LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN ĐÔ THỊ THẾ GIỚI
Thời
kì
Thời
kì Cổ
đại

Hoàn cảnh kinh tế xã hội

Đặc điểm đô thị

Kiểu kiến trúc nổi bật

-Chế độ cộng sản nguyên
thủy tan rã nhà nước chiếm
hữu nô lệ hình thành (đầu tiên
xuất hiện khoảng 4000-5000
năm TCN ở Châu Á và Bắc
Phi) gắn liền với sự xuất hiện
của chế độ tư hữu và sự phân
chia xã hội thành các giai cấp
đối kháng.
-Nhà nước không ngừng củng
cố và tập trung quyền lực vào
tầng lớp thống trị với sự hỗ
trợ của quân đội và tôn giáo
-Cơ sở kinh tế của nhà nước
chiếm hữu nô lệ là quan hệ
sản xuất đặc trưng bởi chế độ
chiếm hữu tư nhân về tư liệu
sản xuất và nô lệ.

-Kết cấu xã hội gồm 2 giai
cấp chính là chủ nô và nô lệ.,
ngoài ra còn tồn tại tầng lớp
thợ thủ công, dân tự do…
-Mâu thuấn xã hội nảy sinh

-Có sự phân chia nơi ở của các khu
nô lệ, khu chủ nô, nơi dành cho xây
dựng cung điện, nhà ở quý tộc.
+đô thị cổ Ai Cập hình chữ nhật,
đa tâm, thờ thần mặt trời ,khu nhà ở
quý tộc có vườn vật liệu đá, bố cục
chặt chẽ;khu tầng thấp là nhà cho
người nghèo, xây bằng đất nung đổ,
đơn giản bố cụ tự do mật độ xây
dựng cao
+đô thị Hy Lạp cổ đại: kiểu tự do
hay bố cụ ô cờ
+đô thị La Mã cổ đại: mặt bằng
thành phố thường có hình khối
vuông, có thành lũy bảo vệ - mang
tính chất phòng thủ,có 4 cổng
chính,được nối với các trục giao
thông quan trọng hướng B_N và ĐT , trung tâm nằm ở các điểm giao
nhau giữa hai trục đường, khu dân
cư được phát triển phía ngoài

Thời
kì
trung

đại

-Sự suy vong của chế độ
chiếm hữu nô lệ và sự hình
thành của chế độ phong kiến
dẫn đến việc nông nghiệp hóa

-đô thị là các trung tâm kinh tế chính trị xã hội quan
trọng, có ai trò chi phối sự phát triển của các vùng
lãnh thổ xung quanh
-là địa bàn phát triển của nền văn minh nhân loại
-phân chia nơi ở của các khu nô lệ, khu chủ nô, khu
dành cho xây dựng cung điện, khu nhà ở của quý tộc,
…
+đô thị Ai Câp cổ đại:ở hạ lưu sông Nin, tôn giáo
chi phối mạnh mẽ đến cấu trúc đô thị
+đô thị Hy Lạp cổ đại: quy hoạch đô thị phản ánh
đặc điểm của xã hội dân chủ, hình thức quảng trường
và nhiều công trình công cộng bên cạnh các nhà thờ
tôn giáo;đô thị có hai phần chính là Agora-trung tâm
chính trị, hành chính, thương mại và Acropole-trung
tâm tôn giáo tín ngưỡng;chức năng đô thị gồm 4 khu
vực lưu trú, tôn giáo-tín ngưỡng(được đặc biệt quan
tâm), sinh hoạt công cộng, sản xuất TCN và thương
nghiệp
+ đô thị La Mã cổ đại: phản ánh tính chất xã hội
chế độ cộng hòa đế quốc La Mã, trong đô thị xây
dựng các quảng trường hoặc nhóm quảng trường với
các công trình công cộng, bố cục nhóm quảng trường
thường phức tạp , kiến trúc, trang trí lộng lẫy, công

phulối sinh hoạt giàu có và ý thức thẩm mỹ cao
của giai cấp thống trị
-Đô thị phát triển chậm, quy mô nhỏ (không vượt quá
5000-10000 người)
-Các đô thị lớn bị tàn phá, trở nên hoang vắng không
còn là những trung tâm chính trị, kinh tế xã hội quan

-Các pháo đài, những thành luỹ xây
dựng bằng gỗ với hào nước, cầu rút
ý nghĩa bảo vệ và phòng thủ


nền kinh tế các đô thị lớn
cũng tàn lụi theo
+ Thế kỉ V-XI:xã hội phong
kiễn với nền kinh tế tự cung
tự cấp,chủ yếu dựa vào sản
xuất nông nghiệp, chiến tranh
liên miên, trật tự xã hội
không ổn định do các lãnh
chúa chinh phục đất đai, củng
cố quyền lực kìm hãn sự
phát triển của đô thị
- Từ thế kỉ XII :Nhà nước
phong kiến độc lập khảng
định vai trò thống trị,thủ công
nghiệp xuất hiện, kéo theo sự
phát triển của thương mại là
cơ sở thúc đẩy sự phát triển
của các đô thi phong kiến

-Việc trao đổi hàng hóa, giao
lưu bằng đường thủy giữa các
vùng hình thành nên các đô
thị cảng và đô thị nằm trên
các đầu mối giao thông

Thời
kì
cận
đại

-cuối thế kỉ XVIII đầu thế kỉ
XIX xã hội phong kiến và
quân chủ châu Âu bước vào
một thời kì hoàn toàn mới,

trọng, nơi tập trung dân cư đông đúc chi phối sự phát
triển của vùng lãnh thổ xung quanh như đã tồn tại
trong xã hội cổ đại.
- Đặc điểm nổi bật của đô thị thời kì này là sự phân
tán rải rác trong cảnh quan nông thôn các đô thịpháo đài, đô thị dinh thự quy mô nhỏ.

-đô thị phát triển khá nhanh, đặc biệt ở các vị trí có
khả năng hoạt động thương nghiệp như cảng sông,
cảng biển và đầu mối giao thông
- hình thành các đô thị là trung tâm thương mại,
ngoại thương có vai trò thúc đẩy sản xuất hàng hóa
phát triển
-ba yếu tố quảng trường chợ, nhà thờ và toà thị chính
gắn bó chặt chẽ với nhau, nhà thờ giữ vai trò trọng

tâm cuả bố cục đô thị
+châu Âu:cải tạo và mở rộng các đô thị thời phục
hưng, nghiên cứu quy hoạch đô thị, đô thị lý
tưởng .Vd :tp Pari(Pháp), Petecbua(Nga), Luân
Đôn(Anh), Roma(Ý),
+châu Á:đô thị là nơi ở vủa vua chúa, là trung tâm
chính trị, văn hóa của giai cấp thống trị, quy mô rất
lớn, xây dựng theo kiểu thành quách, vừa có ý nghĩa
bảo vệ vừa thể hiện sức mạnh quyền uy của giai cấp
thống trị. Vd: Trường An(Trung Quốc), Cổ Loa(VN)
-sự hình thành và phát triển của các đô thị chịu sự tác
động bởi những mâu thuẫn của sức ản xuất và quan
hệ sản xuất
-tính tự phát trong phân bố sức sản xuất dẫn đến sự

-đô thị được tổ chức xây dựng theo
các phường hội thủ công chuyên
môn hóa với thành lũy, hào nước
bảo vệ phía ngoài cùng
-mặt bằng đô thị thường phát triển
tự do một cách hài hòa với tự nhiên
theo nhu cầu phát triển của đô thị,
nhà thờ giữ vai trò trọng tâm của bố
cục đô thị

-trung tâm đô thị thường tập trung
nhiều công trình(ngân hàng, sở giao
dịch, công ty, cơ quan, khách sạn,
nhà hàng, khu giải trí, biệt thự)



Thời
kì
hiện
đại

hàng loạt cuộc cách mạng TS
nổ ra phá vỡ nền tảng chế độ
pk Tây Âu, Tư sản lên năm
quyển tạo điều kiện cho cuộc
cách mạng CN ra đời và phát
triển xuất hiện nhiều khu
CN, dân tập trung ở cac thành
thị càng nhiềuđô thị >1
triệu dân ra đời, vô sản ngày
càng phát triển về số lượng
mâu thuẫn và đấu tranh
giữa vô sản và tư sản
-tiến bộ KHKT thúc đẩy sự
nhảy vọt về CN, các cơ sở xí
nghiệp CN lớn cần rất nhiều
nhân công  khu nhà ở mọc
lên ngay cạnh các xí nghiệp
SX
-cuối thế kỉ XIX đến thế kỉ
XX, công nghiệp phát triển,
giao thông vận tải được cải
tiến, cơ giới hóa trong nông
nghiệp…dẫn đến dư thừa lao
động trong nông nghiệp làm

nảy sinh các luồng di dân từ
nông thôn vào đô thị
-sau chiến tranh thế giới thứ
hai các vấn đề về NIC, CNHHĐH, toàn cầu hóa, khu vực
hóa,…làm cho sự phát triển
và các tác động của nó đối
với sự hình thánh và phát
triển các đô thị trên thế giới

phát triển và phân bố đô thị không đều
-dân số đô thị tăng nhanh,xuất hiện hàng loạt các đô
thị mới,dân cư tăng nhanh và đông đúc hơn, thuật
ngữ “đô thị nấm”xuất hiện
-xuất hiện nhều “vấn đề đô thị” như ô nhiễm môi
trường, sự cố và tai nạn giao thông, tăng giá đât đô
thị, bốc lột lao động làm thuê,sự lạc hậu của các
thành phố trung bình và nhỏ,…xảy ra phổ biến ở các
đô thị TBCN

-ngoại ô là các khu nhà ở chật chội,
kiến trúc nghèo nàn, chắp vá, sát
các khu sản xuất

-đô thị phát triển mạnh, dân số đô thị tăng rất nhanh
-sự khác nhau về kinh tế chính trị là cho bức tranh đô
thị cũng khác nhau, tùy vào chế độ chính trị (xã hội
chủ nghĩa hay tư bản chủ nghĩa) mà tính chất và hoạt
động cảu các đô thị là khác nhau
- sau chiến tranh thế gới thứ II các đô thị bị tàn phá
trong chiến tranh được cải tạo và khôi phục, các đô

thị tiếp tục mở rộng, làm xuất hiện hàng loạt đô thị
lớn và cực lớn với chức năng công nghiệp, thương
mại, tập trung cao độ về giao thông, tài chính kinh
doanhxuất hiện các đô thị triệu dân đô thị có dân
số trẻ và đông đúc
-ở nhiều nước các đô thị phát triển dựa trên cơ sở
phân bố mạng lưới dân cư theo kế hoạch phát triển
kinh tế quốc dân, điều chỉnh hợp lý, đảm bảo đồng

-đô thị dạng dải gồm các dải xây
dựng chạy dọc các tuyến giao thông
chínhtạo nên các dải xây dựng
tương đối hẹpkhu làm việc, dịch
vụ và nơi ở không xa nhau
-đô thị tập trung đồng tâm hình
sao:gồm các khu xây dựng dọc các
tuyến giao thông xuyên tâm,các nền
cây xanh đan xem giữa các tuyến
nối từ ngoại ô vào sâu trong đô thị,
mỗi cách sao được quy hoạch
tương tự như dải tập trungrút
ngắn khoảng cách vùng xung quanh
đến trung tâm
-đô thị quy hoạch không gian phân


có sự chuyển biến mạnh mẽ

đều giữa đô thi và nông thôn
-xuất hiện nhanh chóng các cụm đô thị, dải đô thị,

siêu đô thi khổng lồ, đô thị đặc biệt lớn
-sự tập trung dân số đô thị quá lớn ảnh hưởng tiêu
cực tới KTXH, môi trường.

tán (đô thị trong đô thị) và tập trung
với hệ thống giao thông đan xen, có
thể cân xứng đều đặn hoặc tự do
-đô thị vệ tinh gồm đô thị trung tâm
với một cụm đô thị nhỏ xung
quanhtạo ra nhiều không gian
trống giữa đô thị và nội thành