ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

PHẠM THỊ CHIÊN

BỒI DƢỠNG HỌC SINH GIỎI HÓA HỌC THÔNG
QUA DẠY HỌC PHẦN ĐIỆN HÓA HỌC Ở
TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SỸ SƢ PHẠM HÓA HỌC

Hà Nội - 2014


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

PHẠM THỊ CHIÊN

BỒI DƢỠNG HỌC SINH GIỎI HÓA HỌC THÔNG
QUA DẠY HỌC PHẦN ĐIỆN HÓA HỌC Ở
TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM HÓA HỌC
Chuyên ngành: Lý luận và phƣơng pháp dạy học bộ môn Hóa học
Mã số: 60 14 01 11

Cán bộ hƣớng dẫn: GS.TS. Lâm Ngọc Thiềm

Hà Nội - 2014

2


LỜI CẢM ƠN
Với tấm lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc em xin chân thành cảm ơn
GS.TS Lâm Ngọc Thiềm, người đã giao đề tài, tận tình hướng dẫn và tạo mọi
điều kiện thuận lợi nhất cho em nghiên cứu và hoàn thành luận văn này.
Em chân thành cảm ơn các thầy, cô Trường Đại Học Giáo Dục - ĐHQG
Hà Nội đã tạo điều kiện thuận lợi để học viên chúng em hoàn thành khoá học
cũng như luận văn này. Em xin cảm ơn các thầy giáo, cô giáo giảng dạy lớp
Cao học khóa 8 chuyên ngành lý luận và phương pháp giảng dạy Hóa học đã
truyền cho em nhiều kiến thức và kinh nghiệm quý báu.
Xin chân thành cảm ơn các thầy giáo, cô giáo trong tổ Hóa học, các em
học sinh đội tuyển HSG trường THPT chuyên Trần Phú (Hải Phòng), trường
THPT Thái Phiên (Hải Phòng) đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá
trình thực nghiệm sư phạm.
Cảm ơn các anh chị và các bạn đồng nghiệp đã giúp đỡ, đóng góp ý kiến
cho luận văn hoàn thành đúng tiến độ và có nội dung sâu sắc.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, tháng 11 năm 2014
Học viên

Phạm Thị Chiên

3


DANH MỤC VIẾT TẮT
BDHSG HH : Bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học
BTHH


: Bài tập Hóa học

CTPT

: Công thức phân tử.

ĐC

: Đối chứng

GS. TS

: Giáo sư, tiến sĩ

HS

: Học sinh

HSG

: Học sinh giỏi

HTLT

: Hệ thống lý thuyết

KLPT

: Khối lượng phân tử


KTĐG

: Kiểm tra đánh giá.

PPDH

: Phương pháp dạy học

PTHH

: Phương trình hóa học

THPT

: Trung học phổ thông

PƯ

: Phản ứng

PƯOK

: Phản ứng oxi hóa - khử

TN

: Thực nghiệm

TNSP


: Thực nghiệm sư phạm

4


MỤC LỤC
Lời cảm ơn ......................................................................................................... i
Danh mục viết tắt ............................................................................................ ii
Mục lục ........................................................................................................... iii
Danh mục bảng .............................................................................................. vi
Danh mục đồ thị………………………………………….………………….vii
MỞ ĐẦU ........................................................................................................ 1
CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI ............. 5
1.1. Lịch sử của vấn đề nghiên cứu ................................................................... 5
1.1.1. Các luận án tiến sĩ .................................................................................. 5
1.1.2. Các luận văn thạc sĩ ................................................................................ 5
1.2. Bồi dưỡng học sinh giỏi với việc đào tạo nhân tài cho đất nước.....................6
1.2.1. Chính sách của Đảng, Nhà nước và ngành giáo dục .....................................6
1.2.2. Đào tạo nhân tài cho đất nước - Trách nhiệm và lợi ích của quốc gia ........6
1.3. Tổng quan về vấn đề bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường THPT .................. 8
1.3.1. Quan niệm về học sinh giỏi .................................................................... 8
1.3.2. Mục tiêu của việc bồi dưỡng HSG .......................................................... 8
1.3.3. Những phẩm chất và năng lực quan trọng nhất của một HSGHH ......... 9
1.3.4. Một số biện pháp phát hiện HSG hóa học ở bậc THPT ....................... 10
1.3.5. Một số biện pháp bồi dưỡng HSG hóa học ở bậc THPT ..................... 10
1.3.6. Những năng lực cần thiết của GV dạy bồi dưỡng HSG hóa học ......... 12
1.3.7. Những kĩ năng cần thiết của giáo viên bồi dưỡng học sinh giỏi hoá học ... 12
1.4. Bài tập hóa học ........................................................................................ 13
1.4.1. Khái niệm bài tập hoá học..................................................................... 13

1.4.2. Phân loại bài tập hóa học ...................................................................... 13
1.4.3. Tác dụng của bài tập hóa học ............................................................... 15
1.4.4. Sử dụng bài tập hóa học nhằm phát hiện và bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học
1.5. Một số phương pháp dạy học sử dụng để bồi dưỡng học sinh giỏi Hóa
học .................................................................................................................. 17
5


1.5.1. Phương pháp vấn đáp ............................................................................ 17
1.5.2. Phương pháp đặt và giải quyết vấn đề. ................................................. 17
1.5.3. Phương pháp hoạt động nhóm .............................................................. 18
1.5.4. Phương pháp động não .......................................................................... 19
1.6. Xác định vùng kiến thức hóa lí trong chương trình bồi dưỡng HSG
hóa học THPT ................................................................................................ 20
1.7. Thực trạng của việc bồi dưỡng HSG hóa học ở các trường THPT hiện
nay ................................................................................................................... 20
1.7.1. Điều tra, tham khảo ý kiến về công tác bồi dưỡng HSG ở trường THPT
1.7.2. Thuận lợi và khó khăn ........................................................................... 21
Tiểu kết chương 1............................................................................................ 24
CHƢƠNG 2. BỒI DƢỠNG HỌC SINH GIỎI HÓA HỌC THÔNG QUA
DẠY HỌC PHẦN ĐIỆN HÓA HỌC Ở TRƢỜNG THPT ....................... 25
2.1. Nội dung bồi dưỡng học sinh giỏi phần điên hóa học ............................. 25
2.2. Bồi dưỡng học sinh giỏi thông qua dạy học phần điện hóa học .............. 27
2.2.1. Chuyên đề phản ứng oxi hóa khử ........................................................ 27
2.2.2. Chuyên đề pin điện hóa ........................................................................ 50
2.2.4. Chuyên đề điện phân ............................................................................ 73
Tiểu kết chương 2............................................................................................ 92
CHƢƠNG 3. THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM ................................................ 93
3.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm ............................................................... 93
3.2. Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm .............................................................. 93

3.3. Chọn đối tượng và địa bàn thực nghiệm sư phạm ................................... 93
3.4. Phương pháp thực nghiệm sư phạm ......................................................... 94
3.4.1. Tiến hành thực nghiệm sư phạm ........................................................... 94
3.4.2. Tiến hành kiểm tra và xử lý kết quả thực nghiệm ................................ 95
3.4.2. Phương pháp xử lý, phân tích kết quả thực nghiệm ............................. 95

6


3.5. Kết quả thực nghiệm sư phạm và đánh giá .............................................. 97
3.5.1. Xử lý kết quả thực nghiệm sư phạm .................................................... 97
Tiểu kết chương 3.......................................................................................... 102
KẾT LUẬN CHUNG VÀ KHUYẾN NGHỊ ............................................. 103
TÀI LIỆU THAM KHẢO .......................................................................... 105
PHỤ LỤC .................................................................................................... 107

7


DANH MỤC BẢNG

Bảng 1.1.

Kết quả điều tra giáo viên về thực trạng công tác bồi dưỡng học
sinh giỏi ở trường THPT.

Bảng 3.1.

Các chuyên đề dạy thực nghiệm


Bảng 3.2.

Kết quả kiểm tra trước thực nghiệm

Bảng 3.3.

Kết quả kiểm tra sau thực nghiệm

Bảng 3.4.

Phần trăm HS đạt điểm khá giỏi, trung bình, yếu kém

Bảng 3.5.

Giá trị các tham số đặc trưng của bài kiểm tra

Bảng 3.6.

Bảng thống kê Tkđ

Bảng 3.7.

Phần trăm HS đạt điểm Xi trở xuống

8


DANH MỤC ĐỒ THỊ
Đồ thị 3.1.


Phân loại học sinh theo kết quả điểm kiểm tra lần 1

Đồ thị 3.2.

Phân loại học sinh theo kết quả điểm kiểm tra lần 2

Đồ thị 3.3.

Đường luỹ tích so sánh kết quả kiểm tra lần 1

Đồ thị 3.4.

Đường luỹ tích so sánh kết quả kiểm tra lần 2

9


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Công tác bồi dưỡng học sinh giỏi là một công tác mũi nhọn trong việc nâng cao
dân trí, đào tạo nguồn lực, bồi dưỡng nhân tài cho nhà trường nói riêng, cho địa
phương nói chung. Bồi dưỡng HSG là một công việc khó khăn và lâu dài, đòi hỏi
nhiều công sức của thầy và trò.
Tại đại hội Đảng toàn quốc lần VIII và IX Đảng ta đều xác định và nhấn mạnh:
“Giáo dục là quốc sách hàng đầu là một trong những động lực quan trọng tạo sự
chuyển biến toàn diện trong phát triển giáo dục và đào tạo”
Xuất phát từ quan điểm chỉ đạo của Đảng về giáo dục - đào tạo, thực hiện chiến
lược phát triển giáo dục trong giai đoạn hiện nay, ngành giáo dục đang tích cực từng
bước đổi mới nội dung chương trình, đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới công
tác quản lý giáo dục nâng cao chất lượng quản lý dạy bồi dưỡng học sinh giỏi

nhằm nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo, nhằm hoàn thành mục tiêu: “Nâng
cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài”. Bước đầu mục tiêu đó được
khẳng định bởi số lượng học sinh đạt giải quốc gia và quốc tế ở nước ta ngày càng
tăng nhanh. Đặc biệt kết quả tham dự các kì thi Olympic Hóa học quốc tế của đội
tuyển học sinh giỏi nước ta trong nhiều năm gần đây đã ghi nhận nhiều thành tích tự
hào và khích lệ. Từ thực tế đó đặt ra cho ngành giáo dục và đào tạo không những có
nhiệm vụ đào tạo toàn diện cho thế hệ trẻ mà phải có chức năng phát hiện, bồi
dưỡng tri thức năng khiếu cho học sinh nhằm đào tạo các em trở thành những nhà
khoa học mũi nhọn trong từng lĩnh vực. Đây chính là nhiệm vụ cấp thiết trong việc
bồi dưỡng học sinh giỏi và tuyển chọn các em có năng khiếu thực sự của từng bộ
môn.
Thực tế cho thấy trong những năm qua việc dạy và học ở các lớp chuyên Hoá
học cũng như việc bồi dưỡng học sinh giỏi Hóa học ở các trường THPT có những
khó khăn và thuận lợi nhất định. Bên cạnh những thuận lợi như cơ sở vật chất kĩ
thuật được tăng cường, quy mô giáo dục được mở rộng, ngân sách đầu tư cho giáo
dục nhiều hơn thì cũng có một số khó khăn như: tài liệu dùng cho việc bồi dưỡng
học sinh giỏi còn hạn chế, chưa có một hệ thống bài tập chuyên sâu, nội dung giảng

10


TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Nguyễn Duy Ái - Nguyễn Tinh Dung - Trần Thành Huế - Trần Quốc Sơn
- Nguyễn Văn Tòng (2004), Một số vấn đề chọn lọc của Hóa học. Nxb Giáo
dục.
2. Bảo Anh, Chương trình bồi dưỡng nhân tài. http//vietnamnet.vn/giaoduc
/2007/09/741021
3. Bộ Giáo dục và đào tạo (2006), Chương trình môn hóa học trường trung
học phổ thông. Nxb Giáo dục.
4. Bộ Giáo dục và đào tạo (2007), Quá trình xây dựng, phát triển hệ thống các

trường trung học phổ thông chuyên và mục tiêu, giải pháp trong thời gian tới.
5. Bộ Giáo dục và đào tạo, Tài liệu hướng dẫn nội dung thi chọn học sinh
giỏi quốc gia.
6. Nguyễn Đình Chi (2007), Hóa học đại cương. Nxb Giáo dục.
7. Hoàng Chúng (1983), Phương pháp thống kê toán học trong khoa học giáo dục,
Nxb Giáo dục.
8. Hoàng Công Chứ (2006), “Xây dựng hệ thống câu hỏi và bài tập phần dung
dịch, sự điện li và phản ứng oxi hóa khử dùng cho HS khá, giỏi, lớp chọn, lớp
chuyên hóa học ở bậc THPT”, Luận văn thạc sĩ KHGD - ĐHSPHN.
9. Lê Tấn Diện (2009), “Nội dung và biện pháp bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học
hữu cơ trung học phổ thông”, Luận văn thạc sĩ KHGD – ĐHSPTP Hồ Chí Minh.
10. Nguyễn Văn Duệ - Trần Hiệp Hải (2005), Bài tập hóa lí. Nxb Giáo dục.
11. Dƣơng Văn Đảm (2006), Bài tập hóa học đại cương. Nxb Giáo dục.
12. Vũ Đăng Độ -Trịnh Ngọc Châu -Nguyễn Văn Nội (2005), Bài tập cơ sớ lý
thuyết các quá trình hóa học. Nxb Giáo dục.
13. Vũ Đăng Độ (1999), Cơ sở lý thuyết các quá trình hóa học. Nxb Giáo dục.
14. Trần Hiệp Hải (2002), Phản ứng điện hóa và ứng dụng. Nxb Giáo dục.
15. Trần Hiệp Hải - Lâm Ngọc Thiềm (2004), Bài tập hóa học đại cương. Nxb
Đại học Quốc gia Hà Nội.
16. Trần Hiệp Hải -Trần Kim Thanh (1983), Giáo trình hóa lí (tập 1, 2, 3).
Nxb Giáo dục.

11


17. Nguyễn Đình Huề (2000), Hóa lí tập 1, 2. Nxb Giáo dục.
18. Nguyễn Khƣơng (1999), Điện hóa học. Nxb Khoa học và kĩ thuật.
19. Phan Trọng Ngọ (2005), Dạy học và PPDH trong nhà trường. Nxb Đại học
Sư phạm.
20. Nguyễn Thị Lan Phƣơng (2007),“Hệ thống lý thuyết - xây dựng hệ thống

bài tập phần kim loại dùng cho bồi dưỡng học sinh giỏi và chuyên hóa học
THPT”, Luận văn thạc sĩ KHGD - ĐHSP Hà Nội.
21. Nguyễn Ngọc Quang - Nguyễn Cƣơng - Dƣơng Xuân Trinh (1982), Lý
luận dạy học hóa học (tập 1). Nxb Đại học Sư phạm.
22. Phạm Ngọc Quang, Trường chuyên và chiến lược đào tạo nhân tài cho
đất nước, />23. Nguyễn Thị Sửu, Đặng Thị Oanh (2005), Đổi mới PPDH hóa học. Trường
Đại học Sư phạm Hà Nội.
24. Lâm Ngọc Thiềm (2008), Cơ sở lí thuyết hóa học. Nxb Giáo dục.
25. Đỗ Ngọc Thống, Bồi dưỡng học sinh giỏi ở một số nước phát triển, http://www.
Dantri.com.vn/giaoduc-khuyenhoc/2007/9/198242.vip.
26. Lại Thị Thu Thủy (2004), “Xây dựng hệ thống câu hỏi và bài tập phần cơ sở
lý thuyết các phản ứng hóa học dùng cho học sinh lớp chuyên ở bậc THPT”. Luận
văn thạc sĩ KHHH - ĐHSP Hà Nội.
27. Nguyễn Xuân Trƣờng, ThS Phạm Thị Anh (2011), Tài liệu bồi dưỡng học
sinh giỏi môn hóa học trung học phổ thông. Nxb ĐHQu Hà Nội.
28. Vũ Anh Tuấn (2004), “Xây dựng hệ thống bài tập hóa học nhằm rèn luyện
tư duy trong việc bồi dưỡng HSG hóa học ở trường THPT”, Luận án tiến sĩ
KHGD - ĐHSP Hà Nội.
29. Vũ Anh Tuấn (2008), Tài liệu học phần phương pháp bồi dưỡng học sinh giỏi
ở trường trung học.
30. Nguyễn Quang Uẩn, Nguyễn Văn Lũy, Đinh Văn Vang (2005), Giáo trình
tâm lí học đại cương. Nxb Đại học Sư phạm.
31. Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VII. Nxb Sự thật. H, 1991, tr.82.
32. Văn kiện hội nghị lần thứ 4 Ban Chấp hành Trung ương (khóa VII). Nxb
CTQG, Hà Nội 1993, tr.62.

12