VI N HÀN LÂM
KHOA H C XÃ H I VI T NAM
H CăVI NăKHOAăH CăXĩăH I

LÊăV NăTHI
PHANăMINHăPH NG

QUY NăH CăT PăC AăNG
THU CăDÂNăT CăệTăNG

Iă

Iă ăVI TăNAM

ChuyênăngƠnh:ăLu tăHi năphápăvƠăLu tăHƠnhăchính
Mã s ă:ă62ă38ă01ă02

TịMăT TăLU NăÁNăTI NăS ăLU TăH C

HĨăN I - 2017


Công trình đ c hoàn thành t i:
H C VI N KHOA H C XÃ H I

Ng

iăh

ngăd năkhoaăh c:

PGS.ăTS.ă inhăNg căV

ng

TS.

LÊ MAI THANH
TS.ă

NGăV ăHUÂN

Ph n bi n 1: GS.TS. Ph m H ng Thái
Ph n bi n 2: GS.TS. Thái V nh Th ng
Ph n bi n 3: PGS.TS. Nguy n Th Vi t H

Lu n án đ

ng

c b o v t i H i đ ng ch m lu n án c p H c vi n, h p t i

H c vi n Khoa h c xã h i, Vi n Hàn lâm Khoa h c xã h i Vi t Nam, 477
Nguy n Trãi, Thanh Xuân, Hà N i.
Vào h i .... gi ... ngày .... tháng ..... n m 2016

Có th tìm hi u lu n án t i:
- Th vi n Qu c gia Vi t Nam
- Th vi n H c vi n Khoa h c xã h i



DANHăM CăCÁCăCỌNGăTRÌNHăLIÊNăQUANă

NăLU NăÁN

1. Bài báo khoa h c: Vai trò c a giáo d c đ i v i vi c th c hi n và b o v
quy n con ng

i, T p chí khoa h c xã h i, s 07 (143)/2010.

2. Bài vi t H i th o khoa h c: Thay đ i tích c c trong d th o s a đ i Hi n
pháp 1992 v quy n con ng

i, quy n công dân (T p chí C ng s n,

tháng 3/2013).
3. Bài báo khoa h c: Chính sách giáo d c dân t c tr

c yêu c u đ i m i c n

b n toàn di n giáo d c Vi t Nam, T p chí khoa h c qu n lý giáo d c,
s 01/2014.
4. Bài báo khoa h c: Nh ng b
t p c a ng

i DTIN

c ti n m i trong vi c b o đ m quy n h c

Vi t Nam, T p chí khoa h c qu n lý giáo d c,


s 03/2014.

1


M ă

U

1. Tínhăc păthi tăc aăđ ătƠi
b t k giai đo n l ch s nào, giáo d c luôn đóng m t vai trò h t s c
quan tr ng đ i v i s phát tri n c a m i cá nhân, t p th , c ng đ ng, dân
t c. Giáo d c làm t ng quy n n ng cho m i cá nhân, nh đó, ng i l n và
tr em, nh ng ng i b g t ra ngoài l c v m t kinh t và xã h i, có th t
mình thoát kh i nghèo đói và n m b t đ c nh ng ph ng ti n đ tham gia
đ y đ vào đ i s ng c ng đ ng. Giáo d c đóng vai trò quan tr ng trong
vi c nâng cao quy n n ng cho ph n , b o v tr em không b bóc l t lao
đ ng, không b l m d ng tình d c, thúc đ y quy n con ng i và dân ch ,
b o v môi tr ng và ki m soát t ng tr ng dân s . Xu t phát t vai trò to
l n đó, nên ngay t tr c khi Tuyên ngôn th gi i v quy n con ng i
(UDHR) ra đ i, t c là tr c khi v n đ xác đ nh các quy n con ng i đ c
đ t ra, giáo d c đã đ c coi nh m t trong nh ng quy n t nhiên c a con
ng i.
n n m 1948, Liên Hi p qu c thông qua UDHR, trong s các
quy n con ng i c b n mà Tuyên ngôn ghi nh n có quy n h c t p.
K t khi đ c ch p nh n trên bình di n qu c t đ n nay, quy n h c t p
c a công dân đã đ c ghi nh n trong nhi u v n ki n qu c t . Nhi u qu c
gia đã xây d ng đ c nh ng c ch giám sát, thúc đ y vi c th c hi n và
b o v quy n này đ ng th i ch đ ng tr giúp các Chính ph trên th gi i
th c hi n nh ng trách nhi m c a mình. Tuy nhiên, vi c th c hi n quy n

h c t p t i các qu c gia trên th gi i có s khác nhau. Và trong quá trình
các qu c gia th c thi quy n h c t p, các nghiên c u qu c t c ng ch ra
r ng, có m t s nhóm ph i đ i di n v i nh ng khó kh n trong ti p c n đ y
đ quy n h c t p trên c s bình đ ng. Các nhóm này bao g m ph n , bé
gái, ng i khuy t t t, ng i thu c dân t c ít ng i (DTIN).v.v. và h đã tr
thành tâm đi m c a m i quan tâm và hành đ ng qu c t , trong đó có Vi t
Nam.
Vi t Nam có 54 dân t c, trong đó có 53 DTIN, chi m kho ng 13,8%
dân s c n c. Nhà n c Vi t Nam ghi nh n, tôn tr ng, b o đ m, b o v
quy n con ng i, quy n công dân c a các DTIN, trong đó có quy n h c
t p. Sau ba m i n m đ i m i, vi c th c thi quy n h c t p c a ng i thu c
1


DTIN Vi t Nam đã đ t đ c nhi u thành t u, đ c c ng đ ng qu c t ghi
nh n. Tuy nhiên, so v i dân t c Kinh (dân t c chi m đa s ) thì vi c ti p
nh n và th h ng quy n h c t p c a ng i thu c các DTIN Vi t Nam
v n ch a đ y đ .
Làm gì đ t ng c ng quy n h c t p cho ng i thu c DTIN Vi t
Nam không ch là nhi m v c a ng và Nhà n c ta mà đây còn là v n đ
c a toàn xã h i. Vì l đó, vi c nghiên c u m t cách toàn di n, sâu s c v n
đ “Quy n h c t p c a ng i thu c dân t c ít ng i Vi t Nam” trên c
ph ng di n lý lu n và th c ti n đang là v n đ th i s và mang tính c p
thi t trong giai đo n hi n nay. ây c ng là lý do tác gi quy t đ nh ch n n i
dung này làm ch đ nghiên c u cho lu n án ti n s .
2.ăM căđích và nhi măv ănghiênăc u c aălu năán
2.1. M c đích nghiên c u
M c đích nghiên c u c a lu n án là nh m làm rõ các v n đ lý lu n và
th c ti n b o đ m quy n h c t p c a ng i thu c DTIN Vi t Nam. T đó,
đ a ra các đ nh h ng, các lu n c khoa h c nh m ki n ngh các gi i pháp

t ng c ng b o đ m quy n h c t p c a ng i thu c DTIN Vi t Nam
trong đi u ki n hi n nay.
2.2. Nhi m v nghiên c u
đ t đ c m c đích nghiên c u nêu trên, lu n án xác đ nh ba nhi m
v nghiên c u nh sau:
- Th nh t, t p trung làm rõ khái ni m, đ c đi m, n i dung quy n h c
t p c a ng i thu c DTIN; c s pháp lý và các đi u ki n b o đ m quy n
h c t p; phân tích kinh nghi m m t s qu c gia v b o đ m quy n h c t p
c a ng i thu c DTIN.
- Th hai, phân tích, đánh giá th c ti n ti p nh n, th h ng quy n h c
t p c a ng i thu c DTIN Vi t Nam; th c tr ng b o đ m quy n h c t p
c a ng i thu c DTIN Vi t Nam. Qua đó, làm sáng t nguyên nhân c a
nh ng thành t u và h n ch , đ c bi t là nh ng thách th c, rào c n trong quá
trình ti p nh n, th h ng quy n h c t p c a ng i thu c DTIN Vi t
Nam trong th i gian qua.

2


- Th ba, xác đ nh ph ng h ng, đ xu t m t s gi i pháp nh m t ng
c ng b o đ m quy n h c t p c a ng i thu c DTIN Vi t Nam trong
đi u ki n hi n nay.

3


3.ă iăt ngăvƠăph măviănghiênăc u
3.1. i t ng nghiên c u
i t ng nghiên c u c a lu n án là quy n h c t p c a ng i thu c
DTIN Vi t Nam d i góc đ khoa h c Lu t Hi n pháp và Lu t Hành

chính.
3.2. Ph m vi nghiên c u
- Ph m vi nghiên c u v n i dung:
Lu n án t p trung nghiên c u v c s lý lu n; th c tr ng ti p nh n, th
h ng quy n h c t p; th c tr ng b o đ m quy n h c t p c a ng i thu c
DTIN Vi t Nam. T đó, đ xu t m t s gi i pháp nh m t ng c ng b o
đ m quy n h c t p c a ng i thu c DTIN Vi t Nam trong đi u ki n hi n
nay.
- Ph m vi nghiên c u v không gian, th i gian:
Lu n án t p trung nghiên c u các v n đ có liên quan đ n quy n h c
t p c a ng i thu c DTIN t i m t s đ a ph ng có đông đ ng bào DTIN
sinh s ng thu c các t nh mi n Tây Nam B , Tây Nguyên và m t s t nh
mi n núi phía B c c a Vi t Nam trong kho n th i gian t nh ng n m 2000
tr l i đây.
4.ăPh ngăphápănghiênăc uăvƠăh ngăti păc năc aăđ ătƠi
4.1. Ph ng pháp nghiên c u
Ngoài các ph ng pháp nghiên c u truy n th ng nh duy v t bi n
ch ng và duy v t l ch s , lu n án còn s d ng các ph ng pháp nghiên c u
ti p c n d a trên quy n; ph ng pháp phân tích, t ng h p, h th ng liên
ngành, lu t h c so sánh, k t h p lý lu n v i th c ti n, đi u tra xã h i h c và
ph ng pháp chuyên gia, chuyên kh o…đ làm sáng t các v n đ nghiên
c u trong ph m vi lu n án.
4.2. H ng ti p c n c a đ tài
Bên c nh nghiên c u các v n đ lý lu n v quy n h c t p c a ng i
thu c DTIN Vi t Nam, lu n án t p trung nghiên c u th c ti n b o đ m,
b o v quy n h c t p t phía nhà n c và th c ti n ti p nh n và th h ng
quy n h c t p c a ng i thu c DTIN Vi t Nam trong th i gian qua, đ c
bi t là 5 n m g n đây (2010-2015). T đó đánh giá m t cách khách quan
nh ng k t qu đã đ t đ c cùng v i nh ng khó kh n, rào c n phát sinh làm
4



tr ng i vi c th c hi n quy n h c t p c a ng i thu c DTIN; đ xu t các
gi i pháp t ng c ng b o đ m quy n h c t p c a ng i thu c DTIN Vi t
Nam trong đi u ki n hi n nay.
5.ăNh ngăđi măm iăc aălu năán
- M t là, Lu n án s d ng quan đi m ti p c n là đ t các v n đ nghiên
c u theo ph ng pháp ti p c n d a trên quy n. ây là ph ng pháp ti p
c n m i, có ý ngh a thi t th c trong đánh giá m c đ b o đ m quy n h c
t p c a ng i thu c DTIN trên th c t .
- Hai là, t lý lu n v quy n h c t p c a ng i thu c DTIN nói chung,
lu n án đ a ra các khái ni m, đ c đi m, n i dung quy n h c t p và nh ng
đi u ki n đ b o đ m quy n h c t p c a ng i thu c DTIN Vi t Nam.
Qua đó, khái quát các quy đ nh pháp lu t qu c t và trong n c v quy n
h c t p c a ng i thu c DTIN; trình bày m t s kinh nghi m qu c t trong
b o đ m quy n h c t p c a ng i thu c DTIN.
- Ba là, phân tích, làm rõ th c ti n ti p nh n, th h ng quy n h c t p
và th c tr ng b o đ m quy n h c t p c a ng i thu c DTIN Vi t Nam
đ ng th i đánh giá m t cách khách quan nh ng thành t u và h n ch ,
nh ng thách th c và rào c n phát sinh làm tr ng i vi c th c hi n quy n
h c t p c a ng i thu c DTIN.
- B n là, xác đ nh các yêu c u, đ nh h ng c b n và đ xu t các gi i
pháp nh m t ng c ng b o đ m quy n h c t p c a ng i thu c DTIN
Vi t Nam trong đi u ki n hi n nay.
6.ăụăngh aăkhoaăh căvƠăth căti năc aălu năán
- V m t khoa h c: Lu n án góp ph n hoàn thi n c s lý lu n quy n
h c t p c a ng i thu c DTIN Vi t Nam. K t qu nghiên c u c a lu n án
s đóng góp, b sung các lu n ch ng khoa h c cho vi c nghiên c u v
quy n h c t p c a công dân nói chung và c a ng i thu c DTIN Vi t
Nam nói riêng.

- V m t th c ti n: Lu n án là ngu n tài li u tham kh o cho công tác
nghiên c u lý lu n và th c ti n b o đ m quy n h c t p c a công dân nói
chung và c a ng i thu c DTIN Vi t Nam nói riêng. Các k t qu nghiên
c u c a lu n án còn là c s đ c quan có th m quy n nghiên c u, v n
d ng trong quá trình ho ch đ nh các ch tr ng, chính sách, hoàn thi n c
5


ch pháp lý nh m t ng c ng b o đ m quy n h c t p cho ng i thu c
DTIN Vi t Nam trong giai đo n t i.
7. C ăc u c aălu năán
Ngoài ph n m đ u, k t lu n, danh m c tài li u tham kh o, ph l c,
Lu n án đ c c c u thành 4 ch ng:
Ch ng 1: T ng quan tình hình nghiên c u.
Ch ng 2: C s lý lu n v quy n h c t p c a ng i thu c DTIN
Vi t Nam.
Ch ng 3: Th c tr ng quy n h c t p c a ng i thu c DTIN Vi t
Nam.
Ch ng 4: Ph ng h ng và m t s gi i pháp t ng c ng b o đ m
quy n h c t p c a ng i thu c DTIN Vi t Nam trong đi u ki n hi n nay.
Ch ngă1
T NGăQUANăTÌNHăHÌNHăNGHIÊNăC UăVĨ
CÁCăV Nă ăLIÊNăQUANă Nă ăTĨIăLU NăÁN
1.1. Tình hình nghiên c u n c ngoài
- góc đ nghiên c u v lý lu n quy n h c t p có các công trình nh :
(1) Delbruck, Jost, 1992, The right to education as an international human
right (Quy n giáo d c nh là m t quy n con ng i); (2) Fernadez, Alfred
và Siegfried Jenkner, 1995, International Declarations and Conventions on
the Right to education and the Freedom of Education (Các tuyên b và
công

c qu c t v quy n giáo d c và t do giáo d c); (3) Douglas
Hodgson, 1998, The Human Right to Education (Quy n v giáo d c c a
con ng i); (4) Nowak, Manfred, 2001, The right to education in the
economic, social and cultural (Quy n giáo d c trong các quy n kinh t , xã
h i và v n hóa); (5) Coomans, Fons, 1995, Identifying the Key Elements of
the Right to Education (Xác đ nh nh ng thành t c b n c a quy n giáo
d c); (6) Coomans, Fons, 1998, Identifying Violations of the Right to
Education, Right to Education (Xác đ nh nh ng vi ph m v quy n giáo
d c); (7) Wolfgang Benedek, 2006, Understanding human rights (Tìm hi u
v quy n con ng i). Các công trình, tài li u này t p trung nghiên c u v
6


các v n đ lý lu n v quy n h c t p, trong đó có khái quát v đ c đi m, n i
dung, các thành t c b n t o nên quy n h c t p.
- góc đ nghiên c u v th c ti n quy n h c t p, có các công trình
nh : (1) Katarina Tomasevski, 2001, Removing Obstacles in the Way of the
Right to Education (Lo i b các rào c n trong th c hi n quy n giáo d c);
(2) Katarina Tomasevski, 2001, Free and Compulsory Education for all
Children: the Gap between Promise and Performance (Giáo d c mi n phí
và b t bu c cho t t c các tr em: kho ng cách gi a l i h a và hi u su t);
(3) Unesco – Unicef, 2007, A Human Rights Based Approach to Education
for All (M t ph ng pháp ti p c n d a trên quy n đ đ t giáo d c cho t t c
m i ng i); (4) Factsheets & Briefs, 2007, Why Can't I Afford to Go to
School? (T i sao tôi không th đ n tr ng); (5) Sách xanh v giáo d c
Trung Qu c. Các công trình, tài li u này t p trung nghiên c u v th c ti n
quy n giáo d c m t s n i trên th gi i; các rào c n trong th c hi n
quy n giáo d c; t m quan tr ng c a các h tr chính tr , kinh t và pháp lý
t phía các Chính ph đ th c hi n đ t các m c tiêu giáo d c cho m i ng i
trong th c t .

- góc đ nghiên c u v gi i pháp t ng c ng quy n h c t p, có các
công trình nh : (1) Beiter, Klaus-Dieter. 2006. The Protection of the Right
to Education by International Law (B o v quy n giáo d c thông qua lu t
qu c t ); (2) UNESCO, 2008, The Right to Primary Education Free of
Charge for All: ensuring compliance with international obligations (Quy n
Giáo d c Ti u h c Mi n phí cho t t c : đ m b o tuân th các ngh a v qu c
t ). Hai tài li u này đ c p đ n các quy đ nh c a pháp lu t và k t qu bi u
hi n trên th c ti n thi hành và gi i pháp đ t ra là nhà n c c n cung c p
ngu n l c và m t khuôn kh pháp lý đ đ t giáo d c ti u h c b t bu c,
mi n phí và giáo d c c n b n đ n đ c v i t t c m i ng i.
1.2. Tình hình nghiên c u trongăn c
Nghiên c u v quy n con ng i nói chung và quy n h c t p nói riêng
hi n đã tr thành m i quan tâm c a nhi u nhà nghiên c u trong n c.
góc đ nghiên c u có liên quan đ n lý lu n quy n h c t p, có các công trình
nh : (1) GS.TS. Võ Khánh Vinh (ch biên), 2009, Quy n con ng i, ti p
c n đa ngành và liên ngành khoa h c xã h i; (2) Nguy n ng Dung, V
7


Công Giao, Lã Khánh Tùng (đ ng ch biên), 2009, Giáo trình Lý lu n và
Pháp lu t v quy n con ng i; (3) UNIFEM, 2009, Quy n c a ng i thi u
s và dân t c b n đ a; (4) GS.TS. Võ Khánh Vinh (ch biên), 2010, Quy n
con ng i, ti p c n đa ngành và liên ngành lu t h c (t p I, II); (5) GS.TS.
Võ Khánh Vinh (ch biên), 2011, Nh ng v n đ lý lu n và th c ti n c a
nhóm quy n Kinh t , V n hóa và Xã h i; (6) GS.TS. Võ Khánh Vinh (ch
biên), 2011, C ch b o đ m và b o v quy n con ng i; (7) B T pháp,
2014, Quy n con ng i trong Hi n pháp n m 2013, quan đi m m i, cách
ti p c n m i và các quy đ nh m i; (8) Khoa Lu t i h c qu c gia Hà N i,
Lu t qu c t v quy n c a các nhóm ng i d b t n th ng; (9) Khoa Lu t
i h c qu c gia Hà N i, Gi i thi u công c qu c t v các quy n kinh t ,

xã h i và v n hóa (ICESCR, 1966); (10) PGS.TS. Mai H ng Qu (Ch
biên), TS. Ph m Trí Hùng, TS. Nguy n Th Bích Ng c (Biên so n), Tìm
hi u v quy n h c t p nh quy n c b n c a con ng i; V Ng c Ph ng,
2015, Quy n đ c h c t p c a tr em dân t c thi u s t th c ti n t nh Lào
Cai; Nguy n Th T Nh , 2014, B o đ m quy n h c t p c a tr em Vi t
Nam hi n nay; Nguy n Th Hòa (2011),
m b o quy n h c t p trong c
ch th tr ng. Các công trình, tài li u này đã nghiên c u các v n đ liên
quan đ n quy n con ng i, quy n h c t p góc đ lý lu n, cung c p cho
lu n án nh ng t li u t t đ nghiên c u ph n lý lu n thu c ch ng 2 lu n
án.
- góc đ nghiên v th c ti n quy n h c t p, có các công trình nh : (1)
Tr n Th Hòe, V Công Giao (Ch biên), 2011, Quy n kinh t , xã h i, v n
hóa trong pháp lu t và th c ti n Vi t Nam; (2) Nguy n Th Ph ng Thuý,
Th c hi n chính sách dân t c trong th i k đ y m nh công nghi p hóa,
hi n đ i hóa; (3) Ph m V n D ng, Th c hi n công b ng xã h i trong giáo
d c các vùng dân t c thi u s c a n c ta hi n nay; (4) Unicef, B Giáo
d c và ào t o, 2013, Báo cáo Tr em ngoài nhà tr ng: Nghiên c u c a
Vi t Nam; (5) Tài li u t H i th o qu c t "C ch đ m b o quy n con
ng i cho các DTIN Vi t Nam và kinh nghi m m t s n c châu Âu,
khu v c ông Nam Á”; (6) Tài li u t H i th o “Nhân quy n trong dân t c
thi u s , th c tr ng và gi i pháp nh m đ m b o quy n ng i c a ng i
dân t c thi u s trong tình hình hi n nay”. Các công trình, tài li u này đã
8


nghiên c u các v n đ liên quan đ n th c ti n quy n h c t p, tình tr ng ti p
nh n, th h ng quy n h c t p và th c tr ng b o đ m quy n h c t p c a
công dân nói chung, ng i thu c DTIN nói riêng, cung c p cho lu n án
nh ng t li u t t đ nghiên c u ph n th c tr ng thu c ch ng 3 lu n án.

- góc đ nghiên c u v gi i pháp t ng c ng quy n h c t p, hi n nay,
công trình khoa h c v v n đ này không nhi u, ngoài m t s ch tr ng,
quan đi m, gi i pháp tác gi ti p c n đ c đã đ xu t l ng ghép trong n i
dung các công trình khoa h c trong ph n lý lu n và th c ti n nêu trên, lu n
án ti p c n đ c ch y u là các bài vi t đ ng trên các T p chí chuyên
ngành. Nh ng bài vi t này s l c đánh giá nh ng k t qu , t n t i đ ng
th i t p trung đ xu t nh ng gi i pháp, chính sách nh m t ng c ng n ng
l c c a nhóm này đ h có th đón nh n đ c nh ng c h i, có th t quy t
đ nh l a ch n c a mình, ch đ ng ti p nh n và th h ng quy n giáo d c,
đã cung c p cho lu n án nh ng t li u t t đ nghiên c u ph n gi i pháp
thu c ch ng 4 lu n án.
1.3.ă ánhăgiáăv tình hình nghiên c uăliênăquanăđ năđ tài lu n án
1.3.1. Nh ng thành t u trong nghiên c u mà lu n án k th a, phát tri n
Th nh t, các công trình nghiên c u v quy n h c t p n c ngoài mà
lu n án ti p c n đ c ph n l n m i ch gi i quy t đ c m t s n i dung v
c s lý lu n c a quy n h c t p nh s ra đ i, hành trình l ch s c a quy n
h c t p, quy n h c t p trong h th ng quy n con ng i, s ghi nh n c a
Lu t qu c t v quy n h c t p; xác đ nh nh ng hành vi vi ph m quy n h c
t p, l i ích c a c ng đ ng khi th h ng quy n h c t p.v.v. M t s công
trình, đ c bi t là các bài vi t c a các tác gi n c ngoài c ng đã đ c p m t
cách s l c đ n th c ti n quy n và t đó đ t ra các yêu c u, gi i pháp đ
làm cho giáo d c s n có, d ti p c n, có th ch p nh n và thích nghi v i
ng i h c.
Th hai, nh ng công trình nghiên c u v quy n h c t p trong n c
mà nghiên c u sinh ti p c n đ c đa ph n c ng là nh ng nghiên c u quy n
h c t p m t cách chung chung l ng ghép là m t n i dung nghiên c u v
quy n con ng i trong nhóm quy n kinh t , xã h i và v n hóa. Hi n nay,
v n còn khá ít t li u nghiên c u v quy n h c t p, ph n l n các t li u là
9



công trình, bài vi t v th c ti n t ch c th c hi n công tác h c t p, gi ng
d y, qu n lý nhà n c v giáo d c vùng DTIN.
1.3.2. Nh ng v n đ lu n án c n ti p t c nghiên c u
- Th nh t, làm rõ khái ni m, đ c đi m, n i dung, các đi u ki n b o
đ m quy n h c t p; c s pháp lu t qu c t và qu c gia v quy n h c t p
c a ng i thu c DTIN Vi t Nam c ng nh kinh nghi m qu c t trong b o
đ m quy n h c t p c a ng i thu c DTIN Vi t Nam.
- Th hai, phân tích, đánh giá th c ti n ti p nh n, th h ng quy n h c
t p c a ng i thu c DTIN Vi t Nam; th c tr ng b o đ m quy n h c t p
c a ng i thu c DTIN Vi t Nam; ch ra nguyên nhân c a nh ng thành
t u, h n ch , đ c bi t là làm sáng t các rào c n đang tr c ti p tác đ ng đ n
vi c th c hi n quy n h c t p c a ng i thu c DTIN Vi t Nam.
- Th ba, xác đ nh s c n thi t, ph ng h ng t ng c ng b o đ m
quy n h c t p và đ xu t các gi i pháp nh m t ng c ng b o đ m quy n
h c t p c a ng i thu c DTIN Vi t Nam trong giai đo n hi n nay.
1.4.ăC ăs ălỦăthuy tăvƠăgi ăthuy tănghiênăc u
1.4.1. C s lý thuy t
C s lý thuy t làm ph ng pháp lu n cho nghiên c u là nh ng quan
đi m c a ch ngh a Mác-Lênin và t t ng H Chí Minh v quy n con
ng i, v giáo d c và đào t o; quan đi m, đ ng l i, chính sách c a ng
và Nhà n c Vi t Nam v quy n con ng i trong l nh v c giáo d c và đào
t o; các h c thuy t v quy n con ng i trên th gi i; các tuyên ngôn, tuyên
b , các công c qu c t v quy n h c t p, v quy n c a ng i thi u s ,
ph n và tr em; các quy đ nh c a pháp lu t Vi t Nam liên quan đ n l nh
v c quy n h c t p; xu h ng phát tri n c a quy n h c t p trên th gi i.
đ t đ c m c tiêu nghiên c u, trên c s tình hình nghiên c u đ
tài, lu n án đ t ra m t s câu h i nghiên c u tr ng tâm sau:
Th nh t, quy n h c t p c a ng i thu c DTIN v a là quy n con ng i
v a là quy n c b n c a công dân?

Th hai, quy n h c t p c a ng i thu c DTIN đã đ c ghi nh n đ y đ
trong pháp lu t qu c t và pháp lu t qu c gia?

10


Th ba, vi c th c thi quy n h c t p c a ng i thu c DTIN ph thu c
vào các đi u ki n b o đ m th c hi n quy n? ng i thu c DTIN là m t ch
th đ c bi t mà nhà n c c n quan tâm, b o đ m quy n h c t p?
Th t , m c đ ti p nh n và th h ng quy n h c t p c a ng i thu c
DTIN không ch ph thu c vào trách nhi m c a nhà n c, c a xã h i mà
còn ph thu c vào n ng l c c a chính ch th quy n - ng i thu c DTIN?
Th n m, ng i thu c DTIN Vi t Nam hi n v n ch a th c hi n
quy n h c t p c a mình m t cách đ y đ ?
Th sáu, t ng c ng b o đ m quy n h c t p c a ng i thu c DTIN
Vi t Nam là m t yêu c u c p thi t hi n nay?
1.4.2. Gi thuy t nghiên c u
Gi thuy t 1: Quy n h c t p c a ng i thu c DTIN v a là quy n con
ng i v a là quy n c b n c a ng i thu c DTIN đã đ c ghi nh n trong
pháp lu t qu c t và pháp lu t qu c gia.
Gi thuy t 2: Ng i thu c DTIN là m t ch th đ c bi t - nh ng ng i
thu c nhóm đ i t ng d b t n th ng, cho nên vi c b o đ m quy n h c
t p c a ng i thu c DTIN ph thu c r t nhi u vào nhà n c.
Gi thuy t 3: Trong th c ti n, ng i thu c DTIN Vi t Nam đang g p
nhi u rào c n, thi u các c h i ti p c n và th h ng quy n h c t p m t
cách đ y đ và ngang b ng v i ng i Kinh.
Gi thuy t 4: B o đ m quy n h c t p c a ng i thu c DTIN Vi t
Nam trong đi u ki n hi n nay r t c n các gi i pháp đ ng b nh t ng c ng
ghi nh n quy n; t ng c ng các đi u ki n b o đ m v chính tr , kinh t , lu t
pháp; đ c bi t là t ng c ng nâng cao nh n th c c a ng i thu c DTIN v

vai trò c a quy n h c t p đ i v i b n thân, gia đình và xã h i đ h ch
đ ng ti p c n và th h ng quy n đ y đ h n.
Ch ngă2
C ăS ăLụăLU NăV ăQUY NăH CăT P
C AăNG
IăTHU CăDÂNăT CăệTăNG
Iă ăVI TăNAM
2.1. Khái ni m,ăđ căđi m và n i dung quy n h c t p c aăng i thu c DTIN
Vi t Nam
2.1.1. Khái ni m quy n h c t p c a ng i thu c DTIN Vi t Nam
11


Quy n h c t p c a ng i thu c DTIN là quy n c b n c a công dân
thu c DTIN đ c ti p nh n, th h ng m t cách bình đ ng vi c gi ng d y,
đào t o, h ng d n t c b n đ n nâng cao; đ c h c m i lúc, m i n i,
th ng xuyên, su t đ i mà không m t ai có th ng n c n hay h n ch ;
không b gi i h n b i l a tu i, gi i tính, tôn giáo, thành ph n xu t thân hay
đ a v xã h i nh m trau d i ki n th c và phát tri n trí tu , th a mãn các nhu
c u cu c s ng, b o t n và phát huy b n s c v n hóa c ng nh đ b o v và
th c hi n các quy n khác c a ng i thu c DTIN; đ c nhà n c tôn tr ng,
ghi nh n, b o v và b o đ m th c hi n.
2.1.2. c đi m quy n h c t p c a ng i thu c DTIN Vi t Nam
- Th nh t, ch th c a quy n thu c đ i t ng d b t n th ng.
- Th hai, c h i ti p c n và th h ng quy n h c t p c a ng i thu c
DTIN ch u nhi u tác đ ng b i các đi u ki n khách quan và ch quan.
- Th ba, m c đ th c hi n quy n h c t p c a ng i thu c DTIN ph
thu c nhi u vào ngh a v tôn tr ng, b o đ m, b o v t phía ch th có
trách nhi m.
2.1.3. N i dung quy n h c t p c a ng i thu c DTIN Vi t Nam

- Th nh t, n i hàm quy n h c t p c a ng i thu c DTIN
Quy n h c t p c a ng i thu c DTIN v i tính cách là quy n con ng i
và quy n c b n c a công dân, đ c hình thành b i các quy n c b n g m:
quy n đ c ti p nh n giáo d c; quy n h c t p ti u h c; quy n h c t p trung
h c; quy n h c t p k thu t và d y ngh ; quy n đ c h ng giáo d c b c
cao và quy n h c t p c n b n
- Th hai, các ngh a v c a nhà n c trong vi c th c hi n quy n h c
t p c a ng i thu c DTIN
b o đ m quy n h c t p cho ng i thu c DTIN, nhà n c có 03
ngh a v l n, g m tôn tr ng, b o v và h tr th c hi n quy n.
+ Ngh a v tôn tr ng: đòi h i nhà n c ph i ghi nh n quy n h c t p
c a ng i thu c DTIN, tránh ban hành và th c hi n các chính sách ng n tr
vi c th h ng quy n h c t p c a ng i thu c DTIN. Bên c nh đó, ph i tôn
tr ng quy n t do c a ph huynh trong vi c l a ch n tr ng công hay t
cho con em mình và đ m b o giáo d c v tôn giáo và đ o đ c cho con em
12


phù h p v i kh n ng nh n th c c a chúng; đ m b o tôn tr ng nhu c u h c
t p c a con trai và con gái m t cách bình đ ng.
+ Ngh a v b o v : đòi h i nhà n c ph i có bi n pháp thông qua lu t
pháp ho c b ng các bi n pháp khác nh m ng n ng a không cho bên th ba
ng n tr vi c th h ng quy n này.
ng th i đ m b o các c s giáo d c
không th c hi n các bi n pháp phân bi t đ i x ho c đ a ra hình ph t v
thân th gây t n th ng cho h c sinh là ng i thu c DTIN.
+ Ngh a v h tr : đòi h i nhà n c ph i cung c p các d ch v , các v n
đ c n thi t khác đ h tr cho ng i thu c DTIN th h ng quy n h c t p
theo đúng quy đ nh.
2.2. Quy n h c t p c aăng i thu c DTIN trong pháp lu t qu c t và Vi t

Nam
2.2.1. Quy n h c t p c a ng i thu c DTIN trong pháp lu t qu c t
Quy n h c t p nói chung và quy n h c t p c a ng i thu c DTIN có c
s v ng ch c trong lu t pháp qu c t v quy n con ng i. Quy n này đã
đ c ghi nh n trong m t s v n ki n quan tr ng v quy n con ng i, mà rõ
ràng và c th nh t UDHR và ICESCR. Ngoài quy đ nh t i hai v n b n trên,
quy n h c t p còn đ c ghi nh n trong các v n b n khác nh Công c
qu c t Quy n tr em (CRC); Công c qu c t v ch ng phân bi t đ i x
v i ph n .v.v. i v i ng i thu c DTIN, ngoài các v n b n nêu trên, còn
m t s v n b n quan tr ng khác, trong đó có Công c qu c t v ch ng
phân bi t đ i x trong giáo d c và Công c qu c t v xóa b m i hình
th c phân bi t ch ng t c.
2.2.2. Quy n h c t p c a ng i thu c DTIN trong pháp lu t Vi t Nam
Vi t Nam, quy n h c t p c a công dân nói chung và ng i thu c
DTIN đ c nhà n c ghi nh n, tôn tr ng, b o v và b o đ m th c thi. Nhà
n c ta đã n i lu t hóa, ghi nh n c b n đ y đ các quy đ nh c a pháp lu t
qu c t v quy n h c t p c a công dân nói chung và ng i thu c DTIN nói
riêng vào pháp lu t qu c gia, t o c s pháp lý đ y đ và rõ ràng cho công
dân nói chung và ng i thu c DTIN th c hi n quy n h c t p c a mình.
Vi t Nam đã ghi nh n quy n h c t p c a công dân nói chung và ng i
thu c DTIN nói riêng trong Hi n pháp và nhi u Lu t liên quan, trong đó có:
Lu t Ph c p giáo d c ti u h c; Lu t B o v , ch m sóc và giáo d c tr em;
13


Lu t Giáo d c; Lu t Giáo d c ngh nghi p; Lu t Bình đ ng gi i. N i dung
quy đ nh c a các lu t này th hi n s ghi nh n c a Nhà n c đ i v i quy n
h c t p c a công dân nói chung và ng i thu c DTIN nói riêng; quy đ nh
trách nhi m c a nhà n c và các bên liên quan trong vi c b o đ m quy n
h c t p cho ng i thu c DTIN c ng nh nh ng chính sách u tiên c a nhà

n c n m h tr cho ng i thu c DTIN ti p nh n và th h ng quy n h c
t p.
2.2.3. M i quan h gi a quy n h c t p v i m t s quy n khác c a ng i
thu c DTIN Vi t Nam
Quy n h c t p có m i liên h ch t ch v i các quy n con ng i khác
c a ng i thu c DTIN Vi t Nam. Quy n h c t p là đi u ki n th c hi n và
b o v quy n con ng i, quy n công dân khác. Thông qua quy n h c t p,
con ng i đ c giáo d c nâng cao nh n th c, tri th c c a b n thân mình v
các quy n, t đó có th ch đ ng tham gia vào vi c th c hi n, b o đ m và
b o v các quy n y. Vi c th c hi n t t quy n h c t p s là ti n đ đ th c
hi n t t nh ng quy n khác và ng c l i, s vi ph m quy n h c t p s tr c
ti p ho c gián ti p gây nh h ng tiêu c c đ n các quy n con ng i và
quy n công dân khác.
2.3.ăCácăđi u ki n b oăđ m quy n h c t p c aăng i ng i thu c DTIN
Vi t Nam
Vi c t o l p các đi u ki n b o đ m quy n h c t p là ngh a v c a các
qu c gia thành viên c a UDHR và ICESCR và các công c có liên quan.
Kho n 1, i u 2 ICESCR xác đ nh, các qu c gia ph i “cam k t ti n hành
các hành đ ng...b ng m i bi n pháp thích h p, đ c bi t bao g m c vi c
thông qua các bi n pháp l p pháp”. M c đ t o l p và s hi n di n c a các
đi u ki n b o đ m quy n h c t p m i qu c gia là khác nhau, ph thu c
vào ch đ chính tr , ch đ pháp lý, trình đ phát tri n v m t kinh t , xã
h i c a qu c gia, dân t c. Có 04 đi u ki n c b n thu c v trách nhi m nhà
n c ph i b o đ m, g m: b o đ m v chính tr , pháp lu t, kinh t , h th ng
thi t ch . ng th i v i các đi u ki n này thì đ b o đ m quy n h c t p c a
ng i thu c DTIN, m t đi u ki n tiên quy t, quan tr ng luôn t n t i là n ng
l c ti p nh n, th h ng quy n h c t p c a ng i thu c DTIN.
14



2.4. Kinh nghi m qu c t trong vi c b oăđ m quy n h c t p c aăng i
thu c dân t căítăng i
Kinh nghi m th c ti n giáo d c DTIN các n c, đ c bi t các n c có
đông ng i DTIN sinh s ng nh Trung Qu c, Malaysia, Australia .v.v đã
ch ra r ng chính sách, pháp lu t và ngân sách có vai trò quy t đ nh trong
vi c h tr các nhóm DTIN đ t đ c m c tiêu giáo d c mong mu n. Vi c
th c hi n các c ch , chính sách và bi n pháp nh m b o đ m quy n h c tâp
c a ng i thu c DTIN m i n c có s khác nhau. Kinh nghi m c a t ng
n c cho th y v n có nh ng u, nh c khác nhau mà đòi h i nhà ho ch
đ nh chính sách ph i có s xem xét, nghiên c u khi v n d ng vào đi u ki n
Vi t Nam cho phù h p v i đi u ki n đ c thù t ng vùng, t ng dân t c.

15


Ch ngă3
TH CăTR NGăQUY NăH CăT P
C AăNG
IăTHU CăDÂNăT CăệTăNG
Iă ăVI TăNAM
3.1. Th c ti n th c hi n quy n h c t p c aăng i thu c DTIN Vi t Nam
3.1.1. Th c ti n th c hi n quy năđ c ti p nh n giáo d c c aăng i thu c
DTIN Vi t Nam
- V tình hình đi h c, nh n th c c a ng i thu c DTIN v giá tr lâu dài
c a giáo d c hi n nay đã thay đ i, ph n l n ng i DTIN t th c hi n quy n
đi h c ho c t o đi u ki n cho con em th c hi n quy n đi h c đ ti p nh n
và th h ng giáo d c. T l tr em DTIN đ c ti p c n v i giáo d c t ng
d n qua các n m.
- T l nh p h c đúng tu i đ c duy trì n đ nh. Tuy nhiên, khi so sánh
v i nhóm dân t c Kinh thì t l này có s chênh l ch, càng v các c p h c

sau ti u h c thì t l đó càng cao.
- Kh n ng đáp ng c a phía cung c p giáo d c ngày càng t t h n.
- Tr em DTIN, nh t là tr em gái đ c nh p h c và hoàn thành giáo
d c ph c p ti u h c b t bu c; nhu c u h c t p c a thanh niên và ng i l n
thông qua ti p c n bình đ ng v i các ch ng trình h c t p và k n ng s ng,
b o đ m ti p c n bình đ ng v giáo d c c b n và giáo d c th ng xuyên
cho t t c m i ng i; t ng b c xóa b tình tr ng b t bình đ ng v gi i
b c ti u h c và trung h c.
Bên c nh nh ng k t qu đ t đ c trên đây, thì v n còn nhi u ng i
DTIN ch a th c hi n quy n đ c ti p nh n giáo d c; tình tr ng thôi h c và
tr em DTIN ngoài nhà tr ng còn khá cao, m c chi tiêu cho giáo d c t ng
v t kh n ng đáp ng c a h gia đình và có quá nhi u rào c n xu t hi n
trong quá trình th c hi n quy n đ c ti p nh n giáo d c c a ng i thu c
DTIN làm cho vi c th c hi n quy n đ c ti p nh n giáo d c c a ng i
thu c DTIN tr nên khó kh n h n.
3.1.2. Th c ti n th c hi n quy n đ c giáo d c ti u h c c a ng i thu c
DTIN Vi t Nam
Th c ti n trong nh ng n m g n đây, quy n đ c giáo d c ti u h c c a
tr em DTIN đ c b o đ m th c hi n, đ t nhi u k t qu t t. Các s li u
th ng kê ch ra r ng t l tr em đi h c ti u h c các vùng c a Vi t Nam
16


đ u v t 90%, n u th ng kê theo nhóm các DTIN thì con s này c ng khá
cao, ngoài tr dân t c Mông, Kh mer đ t g n d i 80% đ n h n 85%, thì
các dân t c còn l i đ u đ t ng ng trên 90%.
Bên c nh k t qu này, thì nh ng khó kh n thách th c trong vi c th c
hi n quy n đ c giáo d c ti u h c c a tr em DTIN v n còn hi n h u, làm
gia t ng t l tr em ngoài nhà tr ng đ tu i này. Trong 7 nhóm DTIN
đ c Báo cáo tr em ngoài nhà tr ng c a Vi t Nam phân tích, t l

TENNT cao nh t là dân t c Mông, m c 26,5%, t ng đ ng v i 1/4 s
tr em dân t c Mông đ tu i ti u h c không đ n tr ng, trong đó 32,78%,
t ng đ ng 1/3 s tr em gái dân t c Mông đ tu i ti u h c không đ n
tr ng. Dân t c Khmer có t l TENNT đ tu i ti u h c cao sau dân t c
Mông, m c 13,34%.
3.1.3. Th c ti n th c hi n quy năđ c giáo d c trung h c c aăng i thu c
DTIN Vi t Nam
Th c ti n nh ng n m qua cho th y, ng i thu c DTIN Vi t Nam đã
th c hi n quy n giáo d c trung h c ngày càng t t h n. M ng l i tr ng,
l p c p trung h c đã phát tri n đ n kh p các xã, huy n mi n núi, vùng
DTIN, h u h t các xã đã có tr ng THCS hoàn ch nh, nhi u đ a ph ng đã
chú tr ng xây d ng các tr ng, đi m tr ng liên xã, tr ng PTDTNT,
tr ng PTDTBT, kh c ph c tình tr ng h c ba ca, nhà h c t m. Nh v y,
h c sinh DTIN c p trung h c đã d dàng ti p c n v i tr ng l p, th c hi n
quy n đi h c và ti p c n v i giáo d c b c cao h n. T l h c sinh THCS,
THPT các vùng DTIN t ng cao so v i m c t ng trung bình c a c n c.
Cùng v i s l ng h c sinh đ n tr ng t ng, thì quy n th h ng ch t
l ng giáo d c trung h c c ng có đ c chú tr ng.
Bên c nh nh ng k t qu đ t đ c, vi c th c hi n quy n đ c giáo d c
trung h c h c sinh DTIN c ng còn r t nhi u khó kh n. H c sinh DTIN đi
h c ph thông còn th p so v i bình quân chung c n c và không đ ng đ u
gi a các dân t c. T l tr em đ tu i 11-17 ngoài nhà tr ng v n còn
t ng; ch t l ng giáo d c trong các tr ng THCS, THPT vùng DTIN v n
còn th p so v i m t b ng chung c a c n c, giáo d c trung h c vùng
DTIN ch a “tr nên s n có” và “đ n đ c v i m i ng i”.
17


3.1.4. Th c ti n th c hi n quy nă đ c giáo d c b c cao c aă ng i thu c
DTIN Vi t Nam

Nh ng n m g n đây, s l ng h c sinh DTIN thi đ ho c đ c tuy n
th ng vào các tr ng chuyên nghi p, đ i h c đ u t ng. Cùng v i m t b
ph n nh h c sinh có n ng l c, thi đ vào các tr ng i h c thì ph n l n
h c sinh DTIN ti p c n giáo d c b c cao thông qua ch đ d b đ i h c và
c tuy n. Tuy nhiên, so v i dân t c Kinh, ng i DTIN Vi t Nam g p
nhi u khó kh n khi ti p c n giáo d c b c cao b i rào c n v trình đ n ng
l c và kho n cách v kinh t .
3.1.5. Th c ti n th c hi n quy nă đ c giáo d că c nă b n c aă ng i thu c
DTIN Vi t Nam
Trong nhi u n m qua, ng i thu c DTIN đ c nhà n c và c ng đ ng
xã h i t o các đi u ki n đ th c hi n quy n này đ c i thi n tình tr ng bi t
ch , xóa mù ch và ti p t c h c t p lên các c p THCS và THPT. Tính
chung c n c, t l bi t ch c a thanh niên (15-25 tu i) và ng i l n t 15
tu i tr lên ti p t c đ c c i thi n; trong 10 n m 2002-2012, t ng t
93,08% lên 96,80%. Tuy nhiên, t l bi t ch c a thanh niên ng i DTIN
luôn th p h n t l chung c a toàn qu c t 6-15%, đ i v i ng i l n là 518%. Hi n t i, theo báo cáo c a B Giáo d c và ào t o, n m h c 20152016, t l bi t ch đã đ t 98,1% trong nhóm tu i t 15 đ n 35 và 96,83 %
trong nhóm tu i t 15 đ n 60. Tuy nhiên, n u các thành ph tr c thu c
Trung ng, các t nh ven sông H ng và khu v c trung tâm mi n b c có k t
qu t t trong công tác xoá mù ch thì các t nh mi n núi, vùng DTIN l i g p
nhi u khó kh n; hi n nay, đa s ng i mù ch là đ ng bào dân t c thi u s ,
chi m 44,8 % s ng i mù ch trên c n c. i u này cho th y, vi c ti p
nh n và th c hi n quy n giáo d c c n b n c a ng i thu c DTIN n c ta
ch a đ t đ c hi u qu mong mu n.
3.2.ăTh cătr ngăb oăđ m quy năh căt păc aăng iăthu căDTINă ăVi tă
Nam
3.2.1. Th c tr ng chính tr b oăđ m quy n h c t p c aăng i thu c DTIN
Vi t Nam
Trong nhi u n m qua,
ng và Nhà n c ta đã làm t t ngh a v b o
đ m v chính tr đ cho ng i DTIN th c hi n quy n h c t p. Trên th c

18


ti n, ng và Nhà n c đã xác đ nh đúng đ n nhi m v lãnh đ o, ch đ o
nh m đ nh h ng cho vi c t ch c th c hi n quy n h c t p c a ng i thu c
DTIN; xác đ nh rõ ràng các m c tiêu cho giáo d c DTIN; ban hành các
chi n l c và chính sách phù h p cho giáo d c DTIN trong t ng giai đo n,
b o đ m cung c p cho ng i DTIN m t n n giáo d c đáp ng tính s n có,
d ti p c n, có th ch p nh n và có th thích nghi. T s b o đ m v chính
tr , giáo d c DTIN đã có b c phát tri n m i, 100% xã đã đ t chu n ph
c p ti u h c, nhi u n i đã đ t chu n ph c p trung h c c s , 95% tr em
DTIN đ c đ n tr ng.
Tuy nhiên, trong b o đ m v chính tr c ng còn t n t i m t s h n ch
sau:
- Các ch tr ng, chính sách th hi n trong các Ngh quy t c a ng v
giáo d c còn mang tính t ng quát, ch a đ ra ch tr ng c th cho công
tác giáo d c DTIN. Th c ti n này c n đ c nghiên c u và b sung cho phù
h p.
- Vi c lãnh đ o, ch đ o nh m th ch hóa các quan đi m, ch tr ng
c a ng và Nhà n c v phát tri n giáo d c và đào t o, nh t là quan đi m
"giáo d c là qu c sách hàng đ u" còn ch m và lúng túng.
- Vi c đ nh h ng xây d ng, t ch c th c hi n các chi n l c, k ho ch
và ch ng trình phát tri n giáo d c - đào t o đ i v i DTIN ch a đáp ng
yêu c u c a xã h i.
- M c tiêu giáo d c toàn di n ch a đ c hi u và th c hi n đúng; t duy
bao c p đ i v i giáo d c DTIN còn n ng n , làm h n ch kh n ng huy
đ ng các ngu n l c xã h i đ u t cho giáo d c, đào t o vùng DTIN.
- S ch đ o, lãnh đ o trong ph i h p gi a các c p y ng trong c
quan nhà n c, t ch c xã h i và gia đình nh m b o đ m quy n ti p nh n
giáo d c, nh t là cho tr em ch a ch t ch .

- Ngu n l c qu c gia và kh n ng c a ph n đông gia đình đ u t cho
giáo d c và đào t o còn th p so v i yêu c u.
3.2.2. Th c tr ng pháp lu t b oăđ m quy n h c t p c aăng i thu c DTIN
Vi t Nam
- N i lu t hóa, ghi nh n quy n h c t p c a ng i thu c DTIN trong
Hi n pháp và các v n b n pháp lu t khác.
19


- H th ng v n b n pháp lu t quy đ nh v ch đ , chính sách nh m b o
đ m cho ng i DTIN th c hi n quy n h c t p ngày càng đ y đ .
- H th ng v n b n pháp lu t đã quy đ nh c th hành vi, bi n pháp ch
tài đ x lý nh ng hành vi vi ph m quy n h c t p.
Tuy nhiên, trong b o đ m v pháp lu t c ng còn t n t i m t s h n ch
sau:
- H th ng v n b n pháp lu t liên quan đ n quy n h c t p c a ng i
thu c DTIN ch a hoàn ch nh, thi u đ ng b .
- Chính sách giáo d c DTIN đ c ban hành khá nhi u, nh ng ph n l n
không còn phù h p v i th c ti n.
- Quy đ nh pháp lu t v đào t o trong h th ng tr ng PTDTNT, bán
trú thi u tính liên thông gi a m t s c p h c làm cho h c sinh thu c DTIN
b h n ch c h i h c t p lên cao.
- Quy đ nh pháp lu t v ch ng trình gi ng d y ch a phù h p d n đ n,
ch t l ng giáo d c vùng DTIN còn th p so v i trình đ chung và yêu c u
phát tri n c a đ t n c trong th i k m i.
3.2.3. Th c tr ng thi t ch b oăđ m quy n h c t p c aăng i thu c dân t c
ítăng i Vi t Nam
- H th ng thi t ch b o đ m quy n h c t p c a ng i thu c DTIN
đ c xây d ng, c ng c và hoàn thi n t Trung ng t i đ a ph ng.
- Ho t đ ng c a các c quan trong h th ng thi t ch đã góp ph n xây

d ng đ c h th ng giáo d c đáp ng yêu c u không phân bi t đ i x - xét
c v m t pháp lý và th c ti n.
- Ho t đ ng c a các c quan trong h th ng thi t ch đã xây d ng môi
tr ng h c t p an toàn, thoáng m , ti ng dân t c t ng b c đ c đ a vào
gi ng d y t o đi u ki n cho h c sinh DTIN đ c s d ng ti ng m đ đ
th c hi n quy n ti p c n giáo d c.
i ng cán b công ch c, viên ch c trong h th ng thi t ch b o
đ m, b o v quy n h c t p c a ng i thu c DTIN ngày càng ki n toàn, b
sung v s l ng và n ng l c.
Tuy nhiên, trong b o đ m v thi t ch c ng còn t n t i m t s h n ch
sau:

20


- Vi t Nam ch a có c quan chuyên b o v quy n con ng i nói chung
và b o v quy n h c t p nói riêng.
- Qu n lý giáo d c dân t c v n còn nhi u b t c p, công b ng xã h i
trong giáo d c vùng DTIN ch a đ c c i thi n đáng k , vi c gi ng d y
b ng ti ng m đ còn t n t i nhi u khó kh n, thách th c.

21


3.2.4. Th c tr ng kinh t b oăđ m quy n h c t p c aăng i thu c DTIN
- Ngân sách đ u t cho giáo d c DTIN ngày càng t ng.
- Nhà n c t ng c ng đ u t xây d ng h th ng tr ng l p chuyên
bi t, trang b c s v t ch t b o đ m cho h c sinh DTIN th c hi n quy n
ti p c n giáo d c.
- Nhà n c dành ngân sách đ c p h c b ng, mi n gi m h c phí và th c

hi n các ch đ h tr nh m nâng cao kh n ng ti p c n giáo d c cho h c
sinh ng i thu c DTIN.
- Nhà n c đ u t kinh phí phát tri n đ i ng giáo viên và cán b qu n
lý giáo d c dân t c đáp ng yêu c u h c t p cho ng i thu c DTIN.
Tuy nhiên, trong b o đ m v thi t ch c ng còn t n t i m t s h n ch
sau:
- H th ng tr ng l p, ph ng ti n ph c v d y – h c ch a đ c đ u t
b o đ m các yêu c u v tính s n có và d ti p c n
- Ngân sách dành cho đ i ng nhà giáo, ng i lao đ ng và cán b qu n
lý giáo d c ch a đáp ng yêu c u th c ti n đ i s ng
- Chi phí kinh t liên quan đ n giáo d c ch a đ c gi i quy t m t cách
đ y đ là rào c n khi n m t t l l n ng i DTIN, đ c bi t là tr em m t đi
c h i ti p c n giáo d c
- Nghèo đói là rào c n kinh t c b n ng n ng i DTIN, đ c bi t là tr
em DTIN th c hi n quy n đi h c.
Ch ngă4
PH
NGăH
NGăVĨăM TăS ăGI IăPHÁPăT NGăC
NGă
B Oă MăQUY NăH CăT P C AăNG
IăTHU CăDÂNăT CăệTă
NG
I ăVI TăNAM TRONGă I UăKI NăHI NăNAY
4.1. S c n thi t ph iăt ngăc ng b oăđ m quy n h c t p c a ng i thu c
DTIN Vi tăNamătrongăgiaiăđo n hi n nay
- T ng c ng b o đ m quy n h c t p vì s phát tri n đ y đ c a cá
nhân ng i ng i thu c DTIN Vi t Nam
- T ng c ng b o đ m quy n h c t p c a ng i thu c DTIN Vi t
Nam vì m c tiêu phát tri n ngu n nhân l c, ph c v phát tri n kinh t - xã

h i, xóa đói gi m nghèo vùng DTIN
22