.
3.1 Thi t b và d ng c v k thu t truy n th ng:
- Gi y v ;
- Bút v : bút chì g (Hình 1a) ho c bút kim (Hình 1b);
- T y;
9
- Bàn ho c b ng v g n b th
c tr
t (Hình 1c);
- M t s lo i th c: th c đo đ (Hình 1d), eke (Hình 1e), b compa (Hình 1g), th
(Hình 1h), th c u n (Hình 1i), th c m u (Hình 1k).
(a)
(b)
(d)
(c)
(e)
(h)
c cong
(g)
(i)
(k)
Hình 1. M t s d ng c v c b n
3.2 Thi t b v hi n đ i:
- Máy tính, máy in, máy scan…
- Các ph n m m đ ho nh CAD, Inventer, Solid Work, 3D Max…
Thi t b v hi n đ i có nhi u u đi m nh v nhanh, đ p, chính xác, d ch nh s a, in thành
nhi u b n, l u tr các b n v và t o thành th vi n h tr thi t k …
4. D ng c v c n thi t
Ch ng trình này gi i thi u các n i dung lý thuy t c b n đ ng th i rèn luy n k n ng
đ c và v b n v cho sinh viên thông qua các b n v th c hành. Do đó đ h c t p t t môn h c,
h c viên c n chu n b nh ng d ng c v c b n và c n thi t sau đây:
- Bút chì kim (lo i chì 0.5mm – HB ho c 2B);
- Gi y v A4 (k s n khung tên, khung b n v theo quy
- Compa (nên s d ng lo i ru t chì kim t
- Th
c th ng (nên dùng lo i th
c);
ng t bút chì kim};
c có chi u dài kho ng 30 - 40cm);
- T y chì;
10
- Các lo i th
CH
c khác đ h tr quá trình v (eke, th
c đo đ , th
c m u, th
c cong…);
NG 1. CÁC QUY
C VÀ TIÊU CHU N
I V I B N V K THU T
Các b n v
di n đ t các ý t
trình thi t k , ch
nh t cách hi u v
nh t, hi u qu v
k thu t đ c coi là ph ng ti n ph bi n và thông d ng nh t đ trình bày và
ng và n i dung thi t k . B n v đ c s d ng th ng xuyên trong t t c các quá
t o s n xu t ho c thi công, do đó c n có nh ng quy c và tiêu chu n đ th ng
n i dung c a b n v . Bên c nh đó, các quy c còn giúp th hi n b n v th ng
c ph ng di n truy n đ t thông tin và th m m .
1.1 Kh gi y:
Gi y v k thu t là gi y tr ng không có dòng k và th
kh gi y v thông d ng đ c quy c nh sau:
−
Tiêu chu n ISO (tiêu chu n qu c t ) và TCVN 2.74: A4, A3, A2, A1, A0 ( B ng Hình 1.1).
Hình 1.1 Kích th
−
ng ch s d ng v trên m t m t. Các
c và ký hi u 5 kh gi y chính theo tiêu chu n ISO 5457 : 1999
Tiêu chu n ANSI (tiêu chu n M ): A, B, C, D, E (B ng Hình 1.2).
Hình 1.2 Kích th
c và ký hi u 5 kh gi y chính theo tiêu chu n ANSI
Kh gi y A 4 ho c kh gi y A đ c quy
c là kh gi y c b n, các kh gi y v khác có
kích th c là b i s c a kích th c kh gi y c
b n. Các kh gi y li n k nhau có m t chi u kích
th c và di n tích chênh hai l n so v i nhau
(Hình 1.3).
Hình 1.3 T
ng quan kích th c gi a các kh
gi y v thông d ng
11
1.2 Quy
c và tiêu chu n đ
ng nét v
Trong các b n v k thu t th ng s d ng nhi u lo i đ ng nét v khác nhau. Các nét v
đ c phân lo i b i b dày nét và ki u d ng nét v , do đó c n ph i có m t quy c và tiêu chu n
chung v đ ng nét v đ th ng nh t cách hi u gi a ng i đ c và ng i v b n v .
Tiêu chu n chung v các lo i nét v dùng trên b n v k thu t đ c quy đ nh theo tiêu
chu n ISO 128 – 20 : 1996 t ng ng v i TCVN 8 -1993, trong đó các nét lo i nét v thông d ng
đ c trình bày trong b ng hình 1.4.
Hình 1.4 M t s lo i nét v c b n và thông d ng.
12
Ví d hình 1.5 minh h a cách s d ng các đ
1. Nét c b n: bi u di n đ
ng nét v th
ng g p trong b n v k thu t:
ng bao ph n th y, c nh th y.
2. Nét m nh: dùng đ tô v t li u vùng đ c c a v t th .
3. Nét ch m g ch m nh: th hi n tr c đ i x ng.
4. Nét l
n sóng: phân cách hình chi u và hình c t.
5. Nét đ t: th hi n c nh khu t c a v t th .
Hình 1.5 S d ng các nét v c b n
đ bi u di n v t th
Hình 1.6 S d ng nét u tiên trong tr ng
h p trên hình chi u có các nét trùng nhau
- Chú ý th t
u tiên đ ng nét v : N u t i cùng m t v trí trên hình v có nhi u nét v
trùng nhau thì u tiên các đ ng nét bi u di n v t th , chi ti t t th y đ n khu t r i m i đ n các
lo i nét v khác. Nói chung, th t u tiên t ng ng theo th t đ ng nét trong b ng hình 1.3.
Ví d hình 1.6 cho th y cách s d ng đ ng nét u tiên trong b n v k thu t.
- Chú ý khi bi u di n nét đ t: Trên b n v khi bi u di n các nét v không liên t c nh nét
đ t, nét ch m g ch m nh… c n chú ý m t s tr ng h p nh trong hình 1.7.
Hình 1.7 Cách bi u di n nét đ t trong m t s tr
ng h p giao nhau.
13
1.3 Quy
c ch vi t:
Bên c nh các hình v , ch vi t c ng đ c s d ng
nhi u trong b n v k thu t đ ghi chú, chú thích tên chi
ti t, b ph n, s l ng, kích th c, quy cách ch t o,
tên b n v ... Khi s d ng ch vi t trong b n v k thu t
c n tuân theo các quy c và tiêu chu n ISO 3098 – 3:
2000, ISO 3098 – 4:2000 và ISO 5455 : 1979 nh sau:
- S d ng ki u ch đ n gi n, rõ ràng m ch l c,
không c u k , u n l n. Thông th ng s d ng ki u
ch Gothic vi t th ng đ ng ho c nghiêng 15° so v i
ph ng th ng đ ng (Hình 1.8).
- Các tiêu đ c a b n v , hình v nên dùng ch in
hoa, các ghi chú chi ti t có th dùng ch vi t th ng.
- Không nên dùng nhi u h n 3 ki u ch
cùng 1 b n v .
trong
- Chi u cao ch và s thông d ng là 2.5, 3, 3.5, 5,
7, 10, 15, 18mm. Kho ng cách nh nh t gi a hai hàng
ch b ng ½ chi u cao ch .
- N i dung ch vi t nên rõ ràng, ng n g n, súc
tích, d đ c.
1.4 Ghi kích th
Hình 1.8 M t s ki u ch thông
d ng trong b n v k thu t
c:
Quy t c ghi kích th c trên b n v
tuân theo tiêu chu n qu c t ISO 129 – 1985
ho c tiêu chu n M ANSI. Trong đó tiêu
chu n ISO t ng ng v i quy t c v ghi
kích th c và các sai l ch gi i h n (dung
sai) đ c quy đ nh trong TCVN 5705 –
1993.
Khi ghi kích th c cho m t hình bi u
di n, thông th ng có hai lo i kích th c
c n th hi n (Hình 1.9):
- Kích th c đ l n: th hi n đ l n
c a chi ti t nh chi u cao, chi u sâu, chi u
r ng, góc, bán kính cong, đ ng kính l …
- Kích th c đ nh v : xác đ nh v trí
các chi ti t, các đi m đ c bi t v m t hình
h c.
Hình 1.9 Các kích th c c b n trên các hình
bi u di n
14
1.4.1 M t s quy đ nh chung khi ghi kích th
c:
n v ghi kích th c chi u dài nói chung là mm (v i tiêu chu n ISO) ho c inch (v i tiêu
chu n ANSI). M t s lo i b n v chuyên ngành có th dùng các đ n v khác là b i s c a các đ n
v nêu trên.
n v đo góc c b n là đ , m t s tr ng h p có th dùng phút ho c giây đ làm đ n
v đo góc. Ch ghi kích th c góc cho góc có đ l n khác 90o và 180o.
- Kích th
cđ
c ghi là s đo th c c a v t th , không ph thu c vào t l c a b n v .
- Không ghi đ n v đ dài sau ch s kích th
c (tr các tr
ng h p đ c bi t).
- S l ng các kích th c ch ghi v a đ đ xác đ nh hình dáng và đ l n c a v t th . Kích
th c không tr c ti p dùng trong quá trình ch t o mà ch tr giúp cho vi c đ c b n v đ c g i
là kích th c tham kh o. Con s kích th c tham kh o th ng đ c ghi trong ngo c đ n.
- Nói chung tiêu chu n ISO và ANSI v các quy đ nh ghi
kích th c là gi ng nhau, ch khác nhau v đ n v và cách b trí
ch s trên đ ng ghi kích th c.
1.4.2 Quy
c cho các y u t ghi kích th
M i kích th
c th
c:
ng bao g m các y u t (Hình 1.10).
1.
ng dóng kích th
2.
ng kích th
c.
c.
Hình 1.10 Các y u t ghi
kích th c
3. M i tên.
4. Ch s giá tr kích th
1.4.2.1
ng gióng kích th
c.
c:
ng gióng đ c v b ng nét li n m nh và vuông góc
v i đo n c n ghi kích th c.
ng gióng th ng đ c v kéo
dài v t quá đ ng kích th c m t đo n b ng 2 đ n 3 l n chi u
r ng c a nét c b n.
th
- Tr ng h p đ c bi t cho phép v đ
c xiên (Hình 1.11).
1.4.2.2
ng kích th
ng gióng kích
Hình 1.11
ng gióng xiên
Hình 1.12
ng kích th
c
ng kích th c đ c v b ng nét li n m nh n i hai
đ ng gióng kích th c và song song v i đo n c n ghi kích
th c.
- Hai đ u c a đ ng kích th c đ c đánh d u b ng các
ký hi u th ng nh t theo quy c nh d u ch m, g ch chéo ho c
m i tên (Hình 1.12).
c
15
1.4.2.3 M i tên
- M i tên đ c v
hai đ u gi i h n c a đ ng
kích th c, kích th c m i tên t l v i b dày nét c b n
(Hình 1.13).
- Trong m t s tr ng h p đ c bi t cho phép thay
hai m i tên đ i nhau b ng m t d u ch m đ m, g ch chéo
ho c ghi các kích th c so le nhau (Hình 1.14).
Hình 1.13 M i tên
Hình 1.14 ánh d u m i tên trong m t s tr
1.4.2.4. Ch s ghi kích th
ng h p đ c bi t
c
- Ch s ghi kích th c trên m t b n v ph i th ng
nh t v chi u cao và ki u ch . Thông th ng s d ng c
ch 2,5 ho c 3,5 tu theo kh gi y đ ghi ch s kích
th c.
- Trong b n v , chú ý không đ các nét v đè qua con
s ghi kích th c, n u nét v đi qua con s ghi kích th c
thì ph i ng t đo n nét v (Hình 1.15).
- Theo tiêu chu n ISO 129 -1985: Ch s kích th c
đ c ghi gi a và trên đ ng kích th c, h ng ch s
ph thu c vào h ng c a đ ng kích th c (Hình 1.16).
Hình 1.15 Ng t đo n các nét
v c t qua con s kích th c
- Tiêu chu n ANSI quy đ nh t t c các con s giá tr kích th
n m chính gi a đ ng kích th c (Hình 1.17).
Hình 1.16 Quy c ghi ch s kích th
theo tiêu chu n ISO
c
c đ u vi t theo chi u ngang và
Hình 1.17 Quy c ghi ch s kích th
theo tiêu chu n ANSI
c
16
1.4.2.5 Quy
c chung v b trí và trình bày các đ
ng kích th
c:
− V trí đ ng kích th c: tr các tr ng
h p đ c bi t, nói chung các đ ng kích th c
yêu c u v ra bên ngoài đ ng bao v t th
(Hình 1.18).
− Kho ng cách gi a các đ ng kích
th c: trong cùng m t b n v , kho ng cách gi a
các đ ng kích th c ph i th ng nh t v i nhau.
Thông th ng, kho ng cách gi a đ ng kích
th c th nh t v i đ ng bao v t th là 10mm,
kho ng cách ti p theo gi a các đ ng kích
th c là 6mm. Kho ng kéo dài c a đ ng gióng
kích th c so v i m i tên là 2mm. Kho ng h
gi a đ ng gióng và đ ng bao v t th là 2mm
(Hình 1.19).
− L a ch n v trí ghi kích th c: m i kích
th c c a v t th ch nên ghi m t l n, do đó
ph i ch n v trí ghi kích th c th hi n đ c rõ
nh t đ c tr ng v m t hình h c (Hình 1.20).
− Không nên s d ng nhi u h n 3 đ ng
kích th c v m t phía c a v t th (Hình 1.20).
Hình 1.20 Quy
Hình 1.18 V trí các đ
ng kích th
c
Hình 1.19 Quy c kho ng cách gi a các
đ ng kích th c
c l a ch n v trí ghi kích th
c
− Các đ ng kích th c song song nhau đ c b trí l n d n t trong ra ngoài đ đ m b o
các đ ng gióng không c t qua các đ ng kích th c khác (Hình 1.20).
− Tr ng h p kích th c quá nh , có th v m i tên ra bên ngoài ho c dùng ký hi u khác
theo quy c, con s kích th c có th vi t ra bên ngoài ho c vi t so le nhau (Hình 1.21).
17
− Trong tr ng h p v t th có c u t o đ i x ng cho
phép ch s d ng m t đ ng dóng kích th c và m t n a
đ ng kích th c khi ghi các kích th c có tính đ i x ng
(Hình 1.21).
1.4.2.6 Quy
c ghi kích th
cđ
ng tròn, cung tròn:
− Ghi kích th c bán kính đ i v i các cung tròn nh
h n ho c b ng 180o, ký hi u R tr c con s kích th c.
− Ghi kích th c đ ng kính đ i v i đ ng tròn ho c
cung tròn l n h n180o, ký hi u tr c con s kích th c.
− Các đ ng d n kích th c c a cung tròn, đ ng tròn
đ u ph i đi qua tâm, tr tr ng h p tâm n m ngoài b n v
ho c không c n xác đ nh tâm thì s d ng ký ki u đ ng d n
gãy khúc (Hình 1.22).
Hình 1.22 Ghi kích th
1.4.3 M t s ph
c v i cung tròn, đ
ng pháp ghi kích th
Hình 1.21 Ghi kích th c v t th
có c u t o đ i x ng (ISO).
ng tròn (ANSI)
c:
− Ph ng pháp ghi kích th c theo kh i hình h c: phân chia v t th thành nh ng kh i
hình h c c b n và ghi kích th c theo t ng kh i hình h c (Hình 1.23).
Hình 1.23 Ph
ng pháp ghi kích th
c theo kh i hình h c
18
− Ph ng pháp ghi kích th c theo m c t a đ : ghi kích th c cho v t th tính d a
trên m t đi m m c quy c. Ph ng pháp này có u đi m tránh đ c các sai s do c ng d n
kích th c (Hình 1.24).
Hình 1.24 Ph
ng pháp ghi kích th
c theo m c t a đ
− Ph ng pháp ghi kích th c theo b ng t a đ : Ph ng pháp này s d ng b ng t a
đ đ đ nh v các đi m (Hình 1.25) và th ng s d ng khi b n v có nhi u đi m c n đ nh v
nh trong các b n v ch t o, các b n v đ a hình, b n đ …
Hình 1.25 Ph
ng pháp ghi kích th
Trong các ph ng pháp trên, ph
pháp ph bi n và thông d ng nh t.
c theo b ng t a đ
ng pháp ghi kích th
c theo kh i hình h c là ph
ng
1.4.3 M t s ví d v ghi kích
th c:
− Ghi kích th c chi u dài
theo tiêu chu n ISO (Hình 1.26).
− Ghi kích th c cung tròn tiêu chu n ISO (Hình 1.27).
− Ghi kích th
Hình 1.26 Ghi kích th
c chi u dài (ISO)
c đ côn - tiêu chu n ISO (Hình 1.28).
19
−
Hình 1.27 Ghi kích th
− Ghi kích th
c m t vuông và mép vát (ISO)
c nhi u ph n t gi ng nhau theo tiêu chu n ISO (Hình 1.30).
Hình 1.30 Ghi kích th
1.4.3 M t s cách ghi kích th
1.4.3.1 Ghi kích th
c đ côn (ISO)
c m t vuông (ho c ch nh t) và mép vát - tiêu chu n ISO (Hình 1.29).
Hình 1.29 Ghi kích th
− Ghi kích th
Hình 1.28 Ghi kích th
c cung tròn (ISO)
c nhi u ph n t gi ng nhau (ISO)
c đ c bi t:
c đ d c:
Kích th c đ d c th ng g p trong các b n v thi t k xây d ng. Ký hi u và cách ghi đ
d c trên m t c t ho c m t đ ng đ c s d ng theo m t s cách nh trong hình 1.31. Trên b n v
m t b ng th ng s d ng ký hi u hình 1.31c v i m i tên ch h ng d c.
Hình 1.31 M t s ki u ghi kích th
cđ d c
20
1.4.3.2 Ghi kích th
c đ cao
Kích th c đ cao th ng g p trong các b n v k thu t xây d ng. Ký hi u đ cao trên
các b n v th ng đ c s d ng các d ng nh trên hình 1.32. Trên b n v m t b ng công trình,
ngoài các ký hi u trên đ cao còn đ c vi t d i d ng con s cao đ trong m t khung bao hình
ch nh t.
n v c a kích th c đ cao th ng l y theo mét.
+/- 0.00
+ 50.00
Hình 1.32 M t s d ng ký hi u kích th
1.4.3.3 Ghi kích th
c đ cao
c tr c ti p
Trong m t s b n v có th cho phép ghi kích
th c tr c ti p cho các c nh ho c đ ng nét bi u
di n, th ng g p nh t là các thi t k s đ các chi
ti t d ng thanh (Hình 1.33).
Hình 1.33 Ghi kích th
c tr c ti p
1.5 Khung b n v và khung tên
− N i dung và kích th c c a khung b n v và khung tên đ c quy đ nh theo tiêu chu n
ISO 7200 : 1984 và trong TCVN 3821- 83. Tu theo t ng lo i b n v s có khung b n v và
khung tên t ng ng.
− Khung b n v : là khung hình ch nh t v b ng nét li n đ m, có các c nh song song v i
mép kh gi y và cách mép gi y các kho ng cách theo quy c.
i v i kh gi y A 4 , A 3 : khung
b n v cách mép gi y bên trái 25mm, cách các mép gi y còn l i là 5mm. i v i kh gi y A 2 , A 1 ,
A 0 : khung b n v cách mép gi y bên trái 30mm, cách các mép gi y còn l i là 10mm.
− Khung tên: là khung hình ch nh t th ng đ c đ t góc ph i d i c a b n v , g m các
n i dung c b n sau: ng i v , ng i ki m tra, tên b n v , ngày v , t l , ký hi u b n v …
Hình 1.34 Khung b n v s d ng cho
môn h c
h a K thu t
Hình 1.3. V trí c a khung b n v
ng v i kh gi y A4 n m ngang và th ng đ ng.
1.3 Khung tên:
21
Khung tên là khung hình ch nh t, th
thông tin c b n sau v b n v :
ng đ
cđ t
góc ph i phía d
i b n v và ghi các
− B n v s d ng cho môn h c
h a K thu t là b n v kh A4, khung b n v quy đ nh
nh trên hình 1.34. Khung tên t ng ng cho b n v kh gi y ngang và d c theo quy đ nh nh
trên hình 1.35.
Hình 1.35a Khung b n v t
Hình 1.35b Khung b n v t
ng ng v i kh gi y A4 ngang
ng ng v i kh gi y A4 d c
− Hình 1.36 gi i thi u m u khung b n v đang đ c s d ng cho các b n v đ án môn h c
và đ án t t nghi p, áp d ng cho các kh gi y A2, A1, Ao.
Hình 1.36 Khung b n v s d ng cho đ án t t nghi p kh gi y Ao
22
1.6 T l b n v
−
T l b n v là t s gi a kích th
th c t .
c đo đ
c trên b n v và kích th
ct
ng ng trên
−
T l chung c a b n v đ c ghi trong khung tên. N u có hình v trong b n v không tuân
theo t l chung thì ph i ghi chú t l kèm theo hình v .
−
Trong các b n v th
ng s d ng các lo i t l d ng phân s nh sau:
+ T l nguyên hình: 1/1.
+ T l phóng to: 2/1; 5/1; 10/1...
+T l thu nh : 1/2; 1/5; 1/10; 1/20; 1/50; 1/100; 1/200; 1/500; 1/1000; 1/2000;
1/5000; 1/10000; 1/20000...
Hình 1.37 Bi u di n v t th theo các t l khác nhau.
− Bên c nh t l phân s , trong b n v k thu t còn s d ng t l d i d ng th c t l .
Th c t l là th c đo quy c (th c th ng có ghi các tr s và đ n v kích th c) đ c v kèm
theo hình v t i v trí góc ph i d i c a hình v và đ c dùng đ đo các kích th c trên hình v .
Các lo i b n v liên quan đ n b n đ , quy ho ch, m t đ a hình, hình chi u có s … th ng s d ng
th c t l (Hình 1.38).
Hình 1.38 Th
c t l s d ng trong b n v thi t k công trình đ t
23
1.7 M t s ký hi u quy
c trên b n v
1.7.1 Ký hi u v t li u
ch rõ ch t li u đ c s d ng, trên b n v th ng s d ng các ký hi u v t li u theo quy
c nh trên hình 1.39. H u h t các ký hi u v t li u ch y u s d ng cho các b n v hình c t, m t
c t. ngoài ra s lo i v t li u th hi n đ c tính b m t c ng có th s d ng trên các b n v hình
chi u nh cát, th y tinh, đá d m…
N
c, ch t l ng
Cát
t t nhiên
ád m
tđ p
á cu i s i
t sét luy n
áđ
Hình 1.39 M t s lo i v t li u th
T
á xây khan
Th y tinh
á xây v a
Bê tông
ng xây g ch
Kim lo i
Bê tông c t thép
N n đá g c
ng dùng trong b n v k thu t xây d ng
1.7.2 Ký hi u tr i mái
Các b n v thi t k m t b ng công trình (th ng là các công trình xây d ng giao thông, th y
l i) th ng s d ng ký hi u tr i mái đ th hi n h ng d c c a các b m t. Khi tr i mái cho các
b m t d c, c n chú ý các quy c sau:
− Tr i mái t cao xu ng th p, b t đ u t đ
ng biên gi i h n cao nh t c a b m t.
− Các đ ng tr i mái g m các v ch th ng dài ng n xen k cách đ u nhau, v ch ng n v
b ng nét li n đ m, v ch dài v b ng nét m nh. H ng c a các v ch này t ng ng v i h ng d c
nh t c a các b m t. Kho ng cách gi a các v ch kho ng 1-3mm, tu theo đ l n c a hình v .
24
Hình 1.40 minh h a cách tr i mái m t s d ng b m t d c.
Hình 1.40 Ký hi u tr i mái th hi n h
ng d c
1.7.3 Ký hi u m t s công trình th y l i trên b n v b n đ ho c quy ho ch
pđ t
p đá đ
p tràn có c a van
Kho tàng
Tr m b m
Khu công nghi p
Hình 1.31. B ng ký hi u các công trình xây d ng trên b n đ quy ho ch.
p bê tông
Tr m th y đi n
Tr m bi n th
Âu tàu
Hình 1.41 Ký hi u m t s lo i công trình th ng g p trong các thi t k quy ho ch
h th ng công trình th y l i
25
