NE'Y ҙҖC 2.0
TÀI LI҇h^ҙhdѷM ʹ TҎNG HҖP ʹ D҉CH
GiӀi thiҵu Information MӅc lӅc

Biên soҢn ebook : >ġŞŶŚ^ĄŶŐ
ѴI HҊC Y KHOA HÀ NҐI
Trang web : www.ykhoaviet.tk
Email : ,
ŝҵn thoҢi : 0973.910.357

THÔNG TIN
THÔNG BÁO V҄ VI҇C XUѶT BѵN BÁCH KHOA Y HҊC 2010 :
Theo yêu cҥu và nguyҵn vҸng cӆa nhiҲu bҢŶĜҸc, khác vӀi Bách Khoa Y HҸc các
phiên bңŶƚƌӇӀc, bên cҢnh viҵc cҨp nhҨt các bài viұt mӀi và các chuyên khoa
mӀŝ͕ĐƹŶŐŶŚӇƚŚĂLJĜҼi cách thӈc trình bày, Bách Khoa Y HҸĐϮϬϭϬĜӇӄc chia ra
làm nhiҲu cuҺn nhҹ, mҽi cuҺn bao gһm mҾt chӆ ĜҲ cӆa Y HҸĐ͕ŶŚӇƚŚұ sҰ giúp
bҢŶĜҸc tiұt kiҵŵĜӇӄc thӁi gian tra cӈu thông tin khi cҥn. Tác giң xin chân thành


ĐĄŵҿŶƚҤt cң nhӋng ý kiұŶĜſŶŐŐſƉƉŚġďŞŶŚĐӆĂƋƵljĜҾc giң trong thӁi gian
qua. TҤt cң các cuҺn sách cӆa bҾ sách Bách Khoa Y HҸc 2010 bҢŶĜҸc có thҳ tìm
thҤy và tңi vҲ tӉ ƚƌĂŶŐǁĞďǁǁǁ͘LJŬŚŽĂǀŝĞƚ͘ƚŬĜӇӄĐ>ġŞŶŚ^ĄŶŐdžąLJĚӌng và
phát triҳn.
ҘNG HҐ :
Tác giң džŝŶĐŚąŶƚŚăŶŚĐĄŵҿŶŵҸi sӌ ӆng hҾ vҲ mҭƚƚăŝĐŚşŶŚĜҳ giúp cho Bách
Khoa Y HҸĐĜӇӄc phát triҳn tҺƚŚҿŶǀăŶŐăLJĐăŶŐŚӋƵşĐŚŚҿŶ͘
MҸi tҤm lòng ӆng hҾ cho viҵc xây dӌng mҾt website dành cho viҵc phҼ biұn tài
liҵu hҸc tҨp và giңng dҢy Y Khoa cӆa các cá nhân và Doanh nghiҵp xin gӊi vҲ :
dġŶŶŐąŶŚăŶŐ͗E'E,E'ѷhdҙsW,ddZ/҅N VI҇T NAM
Tên tài khoңŶŶŐąŶŚăŶŐ͗>ġŞŶŚ^ĄŶŐ
SҺ tài khoңn : 5111-00000-84877

CѵNH BÁO :
TÀI LI҇U NÀY CH҈ MANG TÍNH CHѶT THAM KHѵO nhҪm mӅc ĜşĐŚŶąŶŐĐĂŽŚŝҳu
biұt vҲ Y khoa. TuyҵƚĜҺŝŬŚƀŶŐĜӇӄc tӌ ý áp dӅng các thông tin trong ebook này
Ĝҳ chҦŶĜŽĄŶǀăƚӌ ĜŝҲu trҷ bҵnh, nhҤt là vӀi nhӋŶŐŶŐӇӁi không thuҾc nghành Y .
Tác giң ebook này không chҷu bҤt cӈ trách nhiҵŵŐŞůŝġŶƋƵĂŶĜұn viҵc sӊ dӅng
thông tin trong cuҺŶƐĄĐŚĜҳ áp dӅng vào thӌc tiҴn cӆa bҢŶĜҸĐ͘ąLJůăƚăŝůŝҵu
ƐӇƵƚҥm tӉ nhiҲu tác giң khác nhau, nhiҲu cuҺŶƐĄĐŚŬŚĄĐŶŚĂƵ͕ĐŚӇĂĜӇӄc kiҳm
chӈng , vì thұ mҸi thông tin trong cuҺŶƐĄĐŚŶăLJĜҲu chҶ mang tính chҤƚƚӇҿŶŐĜҺi
. CuҺn sách năLJĜӇӄc phân phát miҴn phí vӀi mӅĐĜşĐŚƐӊ dӅŶŐƉŚŝƚŚӇҿŶŐŵҢi,
bҤt cӈ ŚăŶŚǀŝŶăŽůŝġŶƋƵĂŶĜұn viҵĐŵƵĂďĄŶ͕ƚƌĂŽĜҼi, chҶnh sӊa, in Ҥn cuҺn
sách này vào bҤt cӈ thӁŝĜŝҳŵŶăŽĜҲu là bҤt hӄp lҵ . NҾi dung cuҺn ebook này có
thҳ ĜӇӄĐƚŚĂLJĜҼi và bҼ sung bҤt cӈ lúc nào mà không cҥŶƚŚƀŶŐ漏ƚƌӇӀc.

GIҒI THI҇U


BҾƐĄĐŚŶăLJĜӇӄĐ>ġ^ĄŶŐƐӇƵƚҥm , biên dҷch và tҼng hӄp vӀi mӅĐĜşĐŚĐƵŶŐĐҤp
mҾt nguһn tài liҵu tham khңo hӋu ích cho các bҢn sinh viên y khoa, và tҤt cң
nhӋng ai có nhu cҥu tìm hiҳu, nghiên cӈu, tra cӈu , tham khңo thông tin y hҸc.
sӀŝƚŝġƵĐŚşůăďҾ sách mӂ͕ĜӇӄĐdžąLJĚӌng dӌa trên nguһn tài liҵu cӆa cҾŶŐĜһng ,
không mang mӅĐĜşĐŚǀӅ lӄi, không gҩn vӀi mӅĐĜşĐŚƚŚӇҿŶŐŵҢŝŚſĂĚӇӀi bҤt kLj
hình thӈĐŶăŽ͕ŶġŶƚƌӇӀc khi sӊ dӅng bҾ sách này bҢn phңŝĜһng ý vӀi nhӋng
ĜŝҲu kiҵn sau . NұƵŬŚƀŶŐĜһng ý , bҢn không nên tiұp tӅc sӊ dӅng sách :
BҾƐĄĐŚŶăLJĜӇӄĐĐƵŶŐĐҤƉĜұn tay bҢn , hoàn toàn dӌa trên tinh thҥn tӌ nguyҵn
cӆa bҢn. Không có bҤt kLj sӌƚŚӇҿŶŐůӇӄŶŐ͕ŵƵĂĐŚƵҾc, mӁi gҸi hay liên kұt nào
giӋa bҢn và tác giң bҾ sách này.
MӅĐĜşĐŚĐӆa bҾ ƐĄĐŚĜҳ phӅc vӅ công tác hҸc tҨp cho các bҢn sinh viên Y khoa là
chính, ngoài ra nұu bҢn là nhӋŶŐĜҺŝƚӇӄŶŐĜĂŶŐůăŵǀŝҵĐƚƌŽŶŐŶŐŚăŶŚzĐƹŶŐĐſ
thҳ sӊ dӅng bҾ ƐĄĐŚŶŚӇůăƚăŝůŝҵu tham khңo thêm .

MҸi thông tin trong bҾ ƐĄĐŚĜҲu chҶ ĐſƚşŶŚĐŚşŶŚdžĄĐƚӇҿŶŐĜҺŝ͕ƚŚƀŶŐƚŝŶĐŚӇĂ
ĜӇӄĐŬŝҳm chӈng bӀi bҤt cӈ ĐҿƋƵĂŶWŚĄƉůƵҨt, Nhà xuҤt bңn hay bҤt cӈ ĐҿƋƵĂŶ
có trách nhiҵm liên quan nào . Vì vҨy, hãy luôn cҦn trҸŶŐƚƌӇӀc khi bҢn chҤp nhҨn
mҾƚƚŚƀŶŐƚŝŶŶăŽĜſĜӇӄc cung cҤp trong bҾ sách này.
TҤt cң các thông tin trong bҾƐĄĐŚŶăLJĜӇӄĐƐӇƵƚҥm, tuyҳn chҸn, phiên dҷch và
sҩp xұp theo trình tӌ nhҤƚĜҷnh . Mҽi bài viұt dù ngҩn hay dài, dù hay dù dӂ ĐƹŶŐ
ĜҲu là công sӈc cӆa chính tác giң bài viұƚĜſ͘>ġŞŶŚ^ĄŶŐ chҶ ůăŶŐӇӁŝƐӇƵƚҥm và
phiên dҷch, nói mҾƚĐĄĐŚŬŚĄĐ͕ŶŐӇӁi giúp chuyҳn tңi nhӋng thông tin mà các tác
giң bài viұƚĜĆĐƵŶŐĐҤƉ͕Ĝұn tay các bҢn .

BҾ sách này là tài liҵƵƐӇƵƚҥm và dҷch bӂi mҾt sinh viên Y khoa chӈ không phңi là
mҾƚŐŝĄŽƐӇʹ tiұŶƐšhay mҾt chuyên gia Y hҸc dày dҢn kinh nghiҵŵ͕ĚŽĜſĐſƚŚҳ
có rҤt nhiҲu lҽi và khiұm khuyұƚŬŚƀŶŐůӇӁŶŐƚƌӇӀc , chӆ quan hay khách quan,
các tài liҵu bҺ trí có thҳ ĐŚӇĂŚӄp lý , nên bên cҢnh viҵc thҨn trҸŶŐƚƌӇӀc khi thu


nhҨn thông tin , bҢŶĐƹŶŐĐҥŶĜҸc kӎ phҥn mӅc lӅc bҾ sách và phҥŶŚӇӀng dҧn sӊ
dӅng bҾ ƐĄĐŚĜҳ sӊ dӅng bҾ sách này mҾt cách thuҨn tiҵn nhҤt.
Tác giң bҾ ƐĄĐŚĜŝҵn tӊ này không chҷu bҤt cӈ trách nhiҵŵŶăŽůŝġŶƋƵĂŶĜұn viҵc
sӊ dӅng sai mӅĐĜşĐŚ͕ŐąLJŚҨu quң không tҺt vҲ sӈc khҹe, vҨt chҤt, uy ƚşŶ͙Đӆa
bҢn và bҵnh nhân cӆa bҢn .
Không có chuyên môn , không phңi là nhân viên y tұ , bҢŶŬŚƀŶŐĜӇӄĐƉŚĠƉƚӌ sӊ
dӅng nhӋng thông tin có trong bҾ ƐĄĐŚŶăLJĜҳ chҦŶĜŽĄŶǀăĜŝҲu trҷ. TӉ ƚƌӇӀc tӀi
này, các thҥy thuҺĐ/҄U TR҉ B҇NH NHÂN chӈ không phңi là /҄U TR҉ B҇NH. Mҽi
ŶŐӇӁi bҵnh là mҾt thӌc thҳ ĜҾc lҨƉŚŽăŶƚŽăŶŬŚĄĐŶŚĂƵ͕ĚŽĜſǀŝҵc bê nguyên xi
tҤt cң mҸi thông tin trong bҾ sách này vào thӌc tiҴn sҰ là mҾt sai lҥm lӀn . Tác giң
sҰ không chҷu bҤt cӈ trách nhiҵm gì do sӌ bҤt cҦn này gây ra.
Vì là bҾ sách cҾŶŐĜһng, tҢo ra vì mӅĐĜşĐŚĐҾŶŐĜһng, do cҾŶŐĜһng , bҾ sách này
có phát triҳŶĜӇӄĐŚĂLJŬŚƀŶŐŵҾt phҥn rҤt lӀn, không chҶ dӌa vào sӈc lӌc, sӌ
kiên trì cӆĂŶŐӇӁi tҢo ra bҾ sách này , thì nhӋŶŐĜſŶŐŐſƉ͕džąLJĚӌng, góp ý, bҼ

sung, hiҵu chҶnh cӆĂŶŐӇӁi ĜҸĐĐŚşŶŚůăĜҾng lӌc to lӀŶĜҳ bҾƐĄĐŚŶăLJĜӇӄĐƉŚĄƚ
triҳn. Vì mҾt mӅc tiêu trӂ thành mҾt bҾ sách tham khңo y khoa tҼng hӄp phù hӄp
vӀi nhu cҥu và tình hình thӌc tiҴŶƚƌŽŶŐůšŶŚǀӌc y tұ nói riêng và trong cuҾc sҺng
nói chung . Tác giң bҾ sách mong mҹi ӂ bҢŶĜҸc nhӋng lӁŝĜſŶŐŐſƉĐŚąŶƚŚăŶŚ
mang tính xây dӌng, nhӋng tài liҵu quý mà bҢn muҺn san sү cho cҾŶŐĜһng , vì
mҾƚƚӇҿŶŐůĂŝƚҺƚĜҮƉŚҿŶ͘ſůăƚҤt cң niҲm mong mҹi mà khi bҩƚĜҥu xây dӌng
bҾ sách này , tôi vҧŶŬŝġŶƚƌŞƚŚĞŽĜƵҼi .
NҾi dung bҾ sách này, có thҳ chҶ ĜƷŶŐƚƌŽŶŐŵҾt thӁŝĜŝҳm nhҤƚĜҷnh trong quá
khӈ và hiҵn tҢi hoҭĐƚƌŽŶŐƚӇҿŶŐůĂŝŐҥn. Trong thӁŝĜҢi cách mҢng khoa hҸc công
nghҵ tiұŶŶŚĂŶŚŶŚӇǀƹďĆŽŶŚӇŚŝҵn nay, không ai biұƚƚƌӇӀĐĜӇӄĐůŝҵu nhӋng
kiұn thӈc mà bҢŶĐſĜӇӄĐĐſƚŚҳ áp dӅŶŐǀăŽƚӇҿŶŐůĂŝŚĂLJŬŚƀŶŐ͘ҳ trң lӁi câu
hҹi này, chҶ có chính bңn thân bҢn , phңi luôn luôn không ngӉng-TҞ MÌNH-cҨp
nhҨt thông tin mӀi nhҤt trong mҸŝůšŶŚǀӌc cӆĂĜӁi sҺŶŐ͕ƚƌŽŶŐĜſĐſůšŶŚǀӌc y
khoa. Không ai có thҳ, tҤt nhiên bҾ sách này không thҳ, ůăŵĜŝҲƵĜſƚŚĂLJďҢn.
Nghiêm cҤm sӊ dӅng bҾ ƐĄĐŚŶăLJĚӇӀi bҤt kLj mӅĐĜşĐŚdžҤu nào, ŬŚƀŶŐĜӇӄĐ
ƉŚĠƉƚŚӇҿŶŐŵҢi hóa sңn phҦŵŶăLJĚӇӀi bҤt cӈ ĚĂŶŚŶŐŚšĂŶăŽ͘dĄĐŐŝң bҾ sách


này không phңi là tác giң bài viұt cӆa bҾ ƐĄĐŚ͕ŶŚӇŶŐĜĆŵҤt rҤt nhiҲu công sӈc,
thӁi gian, và tiҲn bҢĐĜҳ tҢo ra nó, vì lӄi ích chung cӆa cҾŶŐĜһng. BҢn phңi chҷu
hoàn toàn trách nhiҵm vӀi bҤt kLj viҵc sӊ dӅng sai mӅĐĜşĐŚǀăŬŚƀŶŐƚƵąŶƚŚӆ nҾi
dung bҾ sách này nêu ra.
MҸi lý thuyұƚĜҲu chҶ là màu xám, mҾt cuҺn sách hay vҢn cuҺŶƐĄĐŚĐƹng chҶ là lý
thuyұt, chҶ có thӌc tұ cuҾc sҺng mӀi là cuҺn sách hoàn hңo nhҤt, ӂ ĜſďҢn không
phңŝůăĜҾc giң mà là diҴn viên chính. Và Bách Khoa Y HҸĐĐƹŶŐĐŚҶ là mҾt hҢt thóc
nhҹ, viҵc sӊ dӅŶŐŶſĜҳ xào nҤu hay nhân giҺng là hoàn toàn tùy thuҾc vào bҢn
ĜҸĐ͘săŶŐӇӁi tҢo ra hҢt thóc này sҰ vui mӉŶŐǀăĜӇӄc truyҲŶƚŚġŵĜҾng lӌĐĜҳ
tiұp tӅc cҺ gҩng nұu biұt rҪng chính nhӁ bҢn mà biұƚďĂŽŶŐӇӁi không còn phңi
xұƉŚăŶŐĜҳ chӁ cӈu trӄ.
MҸŝĜſŶŐŐſƉůŝġŶƋƵĂŶĜұn bҾ sách xin gӊi vҲ cho tác giң ƚŚĞŽĜҷa chҶ trên. RҤt

mong nhҨŶĜӇӄĐƉŚңn hһi tӉ các bҢŶĜҾc giң Ĝҳ các phiên bңŶƐĂƵĜӇӄĐƚҺƚŚҿŶ͘
Kính chúc bҢŶĜҸc, gia quyұn và toàn thҳ ŶŐӇӁi ViҵƚEĂŵůƵƀŶĜӇӄc sҺng trong
khҹe mҢnh, cuҾc sҺng ngày càng Ҥm no hҢnh phúc.
ƀ>ӇҿŶŐ͕EŐŚҵ An. Tháng 8/2010

ABOUT
ebook editor: Le Dinh Sang
Hanoi Medical University


Website: www.ykhoaviet.tk
Email: ,
Tel: 0973.910.357
NOTICE OF MEDICAL ENCYCLOPEDIA PUBLICATION 2010:
As the request and desire of many readers, in addition to updating the new
articles and new specialties, as well as changes in presentation, Medical
Encyclopedia 2010 is divided into many small ebooks, each ebook includes a
subject of medicine, as this may help readers save time looking up informations as
needed. The author would like to thank all the critical comments of you all in the
recent past. All the books of the Medical Encyclopedia 2010 can be found and
downloaded from the site www.ykhoaviet.tk ,by Le Dinh Sang construction and
development.
DONATE
The author would like to thank all the financially support to help the Medical
Encyclopedia are developing better and more-and-more useful.
All broken hearted support for building a website for the dissemination of
learning materials and teaching Medicine of individuals and enterprises should be
sent to:
Bank name: BANK FOR INVESTMENT AND DEVELOPMENT OF VIETNAM
Bank Account Name: Le Dinh Sang

Account Number: 5111-00000-84877
DISCLAMER :
The information provided on My ebooks is intended for your general knowledge
only. It is not a substitute for professional medical advice or treatment for specific
medical conditions. You should not use this information to diagnose or treat a
health problem or disease without consulting with a qualified health professional.
Please contact your health care provider with any questions or concerns you may
have regarding your condition.


Medical Encyclopedia 2010 ĂŶĚĂŶLJƐƵƉƉŽƌƚĨƌŽŵ>ġŞŶŚ^ĄŶŐĂƌĞƉƌŽǀŝĚĞĚΖ^
IS' and without warranty, express or implied. Lê Sáng specifically disclaims any
implied warranties of merchantability and fitness for a particular purpose. In no
event will be liable for any damages, including but not limited to any lost or any
damages, whether resulting from impaired or lost money, health or honnour or
any other cause, or for any other claim by the reader. Use it at Your risks !
FOR NON-COMMERCIAL USER ONLY .
YOU ARE RESTRICTED TO adapt, reproduce, modify, translate, publish, create
derivative works from, distribute, and display such materials throughout the
world in any media now known or hereafter developed with or without
ĂĐŬŶŽǁůĞĚŐŵĞŶƚƚŽLJŽƵŝŶƵƚŚŽƌ͛ƐĞŬƐ͘
FOREWORD
These ebooks ĂƌĞ>ĞŝŶŚ^ĂŶŐ͛ƐĐŽůůĞĐƚŝŽŶ͕ĐŽŵƉŝůĂƚŝŽŶĂŶĚƐLJŶƚŚĞƐŝƐǁŝƚŚƚŚĞ
aim of providing a useful source of reference-material to medical students, and all
who wish to learn, research, investigate to medical information.
Just a set of open-knowledge, based on community resources, non-profit
purposes, not associated with commercial purposes under any kind, so before you
use this books you must agree to the following conditions. If you disagree, you
should not continue to use the book:
This book is to provide to you, completely based on your volunteer spirit. Without

any negotiation, bribery, invite or link between you and the author of this book.
The main purpose of these books are support for studying for medical students, in
addition to others if you are working in health sector can also use the book as a
reference.
All information in the book are only relative accuracy, the information is not
verified by any law agency, publisher or any other agency concerned. So always
be careful before you accept a certain information be provided in these books.


All information in this book are collected, selected, translated and arranged in a
certain order. Each artical whether short or long, or whether or unfinished work
ĂƌĞĂůƐŽƚŚĞĂƵƚŚŽƌŽĨƚŚĂƚĂƌƚŝĐůĞ͘>ġŞŶŚ^ĄŶŐǁĂƐŽŶly a collectors in other
words, a person to help convey the information that the authors have provided,
to your hand. Remember the author of the articles, if as in this book is clearly the
release of this information you must specify the author of articles or units that
publish articles.
This book is the material collected and translated by a medical student rather
than a professor ʹ Doctor experienced, so there may be many errors and defects
unpredictable, subjective or not offices, documents can be arranged not
reasonable, so besides carefull before reading information, you should also read
carefully the contents of the material and the policy, manual for use of this book .
The author of this e-book does not bear any responsibility regarding the use of
improper purposes, get bad results in health, wealth, prestige ... of you and your
patients.
7. Not a professional, not a health worker, you are not allowed to use the
information contained in this book for diagnosis and treatment. Ever, the
physician treating patients rather than treatment. Each person is an independent
entity and completely different, so applying all information in this book into
practice will be a big mistake. The author will not bear any responsibility to this
negligence caused.

8. As is the community material, these books could be developed or not are not
only based on their strength and perseverance of the author of this book , the
contribution, suggestions, additional adjustment of the reader is great motivation
for this book keep developed. Because a goal of becoming a medical reference
books in accordance with general requirements and the practical situation in the
health sector in particular and life.
9. The contents of this book, may only correct in a certain time in the past and the
present or in the near future. In this era of scientific and technological revolution
as sweeping as fast now, no one knew before is whether the knowledge that you


have obtained can be applied in future or not. To answer this question, only
yourself, have to always update-YOURSELF-for latest information in all areas of
life, including the medical field. No one can, of course this book can not, do it for
you.
10. Strictly forbidden to use this book in any bad purpose, not be allowed to
commercialize this product under any mean and any time by any media . The
ĂƵƚŚŽƌŽĨƚŚŝƐŬŝƐŶŽƚƚŚĞ͞ŝŶǀĞŶƚŽƌ͟ŽĨƚŚĞŬ-articles, but has made a lot
of effort, time, and money to create it, for the advanced of the community. You
must take full responsibility for any misuse purposes and does not comply with
the contents of this book yet.
11. All theories are just gray, a thousand books or a book are only theory, the
only facts of life are the most perfect book, in which you are not an audience but
are the main actor. This Book just a small grain, using it to cook or fry breeding is
completely depend on you. And the person who created this grain will begin more
excited and motivated to keep trying if you know that thanks that so many people
no longer have to queue to wait for relief.
12. All comments related to the books should be sent to the me at the address
above. We hope to receive feedbacks from you to make the later version better.
13. We wish you, your family and Vietnamese people has always been healthy,

happy and have a prosperous life.


MЌC LЌC
PHϬN 1. CÂY THUЁC VÀ VϾ THUЁC
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.
23.
24.
25.

26.
27.
28.
29.
30.
31.
32.
33.
34.
35.
36.
37.
38.
39.

A GIAO
AN NAM TҜ
AN TҚ,ҙґE'
ANH TÚC XÁC
BA CH҂
BA GѴC
BA KÍCH THIÊN
BA LA MѺT
BA TIÊU
ѺU
BÁ TҜ NHÂN
BÁCH BҐ
BÁN CHI LIÊN
BÁN HѴ
1K

1ҋ
BѴC HÀ
BѴCH BI҅EѺU
BѴCH CH҈
BѴ,ҙґE'dѼM
BѴCH CѺP
BѴCH GIҒI TҜ
BѴCH HOA XÀ
BѴCH HOA XÀ THI҇T THѵO
BѴCH HѴC
BѴCH PHÀN
BѴ,d,ҙҖC
BѴCH TRUѺT
BѴCH VI
BѴ,ѷU ÔNG
BѴ,ѺU KHѶU
BѴ,ҍNG Nҝ
BҌI MѹU
Bҍ CÔNG ANH
Bҍ CÔNG ANH NAM
Bҍ HOÀNG
CAM THѵO
CAM TOѴI
E<,ҙґE'


40.
41.
42.
43.

44.
45.
46.
47.
48.
49.
50.
51.
52.
53.
54.
55.
56.
57.
58.
59.
60.
61.
62.
63.
64.
65.
66.
67.
68.
69.
70.
71.
72.
73.

74.
75.
76.
77.
78.
79.
80.
81.
82.
83.
84.
85.

K>ҙґE'<,ҙґE'
CHI TҜ
CH҈ THҞC
CH҈ XÁC
CÀ DÁI DÊ
CÁP GIҒI
CÁT CÁNH
dE
CÂU Kҡ TҜ
CÚC HOA
KE,E
ґE0
/ҙғNG
ѴI HOÀNG
ѴI KÍCH
ѴI K҃
ѴI TÁO

ѵNG SÂM
҉A CҌT BÌ
҉A DU
҉A LONG
҉A PHҘ TҜ
ҏ TRҊNG
ҐC HOѴT
DIÊN Hҍ SÁCH
DI҇P HѴ CHÂU
DҙґE',KѻC
DѴ '/KѼNG
DѴ MINH SA
HOÀNG BÁ
HOÀNG CѷM
HOÀNG K{
HOÀNG LIÊN
HOÀNG TINH
HOÈ HOA
HOѻ,ҙґE'
HUY҄N SÂM
HY THIÊM THѵO
,ҙґE'E,h
,ҙґE'W,җ TҜ
HѵI PHIÊU TIÊU
HѵI SÂM
HѺU PHÁC
Hҍ K
HҍNG HOA
HҎ CҌT



86.
87.
88.
89.
90.
91.
92.
93.
94.
95.
96.
97.
98.
99.
100.
101.
102.
103.
104.
105.
106.
107.
108.
109.
110.
111.
112.
113.
114.

115.
116.
117.
118.
119.
120.
121.
122.
123.
124.
125.
126.
127.
128.
129.
130.
131.

<,/EE'ҙhdҜ
KHI҃M THҞC
KHOѵENE',K
<,ҙґE',KѴT
KH҃
KHҎ QUA
KHҎ SÂM
KIM ANH TҜ
KIM NGÂN
KIM TI҄N THѵO
KINH GIҒI
KÊ HUY҃dѼNG

KÊ NҐI KIM
LAI PHҗC TҜ
>/E,ҙґE''/
LIÊN KI҄U
LONG NHÃN NHҗC
LONG NÃO
>KE'ҔM THѵO
>NE
LÔ HҐI
L҇ CHI HѴCH
LҐC GIÁC
LҐC NHUNG
MA HOÀNG
MѴCH MÔN
MҐ,ҙґE'
NAI PHҗC BÌ
NGÔ THÙ DU
E'l'/0
E'ls҉ TҜ
E'ҙd/NH THѵO
NHҗC THUNG DUNG
Ô MAI
NҙҖC
PHҗ TҜ
^ґEdZ
SҜ QUÂN TҜ
THIÊN MÔN
THÔNG BѴCH
d,E'D
d,ҙґE'dZhѺT

THѴCH CAO
THѵO QUѵ
THҋ TY TҜ
THҗ҉A HOÀNG


132.
133.
134.
135.
136.
137.
138.
139.
140.
141.
142.
143.
144.
145.
146.
147.
148.
149.
150.
151.
152.
153.
154.
155.

156.
157.
158.
159.
160.
161.
162.
163.
164.
165.
166.
167.
168.
169.
170.
171.
172.
173.
174.
175.
176.
177.

TOAN TÁO NHÂN
TRѴCH Tѵ
TRѷN BÌ
TÂN DI
TѻC KÈ (CÁP GIҒI)
UѶT KIM
VI҆N CHÍ

VқE'E
XUYÊN KHUNG
XѴ CAN
ÁC TI SÔ
ÍCH MѹU
ÍCH TRÍ
|3
BѵY LÁ MҐT HOA
BѴ,E
BÌNH VÔI
BҊ CѴP
BҎ CҌT CHI
Bҍ CU V҂
BҊ MѸY
BÒNG BONG
BҋNG NҎ
BÔNG ҎI
BҗP GIѶM
CÀ GAI LEO
CÁ NGҞA
/E,
ҐҙҖC
CAM THѵO DÂY
CAM THѵKѶT
CAM TOѴI
CÁNH KI҃N TRѻNG
CÁNH KI҃Eҋ
CANHKINA
CѵO BѵN
CѸU TÍCH

zҙҒM BѴC
CÂY CHÈ
z,Mҁ ZE'ҙ
CÂY CHҎI X҅
CÂY CҌI XAY
zґD,z
CÂY CҚT LҖN
CÂY GAI DѷU
CÂY GѴO


178.
179.
180.
181.
182.
183.
184.
185.
186.
187.
188.
189.
190.
191.
192.
193.
194.
195.
196.

197.
198.
199.
200.
201.
202.
203.
204.
205.
206.
207.
208.
209.
210.
211.
212.
213.
214.
215.
216.
217.
218.
219.
220.
221.
222.
223.

CÂY KHÔI
CÂY LÁ NGÓN

CÂY Mҋ QUѴ
CÂY MÙI
CÂY NGOI
CÂY NGҊT NGHҀO
CÂY NHÀU
CÂY RÂU MÈO
CÂY SҝA
CÂY THUҌC BҋNG
CÂY TRÁM TRѻNG
CÂY TRÂU CҎ
CÂY VÚ BÒ
CÂY XѶU HҎ
CÂY XUÂN HOA
zѴI
CHÈ DÂY
CHÈ VѼNG
,ѻNG
CHU SA-THѷN SA
CHUA NGÚT
CHÚT CHÍT
Cҋ DÙI TRҌNG
Cҋ MѷN TRѷU
Cҋ NGҊT
Cҋ NHҊ NҍI
Cҋ ROI NGҞA
Cҋ SҝA LÁ LҒN
Cҋ SҝA LÁ NHҋ
CÔCA
CҌT KHÍ CҘ
CҘ MÀI

CÚC TѷN
CҜU KHҎNG
DѴ CѸM
DÂM BҗT
DѷU GIUN
DÂU TѼM
DÂY THÌA CANH
DҚA BÀ
DқA CѴN
ҙґE'҉A HOÀNG
GѶC
GIѵO CҎ LAM
GқNG
HѴ KHÔ THѵO


224.
225.
226.
227.
228.
229.
230.
231.
232.
233.
234.
235.
236.
237.

238.
239.
240.
241.
242.
243.
244.
245.
246.
247.
248.
249.
250.
251.
252.
253.
254.
255.
256.
257.
258.
259.
260.
261.
262.
263.
264.

HÀ THҘ Ô TRѻNG
HÀ THҘ Nҋ

HѻC CHI MA
HѵI LONG
HÀNH
HѺU PHÁC
Hҍ TIÊU
HOѻ,ҙґE'
HOÀNG BÁ NAM
HOÀNG CѷM
HOÀNG LIÊN
HOÀNG TINH
,KE'ѼNG
HÚNG CHANH
HÙNG HOÀNG
HÚNG QU҃
,ҙґE'E,U TÍA
,ҙґE'E,hdZѻNG
,ҙґE'W,җ
,ҙґh͕E/
HUY҄N Hҍ
HUY҄N SÂM
HUY҃T Dҗ
HUY҃T GIÁC
HY THIÊM
ÍCH MѹU
ÍCH TRÍ NHÂN
>ҙҖC VÀNG
NѷN NGH҇
RAU SAM
XѴ E
ѴI BI

ѴI HOÀNG
ѴI HҍI
ѴM TRÚC DI҇P
E^D
ѵNG SÂM
E'dDd,ѵO
҉A CҌT BÌ
/E,>E'
ґEҋ

PHϬN 2. BÀI THUЁC
265.
266.

BѴCH HҎ THANG
CHI TҜ X҉ THANG


267.
268.
269.
270.
271.
272.
273.
274.
275.
276.
277.
278.

279.
280.
281.
282.
283.
284.
285.
286.
287.
288.
289.
290.
291.
292.
293.
294.
295.
296.
297.
298.
299.
300.
301.
302.

CҜU V҉ <,ҙґE',KѴT THANG
HÓA BAN THANG
,ҙґE'E,hѸM
,ҙґE'dNdE
KINH PHÒNG BѴ/ҐC TÁN

MA HѴNH THѴCH CAM THANG
MA HOÀNG PHҗ TҜ T҃ TÂN THANG
MA HOÀNG THANG
NGÂN KI҄U TÁN
NHÂN SÂM BѴ/ҐC TÁN
QU҃ CHI THANG
SÀI CÁT GIѵ/ґd,E'
SÂM TÔ ѸM
TÁI TѴO TÁN
TANG CÚC ѸM
d'/҉A HOÀNG THANG
THѷEdґE
d,E'DdEd,E'
THANH VINH THANG
THÔNG X҉ THANG
TI҅U THANH LONG THANG
TRÚC DI҇P THѴCH CAO THANG
VI҇T T{ THANG
XѴ CAN MA HOÀNG THANG
ѴI THANH LONG THANG
SÂM LINH BѴCH TRUѺT
TҚ VѺT THANG
CҜU V҉ <,ҙґE',KѴT
TANG CÚC ѸM
>ҙґE',hz҃ddEdW,ҙґE'
TRÚC NGÂN SÀI THANG
TÁI TѴO HOÀN
ÐI҄h<,1d,ҙhѶdW,ҙґE'
GIA V҉ TҚ YhEW,ҙґE'
HѻC SҜhDKEd,E'

TÂN GIA HOÀNG LONG THANG


PHϬN 1. CÂY THUЁC VÀ VϾ THUЁC
1. A GIAO
- Tên Khác:
A giao nhân, A tҶnh giao, A tҶŶŚůӇďŞŐŝĂŽ͕һ hoàng sao A giao (Trung QuҺc Ӈӄc
HҸĐҢi TӉ ŝҳn), Bì giao, Bһn giao, Hiҳn minh bң, Ô giao, Phó tri giao, Phú bһn
ŐŝĂŽ;,žĂ,ĄŶӇӄc Khңo), Cáp sao a giao, Châu a giao, HҩĐůӇďŞŐŝĂŽ͕^ĂŽĂŐŝĂŽ͕
^ĂŽĂŐŝĂŽĐŚąƵ͕dŚĂŶŚĂŐŝĂŽ͕dŚӇӄng a giao, TrҥŶĂŐŝĂŽ;ƀŶŐӇӄc hҸc Thiұt
YұƵͿ͕>Ӈ bì giao (Thiên Kim).
- Tên Khoa HҸc:
Colta Asini, Gelantinum Asini, Gelantina Nigra.
- Mô Tң: A giao là keo chұ tӉ da con lӉa (Equus ƐŝŶƵƐ>͘Ϳ͘dŚӇӁŶŐŐŝĂŽĜӇӄc
ůăŵĚӇӀi dҢng miұng keo hình chӋ nhҨt, dài 6cm, rҾng 4cm, dҥy 0,5cm, mҥu nâu
ĜĞŶ͕ďſŶŐ͕nhҬn và cӈng. Khi trӁi nóng thì mҲm, dүo, trӁi khô thì dòn, dҴ vӃ, trӁi
ҦŵƚŚŞŚҿŝŵҲm. Mҽi miұng nҭng khoңng 20g. vұt cҩt nhҬn, mҥƵŶąƵĜĞŶŚŽҭc
ĜĞŶ͕ďſŶŐ͕ĚşŶŚ;Ӈӄc Tài HҸc).
- Bào Chұ:
a - Theo Trung QuҺc.
* ChҸn loҢi da gìa, dҥLJ͕ůƀŶŐĜĞŶ͘săŽŵƶĂĜƀŶg - xuân (khoңng tháng 2 -3 hàng
Ŷĉŵ͕ůҤy da lӉĂŶŐąŵǀăŽŶӇӀc 2-5 ngày cho mҲm ra rһi cҢo lông, cҩt thành tӉng
miұng mҹŶŐ;Ĝҳ nҤu cho dҴ tan) . NҤƵϯŶŐăLJϯĜġŵ͕ůҤLJŶӇӀĐĐƹƌĂ͕ƚŚĂLJŶӇӀc
mӀŝ͕ůăŵŶŚӇǀҨy 5-6 lҥŶĜҳ lҤy hұt chҤt keo cӆa da lӉa. LҸc qua rây bҪŶŐĜһng có
lҽ nhҹ rһi khuҤy vӀŝŶӇӀc lҸc có ít phèn chua, chӁ vài giӁ sau cho các tҢp chҤt
lҩng xuҺng, gҢn lҤy 1 lӀƉŶӇӀc trong ӂ ƚƌġŶǀăĐƀĜҭc lҢŝ͘dƌӇӀc khi lҤy ra chӉng 2
giӁ ƚŚŞƚŚġŵĜӇӁŶŐǀăƌӇӄu vào (cӈ 600g da lӉĂƚŚġŵϰůşƚƌӇӄƵǀăϵŬŐĜӇӁng),
nӊa giӁ ƚƌӇӀc khi lҤy ra lҢi thêm dҥƵĜҨƵŶăŶŚĐŚŽĜӃ dính (600kg thêm 1kg dҥu).



Ҽ ƌĂ͕Ĝҳ nguҾi, cҩt thành phiұn dài 10cm, rҾng 4-4.5cm, dҥy 0.8 - 1.6cm (Trung
ӇӄĐҢi TӉ ŝҳn).
* Sao VӀi Cáp PhҤn: LҤy chӉng 1kg bҾt Cáp phҤn cho vào chңo rang cho nóng rһi
bҹ các miұŶŐŐŝĂŽǀăŽƌĂŶŐĐŚŽĜұn khi A giao nӂ dòn không còn chҽ cӈng nӋa
thì dùng rây ray bҹ bҾt Cáp phҤŶĜŝ ;dƌƵŶŐӇӄĐҢi TӉ ŝҳn).
* Sao VӀi Bһ Hoàng: Cho Bһ hoàng vào chңo, rang nóng rһi cho A giao xҩt mҹng
ǀăŽ͕ƌĂŶŐĐŚŽĜұn khi A giao nӂ dòn thì bҹ Bһ hoàng Ĝŝ;dƌƵŶŐӇӄĐҢi TӉ ŝҳn).
* Ngâm vӀŝƌӇӄu hoҭc nҤu vӀŝŶӇӀc ĐŚŽƚĂŶƌĂ;ƀŶŐӇӄc HҸc Thiұt Yұu).
b- Theo Viҵt Nam:
LҤLJŬŚĉŶǀңi sҢch lau cho hұt bҦn, thái nhҹ bҪng hҢt bҩp, cho vào chңo, sao vӀi
bҾt Cáp phҤn hoҭc Mҧu lҵ (20%) cho phһŶŐĜҲƵ;WŚӇҿŶŐWŚĄƉ㎌ұ ƀŶŐ
Ӈӄc).
- Thành Phҥn Hóa HҸc:
+ Trong A giao chӆ yұu là chҤt keo (Collagen). Khi thӆy phân Collagen sҰ cho ra
các Axit Amin bao gһm: Lysin 10%, Acginin 7%, Histidin 2%, Xystin 2%, Glycin 2%.
>ӇӄŶŐEŝƚҿƚŽăŶƉŚҥn là 16.43 - 16.54% , Can xi 0.079 - 0,118%, Sunfua 1,10 Ϯ͕ϯϭй͕ĜҾ tro 0,75 - 1,09% ;dƌƵŶŐӇӄĐҢi TӉ ŝҳn).
+ Glycine, Proline, Glutamic acid, Alanine, Arginine, Asparíc acid, Lysine,
Phenylalanine, Serine, Histidine, Cysteine, Valine, Methionine, Isoleucine, Leucine,
dLJƌŽƐŝŶĞ͕dƌLJƚŽƉŚĂŶ͕,LJĚƌŽdžLJƉƌŽůŝŶĞ͕dŚƌĞŽŶŝŶĞ;>ӇƵ>ӇҿŶŐ^ҿ͕dƌƵŶŐdŚăŶŚ
Ӈӄc Nghiên Cӈu 1983, (1): 36).
- Tác DӅŶŐӇӄc Lý:
1+ Tác DӅng TҢo Máu: Rút máu cӆĂĐŚſĜҳ gây thiұu máu rһi chia làm 2 lô, 1 lô
dùng A giao, 1 lô không dùng A giao. Lô dùng A giao: dùng dung dҷch A giao (30g/
1 lít) rót vào bao tӊ ĐŚſ͘^ĂƵĜſdžĠƚŶŐŚŝҵm hһng cҥu và các yұu tҺ khác cӆa máu
thҤLJŐŝĂŽůăŵƚĉŶŐŶŚĂŶŚůӇӄng hһng cҥu và các sҩc tҺ cӆĂŵĄƵ;dƌƵŶŐӇӄc
Ңi TӉ ŝҳn).


2+ Tác DӅŶŐҺi VӀi Chӈng LoҢŶӇӃng Cҿҥn Dҥn: Cho chuҾt bҢĐŚĉŶƚŚĞŽϭ
chұ ĜҾ Ĝҭc biҵƚĜҳ gây loҢŶĚӇӃŶŐĐҿĚҥn dҥn: nhҮ thì què, nҭng thì tê liҵt không

ĜŝĜӈŶŐĜӇӄĐ͘^ĂƵĜſĐŚŽĉŶĚƵŶŐĚҷĐŚŐŝĂŽƚŚŞƐĂƵŚҿŶϭϬϬŶŐăLJ͕ĜĂƐҺ các
con vҨt hұt các triҵu chӈng tê liҵƚ;dƌƵŶŐӇӄĐҢi TӉ ŝҳn).
3- Tác DӅng ChҺŶŐŚŽĄŶŐ͗'ąLJĐŚŽĄŶŐĜҺi vӀi mèo rһi dùng dung dҷch A giao
5% thêm muҺŝ;Ĝҳ ŐąLJĜҫŶŐƚƌӇҿŶŐǀăŬŝҲm hóa), lҸc, nҤu sôi khoңng 30-40 phút,
Ĝӄi nhiҵƚĜҾ hҢ xuҺng 38o thì tiêm tӉ tӉ ǀăŽƚšŶŚŵҢch thҤy huyұt áp trӂ lҢi bình
ƚŚӇӁng và con vҨƚĜӇӄc cӈu sҺŶŐ;dƌƵŶŐӇӄĐҢi TӉ ŝҳn).
4- ѵŶŚ,Ӈӂng ChuyҳŶ,ŽĄҺi VӀi ChҤt Canxi: Cho chó uҺng dung dҷch A giao
Ĝһng thӁŝĐŚŽĉŶĂŶdžŝĂƌďŽŶĂƚ͕ƚŚҤLJůӇӄng Can xi trong huyұƚƚŚĂŶŚƚĉŶŐĐĂŽ͘
Cho uҺng dung dҷch A giao khң ŶĉŶŐĜƀŶŐŵĄƵŬŚƀŶŐƚĉŶŐŶŚӇŶŐnұu tiêm dung
dҷĐŚϱйŐŝĂŽĜĆƚŝҵt trùng thì khң ŶĉŶŐĜƀŶŐŵĄƵƚĉŶŐ;dƌƵŶŐӇӄĐҢi TӉ
ŝҳn).
5- Tác DӅng ChҺng NgҤt: Tinh chҤt A giao chұ thành dҷch có tác dӅng chҺng chңy
máu, ngҤt. Tiêm 5-6% dung dҷch A giao (8ml/kg) có tác dӅng làm cho huyұt áp
thҤƉƚĉŶŐůġŶ;dƌƵŶŐӇӄĐӇӄĐ>lj͕Ҿc Lý DӋ Lâm Sàng).
6- Tác dӅngchuyҳn hóa tұ bào Lympho: A giao có tác dӅng chuyҳn hóa tұ bào
Lympho. A giao dùng chung vӀŝďăŝWŚƷĐWŚӇҿŶŐEŚąŶ^ąŵdŚĂŶŚWŚұ Thang có
tác dӅng nâng cao sӌ chuyҳn hóa tұ ďăŽ>LJŵƉŚŽŶҿŝŶŐӇӁi bҷ mӅn nhҸƚƐӇŶŐ
;dƌƵŶŐӇӄĐӇӄĐ>lj͕Ҿc Lý DӋ Lâm Sàng).
+ Tác dӅng cҥm máu: Có thҳ do tác dӅŶŐƚĉŶŐĂŶdžŝŵĄƵ͕ŐŝӋ ĜӇӄc sӌ cân bҪng
eӆĂĂŶdžŝ;dƌƵŶŐӇӄĐǀĉŶ<ŝҵn Trích YұƵϭϵϲϱ͕;ϯϬϰͿŶŚӇŶŐĐŚҶ vӀi chңy máu
nhҮ, không có tác dӅŶŐĜҺi vӀi chңy máu nҭŶŐ;dƌƵŶŐӇӄc Қng DӅng Lâm Sàng).
+ A giao có tác dӅng chuyҳn dҢŶŐ>LJŵƉŚŽďăŽĜҺi vӀi nguӁi khҹĞ;dƌƵŶŐӇӄc
HҸc)
+ Cho chó uҺng A giao làm cho Canxi huyұƚƚŚĂŶŚƚĉŶŐƚƌġŶϭϬйŶŚӇŶŐƚŚӁi gian
ŵĄƵĜƀŶŐŬŚƀŶŐƚŚĂLJĜҼi. Nұu tiêm dung dҷĐŚϱйŐŝĂŽĜĆƚŝҵt trùng thì khң
ŶĉŶŐĜƀŶŐŵĄƵƚĉŶŐ;dƌƵŶŐӇӄc HҸc).


нŐŝĂŽĐƹŶŐĐſƚĄĐĚӅng nhuҨŶƚƌӇӁng (TruŶŐӇӄĐӇӄĐ>lj͕Ҿc Lý DӋ Lâm
Sàng).

- Tính Vҷ:
+ Vҷ ngҸt, tính bình (Bңn Kinh).
+Vҷ ŚҿŝҤŵ͕ŬŚƀŶŐĜҾc (Biҵt LӅc).
+Vҷ nhҢt tính bình (Y HҸc Khңi Nguyên) .
+ Vҷ ngҸt, cay, tính bình (Thang Dҷch Bңn Thңo).
- Quy Kinh:
+Vào kinh Thӆ dŚĄŝĚӇҿŶŐdĂŵƚŝġƵ͕ Túc Thiұu âm ThҨn và Túc Quyұt âm Can
(Thang Dҷch Bңn Thңo).
+Vào kinh Thӆ Thiұu âm Tâm, Túc Thiұu âm ThҨn và Túc Quyұt âm Can (Bңn
Thңo HҺi Ngôn).
+ Vào kinh Can, Phұ, ThҨn, Tâm (Bңn Thңo Cҥu Chân).
+Vào 3 kinh Can, Phұ, ThҨŶ;dƌƵŶŐӇӄĐҢi TӉ ŝҳn).
- Tác DӅng, Chӆ Trҷ:
+ Ích khí, an thai.Trҷ ůӇŶŐ͕ďӅŶŐĜĂƵ͕ƚĂLJĐŚąŶĜĂƵŶŚӈc, lao nhҸc gây ra chӈng
giҺŶŐŶŚӇƐҺt rét, rong huyұt, mҤt ngӆ (Bңn Kinh).
нӇӃng Can khí. Trҷ bӅŶŐĚӇӀŝĜĂƵ͕ŚӇůĂŽ͕Őҥy Һŵ͕ąŵŬŚşŬŚƀŶŐĜӆ͕ĐŚąŶĜĂƵ
ŬŚƀŶŐĜӈŶŐĜӇӄc (Biҵt LӅc).
+ Làm mҢŶŚŐąŶdžӇҿŶŐ͕şĐŚŬŚş͕ĐŚҶ lӍ ;Ӈӄc Tính LuҨn).
+ Trҷ ĜҢi phong (Thiên Kim).
+ Tiêu tích.Trҷ các chӈŶŐƉŚŽŶŐĜҾc, khӀƉdžӇҿŶŐĜĂƵŶŚӈc, giңŝĜҾĐƌӇӄu
(Thӌc Liҵu Bңn Thңo).


+ Trҷ các chӈŶŐƉŚŽŶŐ͕ŵƹŝĐŚңLJŶӇӀc, nôn ra máu, tiêu ra máu, lӍ ra máƵ͕ďĉŶŐ
ƚƌƵŶŐ͕ĜӀi hҢ (NhҨt Hoa Tӊ Bңn Thңo).
+ Hòa huyұƚ͕ƚӇąŵ͕ƚƌӉ phong, nhuҨn táo, lӄi tiҳu tiҵŶ͕ĜŝҲƵĜҢŝƚƌӇӁng. Trҷ nôn
ra máu, chңy máu cam, tiҳu buҺt, tiҳu ra máu, tiêu ra máu, lӍ, phӅ nӋ bҷ các
chӈng vҲ huyұƚŐąLJƌĂĜĂƵ͕ŚƵLJұt khô, kinh nguyҵt ŬŚƀŶŐĜҲƵ͕ŬŚƀŶŐĐſĐŽŶ͕ĜӀi
hҢ, các chӈŶŐƚƌӇӀc khi có thai và sau khi sinh, khӀƉdžӇҿŶŐĜĂƵŶŚӈĐ͕ƉŚƶƚŚƹŶŐ͕
ŚӇůĂŽ͕ŚŽƐƵLJҴn cҤp, ho khҢc ra máu, ung nhҸt thӆŶŐĜҾc (Bңn ThңŽӇҿŶŐ

MӅc).
+ Làm mҢŶŚŐąŶĐҿ͕ƐĄƉƚŝŶŚ͕ĐҺ ThҨn. Trҷ ůӇŶŐĜĂƵĚŽŶҾŝƚŚӇҿŶg (Bңn Thңo
ӇҿŶŐDӅc ThҨp Di).
нdӇąŵ͕ďҼ huyұƚ͕ĂŶƚŚĂŝ;dƌƵŶŐӇӄĐҢi TӉ ŝҳn).
нdӇąŵ͕ĚӇӃng huyұt, nhuҨn phұ, chҶ huyұt (cҥm máu), an thai (Trung QuҺĐӇӄc
HҸĐҢi Tӌ ŝҳn).
- LiҲu Dùng:
Ngày dùng 8 - 24g, uҺng vӀŝƌӇӄu hoҭc cho vào thuҺc hoàn, tán.
- Kiêng KӍ :
+ KӍ dùng chung vӀi vҷ Ңi hoàng (Bңn Thңo Kinh TҨp Chú).
+Vҷ (bao tӊ) yұu, nôn mӊa: không dùng. TLj Vҷ ŚӇ͕ĉŶƵҺng không tiêu không nên
dùng (Bңn ThңŽ<ŝŶŚ^ҿͿ͘
+Vҷ ŚӇ͕ŶƀŶŵӊĂ͕ĐſŚăŶĜăŵ͕ůӇƵҦm, không nên dùng (Bңn Thңo HҺi Ngôn).
+Tiêu chңy không nên dùng (Bңn Thңo Bҷ Yұu).
нEŐӇžŝƚLj vҷ ŚӇLJұu (tiêu chңy, ói mӊa, tiêu hóa kém...) không dùng ;dƌƵŶŐӇӄc
Ңi TӉ ŝҳn).
нZġƵůӇӃi béo bҵƵ͕ĉŶŬŚƀŶŐƚŝġƵ͕
Ҿc Lý DӋ Lâm Sàng).

tiêu chңLJ͗ŬŚƀŶŐĚƶŶŐ;dƌƵŶŐӇӄĐӇӄc Lý,


- WŚӇҿŶŐdŚƵҺc Kinh Nghiҵm:
* VҲ Huyұt:
+ Trҷ Nôn ra máu không cҥm: A giao (sao) 80g, Bһ ŚŽăŶŐϰϬŐ͕^ŝŶŚĜҷa 120g. Sҩc
vӀŝϲϬϬŵůŶӇӀc còn 200ml, chia làm 2 lҥn uҺng (Thiên Kim DӌĐWŚӇҿŶŐͿ͘
+ Trҷ ho ra máu: A giao (sao) 12g, MҾĐŚӇҿŶŐϰŐ͕'Ңo nұp 40g. Tán bҾt, ngày uҺng
3 lҥn mҽi lҥn 4g.
(PhҼ Tұ ƉŚӇҿŶŐͿ͘
+ Trҷ có thai ra máu:

1- A giao sao vàng,tán nhҹ. Ngày uҺng 16g vӀŝŶӇӀc ĐŚĄŽ͕ƚƌӇӀc bӋĂĉŶ;dŚĄŶŚ
Huҵ ƉŚӇҿŶŐͿ͘
2- A giao 120g, sao, sҩc vӀŝϮϬϬŵůƌӇӄu cho tan ra rһi uҺŶŐ;DĂŝƐӇƉŚӇҿŶŐͿ͘
+ Trҷ kinh nguyҵt máu ra nhiҲu:
1- A giao sao vàng. Ngày uҺng 16g vӀŝƌӇӄu (Bí UҦŶWŚӇҿŶŐͿ͘
- ŐŝĂŽ͕ӇҿŶŐƋƵLJ͕ҢĐŚƚŚӇӄĐ͕^ŝŶŚĜҷa, Cam thңo, Xuyên khung, Ngңi diҵp. Các
vҷ thuҺc sau khi sҩc xong, lҸc bҹ bã rһi mӀi cho A giao vào, quҤLJĜҲu uҺng (Giao
Ngңi Thang - Kim Quӎ Yұu >Ӈӄc).
+ Trҷ nôn ra máu: A giao (sao vӀi Cáp phҤn) 40g, thêm 2g Thҥn sa, tán bҾt. UҺng
chung vӀŝŶӇӀc cҺt Ngó sen và MҨt ong (NghiҵŵƉŚӇҿŶŐͿ͘
+ Trҷ ŶƀŶƌĂŵĄƵ͕DƹŝĐŚңy máu, Tai ra máu: A giao,sao chung vӀi 20g Bһ hoàng.
Ngày uҺng 2 lҥn mҽi lҥn dùng 8g pha vӀŝϮϬϬŵůŶӇӀc ǀăϮϬϬŵůŶӇӀc cҺt Sinh
ҷa, uҺng (Thánh Huҵ ƉŚӇҿŶŐͿ͘
* VҲ Hô HҤp:
+ Trҷ ho lâu ngày:
1- A giao (sao)40g, Nhân sâm 80g, Tán bҾt. Mҽi lҥn dùng 12g uҺng vӀŝŶӇӀc sҩc
Thông bҢch (A Giao Ѹm - Thánh Tұ TҼng LӅc).


2- ŐŝĂŽ;ĐŚӇŶŐĐĄĐŚƚŚӆy ͿϭϮŐ͕DĆĜąƵůŝŶŚϴŐ͕EŐӇƵďăŶŐƚӊ 8g, HҢnh
nhân 12g, Nhu mҴ 16g, Cam thңo 4g. Sҩc uҺng (BҼ Phұ A Giao Thang - Trung
QuҺĐӇӄc HҸĐҢi TӉ ŝҳn).
+ Trҷ suyҴn (do phong tà nhҨp Phұ): A giao (loҢi tҺt), sao. Dùng Tӊ tô và Ô mai,
sao, tán bҾt, sҩc uҺng (Nhân Trai Trӌc ChҶ ƉŚӇҿŶŐͿ͘
+ Trҷ trү nhҹ Phұ bҷ ŚӇ͕ŬŚşƐƵLJҴn: A giao 40g (sao), Thӊ niêm tӊ ;ƐĂŽƚŚҿŵͿϭϬŐ͕
DĆĜąƵůŝŶŚ;ƐҤy) 20g, HҢnh nhân (bҹ vҹ͕Ĝҥu nhҸn, sao) 7 hҾt, Cam thңo
;ŶӇӀng) 10g, GҢo nұp (sao) 40g. Tán bҾt. Mҽi lҥn dùng 8g, sҩc uҺng Ҥm (A Giao
Tán - TiҳƵEŚŝӇӄc Chӈng Trӌc Quyұt).
* VҲ Thai-Sңn .
+ Tri có thai mà bӅŶŐĜĂƵ͕ŚҢ lӍ: Hoàng liên 120g, ThҢch lӌƵďŞϭϮϬŐ͕ӇҿŶŐƋƵLJ

ϭϮϬŐ͕ŐŝĂŽ;ŶӇӀng) 80g, Ngңi diҵp 60g . Sҩc uҺng (Kinh Hiҵu Sңn Bңo).
+ Trҷ ƚŚĂŝĜҾng không yên: A giao 80g, Ngңi diҵp 80g, Thông bҢch 20g,
ŶӇӀc 800ml, sҩc còn 200ml chia 2 lҥn uҺng ( Sңn BңŽƉŚӇҿŶŐͿ͘
+ Trҷ ŚĂŝĜҾng làm tiҳƵƐſŶ͕ƚƌŽŶŐŶŐӇӁi bӈt rӈt: A giao 120g, sҩc vӀi 400ml
ŶӇӀc còn 80ml, uҺng nóng (Thiên Kim).
* VҲ Tiêu Hóa.
+ Trҷ ƚĄŽſŶ;ŶҿŝŶŐӇӁi lӀn tuҼŝ͕ŚӇLJұu): A giao (sao) 8g, Thông bҢch 12g, Sҩc
chung vӀŝƌӇӄu cho tan ra, thêm 8ml mҨt ong vào uҺng nóng (Trӌc ChҶ ƉŚӇҿŶŐͿ͘
+ Trҷ khí ӂ ƚƌӇӁng vҷ bҷ ŚӇ͗ŐŝĂŽϴϬŐ͕,ŽăŶŐůŝġŶ;ƐĂŽͿϭϮϬŐ͕ PhӅc linh 80g. Tán
bҾt, làm viên, ngày uҺng 12 - 16g (Hòa TҴ CӅĐƉŚӇҿŶŐͿ
* VҲ 'ąŶҿ͘
+ Trҷ ŐąŶĐҿĐŽƋƵҩp, tay chân run giҨt (do nhiҵt làm tҼŶƚŚӇҿŶŐƚąŶĚҷch): A giao
12g, BҢĐŚƚŚӇӄc (sҺng) 12g, ThҢch quyұƚŵŝŶŚϭϮŐ͕ąƵĜҪŶŐϭϮŐ͕^ŝŶŚĜҷa 16g,
PhӅc thҥn 12g, LҢc thҢĐŚĜҪng 12g, Mҧu lҵ (sҺng) 16g. TrӉ A giao, các vҷ thuҺc
sҩc, lҸc bҹ bã, thêm A giao vào cho chңy ra, rһi cho Kê tӊ hoàng 1 trái vào, quҤy
ĜҲu, uҺng nóng (A Giao Kê Tӊ Hoàng Thang - Thông TӅĐdŚӇҿŶŐ,ăŶ>ƵҨn).


+ Trҷ lao phҼi, ho ra máu: dùng A giao tán bҾt mҷn, mҽi lҥn uҺng 20-30g, ngày 2-3
lҥn vӀi ŶӇӀc sôi Ҥm hoҭc sҩc nҤu thành hһ uҺŶŐ͘dƌӇӁng hӄp ho ra nhiҲu máu
không cҥm, cho tiêm Pituitrin 5-ϭϬĜҿŶǀҷ hoҭc các loҢi thuҺc Tây cҥm máu khác
cho ho ra máu bӀƚĜŝƌһi dùng A giao uҺŶŐ͘dƌӇӁng hӄp ho ra máu ít và vӉa, chҶ
dùng A giao cҥm máu. Có kұt hӄp thuҺc chҺng lao. Trҷ 56 ca, kұt quң tҺt 37 ca, có
kұt quң 15 ca, không kұt quң 4 ca, tӏ lҵ có kұt quң ϵϮ͕ϳй;dƌӇҿŶŐdąŵEŚӇ͕
'ŝĂŽŝҲu Trҷ 56 Ca Lao PhҼi, Ho Ra Máu, Liêu Ninh TҢp Chí Trung Y 1987, 9: 39).
+ Trҷ xuҤt huyұt tӊ ĐƵŶŐĐҿŶĉŶŐ͗ŐŝĂŽůăǀҷ thuҺĐƚŚӇӁŶŐĚƶŶŐ͕ƚŚӇӁng kұt hӄp
vӀi bài Tӈ VҨt Thang, dùng bài Giao Ngңi Tӈ VҨt Thang: A giao 20g (hòa tan), Ngңi
diҵƉϮϬŐ͕ӇҿŶŐƋƵŝϭϲŐ͕dŚӅĐĜҷa 20g, BҢĐŚƚŚӇӄc 12g, Xuyên khung 12g, Chích
thңo 4g, sҩc uҺng. Tùy chӈng có thҳ gia giңm(Giao Ngңi Tӈ VҨt Thang - <ŝŵYƹLJ
YұƵ>Ӈӄc).

+ Trҷ ƐƵLJŶŚӇӄc thҥn kinh, mҤt ngӆ, huyұƚŚӇƚąŵƉŚŝҲn, mҢch Tұ Sác: A giao 20g
(hòa tan), Hoàng ìiên 8g, Hoàng cҥm 8g, BҢĐŚƚŚӇӄc 8g, sҩĐŶӇӀc uҺng, gia thêm
ůžŶŐĜҹ trӈng gà (Kê Tӊ Hoàng) 2 cái, khuҤLJĜҲu, chia 2 lҥn, uҺng nóng trong ngày
(Hoàng Liên A Giao Thang - dŚӇҿŶŐ,ăŶ>ƵҨn).
+ Trҷ chӈŶŐąŵŚӇĐŽŐŝҨƚ͗ƚŚӇӁng gҭp trong các bҵnh di chӈng não, di chӈng
ŵăŶŐŶĆŽ͕ĜҾng kinh thҳ âm huyұƚŚӇ͗͗ŐŝĂŽ͕ҢĐŚƚŚӇӄc (sҺng), ThҢch quyұt
ŵŝŶŚ͕ąƵĜҪng, PhӅc thҥn, mҽi thӈ ϭϮŐ͕^ŝŶŚĜҷa, Mҧu lҵ (sҺng), Qui bңn, mҽì
thӈ 16g. A giao, Kê tӊ ŚŽăŶŐ;Ĝҳ riêng), các thuҺc khác sҩc lҤLJŶӇӀc, bҹ bã, lúc
ŶӇӀĐĜĂŶŐƐƀŝ͕ĐŚŽŐŝĂŽƌһi cho Kê tӊ hoàng vào, khuҤLJĜҲu uҺng lúc còn nóng
(A Giao Kê Tӊ Hoàng Thang ʹ SҼ dĂLJ>ąŵ^ăŶŐdƌƵŶŐӇӄc).
+ Trҷ cҫng chân loét (mҢn tính): Rӊa vô trùng vùng loét, chiұu tia hһng ngoҢi 10-15
ƉŚƷƚ͕ĐŚŽŐŝĂŽǀăŽůĐŚĠŶĜҼ ϳϬŵůŶӇӀc, sҩc nhҹ lӊa cho thành cao rһi phұt cao
vào miұng gҢĐĜҾ 2-3g, tùy diҵn tích to nhҹ cӆa vұt loét, mҽŝŶŐăLJĜҩp l lҥn,
ƚŚӇӁng khoңng 20 lҥn là khҹŝ͘Ćƚƌҷ ϮϰĐĂĜҲu khҹi (Duҧn HһŶŐEŚӇǀăĐҾng sӌ,
Dùng Tia Hһng NgoҢi Kұt Hӄp A Giao Trҷ Loét Cҫng Chân 24 Ca, TҢp Chí Trung Tây
Y Kұt Hӄp 1987, 4: 24).
+ Trҷ chӈng bҢch cҥu giңm và thiұƵŵĄƵŶŚӇӄc sҩc: dùng cao lҹng A giao (A giao,
Nhân sâm, ThӅc ĜҷĂ͕ңŶŐƐąŵ͕^ҿŶƚƌĂ͘͘͘Ϳ͕ĐſƚĄĐĚӅŶŐƚĉŶŐďҢch cҥu, bҼ huyұt và


ƚĉŶŐŵŝҴn dҷĐŚ͘Ćƚƌҷ bҢch cҥu giңm 179 ca, tӏ lҵ kұt quң 79,33%, thiұu máu
ŶŚӇӄc sҩc 230 ca, tӏ lҵ kұt quң ϲΖ͕ϴй;>ljdŚӇӄng NgҸc, Kұt Quң Nghiên Cӈu A
Giao, Báo Công NghiҵƉ^ҿŶƀŶŐ͕ϭϵϴ6, 3: 21).
+ Trҷ ĜҾng thai: ThuҺc có tác dӅng an thai. Dùng A giao 12g, Trӈng gà 2 quң,
ĜӇӁŶŐĜҹ 30g. Trҷ 36 ca, khҹi 30 ca, tӏ lҵ khҹŝϴϯ͕ϯй;sӇҿŶŐdąŵ,ңo, Tӌ Chұ A
Giao Kê Tӊ Hoàng Thang Trҷ Ҿng Thai, HoҢƚdŚĂŝ͕漏dƌƵŶŐz^ҿŶdąLJϭϵϴϳ͕Ϯ͗
35).
- Tham Khңo:
н͞dҶnh, nay ӂ 30 dҭm vҲ ƉŚşĂƀŶŐ-Bҩc huyҵŶӇҿŶŐҺc, phӆ ŽăŝŚąƵƚҶnh
^ҿŶƀŶŐ;ŚƵLJҵŶƀŶŐdžӇĂͿŶҿŝĜſůă cҤŵĜҷa cӆa quan ӂ͘>LJҢo Nguyên trong

͚dŚӆLJ<ŝŶŚŚƷ͚ŐŚŝ͗͞,ƵLJҵŶƀŶŐĐſĐĄŝŐŝұŶŐƚŽŶŚӇďĄŶŚdžĞŶŐӌĂ͕ƐąƵŚҿŶϮϬ
ŵĠƚ͕ŚăŶŐŶĉŵ lҤLJŶӇӀc giұŶŐĜſŶҤu cao dâng cho triҲƵĜŞŶŚ͘EӇӀc trong giұng
này bҩt nguһn tӉ sông Tұ chңy xuҺng, lҤLJŶӇӀc này nҤu cao. Khi quҨLJ͕ŶӇӀc
;ĜĂŶŐͿƚƌҸĐĜӅc thì trong lҢi, vì vҨy dùng vào viҵc thông quan cách, làm cho tiêu
ĜӁm, cҥm nôn mӊĂ͘sŞŶӇӀc sông Tұ trong mà nҭng, tính cӆĂŶſŚӇӀng
xuҺng, ĚŽĜſĐŚӋĂĜӇӄc ӈ ĜҸng, bҦŶĜӅĐǀăĜӁm nghҷĐŚĜŝůġŶǀҨLJ͞;ңn Thңo
ӇҿŶŐDӅc).
н͞EĂLJƚҢi tҶŶŚ^ҿŶƀŶŐĐƹŶŐůăŵĜӇӄĐŶŚӇǀҨy. LoҢi da xӊ dӅng có loҢi gìa loҢi
non, loҢi cao thì có loҢi thanh loҢi trҸc. Khi nҤu phңi bҹ vào 1 miêng sӉŶŐŚӇҿƵ
(LҾc giác) thì sҰ ƚŚăŶŚĜӇӄc keo, nұƵŬŚƀŶŐůăŵŶŚӇǀҨLJƚŚŞŬŚƀŶŐĜӇӄc .VҲ cao
có 3 loҢi:
+ LoҢi trong mà mҹng là loҢi các hҸĂƐšƚŚӇӁng dùng .
+ LoҢi trong mà dҥy gҸi là Phúc Bһn Giao
2 loҢŝŶăLJƚŚӇӁng dùng làm thuҺc.
+ LoҢi trҸĐĜӅc mà ĜĞŶƚŚŞŬŚƀŶŐĚƶŶŐůăŵƚŚƵҺĐŶŚӇŶŐĐſƚŚҳ làm keo dán dӅng
cӅ͟;dŚӌc liҵu bңn thңo).
н͘͘͘͞EŐăLJŶĂLJĐĄĐŶŚăďăŽĐŚұ thuҺc dùng Hoàng ŵŝŶŚŐŝĂŽ͕ĜĂƐҺ là da trâu, bò.
ŐŝĂŽƚƌŽŶŐ͚ңŶ<ŝŶŚ͛ĐƹŶŐůă da trâu,bò. Dù là da lӉa hoҭc ƚƌąƵďžĜҲu có thҳ