ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
---------------------------------

LÊ TIẾN DŨNG

ĐẢNG BỘ THÀNH PHỐ HÀ NỘI LÃNH ĐẠO PHÁT TRIỂN
KINH TẾ NGOẠI THÀNH TỪ NĂM 1991 ĐẾN NĂM 2008

LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ

Hà Nội, 2016


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
---------------------------------

LÊ TIẾN DŨNG

ĐẢNG BỘ THÀNH PHỐ HÀ NỘI LÃNH ĐẠO PHÁT TRIỂN
KINH TẾ NGOẠI THÀNH TỪ NĂM 1991 ĐẾN NĂM 2008
CHUYÊN NGÀNH LỊCH SỬ ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM
MÃ SỐ: 62225601

LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS. TRẦN KIM ĐỈNH
XÁC NHẬN NCS ĐÃ CHỈNH SỬA THEO QUYẾT NGHỊ
CỦA HỘI ĐỒNG ĐÁNH GIÁ LUẬN ÁN
Người hướng dẫn khoa học

Chủ tịch hội đồng đánh giá
Luận án Tiến sĩ

PGS.TS. Trần Kim Đỉnh

PGS.TS. Ngô Đăng Tri

Hà Nội, 2016


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi.
Tên đề tài luận án không trùng với bất cứ nghiên cứu nào đã được
công bố. Các tài liệu, số liệu, trích dẫn trong luận án là trung thực,
khách quan và có nguồn gốc rõ ràng.
Hà Nội, ngày

tháng

Tác giả luận án

Lê Tiến Dũng

năm 2016


LỜI CẢM ƠN
Lời đầu tiên xin được trân trọng cảm ơn PGS.TS. Trần Kim Đỉnh, người thầy
không chỉ hướng dẫn khoa học mà còn luôn động viên, khuyến khích tôi trong quá

trình hoàn thành luận án.
Xin gửi lời cảm ơn tới các thầy, cô giáo tại Khoa Lịch sử, Trường Đại học
Khoa học Xã hội và Nhân văn, nơi tôi đã học tập từ khi còn là sinh viên đại học cho
đến khi là học viên cao học và nghiên cứu sinh.
Luận án cũng không thể hoàn thành nếu thiếu sự giúp đỡ của các đơn vị: Thư
viện Quốc gia Việt Nam, Phòng Lưu trữ Thành ủy Hà Nội, Chi cục Lưu trữ Thành
phố Hà Nội, Ban Tuyên giáo các huyện Sóc Sơn, Đông Anh, Gia Lâm, Thanh Trì và
quận Nam Từ Liêm đã cung cấp tư liệu, giúp đỡ tôi khi đến liên hệ làm việc và tra
cứu tài liệu.
Xin được cảm ơn các anh chị đồng nghiệp trong Bộ môn Đường lối cách
mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam, Khoa Lý luận chính trị, trường Đại học Bách
khoa Hà Nội đã chia sẻ công việc và giúp đỡ tôi trong thời gian học tập.
Cuối cùng, xin được tri ân tới gia đình, bè bạn, những người luôn bên
cạnh động viên, thấu hiểu và khích lệ để tôi có thể hoàn thành nhiệm vụ khoa
học của mình.
Xin trân trọng cảm ơn!
Tác giả luận án

Lê Tiến Dũng


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ................................................................................................................ 1
1. Lý do chọn đề tài................................................................................................. 1
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu ...................................................................... 2
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ...................................................................... 2
4. Nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu ........................................................ 3
5. Đóng góp mới của luận án .................................................................................. 4
6. Bố cục của luận án .............................................................................................. 4
CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN

ĐẾN LUẬN ÁN ..................................................................................................... 5
1.1. Các công trình nghiên cứu liên quan đến luận án ............................................ 5
1.1.1. Nhóm công trình nghiên cứu trên bình diện chung ..................................... 5
1.1.2. Nhóm công trình nghiên cứu về các địa phương.........................................9
1.1.3. Nhóm công trình nghiên cứu về kinh tế ngoại thành Hà Nội ..................... 14
1.2. Khái quát kết quả đã đạt được và những vấn đề luận án tập trung nghiên cứu ....20
1.2.1. Những kết quả đã đạt được ...................................................................... 20
1.2.2. Những vấn đề luận án tập trung nghiên cứu ............................................ 20
Tiểu kết chương 1 .................................................................................................. 21
CHƯƠNG 2. CHỦ TRƯƠNG VÀ SỰ CHỈ ĐẠO PHÁT TRIỂN KINH TẾ
NGOẠI THÀNH CỦA ĐẢNG BỘ THÀNH PHỐ HÀ NỘI TỪ NĂM 1991
ĐẾN NĂM 2000..................................................................................................... 22
2.1. Những yếu tố ảnh hưởng đến sự lãnh đạo phát triển kinh tế ngoại thành của
Đảng bộ Thành phố Hà Nội .................................................................................... 22
2.1.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội .......................................................... 22
2.1.2. Thực trạng kinh tế ngoại thành trước năm 1991 ..................................... 26
2.2. Chủ trương của Đảng và Đảng bộ Thành phố Hà Nội .................................... 34
2.2.1. Chủ trương của Đảng ............................................................................... 34
2.2.2. Chủ trương của Đảng bộ Thành phố Hà Nội ........................................... 37
2.3. Quá trình chỉ đạo phát triển kinh tế ngoại thành từ năm 1991 đến năm 2000 ... 44
2.3.1. Chỉ đạo phát triển kinh tế nông nghiệp .................................................... 44
2.3.2. Chỉ đạo phát triển kinh tế công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp ................. 54
2.3.3. Chỉ đạo phát triển kinh tế thương mại, dịch vụ ........................................ 61
Tiểu kết chương 2....................................................................................................... 66


CHƯƠNG 3. ĐẢNG BỘ THÀNH PHỐ HÀ NỘI LÃNH ĐẠO ĐẨY MẠNH
PHÁT TRIỂN KINH TẾ NGOẠI THÀNH TỪ NĂM 2001 ĐẾN NĂM 2008 ....68
3.1. Bối cảnh mới và yêu cầu đẩy mạnh phát triển kinh tế ngoại thành theo hướng
công nghiệp hóa, hiện đại hóa ................................................................................ 68

3.1.1. Chủ trương của Đảng ............................................................................... 68
3.1.2. Yêu cầu đặt ra và chủ trương của Đảng bộ Thành phố Hà Nội .............. 73
3.2. Quá trình chỉ đạo phát triển kinh tế ngoại thành từ năm 2001 đến năm 2008 ... 85
3.2.1. Chỉ đạo phát triển kinh tế nông nghiệp .................................................... 85
3.2.2. Chỉ đạo phát triển kinh tế công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp ................ 96
3.2.3. Chỉ đạo phát triển kinh tế thương mại, dịch vụ ........................................ 105
Tiểu kết chương 3 .................................................................................................. 111
CHƯƠNG 4. MỘT SỐ NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆM............................... 114
4.1. Nhận xét chung ................................................................................................ 114
4.1.1. Ưu điểm .................................................................................................... 114
4.1.2. Hạn chế ..................................................................................................... 130
4.2. Một số kinh nghiệm ......................................................................................... 137
Tiểu kết chương 4 .................................................................................................. 148
KẾT LUẬN ............................................................................................................ 149
DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN
ĐẾN LUẬN ÁN ..................................................................................................... 151
TÀI LIỆU THAM KHẢO .................................................................................... 152
PHẦN PHỤ LỤC


BẢN ĐỒ HÀNH CHÍNH HÀ NỘI NĂM 2007

Nguồn: Trương Quang Hải (Tổng chủ biên) (2010), Atlas Thăng Long Hà Nội,
NXB Hà Nội, tr. 46


NHỮNG CHỮ VIẾT TẮT
BCH

Ban Chấp hành


BCĐ

Ban chỉ đạo

CNXH

Chủ nghĩa xã hội

CCKT

Cơ cấu kinh tế

CNH

Công nghiệp hóa

HĐH

Hiện đại hóa

HTX

Hợp tác xã

NXB

Nhà xuất bản

PTNT


Phát triển nông thôn

TNHH

Trách nhiệm hữu hạn

TTCN

Tiểu thủ công nghiệp

UBND

Ủy ban nhân dân

XDCB

Xây dựng cơ bản

XHCN

Xã hội chủ nghĩa


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Kinh tế nông thôn cùng với kinh tế thành thị là hai bộ phận hợp thành của
nền kinh tế quốc dân. Đây là khu vực kinh tế có vai trò quan trọng: nơi sản xuất ra
những sản phẩm thiết yếu cho nhu cầu của con người, cung cấp nguyên liệu cho các
ngành công nghiệp chế biến, cung cấp nguồn lao động cho khu vực thành thị. Mặt

khác, nông thôn còn là thị trường tiêu thụ hàng hóa rộng lớn cho các ngành kinh tế
của khu vực thành thị và bảo vệ, cân bằng môi trường sinh thái.
Với nhận thức đúng đắn về vai trò của kinh tế nông thôn, Đảng và Nhà nước
Việt Nam đã rất chú trọng tới khu vực này, đặc biệt là từ khi thực hiện công cuộc
đổi mới năm 1986. Nhờ vậy, kinh tế nông thôn đã có những chuyển biến căn bản,
góp phần vào sự ổn định kinh tế - xã hội, giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn
xã hội, tạo tiền đề đẩy nhanh CNH, HĐH đất nước.
Tuy vậy, kinh tế nông thôn hiện nay vẫn còn có nhiều bất cập. Nông nghiệp
vẫn là ngành sản xuất chủ yếu song trình độ canh tác lạc hậu, ruộng đất manh mún,
sản phẩm nông nghiệp chủ yếu vẫn ở dạng thô. Các ngành kinh tế khác còn kém
phát triển, CCKT còn bất hợp lý, hiệu quả thấp, chưa khai thác hết tiểm năng và lợi
thế của từng vùng cho sự tăng trưởng và phát triển. Những hạn chế đó đã làm ảnh
hưởng đến việc thực hiện thắng lợi sự nghiệp CNH, HĐH đất nước, ảnh hưởng đến
mục tiêu sớm đưa Việt Nam ra khỏi tình trạng nước nghèo và kém phát triển.
Với vị trí là “trái tim của cả nước, đầu não chính trị - hành chính quốc gia,
trung tâm lớn về văn hóa, khoa học, giáo dục, kinh tế và giao dịch quốc tế”, Thủ
đô Hà Nội luôn dành được sự quan tâm, chỉ đạo sát sao của Trung ương và sự kỳ
vọng của nhân dân cả nước. Trong giai đoạn từ năm 1991 đến năm 2008, Hà Nội
cũng có một vùng nông thôn rộng lớn (tương đương với diện tích tỉnh Bắc Ninh)
thuộc địa bàn 5 huyện ngoại thành. Thực hiện Nghị quyết 15 của Bộ Chính trị
ngày 15/12/2000 Về phương hướng phát triển Thủ đô Hà Nội 2001 - 2010 trong
đó xác định trách nhiệm của Thủ đô Hà Nội là phải đi đầu trong sự nghiệp CNH,
HĐH nói chung, CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn nói riêng, phải về đích trước
so với các địa phương khác trong cả nước, Đảng bộ Thành phố Hà Nội đã lãnh
đạo phát triển kinh tế ngoại thành và xây dựng nông thôn mới với nhiều kết quả
tích cực. Tuy nhiên, kết quả thực hiện vẫn còn những mặt hạn chế chưa được như
mong đợi.
1



Nhiệm vụ còn nặng nề hơn với Đảng bộ Thành phố Hà Nội vì từ ngày
01/08/2008, địa giới hành chính Thành phố được mở rộng theo Nghị quyết
15/2008/QH của Quốc hội khóa XII. Theo đó, ngoại thành Hà Nội bao gồm 18
huyện, thị (tăng từ 5 lên 18 huyện, thị) với diện tích 2.938,49km2 (gấp hơn 3,5 lần
diện tích tự nhiên của tỉnh Bắc Ninh, gần bằng diện tích 2 tỉnh Thái Bình và Nam
Định cộng lại), dân số 3,5 triệu người cùng sự phát triển không đồng đều giữa các
huyện. Vì vậy, nghiên cứu quá trình lãnh đạo phát triển kinh tế ngoại thành giai
đoạn 1991 - 2008 không chỉ nhằm đánh giá những việc làm được và chưa làm được
của Đảng bộ Thành phố Hà Nội trước khi mở rộng địa giới hành chính mà còn rút
ra những kinh nghiệm phục vụ cho công tác lãnh đạo phát triển kinh tế ngoại thành
ở những giai đoạn sau.
Với lý do trên, việc nghiên cứu đề tài “Đảng bộ Thành phố Hà Nội lãnh
đạo phát triển kinh tế ngoại thành từ năm 1991 đến năm 2008” là cần thiết, có ý
nghĩa lý luận và thực tiễn.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1. Mục đích nghiên cứu
Luận án nghiên cứu quá trình lãnh đạo phát triển kinh tế ngoại thành của
Đảng bộ Thành phố Hà Nội từ năm 1991 đến năm 2008.
Rút ra một số nhận xét và kinh nghiệm từ thực tiễn lãnh đạo, chỉ đạo phát
triển kinh tế ngoại thành của Đảng bộ Thành phố Hà Nội để làm cơ sở cho sự lãnh
đạo, chỉ đạo thực hiện nhiệm vụ này ở các giai đoạn sau.
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Phân tích, đánh giá những yếu tố tác động đến quá trình lãnh đạo phát triển
kinh tế ngoại thành của Đảng bộ thành phố Hà Nội;
Chủ trương và sự chỉ đạo của Đảng bộ thành phố Hà Nội trong lãnh đạo phát
triển kinh tế ngoại thành trên các lĩnh vực nông nghiệp, công nghiệp, tiểu thủ công
nghiệp và thương mại, dịch vụ từ năm 1991 đến năm 2008;
Đánh giá ưu điểm, hạn chế và rút ra những kinh nghiệm từ thực tiễn lãnh đạo
phát triển kinh tế ngoại thành của Đảng bộ Thành phố Hà Nội, qua đó góp phần giải
quyết những vấn đề đặt ra trong các giai đoạn sau.

3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của luận án là quá trình lãnh đạo phát triển kinh tế
ngoại thành của Đảng bộ thành phố Hà Nội từ năm 1991 đến năm 2008.
2


3.2. Phạm vi nghiên cứu
Về nội dung, luận án nghiên cứu quá trình xác định chủ trương, đề ra biện
pháp và chỉ đạo thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế ngoại thành của Đảng bộ
Thành phố Hà Nội từ năm 1991 đến năm 2008 trên ba nội dung chủ yếu: phát
triển kinh tế nông nghiệp; công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và thương nghiệp,
dịch vụ.
Về không gian, luận án nghiên cứu trên phạm vi 5 huyện ngoại thành Hà Nội
bao gồm các huyện Sóc Sơn, Đông Anh, Gia Lâm, Thanh Trì, Từ Liêm. Trong
khoảng thời gian này một số xã của các huyện được cắt ra để lập thêm quận mới sẽ
không được sử dụng đánh giá trong luận án.
Về thời gian, luận án giới hạn thời gian nghiên cứu từ năm 1991 là năm
Quốc hội khóa VIII phê chuẩn địa giới hành chính mới của thành phố Hà Nội còn 4
quận nội thành cũ và 5 huyện ngoại thành (Sóc Sơn, Đông Anh, Gia Lâm, Thanh
Trì, Từ Liêm). Đây cũng là năm tiến hành Đại hội đại biểu Đảng bộ thành phố lần
thứ XI. Năm 2000 là mốc kết thúc nhiệm kỳ Đại hội đại biểu thành phố lần thứ XII.
Năm 2008 là thời điểm Quốc hội khóa XII ban hành Nghị quyết số 15/2008/NQQH12 về việc điều chỉnh địa giới hành chính thành phố Hà Nội và một số tỉnh có
liên quan. Theo đó, từ ngày 01/08/2008, toàn bộ tỉnh Hà Tây và một phần của hai
tỉnh Hòa Bình và Vĩnh Phúc được sáp nhập vào thành phố Hà Nội.
4. Nguồn tài liệu và phƣơng pháp nghiên cứu
4.1. Nguồn tài liệu
Luận án chủ yếu sử dụng nguồn tài liệu:
Các văn kiện của Đảng: Nghị quyết của Đại hội Đảng toàn quốc, các nghị
quyết của Bộ Chính trị, Ban Chấp hành Trung ương có đề cập đến công tác lãnh đạo

phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn đến năm 2008.
Các văn kiện của Đảng bộ Thành phố Hà Nội: Nghị quyết Đại hội Đảng bộ
Thành phố, các chỉ thị, nghị quyết, chương trình, kế hoạch, đề án và báo cáo tổng
kết hàng năm của Thành ủy, UBND, các ban ngành chức năng của Thành phố và
các huyện.
Kế thừa những kết quả khoa học trong các công trình nghiên cứu về kinh tế
nông nghiệp, nông thôn đã xuất bản, các luận án, luận văn, bài viết đăng trên những
tạp chí chuyên ngành mang tính phân tích, đánh giá, tổng kết đề cập trên bình diện
chung hoặc từng địa phương để tác giả luận án có cái nhìn đầy đủ hơn khi nghiên
cứu vấn đề.
3


4.2. Phương pháp nghiên cứu
Luận án thực hiện dựa trên những quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chủ trương của Đảng mà trực tiếp là chủ
trương, đường lối về phát triển nông nghiệp, nông thôn trong thời kỳ đổi mới.
Phương pháp nghiên cứu chủ yếu là phương pháp lịch sử với phương pháp
logic, đồng thời sử dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp, thống kê, so sánh,
điều tra, khảo sát… phù hợp với yêu cầu của từng nội dung luận án.
5. Đóng góp mới của luận án
Góp phần làm rõ chủ trương, đường lối của Đảng đối với khu vực kinh tế
nông nghiệp, nông thôn thông qua xem xét quá trình vận dụng thực tế tại địa
phương, ở đây là vùng ngoại thành Thành phố Hà Nội.
Dựng lại bức tranh toàn cảnh về công tác lãnh đạo, chỉ đạo phát triển kinh tế
ngoại thành của Đảng bộ Thành phố Hà Nội từ năm 1991 đến năm 2008.
Đánh giá những ưu điểm, hạn chế và rút ra một số kinh nghiệm có thể sử
dụng làm tài liệu tham khảo để tổng kết và xây dựng phương hướng, nhiệm vụ cho
Đảng bộ, chính quyền Thành phố Hà Nội trong lãnh đạo phát triển kinh tế ngoại
thành ở những giai đoạn sau.
6. Bố cục của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục và danh mục tài liệu tham khảo, luận
án gồm 4 chương, 9 tiết:
Chương 1: Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến luận án
Chương 2: Chủ trương và sự chỉ đạo phát triển kinh tế ngoại thành của Đảng
bộ Thành phố Hà Nội từ năm 1991 đến năm 2000
Chương 3: Đảng bộ Thành phố Hà Nội lãnh đạo đẩy mạnh phát triển kinh tế
ngoại thành từ năm 2001 đến năm 2008
Chương 4: Một số nhận xét và kinh nghiệm

4


CHƢƠNG 1
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
1.1. Các công trình nghiên cứu liên quan đến luận án
Trong thời kỳ đổi mới, phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn là chủ
trương lớn và được xem là nhiệm vụ trọng yếu trong công tác lãnh đạo của Đảng
Cộng sản Việt Nam, đòi hỏi phải có nhận thức đúng đắn cùng sự vào cuộc một cách
tích cực của các cấp, các ngành và các địa phương. Đáp ứng yêu cầu trên, đã có
nhiều tác giả với nhiều công trình nghiên cứu khác nhau đi sâu tìm hiểu vấn đề này.
Dưới đây là một số công trình tiêu biểu:
1.1.1. Nhóm công trình nghiên cứu trên bình diện chung
Việt Nam là một nước nông nghiệp với hơn 90% dân số là nông dân, vì vậy
trong quá trình lãnh đạo, chỉ đạo phát triển kinh tế, Đảng Cộng sản Việt Nam đã có
nhiều chủ trương, chính sách đối với khu vực này. Với góc nhìn và phương pháp
tiếp cận khác nhau, các công trình nghiên cứu, luận văn, luận án và các bài nghiên
cứu của nhiều tác giả đã hệ thống và làm rõ sự phát triển trong nhận thức của Đảng
về vị trí, vai trò của kinh tế nông nghiệp, nông thôn và các giải pháp đưa ra cho
từng thời kỳ. Có thể chỉ ra:
Chính sách kinh tế và vai trò của nó đối với phát triển kinh tế nông nghiệp,

nông thôn Việt Nam do Nguyễn Văn Bích, Chu Tiến Quang (đồng chủ biên) (1996),
NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội. Cuốn sách đề cập những vấn đề về chính sách
kinh tế đối với phát triển nông nghiệp, nông thôn. Thông qua phân tích, đánh giá vai
trò của các chính sách kinh tế, bức tranh về quá trình phát triển nông nghiệp, nông
thôn Việt Nam được tái hiện với tất cả những thành tựu và hạn chế, khiếm khuyết,
những thách thức và mâu thuẫn, những tiềm năng dự báo và giới hạn phát triển,
những vấn đề đang đặt ra và hướng xử lý các chính sách và giải pháp cho phù hợp.
Nông nghiệp, nông thôn trong giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa do
Đặng Thọ Xương (chủ biên) (1997), NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội. Cuốn sách
tập hợp nhiều nguồn tài liệu, bao gồm cả những số liệu điều tra và tính toán theo
phương pháp mới, đặc biệt coi trọng phương pháp phân tích thống kê, từ đó đưa ra
những nhận xét, đánh giá thực trạng nông nghiệp, nông thôn, thực chất của những
thành tựu đã đạt được của Việt Nam. Trên cơ sở đó, trình bày một số giải pháp
nhằm đưa nông nghiệp, nông thôn Việt Nam phát triển theo hướng CNH, HĐH.
Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn - những vấn đề lý luận và thực tiễn do
Lê Đình Thắng (chủ biên) (1998), NXB Nông nghiệp, Hà Nội. Cuốn sách đã đề cập
5


một cách có hệ thống những vấn đề cơ bản của chuyển dịch CCKT nông thôn, kinh
nghiệm và những bài học của một số nước trong khu vực và trên thế giới; thực trạng
kinh tế nông thôn, đánh giá những mặt được và hạn chế, từ đó đưa ra những quan
điểm và giải pháp khả thi cho quá trình chuyển dịch CCKT nông thôn ở Việt Nam
trong thời kỳ CNH, HĐH.
Phát triển nguồn nhân lực trẻ ở nông thôn để công nghiệp hóa, hiện đại
hóa nông thôn, nông nghiệp nước ta do Nguyễn Văn Trung (chủ biên) (1998),
NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội. Nội dung chính của cuốn sách gồm 3 phần, đề
cập đến những vấn đề: vị trí của nông thôn và chuyển dịch CCKT thực hiện CNH,
HĐH nông nghiệp, nông thôn ở Việt Nam; thực trạng tình hình nghề nghiệp, việc
làm của thanh niên nông thôn và vai trò của họ trong chuyển dịch CCKT, xây

dựng nông thôn mới; một số mô hình, kinh nghiệm và chính sách phát triển thanh
niên nông thôn.
Đổi mới cơ chế quản lý kinh tế nông nghiệp ở Việt Nam của Trương Thị Tiến
(1999), NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội. Cuốn sách nghiên cứu quá trình đổi mới
cơ chế quản lý nông nghiệp ở Việt Nam; nêu lên một số kinh nghiệm nhằm hoàn
thiện đường lối, chính sách đổi mới cơ chế quản lý nông nghiệp ở Việt Nam.
Chuyển dịch cơ cấu kinh tế và xu hướng phát triển kinh tế nông nghiệp Việt
Nam theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa từ thế kỷ XX đến thế kỷ XXI của
thời đại kinh tế tri thức của Lê Quốc Sử (2001), NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
Cuốn sách làm rõ lý luận cơ bản về CCKT nói chung và CCKT nông nghiệp nói
riêng theo hướng CNH, HĐH trong thời đại kinh tế tri thức; những mô hình phát
triển kinh tế nông nghiệp xưa và nay trên thế giới; đường lối, chủ trương, chính
sách đối với nông nghiệp của Đảng Cộng sản Việt Nam từ năm 1975 đến 2001. Bên
cạnh đó, cuốn sách cũng đã trình bày khá toàn diện về vấn đề chuyển dịch CCKT
nông nghiệp theo hướng CNH; kết quả khảo sát thực tiễn điều tra nghiên cứu nông
nghiệp, nông thôn ngoại thành thành phố Hồ Chí Minh.
Con đường công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn Việt Nam
của Ban Tư tưởng - Văn hóa Trung ương, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn
(2002), NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội. Cuốn sách giới thiệu khái quát quá trình
hình thành và phát triển quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về CNH, HĐH
nông nghiệp, nông thôn theo hai thời kỳ lớn: trước và sau Đại hội lần thứ VI. Trên
cơ sở phân tích, đánh giá và rút kinh nghiệm của một số nước đi trước, cuốn sách đã
đề cập đến những vấn đề đặt ra trong quá trình CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn
ở Việt Nam, đề xuất phương hướng và các giải pháp thúc đẩy quá trình này.
6


Một số kinh nghiệm điển hình về phát triển nông nghiệp nông thôn theo
hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa của Lưu Văn Sùng (2004), NXB Chính trị
Quốc gia, Hà Nội. Cuốn sách đề cập đến thực trạng Việt Nam là một nước có đa số

dân cư sống bằng nghề nông, vì vậy CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn phải được
đặt lên hàng đầu trong sự nghiệp CNH, HĐH đất nước; CNH, HĐH nông nghiệp,
nông thôn là quá trình xây dựng cơ sở vật chất - kỹ thuật và chuyển dịch CCKT
theo hướng sản xuất hàng hóa lớn, hiện đại, gắn nông nghiệp với công nghiệp và
dịch vụ, cho phép phát huy có hiệu quả cao mọi nguồn lực và lợi thế của nền nông
nghiệp, mở rộng giao lưu trong nước và quốc tế.
Góp phần phát triển bền vững nông thôn Việt Nam của Nguyễn Xuân Thảo
(2004), NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội. Cuốn sách trình bày về những vấn đề
nông nghiệp, nông thôn mang tính chiến lược, những vấn đề sử dụng đất đai, an
ninh lương thực, quy hoạch các vùng kinh tế, vấn đề việc làm ở nông thôn, lợi ích
người lao động; phân tích, luận giải, đóng góp ý kiến cho vấn đề sản xuất lương
thực, quy hoạch các vùng kinh tế, vấn đề việc làm ở nông thôn.
Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa
nông nghiệp, nông thôn từ 1991 đến 2002 của Lê Quang Phi (2005), luận án tiến sĩ
lịch sử, Học viện Chính trị Quân sự, Hà Nội. Luận án nghiên cứu, tổng kết sự
nghiệp CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo,
làm rõ tính đúng đắn, sáng tạo, chủ trương, đường lối của Đảng, kết quả đạt được và
những hạn chế trong quá trình CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn những năm
1991- 2002. Qua đó, luận án đã rút ra một số kinh nghiệm góp phần vào quá trình
hoàn thiện chủ trương của Đảng về CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn.
Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và nông thôn ở Việt Nam - con
đường và bước đi do Nguyễn Kế Tuấn (chủ biên) (2006), NXB Chính trị Quốc gia,
Hà Nội. Thông qua những lý giải có tính tổng quát về con đường, bước đi và các
giải pháp thực hiện công cuộc CNH, HĐH nông nghiệp và nông thôn ở Việt Nam,
cuốn sách làm rõ hơn khái niệm, mục tiêu, nội dung, bước đi và các giải pháp thúc
đẩy quá trình CNH, HĐH nông nghiệp nông thôn; xác định con đường ngắn nhất,
cách đi nhanh nhất để đạt mục tiêu; xác định các chặng đường và các giải pháp cần
thực hiện.
Nông nghiệp, nông dân, nông thôn Việt Nam hôm nay và mai sau của Đặng
Kim Sơn (2008), NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội. Cuốn sách đề cập thực trạng

nông nghiệp, nông dân, nông thôn Việt Nam trong 20 năm đổi mới (1986 - 2007);
phân tích những thành tựu, những khó khăn, vướng mắc trong giải quyết vấn đề
7


nông nghiệp, nông dân, nông thôn, đồng thời đề xuất những định hướng, kiến nghị
những chính sách nhằm đưa nông nghiệp, nông dân, nông thôn Việt Nam phát triển.
Đường lối phát triển nông nghiệp nông thôn của Đảng trong những năm
1986 - 2006 của Lê Thị Thu Hương (2008), luận văn thạc sĩ lịch sử, Trường Đại
học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội. Luận văn trình bày
quá trình hoàn thiện chủ trương, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về nông
nghiệp, nông thôn từ năm 1986 đến năm 2006, trong đó tập trung xem xét vấn đề
đổi mới cơ chế quản lý kinh tế nông nghiệp và con đường thực hiện CNH, HĐH
nông nghiệp, nông thôn.
Vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn Kinh nghiệm Việt Nam - Trung
Quốc của nhóm tác giả Phùng Hữu Phú, Nguyễn Viết Thông, Bùi Bằng Hưng
(2009), NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội. Cuốn sách là tập hợp các bài tham luận
của các nhà khoa học Việt Nam và Trung Quốc bàn về vấn đề nông nghiệp, nông
dân, nông thôn trong thời kỳ CNH, HĐH. Các tác giả đã tổng kết thực tiễn, rút ra
những kinh nghiệm từ quá trình thực hiện chính sách đối với nông nghiệp, nông
dân, nông thôn của Việt Nam và chính sách Tam nông của Trung Quốc, qua đó đưa
ra những khuyến nghị nhằm tiếp tục giải quyết tốt vấn đề nông nghiệp, nông dân,
nông thôn Việt Nam.
Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp
(1996- 2006) của Đặng Kim Oanh (2011), luận án tiến sĩ lịch sử, Trường Đại học
Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội. Luận án làm rõ quá trình
Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo, chỉ đạo chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp
từ năm 1996 đến năm 2006. Trên cơ sở tổng kết quá trình phát triển kinh tế nông
nghiệp, luận án rút ra một số kinh nghiệm về sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng trog
vấn đề này.

Đường lối phát triển kinh tế nông nghiệp của Đảng Cộng sản Việt Nam
trong thời kỳ đổi mới (1986 - 2011) của tác giả Nguyễn Ngọc Hà (2012), NXB
Chính trị - Hành chính, Hà Nội. Cuốn sách trình bày cơ sở hình thành quan điểm,
chủ trương, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về vấn đề nông nghiệp, nông
dân, nông thôn. Làm rõ những điều kiện lịch sử và quá trình hình thành những quan
điểm, chủ trương phát triển kinh tế nông nghiệp gắn với xây dựng xã hội nông thôn
Việt Nam văn minh hiện đại.
Đảng với vấn đề nông dân, nông nghiệp và nông thôn (1930 - 1975) của Vũ
Quang Hiển (2013), NXB Chính trị Quốc gia - Sự thật, Hà Nội. Cuốn sách phân

8


tích chủ trương, chính sách của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với nông nghiệp,
nông dân, nông thôn giai đoạn 1930 - 1975, từ đó đưa ra những nhận xét và bài học
kinh nghiệm trong việc tiếp tục phát huy vị trí, vai trò, sức mạnh của giai cấp nông
dân, địa bàn nông thôn và ngành kinh tế nông nghiệp trong giai đoạn hiện nay.
Ngoài các công trình nghiên cứu trên còn có: kỷ yếu Những vấn đề lý luận
cơ bản về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn Việt Nam của Ủy ban
kế hoạch Nhà nước - Trường đại học kinh tế quốc dân, Hà Nội (1995); Phát triển
toàn diện kinh tế xã hội nông thôn của tác giả Chu Hữu Quý, NXB Chính trị quốc
gia, Hà Nội, (1996); Phát triển nông thôn do Phạm Xuân Nam (chủ biên), NXB
Khoa học xã hội, Hà Nội (1997); Công nghiệp hóa - hiện đại hóa nông nghiệp,
nông thôn, một số vấn đề lý luận và thực tiễn của tác giả Hồng Vinh, NXB CTQG,
Hà Nội (1998); Một số vấn đề về công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong phát triển
nông nghiệp và kinh tế nông thôn thời kỳ 2001 - 2020 do Bộ Nông nghiệp và Phát
triển nông thôn phát hành, NXB Nông nghiệp, Hà Nội (2001); Nông nghiệp nông
thôn thời kỳ đổi mới 1986 - 2002 của PGS.TS Nguyễn Sinh Cúc, NXB Thống kê,
Hà Nội (2003); Đánh giá thực trạng của quá trình chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông
nghiệp và nông thôn giai đoạn 1996 - 2002 của Viện khoa học kỹ thuật nông nghiệp

Việt Nam xuất bản (2004); Nông nghiệp nông thôn Việt Nam - 20 năm đổi mới và
phát triển của TS Đặng Kim Sơn, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội (2006)…
1.1.2. Nhóm công trình nghiên cứu về các địa phương
Vận dụng chủ trương của Đảng vào hoàn cảnh thực tiễn, nhiều địa phương
trên cả nước đã triển khai thực hiện đường lối phát triển kinh tế nông nghiệp nông
thôn với nhiều giải pháp phù hợp. Việc nghiên cứu, tổng kết nhằm rút ra những kinh
nghiệm thực tiễn có vai trò quan trọng, một mặt góp phần vào thực hiện thắng lợi
các mục tiêu kinh tế - xã hội ở các địa phương, mặt khác góp thêm cơ sở lý luận cho
việc hoạch định đường lối chính sách của Đảng. Nhiều công trình như vậy đã được
thực hiện, tiêu biểu như:
Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn vùng đồng bằng sông Hồng của
Nguyễn Trung Quế (1995), NXB Nông nghiệp, Hà Nội. Cuốn sách chỉ rõ, đồng
bằng sông Hồng là một vùng kinh tế trọng điểm, có lịch sử phát triển lâu đời, có nền
kinh tế khá phát triển so với các vùng kinh tế khác. Trong quá trình thực hiện
chuyển đổi CCKT nông thôn theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 5 (khóa VII),
các địa phương trong vùng đã đạt được những kết quả bước đầu song việc xác định
một CCKT hợp lý cho cả vùng vẫn còn gặp nhiều khó khăn. Vì vậy cuốn sách đặt ra
mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá lại hiện trạng CCKT nông nghiệp, nông thôn
9


của cả vùng, từ đó đưa ra các định hướng về CCKT nông nghiệp, nông thôn đến
năm 2000 cùng những giải pháp nhằm chuyển dịch CCKT nông nghiệp, nông thôn
từ một nền sản xuất tự cấp tự túc sang sản xuất hàng hóa và có cơ cấu hợp lý.
Những biện pháp kinh tế tổ chức và quản lý để phát triển kinh tế nông nghiệp
hàng hóa và đổi mới cơ cấu kinh tế nông thôn Bắc Bộ của Lương Xuân Quỳ (1996),
NXB Nông nghiệp, Hà Nội. Trên cơ sở phân tích rõ những luận cứ khoa học của
phương hướng tổ chức và xây dựng cơ chế quản lý mới đối với các cơ sở kinh tế
thuộc các thành phần kinh tế khác nhau trong nông nghiệp, nông thôn, cuốn sách đã
xác định phương hướng và các biện pháp cụ thể về kinh tế, tổ chức và quản lý để

thúc đẩy chuyên môn hóa, tập trung hóa và CNH nhằm phát triển kinh tế nông
nghiệp hàng hóa và đổi mới CCKT nông thôn ở các vùng khác nhau thuộc Bắc Bộ.
Đặc điểm và giải pháp chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn vùng đồng bằng
sông Hồng của Nguyễn Tiến Thuận (2000), luận án tiến sĩ kinh tế, chuyên ngành
kinh tế quản lý và kế hoạch hóa kinh tế quốc dân, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ
Chí Minh, Hà Nội. Luận án đi vào phân tích một cách có hệ thống những nhận thức
về lý luận CCKT, CCKT nông thôn, đồng thời đánh giá một cách toàn diện thực
trạng CCKT nông thôn và chuyển dịch CCKT nông thôn vùng đồng bằng sông
Hồng những năm qua. Từ đó, phân tích những đặc điểm chuyển dịch CCKT nông
thôn của vùng và đưa ra những giải pháp nhằm thúc đẩy sự chuyển dịch CCKT
nông thôn của vùng nhanh hơn, có hiệu quả hơn.
Đảng bộ thành phố Hồ Chí Minh lãnh đạo nông dân ngoại thành phát triển
sản xuất nông nghiệp, xây dựng nông thôn thời kỳ 1986 - 1996 của Nguyễn Việt
Hùng (2001), luận án tiến sĩ Lịch sử, chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt
Nam, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội. Luận án trình bày tình
hình nông nghiệp, nông thôn và nông dân ngoại thành thành phố Hồ Chí Minh trong
những năm 1975 - 1985, quá trình Đảng bộ thành phố lãnh đạo nông dân ngoại
thành phát triển sản xuất nông nghiệp, xây dựng nông thôn mới thời kỳ 1986 1996, từ đó rút ra một số nhận xét về quá trình Đảng bộ thành phố Hồ Chí Minh
lãnh đạo nông dân phát triển sản xuất nông nghiệp, xây dựng nông thôn mới thời kỳ
1986 - 1996.
Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn Bắc Trung bộ theo hướng công nghiệp
hóa, hiện đại hóa của Nguyễn Văn Bằng (2002), NXB Nông nghiệp, Hà Nội. Ngoài
phần lý luận chung về CCKT và chuyển dịch CCKT nông thôn, cuốn sách trình bày
những thuận lợi và khó khăn của Bắc Trung Bộ trong quá trình chuyển dịch CCKT
kể từ khi luật đất đai được ban hành; thực trạng cơ cấu ngành nghề của Bắc Trung
10


Bộ đã biến đổi ra sao và phương hướng, giải pháp cần chú ý thực hiện để đẩy mạnh
chuyển dịch CCKT nông thôn Bắc Trung Bộ theo hướng CNH, HĐH.

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn miền Đông Nam Bộ theo hướng công
nghiệp hóa, hiện đại hóa của Phạm Hùng (2002), NXB Nông nghiệp, Hà Nội. Cuốn
sách phân tích đặc điểm miền Đông Nam Bộ là một vùng kinh tế trọng điểm, giàu
tiềm năng, có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế - xã hội. Trong những
năm thực hiện công cuộc đổi mới, việc chuyển dịch CCKT nông thôn ở miền Đông
Nam Bộ đã đạt được những kết quả khả quan, song nhiều tiềm năng và lợi thế so
sánh chưa được khai thác đầy đủ và có hiệu quả. Cuốn sách đã góp phần xác định rõ
những điều kiện và đề ra những giải pháp cơ bản để thực hiện chuyển dịch CCKT
nông thôn miền Đông Nam Bộ theo hướng CNH, HĐH để phát triển nhanh, bền
vững đóng góp vào sự phát triển chung của đất nước.
Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn tỉnh Khánh Hòa theo
hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa của Nguyễn Xuân Long (2003), NXB Nông
nghiệp, Hà Nội. Theo đó, Khánh Hòa là một tỉnh ven biển miền Trung, nơi giao lưu
kinh tế giữa miền Bắc, miền Nam và quốc tế, là tỉnh có nhiều lợi thế về phát triển
kinh tế biển và du lịch. Thực hiện chính sách kinh tế mới của Đảng và Nhà nước
Việt Nam, Khánh Hòa đã thu được nhiều kết quả trong việc chuyển dịch CCKT
nông nghiệp, nông thôn và để lại những kinh nghiệm quý cho các địa phương khác
có thể học tập. Cuốn sách đã trình bày khái quát về quá trình phát triển kinh tế nông
thôn của tỉnh qua các giai đoạn từ sau năm 1975 đến năm 2000, kết quả thực hiện
và những giải pháp để chuyển dịch CCKT nông thôn Khánh Hòa giai đoạn 2001 2010 theo hướng sản xuất hàng hóa.
Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn ở các tỉnh Thanh Nghệ - Tĩnh của Mai Thi Thanh Xuân (2003), luận án tiến sĩ kinh tế, chuyên ngành
kinh tế chính trị, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội. Luận án trình
bày một số vấn đề lý luận và nội dung cơ bản của CNH, HĐH nông nghiệp, nông
thôn; phân tích, đánh giá quá trình CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn ở các tỉnh
Thanh - Nghệ - Tĩnh từ năm 1991 đến 2003, thực trạng và giải pháp chủ yếu thúc
đẩy tiến trình CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn ở các tỉnh Thanh - Nghệ - Tĩnh
trong giai đoạn tiếp theo.
Đảng bộ tỉnh Bạc Liêu lãnh đạo chuyển dịch cơ cấu kinh tế từ năm 1997 đến
năm 2006 của Đào Thị Bích Hồng (2011), luận án tiến sĩ Lịch sử, Đại học khoa học
xã hội và nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội. Luận án nghiên cứu dưới góc độ

lịch sử Đảng nhằm làm sáng tỏ sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Bạc Liêu trong quá
11


trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế từ năm 1997 đến năm 2006, quá trình thực hiện sự
lãnh đạo của Đảng bộ và những kết quả cụ thể, từ đó rút ra một số kinh nghiệm từ
sự lãnh đạo chuyển dịch cơ cấu kinh tế của Đảng bộ tỉnh Bạc Liêu.
Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nôngthôn tỉnh Nam Định trong quá trình công
nghiệp hóa, hiện đại hóa của Nguyễn Thị Thanh Tâm (2012), luận án tiến sĩ kinh tế,
chuyên ngành Kinh tế chính trị, Học viện khoa học xã hội Việt Nam. Luận án khái
quát những vấn đề lý luận về CCKT và chuyển dịch CCKT nông thôn trong quá
trình CNH, HĐH. Đánh giá thực trạng chuyển dịch CCKT nông thôn Nam Định về
đặc điểm, tính chất, quy luật, xu hướng chuyển dịch CCKT; những cơ sở, điều kiện
và những nhân tố tác động đến quá trình chuyển dịch CCKT và những giải pháp chủ
yếu thúc đẩy, chuyển dịch CCKT nông thôn Nam Định.
Các tỉnh ủy vùng Đồng bằng sông Hồng lãnh đạo đẩy nhanh công nghiệp
hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn giai đoạn hiện nay của Nguyễn Thị Tố
Uyên (2012), luận án tiến sĩ Khoa học chính trị, Học viện Chính trị - Hành chính
Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội. Luận án luận giải các khái niệm nông nghiệp, nông
dân, nông thôn và nội dung CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn ở nước ta; chức
năng, nhiệm vụ của các tỉnh ủy và thực trạng các tỉnh ủy vùng Đồng bằng sông
Hồng lãnh đạo đẩy nhanh CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn; chỉ ra ưu khuyết
điểm, khó khăn, thuận lợi, nguyên nhân và bài học kinh nghiệm rút ra, từ đó xác
định phương hướng và đề xuất những giải pháp chủ yếu nhằm đẩy nhanh CNH,
HĐH nông nghiệp nông thôn các tỉnh vùng Đồng bằng sông Hồng đến năm 2020.
Đảng bộ tỉnh Phú Thọ lãnh đạo thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa
nông nghiệp, nông thôn từ năm 1997 đến năm 2010 của Tống Thị Nga (2015), luận
án tiến sĩ lịch sử, chuyên ngành lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, trường Đại học
Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội. Luận án tập trung nghiên
cứu chủ trương của Đảng bộ tỉnh Phú Thọ về CNH, HĐH nông nghiệp nông thôn;

quá trình Đảng bộ tỉnh Phú Thọ tổ chức chỉ đạo thực hiện phát triển nông nghiệp,
nông thôn ở địa phương theo hướng CNH, HĐH từ năm 1997 đến năm 2010; đánh
giá những kết quả đạt được và những hạn chế, khuyết điểm về sự lãnh đạo của Đảng
bộ tỉnh Phú Thọ thực hiện CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn; rút ra một số kinh
nghiệm chủ yếu trong quá trình thực hiện đường lối CNH, HĐH nông nghiệp, nông
thôn ở tỉnh Phú Thọ từ năm 1997 đến năm 2010...
Ngoài ra còn có những luận án, luận văn chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng
sản Việt Nam nghiên cứu về vấn đề này như: luận án tiến sĩ của Nguyễn Văn Vinh
Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa lãnh đạo chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp (Học
12


viện chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội (2010); luận án tiến sĩ
Đảng bộ tỉnh Hưng Yên lãnh đạo chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công
nghiệp hóa, hiện đại hóa giai đoạn 1997 - 2003 của Đào Thị Vân (Trung tâm đào
tạo bồi dưỡng giảng viên lý luận chính trị, Đại học Quốc gia Hà Nội (2004); luận
văn thạc sỹ Quá trình thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông
thôn ở tỉnh Hải Dương từ 1997 đến 2005 của Hoàng Thị Ánh Nga, Trường Đại học
Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội (2007); luận văn thạc sỹ
Quá trình thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn ở tỉnh
Hà Tây (1996 - 2005) của Nguyễn Thị Năm, Trường Đại học Khoa học Xã hội và
Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, 2008...
Bên cạnh các cuốn sách đã xuất bản, các luận án, luận văn được thực hiện
còn có rất nhiều bài viết đăng trên các tạp chí chuyên ngành, tiêu biểu như: Thị
trường - yếu tố quyết định tới quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn của
Nguyễn Đình Long,Tạp chí Nghiên cứu kinh tế, số 5/1995; Những yêu cầu đặt ra
cho việc tiếp tục chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn của Nguyễn Thị Hiền, Tạp
chí Thông tin lý luận số 2/1996; Đặc điểm kinh tế - xã hội nông thôn nước ta trên
con đường phát triển theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa của Trần Ngọc
Hiên, Tạp chí Nghiên cứu lý luận, số 4/1998; Một số vấn đề về công nghiệp hóa,

hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn của Vũ Văn Phúc, Tạp chí Cộng sản, số
7/1999; Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn ở các vùng kinh tế lãnh thổ Việt Nam của Đ Kim Chung, Tạp chí Nghiên cứu kinh tế, số 25/1999;
Phát triển nông thôn theo tinh thần Nghị quyết Đại hội IX của Đảng của Bạch Đình
Ninh, Tạp chí Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, số 12/2001; Về đẩy nhanh công
nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn của Nguyễn Thiện Luân, Tạp chí
Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, số 5/2002; Bài học kinh nghiệm từ thực tiễn
phát triển nông nghiệp nông thôn ở An Giang của Đàm Kiến Lập, Tạp chí Cộng
sản, tháng 6/2009; Quan điểm của Đảng về công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông
nghiệp nông thôn trong thời kỳ mới của Nguyễn Văn Thông, Tạp chí Giáo dục lý
luận, số 199/2013...
Các công trình, bài viết trên đã đi sâu nghiên cứu chủ trương, chính sách của
Đảng và Nhà nước, làm rõ những thành tựu, yếu kém và nguyên nhân của thành tựu
yếu kém, từ đó rút ra những kinh nghiệm trong việc lãnh đạo triển khai thực hiện
đường lối của Đảng phù hợp với tình hình thực tiễn của các địa phương. Đây là
những tư liệu hữu ích giúp tác giả luận án tham khảo vận dụng vào xem xét, đánh
giá quá trình lãnh đạo phát triển kinh tế ngoại thành của Đảng bộ thành phố Hà Nội.
13


1.1.3. Nhóm công trình nghiên cứu về kinh tế ngoại thành Hà Nội
Thủ đô Hà Nội là đô thị đặc biệt không chỉ bởi bề dày lịch sử, văn hóa mà
còn là trung tâm chính trị, kinh tế lớn của cả nước. Nói đến Hà Nội không thể chỉ
nhắc đến khu vực nội thành mà bỏ qua vùng ngoại thành rộng lớn có ảnh hưởng
trực tiếp đến sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của thủ đô. Trong những năm
1991 – 2008, Đảng bộ thành phố Hà Nội đã quán triệt và tích cực triển khai thực
hiện chủ trương của Đảng vào phát triển kinh tế ngoại thành. Trên bình diện chung
có thể kể đến:
Những vấn đề chủ yếu về phát triển kinh tế nông hộ ngoại thành Hà Nội của
Hoàng Văn Chính (1993), luận án phó tiến sĩ khoa học kinh tế, trường Đại học Kinh
tế quốc dân, Hà Nội. Luận án đã làm rõ những khái niệm về kinh tế nông hộ, vai trò

của kinh tế nông hộ và những luận điểm về phát triển kinh tế nông hộ của Đảng
Cộng sản Việt Nam qua các thời kỳ; đánh giá tình hình phát triển kinh tế nông hộ ở
ngoại thành Hà Nội từ năm 1988 đến năm 1991, từ đó đề xuất phương hướng phát
triển kinh tế nông hộ và những giải pháp chủ yếu thúc đẩy quy mô, tốc độ phát triển
của kinh nông hộ sản xuất hàng hóa ở vùng nông thôn ngoại thành Hà Nội.
Quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở các huyện ngoại thành Hà Nội của
Lương Ngọc Cừ (1995), Tạp chí Tạp chí Cộng sản, số 1, tr 22-26. Bài viết nêu khái
quát về đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội của các huyện ngoại thành sau khi thực
hiện điều chỉnh lại địa giới hành chính năm 1991; đánh giá quá trình thực hiện
Chương trình 06-Ctr/TU của Thành ủy Hà Nội ngày 5/5/1992 về phát triển kinh tế
ngoại thành và xây dựng nông thôn mới Thủ đô đến hết năm 1994, từ đó xác đinh
phương hướng và nhiệm vụ cơ bản cho năm 1995 nhằm thực hiện thành công
những mục tiêu đề ra của Chương trình.
Những giải pháp chủ yếu thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông
thôn ngoại thành Hà Nội của Lương Xuân Quỳ (1999), Tạp chí Kinh tế Nông
nghiệp, số 12, tr 26-27. Trên cơ sở đánh giá kết quả chuyển dịch CCKT nông thôn
ngoại thành giai đoạn 1991 - 1995 với những thành tựu về chuyển dịch cơ cấu thu
nhập, cơ cấu lao động và cơ cấu ngành theo hướng tăng tỷ trọng từ sản xuất công
nghiệp, TTCN và dịch vụ, giảm tỷ trọng ngành nông nghiệp, tác giả đưa ra định
hướng ngoại thành cần tạo những chuyển biến mạnh mẽ trong cơ cấu ngành, phát
triển các thành phần kinh tế và hình thành các vùng sản xuất chuyên môn hóa có
quy mô lớn. Trên cơ sở đó, tác giả đã đề xuất 5 giải pháp để thực hiện, trong đó có
giải pháp về ruộng đất, giải pháp về thị trường, giải pháp về vốn...
14


Xây dựng đội ngũ công chức quản lý nhà nước về kinh tế ở các huyện ngoại
thành (qua thực tế các huyện ngoại thành Hà Nội) của Trần Huy Sáng (1999), luận
án tiến sĩ kinh tế, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội. Luận án trình
bày những đặc trưng của đội ngũ công chức quản lý nhà nước về kinh tế và cơ sở

khách quan phải xây dựng đội ngũ công chức quản lý nhà nước về kinh tế ở các
huyện ngoại thành; phân tích, đánh giá thực trạng và đề xuất các quan điểm, phướng
hướng, giải pháp tuyển chọn, đào tạo và bố trí, sử dụng đội ngũ công chức quản lý
nhà nước về kinh tế các huyện ngoại thành phục vụ cho sự nghiệp phát triển kinh tế,
xã hội ở địa phương.
Những giải pháp chủ yếu để phát triển nông nghiệp thành phố Hà Nội thời
kỳ 2000 - 2020 của Nguyễn Đình Chính (2000), Tạp chí Kinh tế Nông nghiệp, số 3,
tr 33-36. Theo tác giả, kinh tế nông thôn gồm nhiều ngành, trong đó ngành nông
nghiệp giữ một vị trí quan trọng, vì vậy chuyển dịch CCKT nông thôn cần đặc biệt
chú trọng đến chuyển dịch ngành kinh tế này. Với nhận thức trên, bài viết đã đề cập
đến những yêu cầu đối với quá trình chuyển dịch CCKT ngành nông nghiệp ở Thủ
đô giai đoạn 2000 - 2010 và đến năm 2020 phát triển toàn diện cả trồng trọt, chăn
nuôi, thủy sản; chuyển dịch mạnh CCKT nông nghiệp theo hướng tăng tỷ trọng
chăn nuôi, thủy sản; phát triển công nghiệp chế biến để nâng cao giá trị sản phẩm
nông sản và ổn định thị trường tiêu thụ. Bài viết cũng đã đưa ra những giải pháp để
phát triển nông nghiệp thành phố Hà Nội đến năm 2010 và 2020 nhằm thực hiện
mục tiêu đi đầu trong CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn so với cả nước.
Ảnh hưởng của đô thị hóa đến nông thôn ngoại thành Hà Nội: thực trạng và
giải pháp của Lê Du Phong (chủ biên) (2002), NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
Trong những năm 1991 - 2000, ngoại thành Hà Nội là một trong những nơi có tốc
độ đô thị hóa nhanh ở Việt Nam. Đô thị hóa góp phần đẩy mạnh phát triển kinh tế xã hội, nâng cao đời sống cho nhân dân nhưng cũng phát sinh nhiều vấn đề cần gải
quyết. Trong cuốn sách, các tác giả đã phân tích, đánh giá thực trạng ảnh hưởng tích
cực và những vướng mắc của quá trình đô thị hóa ở vùng nông thôn ngoại thành Hà
Nội, đồng thời nêu lên những bức xúc trong quá trình giải quyết việc đền bù khi
Nhà nước thu hồi đất. Trên cơ sở đó các tác giả kiến nghị một số giải pháp chủ yếu
nhằm giải quyết ảnh hưởng của đô thị hóa đối với nông thôn và hoàn thiện chính
sách đền bù khi thu hồi đất sản xuất nông nghiệp ở ngoại thành Hà Nội.
Hoàn thiện các chính sách kinh tế phát triển nông nghiệp, nông thôn ngoại
thành Hà Nội theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa của Nguyễn Tiến Dĩnh
15



(2003), luận án tiến sĩ kinh tế, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội.
Luận án đã hệ thống hóa những vấn đề lý luận cơ bản về chính sách kinh tế nông
nghiệp, nông thôn như khái niệm, phân loại các chính sách kinh tế, vai trò của chính
sách kinh tế nông nghiệp, nông thôn, các nhân tố tác động, xây dựng và tổ chức
thực hiện các chính sách kinh tế; phân tích và đánh giá thực trạng tác động của
chính sách kinh tế đến kết quả chuyển dịch nông nghiệp, nông thôn ngoại thành Hà
Nội và những vấn đề đặt ra để đáp ứng yêu cầu CNH, HĐH và xây dựng nền nông
nghiệp đô thị sinh thái, nông thôn hiện đại ở Thủ đô; đề xuất giải pháp hoàn thiện
hệ thống chính sách kinh tế thúc đẩy phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn
ngoại thành Hà Nội theo hướng CNH, HĐH đến năm 2010.
Nguồn nhân lực nông thôn ngoại thành trong quá trình đô thị hóa trên địa
bàn thành phố Hà Nội của Nguyễn Tiệp (2005), NXB Lao động xã hội, Hà Nội.
Cuốn sách đã nêu những vấn đề lý luận và thực tiễn về đào tạo và phát triển nguồn
nhân lực nông thôn trong quá trình CNH, HĐH trên địa bàn thành phố Hà Nội, từ
đó đề xuất các phương án đào tạo nghề cho những địa bàn ngoại thành khác nhau để
phù hợp với hoàn cảnh, yêu cầu và khả năng của các địa phương.
Những giải pháp kinh tế chủ yếu nhằm chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông
nghiệp ngoại thành Hà Nội theo hướng nông nghiệp sinh thái của Trần Thị Hồng
Việt (2006), luận án tiến sĩ kinh tế, trường Đại học Kinh tế quốc dân, Hà Nội. Luận
án đã hệ thống hóa các vấn đề lý luận và thực tiễn về nông nghiệp sinh thái, nông
nghiệp sinh thái ven đô, CCKT nông nghiệp theo hướng sinh thái ở ngoại thành và
chuyển dịch CCKT nông nghiệp ngoại thành theo hướng nông nghiệp sinh thái;
phân tích, đánh giá thực trạng chuyển dịch CCKT nông nghiệp ngoại thành Hà Nội
từ năm 1991 đến năm 2006, rút ra những ưu điểm và chỉ ra những tồn tại, đánh giá
các nguyên nhân cơ bản của tồn tại và những vấn đề đặt ra cần tiếp tục giải quyết;
xây dựng các quan điểm, định hướng chuyển dịch theo căn cứ khoa học và đề xuất
các giải pháp kinh tế chủ yếu để chuyển dịch CCKT nông nghiệp ngoại thành Hà
Nội theo hướng nông nghiệp sinh thái.

Giải quyết việc làm cho người lao động ở khu vực nông thôn ngoại thành Hà
Nội của Đ Thị Tuyết (2011), luận án tiến sĩ kinh tế, trường Đại học Thương Mại,
Hà Nội. Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn, luận án đánh giá thực trạng kinh
tế nông thôn ngoại thành Hà Nội và quá trình giải quyết việc làm từ năm 1996 đến
năm 2008; đưa ra những giải pháp cơ bản giải quyết việc làm ở khu vực nông thôn
ngoại thành Hà Nội đến năm 2010 và tầm nhìn đến năm 2020 nhằm thực hiện
16


đường lối của Đảng về phát triển kinh tế nông thôn, nâng cao thu nhập, cải thiện đời
sống cho cư dân nông thôn nhằm thu hẹp với mức sống của cư dân thành thị.
Tác động của đô thị hóa đối với lao động ở khu vực nông thôn ngoại thành
Hà Nội của Nguyễn Thị Hải Vân (2012), luận án tiến sĩ kinh tế, Học viện Khoa học
xã hội, Hà Nội. Luận án nghiên cứu cơ sở lý luận, khung lý thuyết về tác động của
đô thị hóa tới lao động, việc làm ở nông thôn, kinh nghiệm trong nước, quốc tế và
bài học rút ra cho Hà Nội; làm rõ thực trạng tác động của quá trình đô thị hóa tới lao
động, việc làm ở nông thôn ngoại thành Hà Nội từ năm 2000 đến 2008; đề xuất
phương hướng, giải pháp về cơ chế chính sách giải quyết lao động, việc làm ở nông
thôn ngoại thành Hà Nội tới năm 2020.
Nghiên cứu hệ thống tín dụng nông thôn ngoại thành Hà Nội của Nguyễn
Quốc Oánh (2013), luận án tiến sĩ kinh tế, trường Đại học Nông nghiệp I Hà Nội.
Luận án tập trung phân tích đặc điểm của hệ thống tín dụng nông thôn ngoại thành
giai đoạn 2006 - 2010, từ đó đưa ra một số giải pháp để làm cơ sở hoàn thiện hệ
thống tín dụng nông thôn, góp phần đáp ứng nhu cầu tín dụng cho các tổ chức và cá
nhân nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế ngoại thành Hà Nội.
Cũng nghiên cứu về tình hình kinh tế ngoại thành trong giai đoạn này còn rất
nhiều bài viết của các tác giả đăng trên các tạp chí chuyên ngành: Nông thôn Hà Nội
trên đường đổi mới của Đ Thức, Tạp chí Con số và Sự kiện, số 12/1997, tr 8-9; Về
hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và nông thôn Hà Nội của Bùi
Thị Xô, Tạp chí Thương Mại, số 19/1999, tr 12; Hà Nội với sự nghiệp công nghiệp

hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và nông thôn của Hoàng Văn Dụ, Tạp chí Công
nghiệp, số 1/1999, tr 21-22; Lợi thế và nguy cơ hai khía cạnh lưu ý khi xác định
phương hướng và giải pháp phát triển nông nghiệp nông thôn ngoại thành Hà Nội
của Nguyễn Từ, Tạp chí Kinh tế Nông nghiệp, số 12/1999, tr 28-29; Định hướng
phát triển kinh tế ngoại thành Hà Nội giai đoạn 2000 - 2010 của Lê Quý Đôn, Tạp
chí Kinh tế nông nghiệp, số 7/2000, tr11-13; Một số vấn đề về chuyển đổi hợp tác
xã nông nghiệp theo luật hợp tác xã ở Hà Nội của Thu Hương, Trọng Khương, Tạp
chí Kinh tế nông nghiệp, số 7/2000, tr 32-33; Thực trạng và giải pháp để thực hiện
công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn Hà Nội của Nguyễn Tiến
Dĩnh, Tạp chí Kinh tế Nông nghiệp, số 12/2000, tr 37-39; Một số giải pháp phát
triển công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp nông thôn ngoại thành Hà Nội của Nguyễn
Trọng Khương, Tạp chí Kinh tế Nông nghiệp, số 8/2000, tr 30-31; Những vấn đề
đặt ra trong quá trình phát triển kinh tế và xây dựng nông thôn mới ngoại thành Hà
Nội của Đào Xuân Mùi, Tạp chí Kinh tế Nông nghiệp, số 7/2000, tr 15-17; Kích cầu
17