GIÁO ÁN

Bài 20 :
NƯỚC ĐẠI VIỆT THỜI
LÊ SƠ ( 1428 – 1527 )

Giáo sinh thực tập: Trương Thị Tuyết Trinh

Bài 20 : NƯỚC ĐẠI VIỆT THỜI LÊ SƠ ( 1428 – 1527 )


Tiết 44 : IV. MỘT SỐ DANH NHÂN VĂN HÓA XUẤT SẮC CỦA DÂN TỘC
Mục tiêu bài học :
1. Kiến thức : Hiểu biết sơ lược về cuộc đời và những công hiến to lớn của
một số danh nhân văn hóa, tiểu biểu là Nguyễn Trãi và Lê Thánh Tông
đối với sự nghiệp phát triển văn hóa của nước Đại Việt ở thế kỉ XV.
2. Kĩ năng : Phân tích, đánh giá các sự kiện lịch sử và nhân vật lịch sử.
3. Thái độ : Giáo dục lòng tự hào và biết ơn đối với những bậc danh nhân
thời Lê, từ đó hình thành ý thức trách nhiệm giữ gìn và phát huy truyền
thống văn hóa của dân tộc.
4. Năng lực: Mô tả tranh ảnh, nhận xét đánh giá về nhân vật Lịch Sử, liên
hệ với các kiến thức môn học khác có nội dung liên quan đến bộ môn
Lịch Sử.
II.
Phương pháp và phương tiện dạy học:
1. Phương pháp:
I.

- Phương pháp thuyết trình.
- Phương pháp sử dụng tài liệu lịch sử, tài liệu văn học
- Phương pháp sử dụng sách giáo khoa lịch sử.

- Phương pháp sử dụng tranh ảnh minh họa.
- Phương pháp vấn đáp.
- Phương pháp giải thích.
- Tích hợp liên môn như lịch sử với kiến thức văn học
2. Phương tiện:
- Giáo viên : Hình ảnh minh họa, giáo án, sgk.
- Học sinh : sgk, vở bài soạn
III.
Tiến trình dạy học :

1. Ổn định tổ chức:1’
2.Kiểm tra bài cũ:2’
-

Nêu một số thành tựu văn hóa tiểu biểu ?

3.Giảng bài mới: 2’Thời Lê sơ thế kỉ XV được xem là thời kỳ vàng son của lịch sử
phong kiến nước nhà, phát triển về mọi mặt kinh tế chính trị văn hóa và giáo dục.
Nhất là về mặt văn hóa ta đã có được nhiều thành tựu tiểu biểu. Để làm nên một nền
văn hóa phát triển rực rỡ như vậy một phần lớn phải kể đến công lao đóng góp của
những danh nhân văn hóa như: Nguyễn Trãi, Lê Thánh Tông, Ngô Sĩ Liên, Lương


Thế Vinh. Muốn biết rõ hơn về những cống hiến của họ đối với Triều Lê Sơ nói riêng
và văn hóa Việt Nam nói chung, hôm nay chúng ta sẽ tiếp tục đi vào mục
IV. một số danh nhân văn hóa dân tộc.
Thời
gian
10
phút


Hoạt động của giáo viên và học
sinh
Hoạt động 1: Tìm hiểu vê
Nguyễn Trãi
GV : (Treo chân dung Nguyễn
Trãi) Các em hãy quan sát và
mô tả bức tranh này ?
HS: Qua bức tranh ta có thể thấy
Nguyễn Trãi người tầm thước,
khuôn mặt nhân hậu thông minh,
mũ và áo ông mặc là trang phục
của viên quan thời Lê.
GV:Em nào cho cô biết một vài
nét về tiểu Sử của Nguyễn Trãi?
HS: Hiệu là Ức Trai, sinh ra ở
Thăng Long. Năm 1400 thi đổ
Tiến sĩ và ra làm quan phục
vụcho nhà Hồ sau đó quân Minh
xâm lược nước ta, chúng bắt
giam ông ở Đông Quan vì ông
không nghe theo lời dụ dỗ. Năm
1416 khi Lê Lợi dấy binh khởi
nghĩa, ông dâng lên vua Lê tập
Bình Ngô Sách bàn về quan
điểm về chiến lược và chiến
thuật chống quân Minh và được
bổ nhiệm làm quan giúp sức cho
nhà vua.
GV: Trong cuộc khởi nghĩa Lam

Sơn, Nguyễn Trãi có vai trò như
thế nào ?
HS: Là nhà chính trị quân sự tài
ba, trở thành quân sư cho nghĩa
quân Lam Sơn.
Giáo viên chốt:
-Ông là nhà chính trị quân sự tài
ba, trở thành quân sư cho nghĩa
quân Lam Sơn, ông cùng với Lê
Lợi lãnh đạo cuộc đấu tranh giải
phóng dân tộc đi đến thắng lợi.
- Góp tài sức trong việc xây

Nội dung kiến thức

1.Nguyễn Trãi ( 1380 –
1442 )
-Là nhà chính trị, quân sự
tài ba, một anh hùng dân
tộc.
- Là một danh nhân văn
hóa thế giới.
- Có nhiều tác phẩm có giá
trị như: Quân trung từ
mệnh tập, Bình Ngô Đại
Cáo, Chí Linh sơn phú,
Quốc âm thi tập, Dư địa
chí…
=> Các tác phẩm của ông
thể hiện tư tưởng yêu nước

thương dân tinh thần nhân
nghĩa, nhân đạo.


dựng nhà nước Lê sơ buổi đầu.
GV: Sau cuộc khởi nghĩa Lam
Sơn ông có những đóng góp gi
cho đất nước ?
HS:Ông đã sáng tác nhiều tác
phẩm có giá trị.Như Bình Ngô
Đại Cáo Quốc Âm thi tập, Quân
trung từ mệnh tập, Chí Linh Sơn
Phú...
GV: Nguyễn Trãi không những
là một nhà quân sự chính trị tài
ba, mà còn là một nhà văn hóa
lỗi lạc. Ông đã sáng tác nhiều tác
phẩm có giá trị, góp phần vào
kho tàng văn học cho đất nước.
+ Về văn học: có Bình Ngô Đại
Cáo(được xem như bảng tuyên
ngôn độc lập thứ hai sau Nam
Quốc Sơn hà của lý Thường
Kiệt), Quốc Âm thi tập, Quân
trung từ mệnh tập.
+ Sử học: Lam Sơn Thực Lục.
+ Địa lý: Dư địa chí.
GV: Các tác phẩm của ông tập
trung phán ánh nội dung gi?
HS: Thể hiện tinh thần yêu

nước, niềm tự hào dân tộc, nêu
cao tinh thần nhân nghĩa, nhân
đạo.
GV chốt:
- Các tác phẩm của Nguyễn Trãi
không những thể hiện niềm tự
hào dân tộc, tự hào về một nền
văn hiến đã có từ lâu, tinh thần
nhân nghĩa, nhân đạo sâu sắc
trong “Bình Ngô Đại Cáo”.
- Mà hơn thế nữa thơ văn của
ông cũng phản phức tấm lòng
thương dân luôn nghĩ đến nhân
dân bốn cõi. Ông là nhân vật lịch
sử đầu tiên nêu cao lý tưởng vì
dân, tình cảm thương dân, tư
tưởng quý trọng dân, tin theo
dân “Lật thuyền mới biết dân
như nước/ Dân là dân nước,
nước là nước của dân” hay


“Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân”
- Ông thường suy nghĩ và mong
muốn “ăn lọc đền ơn kẻ cấy
cày”, “nơi thôn cùng xóm vắng
không một tiếng hờn giận oán
sầu”. Tấm lòng ông trải suốt
ngàn thu.
GV gọi HS đọc dòng chữ in

nghiềng
Qua phần nhận xét của Lê
Thánh Tông, em có cảm nghĩ về
Nguyễn Trãi?
HS: Là anh hùng dân tộc là bậc
mưu lược trong khởi nghĩa Lam
Sơn. Là nhà văn hóa kiệt suất, là
tinh hoa của thời đại...
GV: Em phải làm gi để thể hiện
tinh cảm của minh để xứng đáng
với cha ông ta ngày trước?
HS: Em sẽ tìm và đọc thơ của
ông, cố gắng phấn đấu trong học
tập, yêu thương san sẽ và giúp
đỡ với những người xung quanh.
Trở thành một người có ích cho
xã hội.
GV giãng thêm: Trong quá trình
làm quan dưới triều Lê ông đã
bộc lộ được tài năng của mình,
có những cống hiến trong cuộc
kháng chiến, trong việc phát
triển văn hóa dân tộc, năm 1428
ông soạn thảo Bình Ngô Đại
Cáo. Được vua trọng dụng . Làm
quan chưa được lâu thế mà ông
bị bọn nịnh thần ganh ghét dèm
pha, ông đã cáo quan xin về Côn
Sơn sống một cuộc đời không
màn đến thế sự. Năm 1440 vua

Lê Thái Tông mời về làm quan,
ông làm tới chức Hàn Lâm Đại
Học Sĩ. Đây là thời kì tâm đắc
nhất, nhưng sau đó ông lại bị kẻ
gian hãm hạị qua vụ án “Lệ Chi
Viên” phải tru di tam tộc. Đây
được xem là án oan lớn nhất
trong Lịch Sử. Ông mất vào năm


10
phút

1442 nhưng mãi cho đến năm
1464 ông mới được vua Lê
Thánh Tông minh oan.
Chuyển ý: Nhắc đến vua Lê
Thánh Tông ta sẽ biết ông là một
vị vua anh minh và tài giỏi, ông
đã có nhiều đóng góp cho nhà
Lê sơ. Vậy công lao của ông đối
với nhà Lê sơ như thế nào thì cô
và các em sẽ tiếp tục đi vào phần
2. Lê Thánh Tông (1442- 1495).
Hoạt động 2:Tìm hiểu vê Lê
Thánh Tông
GV: Em nào có thể mô tả về vua
Lê Thánh Tông qua những bức
tranh này?
HS: “Thiên tử tuyệt đẹp, thần

sắc khác thường, vẻ người tuấn
tú, nhân hậu, rạng rỡ, nghiêm
trang, thực là bậc thông minh
xứng đáng làm vua, bậc trí dũng
đủ để giữ nước” (Đại Việt sử ký
toàn thư”
Dựa vào SGK trinh bày những
hiểu biết của em về vua Lê
Thánh Tông ?
Là vị vua thứ năm của triều Lê,
là con thứ 4 của vua Lê Thái
Tông và bà Ngô Thị Ngọc Giao.
Sử gia đời sau coi Lê Thánh
Tông là vị vua “từ trời cao siêu,
anh minh quyết đoán, có hùng
tài đại lược” (Quỳnh Vũ). Lê
Thánh Tông là người yêu thơ
văn, ông đề xướng các cuộc
xướng cung đình, triệu tập 28
văn thần tạo thành Tao Đàn Nhị
Thấp Bát Tú., hội Tao Đàn do
ông sáng lập từ năm 1495 và duy
trì đến 1497.Ông là một nhà vua
anh minh, có nhiều cuộc cải
cách cả về chính trị lẫn văn hóa
đánh dấu bước phát triển rực rỡ
cho đất nước.
GV:Ông có những đóng góp gi
cho việc phát triển chính trị,


2. Lê Thánh Tông (1442 –
1497)
- Là vị vua anh minh
- Là nhà văn, nhà thơ lớn,
nổi tiếng tài ba của dân tộc
ở thế kỉ XV.
- Lập Hội Tao Đàn
- Các tác phẩm có giá trị :
Hồng đức quốc âm thi tập,
Quỳnh uyển cửu ca, Minh
lương cẩm tú,Văn minh cổ
xúy, Chinh tây kỷ hành, Cổ
tâm bách vinh, Xuân văn
thi tập.


kinh tế, văn hóa, giáo dục ?
+ Chính trị: Hoàn thiện bộ máy
nhà nước, ban hành luật Hồng
Đức, vẽ bản đồ…
+ Kinh tế: Ban chiếu khuyến
nông, chiếu lập đồn điền, đắp đê,
đào sông…
+ Văn hóa – GD: Dựng lại
Quốc Tự Giám, bia tiến sĩ, mở
trường học, khoa thi…
GV: Em hãy kể những đóng góp
của vua Lê Thánh Tông trong
lĩnh vực văn học ở thế kỉ XIV ?
Lê Thánh tông không những là

vị vua trị nước giỏi, mà còn là
nhà văn hóa lớn – vừa viết văn,
làm thơ (cả thơ Nôm lần thơ chữ
Hán) với khối lượng đồ sộ, nội
dung chứa đựng tính nhân bản
cao.
- Lập Hội Tao Đàn, đánh dấu
bước phát triển cao về văn
chương đương thời.
- Sáng tác nhiều tác phẩm có giá
trị, bằng cả chữ Hán (> 300 bài)
và chữ Nôm.
Kể tên các tác phẩm có giá trị
của ông ?
+ Cáctácphẩmchủ yếucủaông :
 Hồng đức quốc âm thi tập
 Quỳnh uyển cửu ca
 Minh lương cẩmtú
 Văn minh cổ xúy
 Chinh tây kỷ hành
 Cổ tâm bách vinh
 Xuân văn thi tập
GV: Các em hãy cho biết nội
dung tác phẩm của ông thể hiện
điều gi ?
Thơ văn của ông chứa đựng tinh
thần yêu nước và tinh thần dân
tộc sâu sắc, tinh thần thương dân
lo cho bá tánh, coi việc bình trị
thiên hạ là việc hiễn nhiên mà

bậc minh quân nào cũng làm.
“Đức nhân ban bố đã bao lăm,


Giáng phúc trời cho lúa bội
tăng…
Dân chúng ấm no điềm thịnh
hiện, Sớm khuya nơm nớp với
chuyên cần.
Giúp nhà vua, yêu nhân dân là ý
nghĩ thiên cổ,
Chống kẻ thù bên ngoài, yên
trong nước là tâm sự suốt đời.”
GV: Em có cảm nghĩ gi về Vua
Lê Thánh Tông?
HS: Ông là vị vua anh minh, tài
ba, sáng suốt, biết trọng dụng
người tài, yêu nước và thương
dân, em rất khâm phục và tự hào
tài năng và đức độ của ông.
GV: Em sẽ làm gi để thể hiện
tinh cảm đó?
HS: Em sẽ phấn đấu học tập, yêu
thương đoàn kết với bạn bè,
nghiêm khắc và rèn luyện bản
thân, trở thành một người công
dân tốt có ích cho xã hội.
Chuyển ý: Vua Lê Thánh Tông
không những là một vị vua anh
minh tài giỏi mà còn sáng suốt

trong cách dùng người, biết
trọng dụng nhân tài. Một trong
những người được ông trọng
dụng có Ngô Sĩ Liên. Tìm hiểu
về Ngô Sĩ Liên chúng ta sẽ đi
vào
3.
8 phút HĐ 3 : NGÔ SĨ LIÊN
GV : các em hãy quan sát và mô
tả về chân dung của Ngô Sĩ Liên
?
HS : trả lời
GV: nhận xét và kết luận
Đây là bức ảnh chân dung của
NSL, nhìn trong bức ảnh ta thấy
ông mặc áo dài, đầu đội khăn
sếp- trang phục của các sĩ phu
thời phong kiến, ông có khuôn
mặt hình chữ V, gò má hơi cao,
đôi mắt sâu, có bộ râu dài.
GV : em hãy nêu vài nét về tiểu

3. NGÔ SĨ LIÊN
- Là nhà sử học nổi tiếng.
- Đỗ tiến sĩ năm 1442, từng
giữ chức vụ ở Hàn Lâm
Viện, phó đô ngự sử..
- Là một trong những tác
giả bộ “ đại việt sử ký toàn
thư “



sử của NSL ?
HS : TL
GV : nhận xét và kết luận
NSL là người làng Chúc Lý
,huyện Chương Đức ( nay thuộc
xã Ngọc Hòa , huyện Chương
Mỹ , Hà Nội ) . Ngô Sĩ Liên
tham gia khởi nghĩa Lam Sơn
khá sớm, cùng với Nguyễn Nhữ
Soạn (em cùng cha khác mẹ với
Nguyễn Trãi) giữ chức vụ thư ký
trong nghĩa quân, nhiều lần được
Lê Lợi cử đi giao thiệp với quân
Minh trong những thời kỳ đôi
bên tạm hòa hoãn để củng cố lực
lượng.Ông là một nhà sử học nổi
tiếng tk XV . Năm 1442 ông đỗ
tiến sĩ , Sau khi thi đỗ, Ngô Sĩ
Liên đã từng giữ các chức Phó
Đô ngự sử dưới triều Lê Nhân
Tông, Lê Nghi Dân và Lê Thánh
Tông, Lễ bộ Hữu thị lang, Triều
liệt đại phu kiêm Quốc Tử
Giám ,Tư nghiệp kiểm Sử quan
tu soạn dưới triều Lê Thánh
Tông.
GV : ông đã có những đóng góp
gi cho sử học nước ta ?

HS : TL
GV : nhận xét và kết luận
Đóng góp to lớn mà ông để lại
cho đời sau chính là bộ “ Đại
việt sử kí toàn thư “ mà ông đã
biên soạn theo lệnh của nhà vua ,
được bắt đầu soạn vào năm ký
hợi , niên hiệu Hồng Đức thứ 10
(1479) đời Lê Thánh Tông.
GV : sử dụng hình ảnh bộ đại
việt sử ký toàn thư :
Đại Việt sử ký toàn thư của Ngô
Sĩ Liên chia thành hai phần
là Ngoại kỷ toàn thư và Bản kỷ
toàn thư. Phần Ngoại kỷ ( 5
quyển) bắt đầu từ họ Hồng
Bàng đến
hết
năm 938,
năm Tiền Ngô Vương đại phá


quân Nam Hán trong trận Bạch
Đằng. Phần Bản kỷ ( 10 quyển )
bắt đầu từ năm 938, năm thành
lập nhà Ngô, đến hết năm 1427,
năm kết thúc sự thống trị của
nhà Minh trên đất Đại Việt.
Cộng tất cả gồm 15 quyển.
Bộ Đại Việt sử ký toàn thư hiện

đang lưu hành, tuy do Ngô Sĩ
Liên khởi thảo (hoàn thành vào
năm 1479), nhưng đã được các
sử thần các đời khác như: Vũ
Quỳnh, Lê Tung, Phạm Công
Trứ, Lê Hy... hiệu chỉnh bổ sung
thêm. Phần đóng góp chủ yếu
của tiến sĩ họ Ngô vào bộ quốc
sử lớn này là: đặt tên cho bộ
sách là Đại Việt sử ký toàn thư,
được triều đình và các đời sau
chính thức công nhận. Cuốn Đại
Việt sử ký toàn thư của Ngô Sĩ
Liên đã dựa vào Đại Việt sử ký
của Lê Văn Hưu và Đại Việt sử
ký tục biên của Phan Phu Tiên.
GV : Em có cảm nghĩ gi về
ông ?
HS :TL
GV : nhận xét và kết luận
Ông là một nhà sử học nổi tiếng,
tài giỏi, đã để lại nhiều dấu ấn
nổi tiếng trong cuộc sống như :
tên phố , tên trường học ,..ông là
một tấm gương sáng để chúng ta
cố gáng học hỏi và noi theo .
Gv : vậy em rút ra bài học gi từ
ông ?
Hs : chúng ta phải cố gắng học
tập, không ngừng phấn đấu và

nghiên cứu các tài liệu trong học
tập, biết trân trọng những công
trình, tác phẩm mà ông cha ta đã
để lại.
Chuyển ý: Vàò thời Lê sơ nước
ta không chỉ có Nguyễn Trãi
nhân hậu, hiền tài, có Lê Thánh
Tông anh minh sáng suốt, Ngô


Sĩ Liên thông minh tài giỏi mà
còn có Lương Thế Vinh một vị
quan đa tài. Vậy Lương Thế
Vinh là nhân vật như thế nào.
Chúng ta sẽ đi vào 4. Lương Thế
Vinh.
8 Phút HĐ 4 : LƯƠNG THẾ VINH
GV : Các em hãy quan sát lên
bảng và mô tả về chân dung của
LTV ?
HS : TL
GV : nhận xét và kết luận.
Nhìn vào ảnh ta thấy ông mặc áo
dài , trên áo có thêu nhiều nét
hoa văn , đầu đội mũ cánh
chuông- trang phục quan lại Việt
Nam thời phong kiến . ông có
đôi mắt sáng, khuôn mặt cương
nghị, khảng khái .
GV : em hãy nêu vài nét về tiểu

sử của Lương Thế Vinh ?
HS: Lương Thế Vinh sinh ra tại
thôn Cao Phương, xã Liên Bảo ,
huyện Vụ Bản, tĩnh Nam Định
.từ nhỏ Lương Thế Vinh nổi
tiếng về thần đồng khả năng học
mau thuộc, nhanh hiểu. Năm
1463 ông đỗ Đệ nhất giáp tiến sĩ
cập đệ nhất danh (trạng nguyên)
khoa Qúy Mùi niên hiệu Quang
Thuận thứ 4, đời Lê Thánh
Tông.
Ông làm quan tại Viện Hàn
Lâm,là một trong 28 nhà thơ của
hội Tao Đàn . được người đời
ngợi ca “tài hoa , danh vọng bậc
nhất”, đến nay còn được gọi là
“Trạng Lường”.
Khi ông qua đời, vua Lê Thánh
Tông rất thương tiếc và viết một
bài thơ khóc Trạng:
“Chiếu thư thượng đế xuống
đêm qua
Gióng khách chương đài kiếp tại
nhà
Cẩm tú mấy hàng về động ngọc

4. LƯƠNG THẾ VINH ?
-Người đời gọi ông là
Trạng Lường.

- Là nhà toán học nổi tiếng
- Các công trình chính: Đại
thành toán pháp, thiên môn
giáo khoa.


Thánh hiền ba chén ướt hồn hoa
Khí thiên đã lại thu sơn nhạc
Danh lạ còn truyền đế quốc gia
Khuất ngón tay than tài cái thế
Lấy ai làm Trạng nước Nam ta”
GV: em hãy cho biết Lương Thế
Vinh có những cống hiến trên
những lĩnh vực nào ?
HS: có Đại Thành Toán Pháp,
Hý Phương Phả Lục
GV: Nhận xét và kết luận
+ Về toán học: có Đại Thành
Toán Pháp , Khải Minh Toán
Học .
+ Về lịch sử hát chèo: Hý
Phương Phả Lục
+ Về phật học : Thiên Môn Giáo
khoa, bài Tựu Sách Nam Tông
Tư Pháp Đồ sách lịch sử đạo
phật Việt Nam do thiên sư
Thường Chiếu, tịch năm 1203
viết ra .
GV : Em có cảm nghĩ gi về ông?
Ông là một nhà danh nhân văn

hóa đại tài, thông minh, ham học
sống giản dị.
GV : vậy các em rút ra được bài
học gi từ ông?
chúng ta học được từ ông là phải
năng động, linh hoạt trong học
tập và học hỏi làm được nhiều
việc, biết được nhiều cái hay.

IV.
1)
A.
B.
C.
D.

Củng cố: 4’
Tác phẩm “Quân Trung Từ Mệnh Tập” do ai sáng tác:
Lê Thánh Tông
Lương Thế Vinh
Ức Trai
Ngô Sĩ Liên

2) Vua Lê Thánh Tông sáng lập hội Tao Đàn từ năm nào?


A.
B.
C.
D.


1494
1495
1496
1497

3)
A.
B.
C.
D.

Ai được vua phong danh hiệu là” Trạng Lường”?
Ngô Sĩ Liên
Lương Thế Vinh
Nguyễn Hiền
Nguyễn Bính Khiêm

4)
A.
B.
C.
D.

Ai là một trong số tác giả đã viết nên cuốn “Đại Việt sử kí toàn thư”
Lê Thánh Tông
Nguyễn Trãi
Ngô Sĩ Liên
Lương Thế Vinh


V.
Chuẩn bị bài mới:
- Học thuộc bài 20, phần 4.
- Chuẩn bị bài sự suy yếu của nhà nước phong kiến tập quyền (TK XVI- XVIII),

trả lời các câu hỏi màu xanh trong sgk